حقوق بشر در ایران - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۸

2026-02-12T19:18:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۸
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	# منع کار اجباری.		# منع کار اجباری.

	در [[کشور ایران\|ایران]] بر اساس قانون منع خرید و فروش برده مصوب بهمن ۱۳۰۷ هیچ کس برده شناخته نمی‌شود و در سرزمین ایران همه آزاد خواهند بود. بند ۶ از اصل دوم و بند ۴ از اصل چهل و سوم [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] اشاره‌به این مطلب دارد.{2} در [[اسلام]] شاید به هیچ‌یک از آزادیهای انسان به این اندازه اشاره و تاکید نشده‌است. در [[قرآن]] والاترین کرامت انسان عبودیت خداست و بندگی غیرخدا نامشروع شناخته شده و اساساًهدف بعثت پیامبر [[اسلام]]، خروج بندگان خدا از بندگی غیرخدا می‌باشد.<ref>سوره منافقون، ~~آبه ۸؛~~ نهج‌البلاغه،۱ خطبه ~~۱۵۴؛~~ نهج‌البلاغه نامه ۳۱.</ref>		در [[کشور ایران\|ایران]] بر اساس قانون منع خرید و فروش برده مصوب بهمن ۱۳۰۷ هیچ کس برده شناخته نمی‌شود و در سرزمین ایران همه آزاد خواهند بود. بند ۶ از اصل دوم و بند ۴ از اصل چهل و سوم [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] اشاره‌به این مطلب دارد.{2} در [[اسلام]] شاید به هیچ‌یک از آزادیهای انسان به این اندازه اشاره و تاکید نشده‌است. در [[قرآن]] والاترین کرامت انسان عبودیت خداست و بندگی غیرخدا نامشروع شناخته شده و اساساًهدف بعثت پیامبر [[اسلام]]، خروج بندگان خدا از بندگی غیرخدا می‌باشد<ref>سوره منافقون، آیه ۸.</ref><ref>نهج‌البلاغه،۱ خطبه ۱۵۴.</ref><ref>نهج‌البلاغه نامه ۳۱.</ref>.

	==== ب) آزادی فکر و اندیشه ====		==== ب) آزادی فکر و اندیشه ====
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	# آزادی نمایش.		# آزادی نمایش.

	در مورد هر یک از این آزادیها جداگانه بحث خواهد شد. آنچه در اینجا لازم به ذکر است این است که در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی]] نه تنها آزادی اندیشه منع نشده که در برخی موارد حتی دولت موظف است روح بررسی و تتبع و ابتکار در تمام زمینه‌های علمی، فرهنگی، فنی و اسلامی را از طریق تاسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان تقویت کند(بند ۴ از اصل ۳). در [[قرآن]] بخصوص به آزادی عقیده دینی اشاره شده و آمده است که اکراهی در دین نیست.<ref>سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> و سپس به پیامبر خطاب می‌شود که تذکر بده زیرا وظیفه تو یادآوری است نه الزام و اجبار<ref>حاشیه آیه ۲۲</ref> دیگران و تاکید دارد که به بندگانی که اقوال را می‌شنوند و بهترینش را انتخاب می‌کنند، بشارت ده.<ref>رمز آبات ۱۷ و ۱۸، در زمینه آزادی عقیده در اسلام بویژه می‌توان به منابع زیر رجوع کرد: علامه طباطبایی، تفسیرالمیزان، ج ۴، ص ~~۱۷۳؛~~ علامه طباطبایی، روابط اجتماعی در اسلام، صص ۶۷ - ~~۶۶؛~~ علامه طباطبایی، فرازهایی از اسلام، صص ۴۵-۴۴.</ref>		در مورد هر یک از این آزادیها جداگانه بحث خواهد شد. آنچه در اینجا لازم به ذکر است این است که در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی]] نه تنها آزادی اندیشه منع نشده که در برخی موارد حتی دولت موظف است روح بررسی و تتبع و ابتکار در تمام زمینه‌های علمی، فرهنگی، فنی و اسلامی را از طریق تاسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان تقویت کند(بند ۴ از اصل ۳). در [[قرآن]] بخصوص به آزادی عقیده دینی اشاره شده و آمده است که اکراهی در دین نیست.<ref>سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> و سپس به پیامبر خطاب می‌شود که تذکر بده زیرا وظیفه تو یادآوری است نه الزام و اجبار<ref>حاشیه آیه ۲۲</ref> دیگران و تاکید دارد که به بندگانی که اقوال را می‌شنوند و بهترینش را انتخاب می‌کنند، بشارت ده.<ref>رمز آبات ۱۷ و ۱۸، در زمینه آزادی عقیده در اسلام بویژه می‌توان به منابع زیر رجوع کرد: علامه طباطبایی، تفسیرالمیزان، ج ۴، ص ۱۷۳.</ref><ref>علامه طباطبایی، روابط اجتماعی در اسلام، صص ۶۷ - ۶۶.</ref><ref>علامه طباطبایی، فرازهایی از اسلام، صص ۴۵-۴۴.</ref>.

