https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87حزب توده - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T17:01:09Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87&diff=5198&oldid=prevSamei در ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۵2025-05-01T08:35:21Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[حزب توده|توده، حزب]]،''' (1320-1362ش)، از اولین حزبهای کمونیست ایران. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[حزب توده|توده، حزب]]،''' (1320-1362ش)، از اولین حزبهای کمونیست ایران. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ظهور افکار مارکسیستی در [[ایران]] توسط گروهی که به 53 نفر معروف بود، جنبش کمونیستی در ایران شکل گرفت. پس از کنارهگیری [[رضا شاه پهلوی]] از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب توده ایران را پایهگذاری و سلیمان میرزا اسکندری را به دبیر کلی حزب انتخاب کردند. بنیانگذاران حزب توده را روشنفکرانی تشکیل میدادند که طی تحصیلاتشان در اروپای غربی از جنبشهای چپ اروپا الهام گرفته بودند. آنها به دلیل ترس از تکفیر روحانیون و نگرش خصمانه مردم به سوسیالیسم ـ کمونیسم و اتحاد شوروی و ممنوعیت قانون مرام اشتراکی و نیز علاقه به جذب گروههای مختلف مردم و عدم اطاعت از رهبران حزب کمونیست ایران، خود را کمونیست نمیخواندند<ref> آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377، ص 346-349. </ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ظهور افکار مارکسیستی در [[ایران]] توسط گروهی که به 53 نفر معروف بود، جنبش کمونیستی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شکل گرفت. پس از کنارهگیری [[رضا شاه پهلوی]] از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب توده ایران را پایهگذاری و سلیمان میرزا اسکندری را به دبیر کلی حزب انتخاب کردند. بنیانگذاران حزب توده را روشنفکرانی تشکیل میدادند که طی تحصیلاتشان در اروپای غربی از جنبشهای چپ اروپا الهام گرفته بودند. آنها به دلیل ترس از تکفیر روحانیون و نگرش خصمانه مردم به سوسیالیسم ـ کمونیسم و اتحاد شوروی و ممنوعیت قانون مرام اشتراکی و نیز علاقه به جذب گروههای مختلف مردم و عدم اطاعت از رهبران حزب کمونیست ایران، خود را کمونیست نمیخواندند<ref> آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377، ص 346-349. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حزب توده در ابتدای تشکیل یک [[حزب ملت ایران|حزب ملی]] بود که به دلیل حمایت از بهبود وضع زندگی کارگران و محرومان سبب شد تا بسیاری از روشنفکران و تحصیلکردگان ایران از جمله صادق هدایت، [[ملک الشعرای بهار|ملکالشعراء بهار]]، فریدون توللی و... به این حزب گرایش پیدا کنند<ref>نوذری، عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380، ص 30 و 31.</ref>. اولین برنامه حزب بر لزوم حراست از قانون اساسی، آزادیهای مدنی و حقوق انسانی و مقابله با دیکتاتوری و فاشیسم داخلی و خارجی تأکید میکرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 347.</ref>. تشکیلات منسجم و فعال حزب و نیز حضور برخی از اعضای حزب در مجلس و کابینه [[احمد قوام السلطنه|قوام]] در پیشبرد اهداف و گسترش شعبات و شمار اعضا مؤثر واقع شد به طوری که در 1352ش حزب توده شامل 50 هزار عضو اصلی و در مجموع 100 هزار عضو فعال بود و بزرگترین سازمان سیاسی کشور محسوب میشد. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حزب توده در ابتدای تشکیل یک [[حزب ملت ایران|حزب ملی]] بود که به دلیل حمایت از بهبود وضع زندگی کارگران و محرومان سبب شد تا بسیاری از روشنفکران و تحصیلکردگان ایران از جمله صادق هدایت، [[ملک الشعرای بهار|ملکالشعراء بهار]]، فریدون توللی و... به این حزب گرایش پیدا کنند<ref>نوذری، عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380، ص 30 و 31.</ref>. اولین برنامه حزب بر لزوم حراست از قانون اساسی، آزادیهای مدنی و حقوق انسانی و مقابله با دیکتاتوری و فاشیسم داخلی و خارجی تأکید میکرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 347.