	==== ج) آزادی آموزش و پرورش ====		==== ج) آزادی آموزش و پرورش ====
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	اولا در خصوص تفاوت میان حقوق کافر و مسلمان، اگرچه در رساله‌ها و کتب فقهی تفاوتهایی در احکام و حقوق دیده‌می‌شود، اما چه از نظر قانون اساسی (اصل ۱۴) و چه از نظر اعلامیه حقوق بشر در اسلام (بند ج ماده ۲۸) از لحاظ حقوق انسانی تفاوتی میان کفار و مسلمانان وجود ندارد.		اولا در خصوص تفاوت میان حقوق کافر و مسلمان، اگرچه در رساله‌ها و کتب فقهی تفاوتهایی در احکام و حقوق دیده‌می‌شود، اما چه از نظر قانون اساسی (اصل ۱۴) و چه از نظر اعلامیه حقوق بشر در اسلام (بند ج ماده ۲۸) از لحاظ حقوق انسانی تفاوتی میان کفار و مسلمانان وجود ندارد.

	ثانیاً در خصوص تفاوت میان حقوق زن با مرد نیز بایدگفت که «تشابه» و «تساوی» حقوق الزاماً یکی نیست. زن و مرد در کرامت انسانی با یکدیگر مساوی‌اند و بالتبع حقوق ایشان مساوی و مشابه است، همانند شخصیت اجتماعی، تعهدات و جریانات مالی، مالکیت، شغل و حفظ نام و نسب و ....<ref>ماده ۷ اعلامیه حقوق بشر در اسلام (بند الف) و ماده ۲۸ (بند ج).</ref> اما در طبیعت و خلقت میان زن و مرد تفاوت است (بی‌آنکه این تفاوت در خلقت، تفاوت در شخصیت انسانی زن ایجاد کرده‌باشد). از این لحاظ حقوق زن عین حقوق مرد (مشابه) نیست بلکه مجموع حقوق زن با مجموع حقوق مرد مشابه است.<ref>مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، صص ۱۱۳-~~۱۱۰؛~~ عمید زنجانی، دوره فقه سیاسی، تهران: امیر کبیر، ج ۱، ۱۳۶۶.</ref> حتی می‌توان ادعا کرد که [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی جمهوری اسلامی]] حقوق ویژه‌ای برای زن (فراهم نمودن زمینه‌های رشد شخصیت زن، حمایت مادران بخصوص در دوران بارداری، حضانت فرزند، بیمه خاص بیوگان و زنان سالخورده و بی‌سرپرست و ...) شناخته‌است (اصل ۲۱). حتی می‌توان ادعا کرد که قانون اساسی جمهوری اسلامی حقوق ویژه‌ای برای زن (فراهم نمودن زمینه‌های رشد شخصیت زن، حمایت مادران بخصوص در دوران بارداری، حضانت فرزند، بیمه خاص بیوگان و زنان سالخورده و بی‌سرپرست و ...) شناخته‌است (اصل ۲۱).		ثانیاً در خصوص تفاوت میان حقوق زن با مرد نیز بایدگفت که «تشابه» و «تساوی» حقوق الزاماً یکی نیست. زن و مرد در کرامت انسانی با یکدیگر مساوی‌اند و بالتبع حقوق ایشان مساوی و مشابه است، همانند شخصیت اجتماعی، تعهدات و جریانات مالی، مالکیت، شغل و حفظ نام و نسب و ....<ref>ماده ۷ اعلامیه حقوق بشر در اسلام (بند الف) و ماده ۲۸ (بند ج).</ref> اما در طبیعت و خلقت میان زن و مرد تفاوت است (بی‌آنکه این تفاوت در خلقت، تفاوت در شخصیت انسانی زن ایجاد کرده‌باشد). از این لحاظ حقوق زن عین حقوق مرد (مشابه) نیست بلکه مجموع حقوق زن با مجموع حقوق مرد مشابه است<ref>مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، صص ۱۱۳-۱۱۰.</ref><ref>عمید زنجانی، دوره فقه سیاسی، تهران: امیر کبیر، ج ۱، ۱۳۶۶.</ref>. حتی می‌توان ادعا کرد که [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی جمهوری اسلامی]] حقوق ویژه‌ای برای زن (فراهم نمودن زمینه‌های رشد شخصیت زن، حمایت مادران بخصوص در دوران بارداری، حضانت فرزند، بیمه خاص بیوگان و زنان سالخورده و بی‌سرپرست و ...) شناخته‌است (اصل ۲۱). حتی می‌توان ادعا کرد که قانون اساسی جمهوری اسلامی حقوق ویژه‌ای برای زن (فراهم نمودن زمینه‌های رشد شخصیت زن، حمایت مادران بخصوص در دوران بارداری، حضانت فرزند، بیمه خاص بیوگان و زنان سالخورده و بی‌سرپرست و ...) شناخته‌است (اصل ۲۱).