</ref>. تشکیلات منسجم و فعال حزب و نیز حضور برخی از اعضای حزب در مجلس و کابینه [[احمد قوام السلطنه|قوام]] در پیشبرد اهداف و گسترش شعبات و شمار اعضا مؤثر واقع شد به طوری که در 1352ش حزب توده شامل 50 هزار عضو اصلی و در مجموع 100 هزار عضو فعال بود و بزرگترین سازمان سیاسی کشور محسوب میشد. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الهه جواهری</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الهه جواهری</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم سیاسی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-4779:rev-5198:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87&diff=4779&oldid=prevSamei: /* نیز نگاه کنید به */2025-04-28T17:06:13Z<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[حزب توده|توده، حزب]]،''' (1320-1362ش)، از اولین حزبهای کمونیست ایران. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[حزب توده|توده، حزب]]،''' (1320-1362ش)، از اولین حزبهای کمونیست ایران. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ظهور افکار مارکسیستی در ایران توسط گروهی که به 53 نفر معروف بود، جنبش کمونیستی در ایران شکل گرفت. پس از کنارهگیری [[رضا شاه پهلوی]] از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب توده ایران را پایهگذاری و سلیمان میرزا اسکندری را به دبیر کلی حزب انتخاب کردند. بنیانگذاران حزب توده را روشنفکرانی تشکیل میدادند که طی تحصیلاتشان در اروپای غربی از جنبشهای چپ اروپا الهام گرفته بودند. آنها به دلیل ترس از تکفیر روحانیون و نگرش خصمانه مردم به سوسیالیسم ـ کمونیسم و اتحاد شوروی و ممنوعیت قانون مرام اشتراکی و نیز علاقه به جذب گروههای مختلف مردم و عدم اطاعت از رهبران حزب کمونیست ایران، خود را کمونیست نمیخواندند<ref> آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377، ص 346-349. </ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ظهور افکار مارکسیستی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>توسط گروهی که به 53 نفر معروف بود، جنبش کمونیستی در ایران شکل گرفت. پس از کنارهگیری [[رضا شاه پهلوی]] از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب توده ایران را پایهگذاری و سلیمان میرزا اسکندری را به دبیر کلی حزب انتخاب کردند. بنیانگذاران حزب توده را روشنفکرانی تشکیل میدادند که طی تحصیلاتشان در اروپای غربی از جنبشهای چپ اروپا الهام گرفته بودند. آنها به دلیل ترس از تکفیر روحانیون و نگرش خصمانه مردم به سوسیالیسم ـ کمونیسم و اتحاد شوروی و ممنوعیت قانون مرام اشتراکی و نیز علاقه به جذب گروههای مختلف مردم و عدم اطاعت از رهبران حزب کمونیست ایران، خود را کمونیست نمیخواندند<ref> آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377، ص 346-349. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حزب توده در ابتدای تشکیل یک [[حزب ملت ایران|حزب ملی]] بود که به دلیل حمایت از بهبود وضع زندگی کارگران و محرومان سبب شد تا بسیاری از روشنفکران و تحصیلکردگان ایران از جمله صادق هدایت، [[ملک الشعرای بهار|ملکالشعراء بهار]]، فریدون توللی و... به این حزب گرایش پیدا کنند<ref>نوذری، عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380، ص 30 و 31.</ref>. اولین برنامه حزب بر لزوم حراست از قانون اساسی، آزادیهای مدنی و حقوق انسانی و مقابله با دیکتاتوری و فاشیسم داخلی و خارجی تأکید میکرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 347.</ref>. تشکیلات منسجم و فعال حزب و نیز حضور برخی از اعضای حزب در مجلس و کابینه [[احمد قوام السلطنه|قوام]] در پیشبرد اهداف و گسترش شعبات و شمار اعضا مؤثر واقع شد به طوری که در 1352ش حزب توده شامل 50 هزار عضو اصلی و در مجموع 100 هزار عضو فعال بود و بزرگترین سازمان سیاسی کشور محسوب میشد. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حزب توده در ابتدای تشکیل یک [[حزب ملت ایران|حزب ملی]] بود که به دلیل حمایت از بهبود وضع زندگی کارگران و محرومان سبب شد تا بسیاری از روشنفکران و تحصیلکردگان ایران از جمله صادق هدایت، [[ملک الشعرای بهار|ملکالشعراء بهار]]، فریدون توللی و... به این حزب گرایش پیدا کنند<ref>نوذری، عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380، ص 30 و 31.</ref>. اولین برنامه حزب بر لزوم حراست از قانون اساسی، آزادیهای مدنی و حقوق انسانی و مقابله با دیکتاتوری و فاشیسم داخلی و خارجی تأکید میکرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 347.</ref>. تشکیلات منسجم و فعال حزب و نیز حضور برخی از اعضای حزب در مجلس و کابینه [[احمد قوام السلطنه|قوام]] در پیشبرد اهداف و گسترش شعبات و شمار اعضا مؤثر واقع شد به طوری که در 1352ش حزب توده شامل 50 هزار عضو اصلی و در مجموع 100 هزار عضو فعال بود و بزرگترین سازمان سیاسی کشور محسوب میشد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اقدام دولت انگلیس مبنی بر تضعیف حزب توده از طریق یافتن مدارکی دال بر روابط این حزب با شوروی و ایجاد تفرقه در درون حزب و تغییر سیاست [[احمد قوام السلطنه|قوام]] و پیروزی دولت بر جنبشهای تجزیهطلبانه سبب تهاجم گسترده دولت به تودهایها شد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 373-375.</ref>. پس از ترور نافرجام [[محمدرضا شاه پهلوی]] در بهمن 1327ش ـ که حزب توده طراح آن معرفی شد ـ رهبران حزب دستگیر شدند و حزب توده با توسل به قانون 1310ش به عنوان سازمان کمونیستی منحل و غیرقانونی اعلام شد<ref>نظرپور، مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">17؛ </del>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 390.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اقدام دولت انگلیس مبنی بر تضعیف حزب توده از طریق یافتن مدارکی دال بر روابط این حزب با شوروی و ایجاد تفرقه در درون حزب و تغییر سیاست [[احمد قوام السلطنه|قوام]] و پیروزی دولت بر جنبشهای تجزیهطلبانه سبب تهاجم گسترده دولت به تودهایها شد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 373-375.</ref>. پس از ترور نافرجام [[محمدرضا شاه پهلوی]] در بهمن 1327ش ـ که حزب توده طراح آن معرفی شد ـ رهبران حزب دستگیر شدند و حزب توده با توسل به قانون 1310ش به عنوان سازمان کمونیستی منحل و غیرقانونی اعلام شد<ref>نظرپور، مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">17.</ref><ref></ins>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 390.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال حزب از طریق چاپ و انتشار مخفیانه روزنامههای ''مردم، ظفر و رزم'' و نیز با ایجاد شبکه مخفی در نیروهای مسلح به فعالیتهای مخفیانه ادامه داد. با گسترش فضای باز سیاسی در دوران نخستوزیری [[محمد مصدق|دکتر مصدق]] حزب توانست با انتشار روزنامه مستقل ''به سوی آینده'' و نیز با تشکیل سازمانها و انجمنهای مختلف فعالیتهای خود را تداوم بخشد و بار دیگر به عنوان نیرویی سیاسی فعالیت کند. در جریان [[ملی شدن صنعت نفت]] و قیام 30 تیر فعالیتهای خود را تشدید کرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 391-395.</ref>. اما پس از [[کودتای 28 مرداد 1332|کودتای 28 مرداد]] حزب مجدداً غیرقانونی اعلام شد و رهبران آن به شدت مجازات شدند<ref> آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1377 </del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص 400؛ </del>نظرپور. مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382. ص 17.</ref>. سرکوب شدید حزب موجب اختفا یا فرار بسیاری از اعضای حزب به خارج از کشور و عمدتاً به کشورهای بلوک شرق شد و از آنجا حزب به حمایت خود ادامه داد و ارگان سازمان وروزنامه ''صبح امید'' و رادیو پیک ایران را در خارج تأسیس کرد که برنامههای تبلیغاتی و سیاسی حزب را به زبان فارسی به سوی ایران پخش میکرد<ref> خانباباتهرانی، مهدی. '''''نگاهی از درون به جنبش چپ ایران: گفتوگو با مهدی خانباباتهرانی'''''. به کوشش حمید شوکت، تهران: 1380، ص 22 و 23.