	==== ب) تساوی در برابر دادگاه ها ====		==== ب) تساوی در برابر دادگاه ها ====
خط ۷۵:		خط ۷۵:

	==== الف) حق حیات و مصونیت جان ====		==== الف) حق حیات و مصونیت جان ====
	حیات اعطای خداوندی است و حق حیات برای همه انسانها تضمین شده‌است. از دیدگاه اسلامی، حفظ حیات واجب و هر اقدام در جهت جداکردن روح از بدن بدون مقتضی شرعی حرام و کشتن یک انسان به منزله کشته‌شدن جامعه تلقی گردیده‌است.<ref>بند الف ماده اول اعلامیه جهانی حقوق بشر در ~~اسلام؛~~ سوره اسراء، آیه ~~۳۲؛~~ سوره نساء، آبه ۹۲ و ۹۳.</ref> حق حیات، در قالب دو مصونیت بررسی می‌شود: مصونیت جان و مصونیت ادامه عادی زندگی. مصونیت جان و حق حیات در اصل ۲۲ شناخته شده‌است: <blockquote>«...جان .. اشخاص از تعرض مصون است ...». </blockquote>مصونیت ادامه عادی زندگی نیز در دو حق شناخته‌می‌شود:		حیات اعطای خداوندی است و حق حیات برای همه انسانها تضمین شده‌است. از دیدگاه اسلامی، حفظ حیات واجب و هر اقدام در جهت جداکردن روح از بدن بدون مقتضی شرعی حرام و کشتن یک انسان به منزله کشته‌شدن جامعه تلقی گردیده‌است<ref>بند الف ماده اول اعلامیه جهانی حقوق بشر در اسلام.</ref><ref>سوره اسراء، آیه ۳۲.</ref><ref>سوره نساء، آبه ۹۲ و ۹۳.</ref>. حق حیات، در قالب دو مصونیت بررسی می‌شود: مصونیت جان و مصونیت ادامه عادی زندگی. مصونیت جان و حق حیات در اصل ۲۲ شناخته شده‌است: <blockquote>«...جان .. اشخاص از تعرض مصون است ...». </blockquote>مصونیت ادامه عادی زندگی نیز در دو حق شناخته‌می‌شود:

	منع تملک انسان و منع بازداشت. در مورد منع بردگی پیشتر اشارت رفت. در مورد منع بازداشت یا سلب آزادی تن نیز اشاره می‌شود که این موضوع صراحتاً در اصل ۳۲ [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی]] شناخته شده است: <blockquote>«هیچ کس را نمی‌توان دستگیر کرد مگر به حکم و ترتیبی که قانون معین می‌کند». </blockquote>		منع تملک انسان و منع بازداشت. در مورد منع بردگی پیشتر اشارت رفت. در مورد منع بازداشت یا سلب آزادی تن نیز اشاره می‌شود که این موضوع صراحتاً در اصل ۳۲ [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی]] شناخته شده است: <blockquote>«هیچ کس را نمی‌توان دستگیر کرد مگر به حکم و ترتیبی که قانون معین می‌کند». </blockquote>
خط ۱۱۹:		خط ۱۱۹:

	== پاورقی ==		== پاورقی ==
	{1}. «در جمهوری اسلامی ایران، آزادی، استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد با گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی به اسنقلال سباسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‌ای وارد کند و هیچ مفامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادبهای مشروع را هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند».		<small>{1}. «در جمهوری اسلامی ایران، آزادی، استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد با گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی به اسنقلال سباسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‌ای وارد کند و هیچ مفامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادبهای مشروع را هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند».</small>