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال حزب از طریق چاپ و انتشار مخفیانه روزنامههای ''مردم، ظفر و رزم'' و نیز با ایجاد شبکه مخفی در نیروهای مسلح به فعالیتهای مخفیانه ادامه داد. با گسترش فضای باز سیاسی در دوران نخستوزیری [[محمد مصدق|دکتر مصدق]] حزب توانست با انتشار روزنامه مستقل ''به سوی آینده'' و نیز با تشکیل سازمانها و انجمنهای مختلف فعالیتهای خود را تداوم بخشد و بار دیگر به عنوان نیرویی سیاسی فعالیت کند. در جریان [[ملی شدن صنعت نفت]] و قیام 30 تیر فعالیتهای خود را تشدید کرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 391-395.</ref>. اما پس از [[کودتای 28 مرداد 1332|کودتای 28 مرداد]] حزب مجدداً غیرقانونی اعلام شد و رهبران آن به شدت مجازات شدند<ref> آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1377، ص 400</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref><ref></ins>نظرپور. مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382. ص 17.</ref>. سرکوب شدید حزب موجب اختفا یا فرار بسیاری از اعضای حزب به خارج از کشور و عمدتاً به کشورهای بلوک شرق شد و از آنجا حزب به حمایت خود ادامه داد و ارگان سازمان وروزنامه ''صبح امید'' و رادیو پیک ایران را در خارج تأسیس کرد که برنامههای تبلیغاتی و سیاسی حزب را به زبان فارسی به سوی ایران پخش میکرد<ref> خانباباتهرانی، مهدی. '''''نگاهی از درون به جنبش چپ ایران: گفتوگو با مهدی خانباباتهرانی'''''. به کوشش حمید شوکت، تهران: 1380، ص 22 و 23.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] ایران نورالدین کیانوری دبیر اول حزب توده و ایرج اسکندری از اعضای هیئت اجرائیه وجمعی از اعضای کمیته مرکزی به [[ایران]] بازگشتند و با استفاده از فضای باز سیاسی رسماً به فعالیت پرداختند. اگر چه حزب توده سعی در نزدیک کردن خود به نظام جمهوری اسلامی کرد، اما پس از دستگیری و زندانی شدن رهبران اصلی آن و اعتراف آنان مبنی بر وابستگی حزب به اتحاد جماهیر شوروی، فعالیت حزب بار دیگر ممنوع اعلام شد و اعضای آن دستگیر و زندانی شدند و در 1362ش حزب توده ایران منحل شد<ref> نوذری.عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380 . ص 48-52.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] ایران نورالدین کیانوری دبیر اول حزب توده و ایرج اسکندری از اعضای هیئت اجرائیه وجمعی از اعضای کمیته مرکزی به [[ایران]] بازگشتند و با استفاده از فضای باز سیاسی رسماً به فعالیت پرداختند. اگر چه حزب توده سعی در نزدیک کردن خود به نظام جمهوری اسلامی کرد، اما پس از دستگیری و زندانی شدن رهبران اصلی آن و اعتراف آنان مبنی بر وابستگی حزب به اتحاد جماهیر شوروی، فعالیت حزب بار دیگر ممنوع اعلام شد و اعضای آن دستگیر و زندانی شدند و در 1362ش حزب توده ایران منحل شد<ref> نوذری.عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380 . ص 48-52.</ref>.</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-4778:rev-4779:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87&diff=4778&oldid=prevSamei در ۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۴2025-04-28T17:04:42Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[حزب توده|توده، حزب]]،''' (1320-1362ش)، از اولین حزبهای کمونیست ایران. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[حزب توده|توده، حزب]]،''' (1320-1362ش)، از اولین حزبهای کمونیست ایران. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ظهور افکار مارکسیستی در ایران توسط گروهی که به 53 نفر معروف بود، جنبش کمونیستی در ایران شکل گرفت. پس از کنارهگیری [[رضا شاه پهلوی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب توده ایران را پایهگذاری و سلیمان میرزا اسکندری را به دبیر کلی حزب انتخاب کردند. بنیانگذاران حزب توده را روشنفکرانی تشکیل میدادند که طی تحصیلاتشان در اروپای غربی از جنبشهای چپ اروپا الهام گرفته بودند. آنها به دلیل ترس از تکفیر روحانیون و نگرش خصمانه مردم به سوسیالیسم ـ کمونیسم و اتحاد شوروی و ممنوعیت قانون مرام اشتراکی و نیز علاقه به جذب گروههای مختلف مردم و عدم اطاعت از رهبران حزب کمونیست ایران، خود را کمونیست نمیخواندند<ref> آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377، ص 346-349. </ref>. حزب توده در ابتدای تشکیل یک حزب ملی بود که به دلیل حمایت از بهبود وضع زندگی کارگران و محرومان سبب شد تا بسیاری از روشنفکران و تحصیلکردگان ایران از جمله صادق هدایت، ملکالشعراء <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهار، </del>فریدون توللی و... به این حزب گرایش پیدا کنند<ref>نوذری، عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380، ص 30 و 31.</ref>. اولین برنامه حزب بر لزوم حراست از قانون اساسی، آزادیهای مدنی و حقوق انسانی و مقابله با دیکتاتوری و فاشیسم داخلی و خارجی تأکید میکرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 347.</ref>. تشکیلات منسجم و فعال حزب و نیز حضور برخی از اعضای حزب در مجلس و کابینه قوام<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>در پیشبرد اهداف و گسترش شعبات و شمار اعضا مؤثر واقع شد به طوری که در 1352ش حزب توده شامل 50 هزار عضو اصلی و در مجموع 100 هزار عضو فعال بود و بزرگترین سازمان سیاسی کشور محسوب میشد. اقدام دولت انگلیس مبنی بر تضعیف حزب توده از طریق یافتن مدارکی دال بر روابط این حزب با شوروی و ایجاد تفرقه در درون حزب و تغییر سیاست قوام و پیروزی دولت بر جنبشهای تجزیهطلبانه سبب تهاجم گسترده دولت به تودهایها شد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 373-375.</ref>. پس از ترور نافرجام [[محمدرضا شاه پهلوی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>در بهمن 1327ش ـ که حزب توده طراح آن معرفی شد ـ رهبران حزب دستگیر شدند و حزب توده با توسل به قانون 1310ش به عنوان سازمان کمونیستی منحل و غیرقانونی اعلام شد<ref>نظرپور، مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382، ص 17؛ آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 390.</ref>. با این حال حزب از طریق چاپ و انتشار مخفیانه روزنامههای ''مردم، ظفر و رزم'' و نیز با ایجاد شبکه مخفی در نیروهای مسلح به فعالیتهای مخفیانه ادامه داد. با گسترش فضای باز سیاسی در دوران نخستوزیری دکتر مصدق حزب توانست با انتشار روزنامه مستقل ''به سوی آینده'' و نیز با تشکیل سازمانها و انجمنهای مختلف فعالیتهای خود را تداوم بخشد و بار دیگر به عنوان نیرویی سیاسی فعالیت کند. در جریان ملی شدن صنعت نفت و قیام 30 تیر فعالیتهای خود را تشدید کرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 391-395.</ref>. اما پس از [[کودتای 28 مرداد 1332|کودتای 28 مرداد]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>حزب مجدداً غیرقانونی اعلام شد و رهبران آن به شدت مجازات شدند<ref> آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377 . ص 400؛ نظرپور. مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382. ص 17.</ref>. سرکوب شدید حزب موجب اختفا یا فرار بسیاری از اعضای حزب به خارج از کشور و عمدتاً به کشورهای بلوک شرق شد و از آنجا حزب به حمایت خود ادامه داد و ارگان سازمان وروزنامه ''صبح امید'' و رادیو پیک ایران را در خارج تأسیس کرد که برنامههای تبلیغاتی و سیاسی حزب را به زبان فارسی به سوی ایران پخش میکرد<ref> خانباباتهرانی، مهدی. '''''نگاهی از درون به جنبش چپ ایران: گفتوگو با مهدی خانباباتهرانی'''''. به کوشش حمید شوکت، تهران: 1380، ص 22 و 23.</ref>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> پس </del>از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] ایران نورالدین کیانوری دبیر اول حزب توده و ایرج اسکندری از اعضای هیئت اجرائیه وجمعی از اعضای کمیته مرکزی به ایران بازگشتند و با استفاده از فضای باز سیاسی رسماً به فعالیت پرداختند. اگر چه حزب توده سعی در نزدیک کردن خود به نظام جمهوری اسلامی کرد، اما پس از دستگیری و زندانی شدن رهبران اصلی آن و اعتراف آنان مبنی بر وابستگی حزب به اتحاد جماهیر شوروی، فعالیت حزب بار دیگر ممنوع اعلام شد و اعضای آن دستگیر و زندانی شدند و در 1362ش حزب توده ایران منحل شد<ref> نوذری.عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380 . ص 48-52.