	{2}. بند ۶ از اصل دوم «کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توام با مسؤولیت او در برابر خدا» بند ۴ از اصل چهل و سوم «رعایت آزادی انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به کاری معین و جلوگبری از بهره‌کشی از کار دیگری».		<small>{2}. بند ۶ از اصل دوم «کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توام با مسؤولیت او در برابر خدا» بند ۴ از اصل چهل و سوم «رعایت آزادی انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به کاری معین و جلوگبری از بهره‌کشی از کار دیگری».</small>

	{3}. در روایات اسلامی اشاراتی هست مبنی بر اینکه «اطلبوالعلم من المهد الی‌اللحد» یا «اطلبوالعلم ولویالصین» و نیز «طلب العلم فریضةً علی کل مسلم و مسلمةً». در روایت اول محدودیت زمانی، در روایت دوم محدودیت مکانی و در روابت سوم محدودیت شخصی حذف و در هر سه مورد به این امر به عنوان یک تکلیف و امر واجب نگاه شده‌است.		<small>{3}. در روایات اسلامی اشاراتی هست مبنی بر اینکه «اطلبوالعلم من المهد الی‌اللحد» یا «اطلبوالعلم ولویالصین» و نیز «طلب العلم فریضةً علی کل مسلم و مسلمةً». در روایت اول محدودیت زمانی، در روایت دوم محدودیت مکانی و در روابت سوم محدودیت شخصی حذف و در هر سه مورد به این امر به عنوان یک تکلیف و امر واجب نگاه شده‌است.</small>

	== مـآخذ ==		== مـآخذ ==

Samei در ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۲

2026-02-12T19:12:34Z

نمایش تغییرات

Mahdi: /* نیز نگاه کنید به */

2026-02-10T15:32:30Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۲
خط ۱۲۱:		خط ۱۲۱:
	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* [~~https://iranology-e.ir/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1~~ ایران و اسناد بین‌المللی حقوق بشر]		* [[ایران و اسناد بین‌المللی حقوق بشر]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86~~ مشارکت سیاسی در ایران]		* [[مشارکت سیاسی در ایران]]
	* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 مشارکت سیاسی قوای سه‌گانه در جمهوری اسلامی ایران]		* [[مشارکت سیاسی قوای سه‌گانه در جمهوری اسلامی ایران]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C~~ مشارکت سیاسی مجلس شورای اسلامی]		* [[مشارکت سیاسی مجلس شورای اسلامی]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C~~ مشارکت سیاسی ریاست جمهوری]		* [[مشارکت سیاسی ریاست جمهوری]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86~~ مشارکت سیاسی رهبری و مجلس خبرگان]		* [[مشارکت سیاسی رهبری و مجلس خبرگان]]

	== پاورقی ==		== پاورقی ==

Mahdi: /* مـآخذ */

2025-12-30T12:20:58Z

مـآخذ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۰
خط ۴:		خط ۴:
	در ایران همانند بسیاری از کشورها حقوق بشر به صورت موضوعه و در متن رسمی در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی جمهوری اسلامی]] تبیین شده‌است. در این قانون طی اصول نوزدهم تا چهل و دوم در فصلی با عنوان «حقوق ملت» و نیز اصولی از فصول دیگر به صورت پراکنده به این موضوع اشاره شده‌است.		در ایران همانند بسیاری از کشورها حقوق بشر به صورت موضوعه و در متن رسمی در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی جمهوری اسلامی]] تبیین شده‌است. در این قانون طی اصول نوزدهم تا چهل و دوم در فصلی با عنوان «حقوق ملت» و نیز اصولی از فصول دیگر به صورت پراکنده به این موضوع اشاره شده‌است.