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ظهور افکار مارکسیستی در ایران توسط گروهی که به 53 نفر معروف بود، جنبش کمونیستی در ایران شکل گرفت. پس از کنارهگیری [[رضا شاه پهلوی]] از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب توده ایران را پایهگذاری و سلیمان میرزا اسکندری را به دبیر کلی حزب انتخاب کردند. بنیانگذاران حزب توده را روشنفکرانی تشکیل میدادند که طی تحصیلاتشان در اروپای غربی از جنبشهای چپ اروپا الهام گرفته بودند. آنها به دلیل ترس از تکفیر روحانیون و نگرش خصمانه مردم به سوسیالیسم ـ کمونیسم و اتحاد شوروی و ممنوعیت قانون مرام اشتراکی و نیز علاقه به جذب گروههای مختلف مردم و عدم اطاعت از رهبران حزب کمونیست ایران، خود را کمونیست نمیخواندند<ref> آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377، ص 346-349. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حزب توده در ابتدای تشکیل یک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[حزب ملت ایران|</ins>حزب ملی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود که به دلیل حمایت از بهبود وضع زندگی کارگران و محرومان سبب شد تا بسیاری از روشنفکران و تحصیلکردگان ایران از جمله صادق هدایت، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ملک الشعرای بهار|</ins>ملکالشعراء <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهار]]، </ins>فریدون توللی و... به این حزب گرایش پیدا کنند<ref>نوذری، عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380، ص 30 و 31.</ref>. اولین برنامه حزب بر لزوم حراست از قانون اساسی، آزادیهای مدنی و حقوق انسانی و مقابله با دیکتاتوری و فاشیسم داخلی و خارجی تأکید میکرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 347.</ref>. تشکیلات منسجم و فعال حزب و نیز حضور برخی از اعضای حزب در مجلس و کابینه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[احمد قوام السلطنه|</ins>قوام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در پیشبرد اهداف و گسترش شعبات و شمار اعضا مؤثر واقع شد به طوری که در 1352ش حزب توده شامل 50 هزار عضو اصلی و در مجموع 100 هزار عضو فعال بود و بزرگترین سازمان سیاسی کشور محسوب میشد. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اقدام دولت انگلیس مبنی بر تضعیف حزب توده از طریق یافتن مدارکی دال بر روابط این حزب با شوروی و ایجاد تفرقه در درون حزب و تغییر سیاست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[احمد قوام السلطنه|</ins>قوام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و پیروزی دولت بر جنبشهای تجزیهطلبانه سبب تهاجم گسترده دولت به تودهایها شد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 373-375.</ref>. پس از ترور نافرجام [[محمدرضا شاه پهلوی]] در بهمن 1327ش ـ که حزب توده طراح آن معرفی شد ـ رهبران حزب دستگیر شدند و حزب توده با توسل به قانون 1310ش به عنوان سازمان کمونیستی منحل و غیرقانونی اعلام شد<ref>نظرپور، مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382، ص 17؛ آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 390.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال حزب از طریق چاپ و انتشار مخفیانه روزنامههای ''مردم، ظفر و رزم'' و نیز با ایجاد شبکه مخفی در نیروهای مسلح به فعالیتهای مخفیانه ادامه داد. با گسترش فضای باز سیاسی در دوران نخستوزیری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[محمد مصدق|</ins>دکتر مصدق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>حزب توانست با انتشار روزنامه مستقل ''به سوی آینده'' و نیز با تشکیل سازمانها و انجمنهای مختلف فعالیتهای خود را تداوم بخشد و بار دیگر به عنوان نیرویی سیاسی فعالیت کند. در جریان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ملی شدن صنعت نفت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و قیام 30 تیر فعالیتهای خود را تشدید کرد<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377. ص 391-395.</ref>. اما پس از [[کودتای 28 مرداد 1332|کودتای 28 مرداد]] حزب مجدداً غیرقانونی اعلام شد و رهبران آن به شدت مجازات شدند<ref> آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1377 . ص 400؛ نظرپور. مهدی. '''''جریانشناسی سیاسی'''''. قم: تحسین، 1382. ص 17.</ref>. سرکوب شدید حزب موجب اختفا یا فرار بسیاری از اعضای حزب به خارج از کشور و عمدتاً به کشورهای بلوک شرق شد و از آنجا حزب به حمایت خود ادامه داد و ارگان سازمان وروزنامه ''صبح امید'' و رادیو پیک ایران را در خارج تأسیس کرد که برنامههای تبلیغاتی و سیاسی حزب را به زبان فارسی به سوی ایران پخش میکرد<ref> خانباباتهرانی، مهدی. '''''نگاهی از درون به جنبش چپ ایران: گفتوگو با مهدی خانباباتهرانی'''''. به کوشش حمید شوکت، تهران: 1380، ص 22 و 23.</ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس </ins>از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] ایران نورالدین کیانوری دبیر اول حزب توده و ایرج اسکندری از اعضای هیئت اجرائیه وجمعی از اعضای کمیته مرکزی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بازگشتند و با استفاده از فضای باز سیاسی رسماً به فعالیت پرداختند. اگر چه حزب توده سعی در نزدیک کردن خود به نظام جمهوری اسلامی کرد، اما پس از دستگیری و زندانی شدن رهبران اصلی آن و اعتراف آنان مبنی بر وابستگی حزب به اتحاد جماهیر شوروی، فعالیت حزب بار دیگر ممنوع اعلام شد و اعضای آن دستگیر و زندانی شدند و در 1362ش حزب توده ایران منحل شد<ref> نوذری.عزتاله. '''''تاریخ احزاب سیاسی در ایران'''''. شیراز: نوید شیراز، 1380 . ص 48-52.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-4169:rev-4778:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87&diff=4169&oldid=prevKarimian در ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۴2025-04-24T09:54:05Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محمدرضا شاه پهلوی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محمدرضا شاه پهلوی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[رضا شاه پهلوی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[رضا شاه پهلوی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ == </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-4168:rev-4169:php=table -->
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87&diff=4168&oldid=prevKarimian در ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۳2025-04-24T09:53:42Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87&diff=4168&oldid=1088">نمایش تغییرات</a>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87&diff=1088&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''توده، حزب،''' (1320-1362ش)، از اولين حزبهاي كمونيست ايران. با ظهور افكار ماركسيستي در ايران توسط گروهي كه به 53 نفر معروف بود، جنبش كمونيستي در ايران شكل گرفت. پس از كنارهگيري رضا شاه پهلوي<sup>*</sup> از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب تودة ايران را...» ایجاد کرد2024-08-14T22:06:16Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''توده، حزب،''' (1320-1362ش)، از اولين حزبهاي كمونيست ايران. با ظهور افكار ماركسيستي در ايران توسط گروهي كه به 53 نفر معروف بود، جنبش كمونيستي در ايران شكل گرفت. پس از كنارهگيري رضا شاه پهلوي<sup>*</sup> از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب تودة ايران را...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''توده، حزب،''' (1320-1362ش)، از اولين حزبهاي كمونيست ايران. <br />
<br />