	از جمله اصول خارج از فصل مربوط به حقوق ملت، که یکی از اصول مهم و زیربنایی، [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی]] شناخته می‌شود، اصل نهم<ref>«در جمهوری اسلامی ایران، آزادی، استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد با گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی به اسنقلال سباسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‌ای وارد کند و هیچ مفامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادبهای مشروع را هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند».</ref> است. در این اصل، چهار عنوان «اَزادی»، «استقلال»، «تمامیت ارضی» و «وحدت» کنار هم قرار گرفته و مورد به ارزیابی واقع شده است. لحن قاطع در این اصل این است که این چهار عنصر تفکیک‌ناپذیرند. وظیفه دولت و ملت، حفظ و نگهداری و حمایت از آنهاست. از این چهار عامل، عامل «آزادی» مربوط به افراد ملت است و تاکید بر این است که هیچ حکومت و دولتی نمی‌تواند به ادعای اینکه افراد از آزادی سوءاستفاده می‌کنند و به استقلال لطمه می‌زنند، آنها را از این موهبت بزرگ محروم کند. حتی با وضع قوانین هم نمی‌شود به نام استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادیهای مشروع را از ملت دریغ داشت و آن را سلب کرد؛ البته طلب آزادی نیز در پناه استقلال، وحدت و تمامیت ارضی است و اگر هدف از آزادیخواهی لطمه واردکردن به موارد فوق باشد، قانون اساسی این اجازه را نمی‌دهد. بنابراین، نه آزادی دستاویز لطمه به استقلال و تمامیت ارضی قرار می‌گیرد و نه به نام حفظ استقلال می‌توان آزادی را سلب کرد.		از جمله اصول خارج از فصل مربوط به حقوق ملت، که یکی از اصول مهم و زیربنایی، [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی]] شناخته می‌شود، اصل نهم{1} است. در این اصل، چهار عنوان «اَزادی»، «استقلال»، «تمامیت ارضی» و «وحدت» کنار هم قرار گرفته و مورد به ارزیابی واقع شده است. لحن قاطع در این اصل این است که این چهار عنصر تفکیک‌ناپذیرند. وظیفه دولت و ملت، حفظ و نگهداری و حمایت از آنهاست. از این چهار عامل، عامل «آزادی» مربوط به افراد ملت است و تاکید بر این است که هیچ حکومت و دولتی نمی‌تواند به ادعای اینکه افراد از آزادی سوءاستفاده می‌کنند و به استقلال لطمه می‌زنند، آنها را از این موهبت بزرگ محروم کند. حتی با وضع قوانین هم نمی‌شود به نام استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادیهای مشروع را از ملت دریغ داشت و آن را سلب کرد؛ البته طلب آزادی نیز در پناه استقلال، وحدت و تمامیت ارضی است و اگر هدف از آزادیخواهی لطمه واردکردن به موارد فوق باشد، قانون اساسی این اجازه را نمی‌دهد. بنابراین، نه آزادی دستاویز لطمه به استقلال و تمامیت ارضی قرار می‌گیرد و نه به نام حفظ استقلال می‌توان آزادی را سلب کرد.

	پیش از ورود به بررسی تفصیلی این حقوق، ذکر این نکته نیز لازم است که شرح و بسط هر یک از این حقوق از حوصله این نوشتار خارج است. در این مختصر، فهرست‌وار حقوق مندرج در قانون اساسی و قوانین دیگر بیان می‌شود و چنانکه قبلاً اشاره شد، در خصوص هر یک از حقوق، دیدگاههای خاص اسلام نیز ذکر می‌شود.		پیش از ورود به بررسی تفصیلی این حقوق، ذکر این نکته نیز لازم است که شرح و بسط هر یک از این حقوق از حوصله این نوشتار خارج است. در این مختصر، فهرست‌وار حقوق مندرج در قانون اساسی و قوانین دیگر بیان می‌شود و چنانکه قبلاً اشاره شد، در خصوص هر یک از حقوق، دیدگاههای خاص اسلام نیز ذکر می‌شود.
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	# منع کار اجباری.		# منع کار اجباری.

	در ایران بر اساس قانون منع خرید و فروش برده مصوب بهمن ۱۳۰۷ هیچ کس برده شناخته نمی‌شود و در سرزمین ایران همه آزاد خواهند بود. بند ۶ از اصل دوم و بند ۴ از اصل چهل و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اشاره‌به این مطلب دارد.<ref>بند ۶ از اصل دوم «کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توام با مسؤولیت او در برابر خدا» بند ۴ از اصل چهل و سوم «رعایت آزادی انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به کاری معین و جلوگبری از بهره‌کشی از کار دیگری».</ref>		در ایران بر اساس قانون منع خرید و فروش برده مصوب بهمن ۱۳۰۷ هیچ کس برده شناخته نمی‌شود و در سرزمین ایران همه آزاد خواهند بود. بند ۶ از اصل دوم و بند ۴ از اصل چهل و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اشاره‌به این مطلب دارد.{2}

	در [[اسلام]] شاید به هیچ‌یک از آزادیهای انسان به این اندازه اشاره و تاکید نشده‌است. در [[قرآن]] والاترین کرامت انسان عبودیت خداست و بندگی غیرخدا نامشروع شناخته شده و اساساًهدف بعثت پیامبر اسلام، خروج بندگان خدا از بندگی غیرخدا می‌باشد.<ref>سوره منافقون، آبه ۸؛ نهج‌البلاغه،۱ خطبه ۱۵۴؛ نهج‌البلاغه نامه ۳۱.</ref>		در [[اسلام]] شاید به هیچ‌یک از آزادیهای انسان به این اندازه اشاره و تاکید نشده‌است. در [[قرآن]] والاترین کرامت انسان عبودیت خداست و بندگی غیرخدا نامشروع شناخته شده و اساساًهدف بعثت پیامبر اسلام، خروج بندگان خدا از بندگی غیرخدا می‌باشد.<ref>سوره منافقون، آبه ۸؛ نهج‌البلاغه،۱ خطبه ۱۵۴؛ نهج‌البلاغه نامه ۳۱.</ref>
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	بی‌مناسبت نیست که اشاره شود اگر در مقولات حقوقی صحبت از حق یا آزادی آموزش و پرورش می‌شود، اما در اسلام به این موضوع به عنوان یک فریضه و تکلیف نگاه شده‌است.		بی‌مناسبت نیست که اشاره شود اگر در مقولات حقوقی صحبت از حق یا آزادی آموزش و پرورش می‌شود، اما در اسلام به این موضوع به عنوان یک فریضه و تکلیف نگاه شده‌است.

	در اسلام، تعلیم و تربیت، زمان و مکان نمی‌شناسد و محدود به اشخاص خاصی نیز نمی‌باشد.<ref>در روایات اسلامی اشاراتی هست مبنی بر اینکه «اطلبوالعلم من المهد الی‌اللحد» یا «اطلبوالعلم ولویالصین» و نیز «طلب العلم فریضةً علی کل مسلم و مسلمةً». در روایت اول محدودیت زمانی، در روایت دوم محدودیت مکانی و در روابت سوم محدودیت شخصی حذف و در هر سه مورد به این امر به عنوان یک تکلیف و امر واجب نگاه شده‌است.</ref>		در اسلام، تعلیم و تربیت، زمان و مکان نمی‌شناسد و محدود به اشخاص خاصی نیز نمی‌باشد.{3}

	'''د) آزادی بیان و مطبوعات:''' در بخشهای قبلی در بررسی شاخصهای رژیم مردم سالار به آزادی بیان اشاره کردیم. از و یژگیهای این حکومتهاست که چون ملت، هیات حاکمه را از خود و مجری خواسته‌هایش می‌داند، صلاح و فساد کارهای هیات حاکمه را نیز مربوط به خود می‌داند. از این رو به خود حق می‌دهد از اعمال نادرست دولت انتقاد کند و از نظرات اصلاحی خود او را مطلع سازد و حتی وظیفه ملی و اجتماعی خود می‌داند که نقایص و اشکالات کارهای هیات حاکمه را از راه قلم، بیان، مطبوعات، حزب و انجمن و از این قبیل گوشزد کند. به همین دلیل قانون اساسی در اصل ۲۴ ضمن آزاد گذاشتن مطبوعات و نشریات در بیان مطالب خود آنان را به رعایت مبانی اسلام و حقوق عمومی موظف دانسته‌است.		'''د) آزادی بیان و مطبوعات:''' در بخشهای قبلی در بررسی شاخصهای رژیم مردم سالار به آزادی بیان اشاره کردیم. از و یژگیهای این حکومتهاست که چون ملت، هیات حاکمه را از خود و مجری خواسته‌هایش می‌داند، صلاح و فساد کارهای هیات حاکمه را نیز مربوط به خود می‌داند. از این رو به خود حق می‌دهد از اعمال نادرست دولت انتقاد کند و از نظرات اصلاحی خود او را مطلع سازد و حتی وظیفه ملی و اجتماعی خود می‌داند که نقایص و اشکالات کارهای هیات حاکمه را از راه قلم، بیان، مطبوعات، حزب و انجمن و از این قبیل گوشزد کند. به همین دلیل قانون اساسی در اصل ۲۴ ضمن آزاد گذاشتن مطبوعات و نشریات در بیان مطالب خود آنان را به رعایت مبانی اسلام و حقوق عمومی موظف دانسته‌است.
خط ۸۰:		خط ۸۰:
	به هر تقدیر اهم موارد تساوی عبارت است از تساوی در برابر قانون، تساوی در پرداخت مالیات، تساوی از لحاظ خدمت نظام وظیفه و تساوی از لحاظ اشتغال به مشاغل دولتی.		به هر تقدیر اهم موارد تساوی عبارت است از تساوی در برابر قانون، تساوی در پرداخت مالیات، تساوی از لحاظ خدمت نظام وظیفه و تساوی از لحاظ اشتغال به مشاغل دولتی.