با ظهور افكار ماركسيستي در ايران توسط گروهي كه به 53 نفر معروف بود، جنبش كمونيستي در ايران شكل گرفت. پس از كنارهگيري رضا شاه پهلوي<sup>*</sup> از سلطنت بازماندگان گروه 53 نفر حزب تودة ايران را پايهگذاري و سليمان ميرزا اسكندري را به دبير كلي حزب انتخاب كردند. بنيانگذاران حزب توده را روشنفكراني تشكيل ميدادند كه طي تحصيلاتشان در اروپاي غربي از جنبشهاي چپ اروپا الهام گرفته بودند. آنها به دليل ترس از تكفير روحانيون و نگرش خصمانة مردم به سوسياليسم ـ كمونيسم و اتحاد شوروي و ممنوعيت قانون مرام اشتراكي و نيز علاقه به جذب گروههاي مختلف مردم و عدم اطاعت از رهبران حزب كمونيست ايران، خود را كمونيست نميخواندند.<sup>1</sup> حزب توده در ابتداي تشكيل يك حزب ملي بود كه به دليل حمايت از بهبود وضع زندگي كارگران و محرومان سبب شد تا بسياري از روشنفكران و تحصيلكردگان ايران از جمله صادق هدايت، ملكالشعراء بهار، فريدون توللي و... به اين حزب گرايش پيدا كنند.<sup>2</sup> اولين برنامة حزب بر لزوم حراست از قانون اساسي، آزاديهاي مدني و حقوق انساني و مقابله با ديكتاتوري و فاشيسم داخلي و خارجي تأكيد ميكرد.<sup>3</sup> تشكيلات منسجم و فعال حزب و نيز حضور برخي از اعضاي حزب در مجلس و كابينة قوام<sup>*</sup> در پيشبرد اهداف و گسترش شعبات و شمار اعضا مؤثر واقع شد به طوري كه در 1352ش حزب توده شامل 50 هزار عضو اصلي و در مجموع 100 هزار عضو فعال بود و بزرگترين سازمان سياسي كشور محسوب ميشد. اقدام دولت انگليس مبني بر تضعيف حزب توده از طريق يافتن مداركي دال بر روابط اين حزب با شوروي و ايجاد تفرقه در درون حزب و تغيير سياست قوام و پيروزي دولت بر جنبشهاي تجزيهطلبانه سبب تهاجم گستردة دولت به تودهايها شد.<sup>4</sup> پس از ترور نافرجام محمدرضا شاه پهلوي<sup>*</sup> در بهمن 1327ش ـ كه حزب توده طراح آن معرفي شد ـ رهبران حزب دستگير شدند و حزب توده با توسل به قانون 1310ش به عنوان سازمان كمونيستي منحل و غيرقانوني اعلام شد.<sup>5</sup> با اين حال حزب از طريق چاپ و انتشار مخفيانة روزنامههاي ''مردم، ظفر و رزم'' و نيز با ايجاد شبكة مخفي در نيروهاي مسلح به فعاليتهاي مخفيانه ادامه داد. با گسترش فضاي باز سياسي در دوران نخستوزيري دكتر مصدق حزب توانست با انتشار روزنامة مستقل ''به سوي آينده'' و نيز با تشكيل سازمانها و انجمنهاي مختلف فعاليتهاي خود را تداوم بخشد و بار ديگر به عنوان نيرويي سياسي فعاليت كند. در جريان ملي شدن صنعت نفت و قيام 30 تير فعاليتهاي خود را تشديد كرد.<sup>6</sup> اما پس از كودتاي 28 مرداد<sup>*</sup> حزب مجدداً غيرقانوني اعلام شد و رهبران آن به شدت مجازات شدند.<sup>7</sup> سركوب شديد حزب موجب اختفا يا فرار بسياري از اعضاي حزب به خارج از كشور و عمدتاً به كشورهاي بلوك شرق شد و از آنجا حزب به حمايت خود ادامه داد و ارگان سازمان وروزنامة ''صبح اميد'' و راديو پيك ايران را در خارج تأسيس كرد كه برنامههاي تبليغاتي و سياسي حزب را به زبان فارسي به سوي ايران پخش ميكرد.<sup>8</sup> پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران نورالدين كيانوري دبير اول حزب توده و ايرج اسكندري از اعضاي هيئت اجرائيه وجمعي از اعضاي كميتة مركزي به ايران بازگشتند و با استفاده از فضاي باز سياسي رسماً به فعاليت پرداختند. اگر چه حزب توده سعي در نزديك كردن خود به نظام جمهوري اسلامي كرد، اما پس از دستگيري و زنداني شدن رهبران اصلي آن و اعتراف آنان مبني بر وابستگي حزب به اتحاد جماهير شوروي، فعاليت حزب بار ديگر ممنوع اعلام شد و اعضاي آن دستگير و زنداني شدند و در 1362ش حزب تودة ايران منحل شد.<sup>9</sup> <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1- آبراهاميان، يرواند. '''''ايران بين دو انقلاب'''''. ترجمة احمد گلمحمدي و محمدابراهيم فتاحي، تهران: ني، 1377، ص 346-349. <br />
<br />
2- نوذري، عزتاله. '''''تاريخ احزاب سياسي در ايران'''''. شيراز: نويد شيراز، 1380، ص 30 و 31.<br />
<br />
3- آبراهاميان. همان. ص 347.<br />
<br />
4- همان. ص 373-375.<br />
<br />
5- نظرپور، مهدي. '''''جريانشناسي سياسي'''''. قم: تحسين، 1382، ص 17؛ آبراهاميان. همان. ص 390.<br />
<br />
6- همان. ص 391-395.<br />
<br />
7- همان. ص 400؛ نظرپور. همان. ص 17.<br />
<br />
8- خانباباتهراني، مهدي. '''''نگاهي از درون به جنبش چپ ايران: گفتوگو با مهدي خانباباتهراني'''''. به كوشش حميد شوكت، تهران: 1380، ص 22 و 23.<br />
<br />
9- نوذري. همان. ص 48-52.<br />
<br />
<br />
الهه جواهری</div>Samei