	'''الف) تساوی در برابر قانون:''' منظور این است که تمام قوانین کشور، برای تمام افراد یکسان باشد. به تعبیر دیگر حقوق و تکالیف ناشی از قانون برای همگان به یک صورت اعمال شرد و از طرف دیگر همه افراد یکسان در حمایت قانون به سر برند. این نکته در اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی آمده‌است: <blockquote>«مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند، از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهدبود»		'''الف) تساوی در برابر قانون:''' منظور این است که تمام قوانین کشور، برای تمام افراد یکسان باشد. به تعبیر دیگر حقوق و تکالیف ناشی از قانون برای همگان به یک صورت اعمال شرد و از طرف دیگر همه افراد یکسان در حمایت قانون به سر برند. این نکته در اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی آمده‌است: <blockquote>«مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند، از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهدبود» و «همه افراد ملت اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.» </blockquote>نکته مهم اینکه این تساوی در مورد مردم ایران جاری است و بیگانگان از لحاظ قانون اساسی وضعیت متفاوتی خواهند داشت. از طرف دیگر این تساوی بویژه مشروط به رعایت موازین اسلامی است. و در موازین اسلامی، تفاوتهایی میان حقوق مسلمان و غیرمسلمان و زن و مرد وجود دارد. نکته فوق ممکن است به عنوان اشکال به نظام حقوقی ایران مطرح شود. در پاسخ به این اشکال باید گفت:

	و «همه افراد ملت اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.» </blockquote>نکته مهم اینکه این تساوی در مورد مردم ایران جاری است و بیگانگان از لحاظ قانون اساسی وضعیت متفاوتی خواهند داشت. از طرف دیگر این تساوی بویژه مشروط به رعایت موازین اسلامی است. و در موازین اسلامی، تفاوتهایی میان حقوق مسلمان و غیرمسلمان و زن و مرد وجود دارد. نکته فوق ممکن است به عنوان اشکال به نظام حقوقی ایران مطرح شود. در پاسخ به این اشکال باید گفت:

	اولا در خصوص تفاوت میان حقوق کافر و مسلمان، اگرچه در رساله‌ها و کتب فقهی تفاوتهایی در احکام و حقوق دیده‌می‌شود، اما چه از نظر قانون اساسی (اصل ۱۴) و چه از نظر اعلامیه حقوق بشر در اسلام (بند ج ماده ۲۸) از لحاظ حقوق انسانی تفاوتی میان کفار و مسلمانان وجود ندارد.		اولا در خصوص تفاوت میان حقوق کافر و مسلمان، اگرچه در رساله‌ها و کتب فقهی تفاوتهایی در احکام و حقوق دیده‌می‌شود، اما چه از نظر قانون اساسی (اصل ۱۴) و چه از نظر اعلامیه حقوق بشر در اسلام (بند ج ماده ۲۸) از لحاظ حقوق انسانی تفاوتی میان کفار و مسلمانان وجود ندارد.
خط ۱۲۹:		خط ۱۲۷:
	* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C مشارکت سیاسی ریاست جمهوری]		* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C مشارکت سیاسی ریاست جمهوری]
	* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 مشارکت سیاسی رهبری و مجلس خبرگان]		* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 مشارکت سیاسی رهبری و مجلس خبرگان]

			== پاورقی ==
			{1}. «در جمهوری اسلامی ایران، آزادی، استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد با گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی به اسنقلال سباسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‌ای وارد کند و هیچ مفامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادبهای مشروع را هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند».

			{2}. بند ۶ از اصل دوم «کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توام با مسؤولیت او در برابر خدا» بند ۴ از اصل چهل و سوم «رعایت آزادی انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به کاری معین و جلوگبری از بهره‌کشی از کار دیگری».

			{3}. در روایات اسلامی اشاراتی هست مبنی بر اینکه «اطلبوالعلم من المهد الی‌اللحد» یا «اطلبوالعلم ولویالصین» و نیز «طلب العلم فریضةً علی کل مسلم و مسلمةً». در روایت اول محدودیت زمانی، در روایت دوم محدودیت مکانی و در روابت سوم محدودیت شخصی حذف و در هر سه مورد به این امر به عنوان یک تکلیف و امر واجب نگاه شده‌است.

	== مـآخذ ==		== مـآخذ ==

Mahdi در ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۴

2025-11-25T10:04:15Z

نمایش تغییرات

Samei در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۵

2025-09-21T10:25:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۵
خط ۵:		خط ۵:
	آنچه را در بخشهای قبلی این نوشتار گذشت، می‌توان درآمدی بر بحث اصلی یعنی وضعیت حقوق بشر در ایران تلقی کرد.		آنچه را در بخشهای قبلی این نوشتار گذشت، می‌توان درآمدی بر بحث اصلی یعنی وضعیت حقوق بشر در ایران تلقی کرد.

	در ایران همانند بسیاری از کشورها حقوق بشر به صورت موضوعه و در متن رسمی در قانون اساسی جمهوری اسلامی تبیین شده‌است. در این قانون طی اصول نوزدهم تا چهل و دوم در فصلی با عنوان «حقوق ملت» و نیز اصولی از فصول دیگر به صورت پراکنده به این موضوع اشاره شده‌است.		در ایران همانند بسیاری از کشورها حقوق بشر به صورت موضوعه و در متن رسمی در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران\|قانون اساسی جمهوری اسلامی]] تبیین شده‌است. در این قانون طی اصول نوزدهم تا چهل و دوم در فصلی با عنوان «حقوق ملت» و نیز اصولی از فصول دیگر به صورت پراکنده به این موضوع اشاره شده‌است.

	از جمله اصول خارج از فصل مربوط به حقوق ملت، که یکی از اصول مهم و زیربنایی، قانون اساسی شناخته می‌شود، اصل نهم' است. در این اصل، چهار عنوان «اَزادی»، «استقلال»، «تمامیت ارضی» و «وحدت» کنار هم قرار گرفته و مورد به ارزیابی واقع شده است. لحن قاطع در این اصل این است که این چهار عنصر تفکیک‌ناپذیرند. وظیفه دولت و ملت، حفظ و نگهداری و حمایت از آنهاست. از این چهار عامل، عامل «آزادی» مربوط به افراد ملت است و تأکید بر این است که هیچ حکومت و دولتی نمی‌تواند به ادعای اینکه افراد از آزادی سوءاستفاده می‌کنند و به استقلال لطمه می‌زنند، آنها را از این موهبت بزرگ محروم کند. حتی با وضع قوانین هم نمی‌شود به نام استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادیهای مشروع را از ملت دریغ داشت و آن را سلب کرد؛ ۱. «در جمهوری اسلامی ایران، آزادی، استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد با گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی به اسنقلال سباسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‌ای وارد کند و هیچ مفامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادبهای مشروع را هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند».		از جمله اصول خارج از فصل مربوط به حقوق ملت، که یکی از اصول مهم و زیربنایی، قانون اساسی شناخته می‌شود، اصل نهم' است. در این اصل، چهار عنوان «اَزادی»، «استقلال»، «تمامیت ارضی» و «وحدت» کنار هم قرار گرفته و مورد به ارزیابی واقع شده است. لحن قاطع در این اصل این است که این چهار عنصر تفکیک‌ناپذیرند. وظیفه دولت و ملت، حفظ و نگهداری و حمایت از آنهاست. از این چهار عامل، عامل «آزادی» مربوط به افراد ملت است و تأکید بر این است که هیچ حکومت و دولتی نمی‌تواند به ادعای اینکه افراد از آزادی سوءاستفاده می‌کنند و به استقلال لطمه می‌زنند، آنها را از این موهبت بزرگ محروم کند. حتی با وضع قوانین هم نمی‌شود به نام استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادیهای مشروع را از ملت دریغ داشت و آن را سلب کرد؛ ۱. «در جمهوری اسلامی ایران، آزادی، استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد با گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی به اسنقلال سباسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‌ای وارد کند و هیچ مفامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادبهای مشروع را هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند».

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « تفصیل '''حقوق بشر در ایران''' آنچه را در بخشهای قبلی این نوشتار گذشت، می‌توان درآمدی بر بحث اصلی یعنی وضعیت حقوق بشر در ایران تلقی کرد. در ایران همانند بسیاری از کشورها حقوق بشر به صورت موضوعه و در متن رسمی در قانون اساسی جمهوری اسلامی تبیین ش...» ایجاد کرد

2025-09-04T17:43:03Z

صفحه‌ای تازه حاوی « تفصیل '''حقوق بشر در ایران''' آنچه را در بخشهای قبلی این نوشتار گذشت، می‌توان درآمدی بر بحث اصلی یعنی وضعیت حقوق بشر در ایران تلقی کرد. در ایران همانند بسیاری از کشورها حقوق بشر به صورت موضوعه و در متن رسمی در قانون اساسی جمهوری اسلامی تبیین ش...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات