حق مؤلف - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۱

2025-04-30T10:11:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۱
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	بهارعلی فتحی		بهارعلی فتحی
			[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]
			[[رده:ارتباطات]]

Samei در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۱

2025-04-30T10:11:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[حق مؤلف]]،''' این واژه هم به‌معنای حق مالکیت و نظارت بر اثری از نویسنده- حق انحصاری- و هم به معنای حق تکثیر آن است. در زبان انگلیسی، به علل تاریخی، از این واژه منافع حقوقی مستفاد نمی گردد، در حالی که در زبان‌های دیگر؛از جمله فرانسوی Droit d'Auteur، آلمانیUrheberrecht ، و اسپانیولی Derecho de Autor همه به معنای حق مؤلف هستند<ref>نصری، ويليام‌زد. «حق مؤلف»، ترجمه فرشته سپهر. '''''دايره المعارف كتابداری و اطلاع‌رسانی (داكا).''''' ج1، 1381، ص 754.</ref>.		'''[[حق مؤلف]]،''' این واژه هم به‌معنای حق مالکیت و نظارت بر اثری از نویسنده- حق انحصاری- و هم به معنای حق تکثیر آن است. در زبان انگلیسی، به علل تاریخی، از این واژه منافع حقوقی مستفاد نمی گردد، در حالی که در زبان‌های دیگر؛از جمله فرانسوی Droit d'Auteur، آلمانیUrheberrecht ، و اسپانیولی Derecho de Autor همه به معنای حق مؤلف هستند<ref>نصری، ويليام‌زد. «حق مؤلف»، ترجمه فرشته سپهر. '''''دايره المعارف كتابداری و اطلاع‌رسانی (داكا).''''' ج1، 1381، ص 754.</ref>.

	در ~~ایران،~~ در بابِ حقّ مؤلف دو قانون وجود دارد که تاریخ تصویب هر دو به آخرین دهه دوران پهلوی باز می گردد که یکی «قانون حمایت از حقوق مؤلفان» مصوّب 3 آذر 1348ش است و دیگری «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» مصوّب 6 دی 1352ش، و هر دو قانون مبتنی بر الگو‌های اروپایی است<ref>«قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات آثار صوتی»، '''''كتاب‌نمای ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان، تهران: شركت نشر نو، 1366، ص306-308.</ref><ref>«قانون حمايت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان». '''''كتاب‌نمای ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان. ص302-306.</ref>.		در [[ایران]]، در بابِ حقّ مؤلف دو قانون وجود دارد که تاریخ تصویب هر دو به آخرین دهه [[سلسله پهلوی\|دوران پهلوی]] باز می گردد که یکی «قانون حمایت از حقوق مؤلفان» مصوّب 3 آذر 1348ش است و دیگری «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» مصوّب 6 دی 1352ش، و هر دو قانون مبتنی بر الگو‌های اروپایی است<ref>«قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات آثار صوتی»، '''''كتاب‌نمای ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان، تهران: شركت نشر نو، 1366، ص306-308.</ref><ref>«قانون حمايت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان». '''''كتاب‌نمای ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان. ص302-306.</ref>.

	شمول حمایت نخستین قانون حق مؤلف در ایران بسیار وسیع است و هر نوع اثر بدیعی را که از تلاش فردی یا جمعی پدید آمده باشد، در بر می گیرد. اما حقوق مادّی اثر تنها به شرطی مورد حمایت قرار می گیرد که برای نخستین بار در ایران از طریق انتشار، عرضه در یک نمایشگاه، اجرا، و جز آن به عموم ارائه شود (ماده22).		شمول حمایت نخستین قانون حق مؤلف در [[ایران]] بسیار وسیع است و هر نوع اثر بدیعی را که از تلاش فردی یا جمعی پدید آمده باشد، در بر می گیرد. اما حقوق مادّی اثر تنها به شرطی مورد حمایت قرار می گیرد که برای نخستین بار در ایران از طریق انتشار، عرضه در یک نمایشگاه، اجرا، و جز آن به عموم ارائه شود (ماده22).

	مدت زمانی که آثار واجد شرایط مورد حمایت قرار میگیرند تا حدی متفاوت است. مدت حمایت از آثار مکتوب تا سی سال پس از مرگ پدیدآورنده اثر است (ماده12).		مدت زمانی که آثار واجد شرایط مورد حمایت قرار میگیرند تا حدی متفاوت است. مدت حمایت از آثار مکتوب تا سی سال پس از مرگ پدیدآورنده اثر است (ماده12).
خط ۹:		خط ۹:
	مدت حمایت از عکس، فیلم سینمایی، و نیز آثاری که متعلق به سازمان یا شخصیتی حقوقی باشند سی سال پس از نخستین اجرا یا نخستین انتشار است (ماده16).		مدت حمایت از عکس، فیلم سینمایی، و نیز آثاری که متعلق به سازمان یا شخصیتی حقوقی باشند سی سال پس از نخستین اجرا یا نخستین انتشار است (ماده16).

	قانون حق‌مؤلف برای برخی سازمان‌های دولتی استثنا‌هایی قائل شده است. به‌طور مثال، وزارت آموزش و پرورش مجاز است که چاپ کتاب‌های درسی را طبق قراردادهای موجود خود ادامه دهد (ماده10)؛ و کتابخانه‌های عمومی و مؤسسات پژوهشی غیرانتفاعی نیز حق دارند از آثار منتشر شده برای استفاده خود نسخه‌هایی تکثیر کنند (ماده8).		قانون حق‌مؤلف برای برخی سازمان‌های دولتی استثنا‌هایی قائل شده است. به‌طور مثال، [https://medu.ir/ وزارت آموزش و پرورش] مجاز است که چاپ کتاب‌های درسی را طبق قراردادهای موجود خود ادامه دهد (ماده10)؛ و کتابخانه‌های عمومی و مؤسسات پژوهشی غیرانتفاعی نیز حق دارند از آثار منتشر شده برای استفاده خود نسخه‌هایی تکثیر کنند (ماده8).

	قانون دوم مربوط به ترجمه و تکثیر کتاب است که چهار سال بعد از تصویب قانون اول تهیه شد و در مجلس به تصویب رسید. پیش‌نویس این قانون عمدتاً در پاسخ به فشارهای دولت‌های خارجی بر دولت ایران تهیه گردید که خواستار پایان گرفتن تکثیر غیرمجاز کتا‌ب‌های درسی و صفحات موسیقی خارجی در ایران بودند، که بعضی از این آثار تکثیر شده به کشورهای همسایه نیز صادر میشد. قانون دوم چتر حمایت خود را بر ترجمه، که در قانون اول کم و بیش نادیده گرفته شده بود، میگستراند.		قانون دوم مربوط به ترجمه و تکثیر [[کتاب]] است که چهار سال بعد از تصویب قانون اول تهیه شد و در مجلس به تصویب رسید. پیش‌نویس این قانون عمدتاً در پاسخ به فشارهای دولت‌های خارجی بر دولت ایران تهیه گردید که خواستار پایان گرفتن تکثیر غیرمجاز کتا‌ب‌های درسی و صفحات موسیقی خارجی در [[ایران]] بودند، که بعضی از این آثار تکثیر شده به کشورهای همسایه نیز صادر میشد. قانون دوم چتر حمایت خود را بر ترجمه، که در قانون اول کم و بیش نادیده گرفته شده بود، میگستراند.

	پس از انقلاب ~~اسلامی،~~ هر دو قانون حق‌ مؤلف همچنان معتبر ماند و اکنون مبنای رسیدگی به دعاوری مربوط به حق مؤلف را تشکیل میدهد<ref>امامی، كريم. «حق مؤلف در ايران»، '''''دايره المعارف كتابداری و اطلاع‌رسانی (داكا)'''''. ترجمه زهرا اباذری و فاطمه مهاجری، ج1، 1381.</ref>. البته اعتبار حق مؤلف در فقه اسلامی روشن نیست. و فتواهای فقهای عظام در مورد حقوق آفرینش‌های فکری جندان با یکدیگر همسو نیستند<ref>بهشتی، محمد. «مسئله مالكيت»، '''''سه مقاله'''''. تهران: بيینا، 1360، ص 112.</ref><ref>«نظر چند تن از فقها و آيات عظام پيرامون حقوق مالكيت فكری»، '''''رهنمون'''''. ش 2 و 3 (پاييز و زمستان1371)، ص 206-215.</ref>. وجه مشترک بخش عمده‌ای از این فتواها عقلایی بودن است که به معنی اعتباری و اکتسابی بودن حقوق آفرینش‌های فکری بوده و وجود شرط و قرار و تعهد راجع به آن الزامی است<ref>عرب اسدی، محمدحسن. '''''حقوق آفرينش‌هاي فكری، فنی، و رقابتی.''''' پايان‌نامه كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌‌رسانی. تهران: دانشگاه تهران، دانشكده روانشناسی و علوم تربيتی، 1373، ص 76.</ref>.		پس از [[انقلاب اسلامی ایران\|انقلاب اسلامی]]، هر دو قانون حق‌ مؤلف همچنان معتبر ماند و اکنون مبنای رسیدگی به دعاوری مربوط به حق مؤلف را تشکیل میدهد<ref>امامی، كريم. «حق مؤلف در ايران»، '''''دايره المعارف كتابداری و اطلاع‌رسانی (داكا)'''''. ترجمه زهرا اباذری و فاطمه مهاجری، ج1، 1381.</ref>. البته اعتبار حق مؤلف در فقه اسلامی روشن نیست. و فتواهای فقهای عظام در مورد حقوق آفرینش‌های فکری جندان با یکدیگر همسو نیستند<ref>بهشتی، محمد. «مسئله مالكيت»، '''''سه مقاله'''''. تهران: بيینا، 1360، ص 112.</ref><ref>«نظر چند تن از فقها و آيات عظام پيرامون حقوق مالكيت فكری»، '''''رهنمون'''''. ش 2 و 3 (پاييز و زمستان1371)، ص 206-215.</ref>. وجه مشترک بخش عمده‌ای از این فتواها عقلایی بودن است که به معنی اعتباری و اکتسابی بودن حقوق آفرینش‌های فکری بوده و وجود شرط و قرار و تعهد راجع به آن الزامی است<ref>عرب اسدی، محمدحسن. '''''حقوق آفرينش‌هاي فكری، فنی، و رقابتی.''''' پايان‌نامه كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌‌رسانی. تهران: دانشگاه تهران، دانشكده روانشناسی و علوم تربيتی، 1373، ص 76.</ref>.

	یکی از فقهای حقوقدان در بحث از حق، آن را به دو نوع مادی و معنوی تقسیم می کند و حکم درباره هر دو نوع را یکی می داند. وی در بیان حقوق معنوی از حق تصنیف، حق تحقیق، حقوق هنری، و حقوق برنامه‌نویسی یاد می کند و می افزاید که این حقوق همه مشروع است و استدلال می کند که حکم به عدم مشروعیت آن نیاز به دلیل دارد نه حکم به مشروعیت<ref>گرجی، ابوالقاسم. «مشروعيت حق و حكم آن به تأكيد بر حق معنوی»، '''''مجله دانشكده حقوق و علوم سياسی'''''، ش 29 (مهر 1372)، ص 121-127.</ref>.		یکی از فقهای حقوقدان در بحث از حق، آن را به دو نوع مادی و معنوی تقسیم می کند و حکم درباره هر دو نوع را یکی می داند. وی در بیان حقوق معنوی از حق تصنیف، حق تحقیق، حقوق هنری، و حقوق برنامه‌نویسی یاد می کند و می افزاید که این حقوق همه مشروع است و استدلال می کند که حکم به عدم مشروعیت آن نیاز به دلیل دارد نه حکم به مشروعیت<ref>گرجی، ابوالقاسم. «مشروعيت حق و حكم آن به تأكيد بر حق معنوی»، '''''مجله دانشكده حقوق و علوم سياسی'''''، ش 29 (مهر 1372)، ص 121-127.</ref>.

Samei: /* منبع اصلی */

2025-04-13T17:15:30Z

منبع اصلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[حق مؤلف]]،''' این واژه هم به‌معنای حق مالکیت و نظارت بر اثری از نویسنده- حق انحصاری- و هم به معنای حق تکثیر آن است. در زبان انگلیسی، به علل تاریخی، از این واژه منافع حقوقی مستفاد نمی گردد، در حالی که در زبان‌های دیگر؛از جمله فرانسوی Droit d'Auteur، آلمانیUrheberrecht ، و اسپانیولی Derecho de Autor همه به معنای حق مؤلف هستند<ref>~~نصري،~~ ويليام‌زد. «حق مؤلف»، ~~ترجمة~~ فرشته سپهر. '''''~~دايرةالمعارف كتابداري~~ و ~~اطلاع‌رساني~~ (داكا).''''' ج1، 1381، ص 754.</ref>.		'''[[حق مؤلف]]،''' این واژه هم به‌معنای حق مالکیت و نظارت بر اثری از نویسنده- حق انحصاری- و هم به معنای حق تکثیر آن است. در زبان انگلیسی، به علل تاریخی، از این واژه منافع حقوقی مستفاد نمی گردد، در حالی که در زبان‌های دیگر؛از جمله فرانسوی Droit d'Auteur، آلمانیUrheberrecht ، و اسپانیولی Derecho de Autor همه به معنای حق مؤلف هستند<ref>نصری، ويليام‌زد. «حق مؤلف»، ترجمه فرشته سپهر. '''''دايره المعارف كتابداری و اطلاع‌رسانی (داكا).''''' ج1، 1381، ص 754.</ref>.

	در ایران، در بابِ حقّ مؤلف دو قانون وجود دارد که تاریخ تصویب هر دو به آخرین دهه دوران پهلوی باز می گردد که یکی «قانون حمایت از حقوق مؤلفان» مصوّب 3 آذر 1348ش است و دیگری «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» مصوّب 6 دی 1352ش، و هر دو قانون مبتنی بر الگو‌های اروپایی است<ref>«قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات آثار ~~صوتي»،~~ '''''~~كتاب‌نماي~~ ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان، تهران: شركت نشر نو، 1366، ص306-~~308؛~~ «قانون حمايت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان». ~~همان~~. ص302-306.</ref>.		در ایران، در بابِ حقّ مؤلف دو قانون وجود دارد که تاریخ تصویب هر دو به آخرین دهه دوران پهلوی باز می گردد که یکی «قانون حمایت از حقوق مؤلفان» مصوّب 3 آذر 1348ش است و دیگری «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» مصوّب 6 دی 1352ش، و هر دو قانون مبتنی بر الگو‌های اروپایی است<ref>«قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات آثار صوتی»، '''''كتاب‌نمای ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان، تهران: شركت نشر نو، 1366، ص306-308.</ref><ref>«قانون حمايت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان». '''''كتاب‌نمای ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان. ص302-306.</ref>.

	شمول حمایت نخستین قانون حق مؤلف در ایران بسیار وسیع است و هر نوع اثر بدیعی را که از تلاش فردی یا جمعی پدید آمده باشد، در بر می گیرد. اما حقوق مادّی اثر تنها به شرطی مورد حمایت قرار می گیرد که برای نخستین بار در ایران از طریق انتشار، عرضه در یک نمایشگاه، اجرا، و جز آن به عموم ارائه شود (ماده22).		شمول حمایت نخستین قانون حق مؤلف در ایران بسیار وسیع است و هر نوع اثر بدیعی را که از تلاش فردی یا جمعی پدید آمده باشد، در بر می گیرد. اما حقوق مادّی اثر تنها به شرطی مورد حمایت قرار می گیرد که برای نخستین بار در ایران از طریق انتشار، عرضه در یک نمایشگاه، اجرا، و جز آن به عموم ارائه شود (ماده22).
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	قانون دوم مربوط به ترجمه و تکثیر کتاب است که چهار سال بعد از تصویب قانون اول تهیه شد و در مجلس به تصویب رسید. پیش‌نویس این قانون عمدتاً در پاسخ به فشارهای دولت‌های خارجی بر دولت ایران تهیه گردید که خواستار پایان گرفتن تکثیر غیرمجاز کتا‌ب‌های درسی و صفحات موسیقی خارجی در ایران بودند، که بعضی از این آثار تکثیر شده به کشورهای همسایه نیز صادر میشد. قانون دوم چتر حمایت خود را بر ترجمه، که در قانون اول کم و بیش نادیده گرفته شده بود، میگستراند.		قانون دوم مربوط به ترجمه و تکثیر کتاب است که چهار سال بعد از تصویب قانون اول تهیه شد و در مجلس به تصویب رسید. پیش‌نویس این قانون عمدتاً در پاسخ به فشارهای دولت‌های خارجی بر دولت ایران تهیه گردید که خواستار پایان گرفتن تکثیر غیرمجاز کتا‌ب‌های درسی و صفحات موسیقی خارجی در ایران بودند، که بعضی از این آثار تکثیر شده به کشورهای همسایه نیز صادر میشد. قانون دوم چتر حمایت خود را بر ترجمه، که در قانون اول کم و بیش نادیده گرفته شده بود، میگستراند.

	پس از انقلاب اسلامی، هر دو قانون حق‌ مؤلف همچنان معتبر ماند و اکنون مبنای رسیدگی به دعاوری مربوط به حق مؤلف را تشکیل میدهد<ref>~~امامي،~~ كريم. «حق مؤلف در ايران»، '''''~~دايرة~~ المعارف ~~كتابداري~~ و ~~اطلاع‌رساني~~ (داكا)'''''. ~~ترجمة~~ زهرا ~~اباذري؛~~ فاطمه ~~مهاجري،~~ ج1، 1381.</ref>.		پس از انقلاب اسلامی، هر دو قانون حق‌ مؤلف همچنان معتبر ماند و اکنون مبنای رسیدگی به دعاوری مربوط به حق مؤلف را تشکیل میدهد<ref>امامی، كريم. «حق مؤلف در ايران»، '''''دايره المعارف كتابداری و اطلاع‌رسانی (داكا)'''''. ترجمه زهرا اباذری و فاطمه مهاجری، ج1، 1381.</ref>. البته اعتبار حق مؤلف در فقه اسلامی روشن نیست. و فتواهای فقهای عظام در مورد حقوق آفرینش‌های فکری جندان با یکدیگر همسو نیستند<ref>بهشتی، محمد. «مسئله مالكيت»، '''''سه مقاله'''''. تهران: بيینا، 1360، ص 112.</ref><ref>«نظر چند تن از فقها و آيات عظام پيرامون حقوق مالكيت فكری»، '''''رهنمون'''''. ش 2 و 3 (پاييز و زمستان1371)، ص 206-215.</ref>. وجه مشترک بخش عمده‌ای از این فتواها عقلایی بودن است که به معنی اعتباری و اکتسابی بودن حقوق آفرینش‌های فکری بوده و وجود شرط و قرار و تعهد راجع به آن الزامی است<ref>عرب اسدی، محمدحسن. '''''حقوق آفرينش‌هاي فكری، فنی، و رقابتی.''''' پايان‌نامه كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌‌رسانی. تهران: دانشگاه تهران، دانشكده روانشناسی و علوم تربيتی، 1373، ص 76.</ref>.

	~~البته اعتبار حق مؤلف~~ در ~~فقه اسلامی روشن نیست~~. ~~و فتواهای فقهای عظام~~ در ~~مورد~~ حقوق آفرینش‌های فکری جندان با یکدیگر همسو نیستند<ref>بهشتي، محمد. «مسئلة مالكيت»، '''''سه مقاله'''''. تهران: بي‌نا، 1360، ص 112؛ «نظر چند تن از ~~فقها~~ و ~~آيات عظام پيرامون~~ حقوق ~~مالكيت فكري»، '''''رهنمون'''''. ش 2~~ و ~~3 (پاييز و زمستان1371)، ص 206-215.</ref> وجه مشترک بخش عمده‌ای از~~ این ~~فتواها عقلایی بودن~~ است که به ~~معنی اعتباری و اکتسابی بودن حقوق آفرینش‌های فکری بوده و وجود شرط و قرار و تعهد راجع~~ به ~~آن الزامی است~~<ref>~~عرب اسدي، محمدحسن~~. '''''حقوق ~~آفرينش‌هاي فكري، فني،~~ و ~~رقابتي~~''''' (~~پايان‌نامة كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع‌‌رساني~~)~~. تهران: دانشكدة روانشناسي و علوم تربيتي، دانشگاه تهران، 1373،~~ ص 76.</ref>.		یکی از فقهای حقوقدان در بحث از حق، آن را به دو نوع مادی و معنوی تقسیم می کند و حکم درباره هر دو نوع را یکی می داند. وی در بیان حقوق معنوی از حق تصنیف، حق تحقیق، حقوق هنری، و حقوق برنامه‌نویسی یاد می کند و می افزاید که این حقوق همه مشروع است و استدلال می کند که حکم به عدم مشروعیت آن نیاز به دلیل دارد نه حکم به مشروعیت<ref>گرجی، ابوالقاسم. «مشروعيت حق و حكم آن به تأكيد بر حق معنوی»، '''''مجله دانشكده حقوق و علوم سياسی'''''، ش 29 (مهر 1372)، ص 121-127.</ref>.

	یکی از فقهای حقوقدان در بحث از حق، آن را به دو نوع مادی و معنوی تقسیم میکند و حکم درباره هر دو نوع را یکی میداند. وی در بیان حقوق معنوی از حق تصنیف، حق تحقیق، حقوق هنری، و حقوق برنامه‌نویسی یاد میکند و میافزاید که این حقوق همه مشروع است و استدلال میکند که حکم به عدم مشروعیت آن نیاز به دلیل دارد نه حکم به مشروعیت<ref>گرجي، ابوالقاسم. «مشروعيت حق و حكم آن به تأكيد بر حق معنوي»، '''~~''مجلة دانشكدة حقوق و علوم سياسي''~~'''~~، ش 29 (مهر 1372)، ص 121-127.</ref>.~~		== '''نیز نگاه کنید به''' ==

	~~== '''نیز نگاه کنید به''' ==~~		* [[کتاب]]
			* [[حق التألیف]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
خط ۲۵:		خط ۲۶:

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	بهارعلی فتحی		بهارعلی فتحی

Nazli در ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸

2025-01-30T15:18:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	'''حق ~~مؤلف،~~''' این واژه هم به‌معنای حق مالکیت و نظارت بر اثری از نویسنده- حق انحصاری- و هم به معنای حق تکثیر آن است. در زبان انگلیسی، به علل تاریخی، از این واژه منافع حقوقی مستفاد نمی گردد، در حالی که در زبان‌های دیگر؛از جمله فرانسوی Droit d'Auteur، آلمانیUrheberrecht ، و اسپانیولی Derecho de Autor همه به معنای حق مؤلف هستند<ref>نصري، ويليام‌زد. «حق مؤلف»، ترجمة فرشته سپهر. '''''دايرةالمعارف كتابداري و اطلاع‌رساني (داكا).''''' ج1، 1381، ص 754.</ref>.		'''[[حق مؤلف]]،''' این واژه هم به‌معنای حق مالکیت و نظارت بر اثری از نویسنده- حق انحصاری- و هم به معنای حق تکثیر آن است. در زبان انگلیسی، به علل تاریخی، از این واژه منافع حقوقی مستفاد نمی گردد، در حالی که در زبان‌های دیگر؛از جمله فرانسوی Droit d'Auteur، آلمانیUrheberrecht ، و اسپانیولی Derecho de Autor همه به معنای حق مؤلف هستند<ref>نصري، ويليام‌زد. «حق مؤلف»، ترجمة فرشته سپهر. '''''دايرةالمعارف كتابداري و اطلاع‌رساني (داكا).''''' ج1، 1381، ص 754.</ref>.

	در ایران، در بابِ حقّ مؤلف دو قانون وجود دارد که تاریخ تصویب هر دو به آخرین دهه دوران پهلوی باز می گردد که یکی «قانون حمایت از حقوق مؤلفان» مصوّب 3 آذر 1348ش است و دیگری «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» مصوّب 6 دی 1352ش، و هر دو قانون مبتنی بر الگو‌های اروپایی است<ref>«قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات آثار صوتي»، '''''كتاب‌نماي ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان، تهران: شركت نشر نو، 1366، ص306-308؛ «قانون حمايت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان». همان. ص302-306.</ref>.		در ایران، در بابِ حقّ مؤلف دو قانون وجود دارد که تاریخ تصویب هر دو به آخرین دهه دوران پهلوی باز می گردد که یکی «قانون حمایت از حقوق مؤلفان» مصوّب 3 آذر 1348ش است و دیگری «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» مصوّب 6 دی 1352ش، و هر دو قانون مبتنی بر الگو‌های اروپایی است<ref>«قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات آثار صوتي»، '''''كتاب‌نماي ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان، تهران: شركت نشر نو، 1366، ص306-308؛ «قانون حمايت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان». همان. ص302-306.</ref>.

Nazli در ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸

2025-01-30T15:18:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			دانشنامه ایران

			== نویسنده مقاله ==
	بهارعلی فتحی		بهارعلی فتحی

Nazli در ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۷

2025-01-30T15:17:35Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''حق مؤلف،''' اين واژه هم به‌معناي حق مالكيت و نظارت بر اثري از نويسنده- حق انحصاري- و هم به معناي حق تكثير آن است. در زبان انگليسي، به علل تاريخي، از اين واژه منافع حقوقي مستفاد نمي گردد، در حالي كه در زبان‌هاي ديگر؛از جمله فرانسوي Droit d'Auteur، آلم...» ایجاد کرد

2024-08-13T01:20:22Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''حق مؤلف،''' اين واژه هم به‌معناي حق مالكيت و نظارت بر اثري از نويسنده- حق انحصاري- و هم به معناي حق تكثير آن است. در زبان انگليسي، به علل تاريخي، از اين واژه منافع حقوقي مستفاد نمي گردد، در حالي كه در زبان‌هاي ديگر؛از جمله فرانسوي Droit d'Auteur، آلم...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''حق مؤلف،''' اين واژه هم به‌معناي حق مالكيت و نظارت بر اثري از نويسنده- حق انحصاري- و هم به معناي حق تكثير آن است. در زبان انگليسي، به علل تاريخي، از اين واژه منافع حقوقي مستفاد نمي گردد، در حالي كه در زبان‌هاي ديگر؛از جمله فرانسوي Droit d'Auteur، آلمانيUrheberrecht ، و اسپانيولي Derecho de Autor همه به معناي حق مؤلف هستند.1

در ايران، در بابِ حقّ مؤلف دو قانون وجود دارد كه تاريخ تصويب هر دو به آخرين دهة دوران پهلوي باز مي گردد كه يكي «قانون حمايت از حقوق مؤلفان» مصوّب 3 آذر 1348ش است و ديگري «قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات و آثار صوتي» مصوّب 6 دي 1352ش، و هر دو قانون مبتني بر الگو‌هاي اروپايي است.2

شمول حمايت نخستين قانون حق مؤلف در ايران بسيار وسيع است و هر نوع اثر بديعي را كه از تلاش فردي يا جمعي پديد آمده باشد، در بر مي گيرد. اما حقوق مادّي اثر تنها به شرطي مورد حمايت قرار مي‌گيرد كه براي نخستين بار در ايران از طريق انتشار، عرضه در يك نمايشگاه، اجرا، و جز آن به عموم ارائه شود (مادة22).

مدت زماني كه آثار واجد شرايط مورد حمايت قرار مي‌گيرند تا حدي متفاوت است. مدت حمايت از آثار مكتوب تا سي سال پس از مرگ پديدآورندة اثر است (مادة12).

مدت حمايت از عكس، فيلم سينمايي، و نيز آثاري كه متعلق به سازمان يا شخصيتي حقوقي باشند سي سال پس از نخستين اجرا يا نخستين انتشار است (مادة16).

قانون حق‌مؤلف براي برخي سازمان‌هاي دولتي استثنا‌هايي قائل شده است. به‌طور مثال، وزارت آموزش و پرورش مجاز است كه چاپ كتاب‌هاي درسي را طبق قراردادهاي موجود خود ادامه دهد (مادة10)؛ و كتابخانه‌هاي عمومي و مؤسسات پژوهشي غيرانتفاعي نيز حق دارند از آثار منتشر شده براي استفادة خود نسخه‌هايي تكثير كنند (مادة8).

قانون دوم مربوط به ترجمه و تكثير كتاب است كه چهار سال بعد از تصويب قانون اول تهيه شد و در مجلس به تصويب رسيد. پيش‌نويس اين قانون عمدتاً در پاسخ به فشارهاي دولت‌هاي خارجي بر دولت ايران تهيه گرديد كه خواستار پايان گرفتن تكثير غيرمجاز كتا‌ب‌هاي درسي و صفحات موسيقي خارجي در ايران بودند، كه بعضي از اين آثار تكثير شده به كشورهاي همسايه نيز صادر مي‌شد. قانون دوم چتر حمايت خود را بر ترجمه، كه در قانون اول كم و بيش ناديده گرفته شده بود، مي‌گستراند.

پس از انقلاب اسلامي، هر دو قانون حق‌ مؤلف همچنان معتبر ماند و اكنون مبناي رسيدگي به دعاوري مربوط به حق مؤلف را تشكيل مي‌دهد.3

البته اعتبار حق مؤلف در فقه اسلامي روشن نيست. و فتواهاي فقهاي عظام در مورد حقوق آفرينش‌هاي فكري جندان با يكديگر همسو نيستند4 وجه مشترك بخش عمده‌اي از اين فتواها عقلايي بودن است كه به معني اعتباري و اكتسابي بودن حقوق آفرينش‌هاي فكري بوده و وجود شرط و قرار و تعهد راجع به آن الزامي است.5

يكي از فقهاي حقوقدان در بحث از حق، آن را به دو نوع مادي و معنوي تقسيم مي‌كند و حكم دربارة هر دو نوع را يكي مي‌داند. وي در بيان حقوق معنوي از حق تصنيف، حق تحقيق، حقوق هنري، و حقوق برنامه‌نويسي ياد مي‌كند و مي‌افزايد كه اين حقوق همه مشروع است و استدلال مي‌كند كه حكم به عدم مشروعيت آن نياز به دليل دارد نه حكم به مشروعيت.6

'''مآخذ:'''

'''''1. '''''نصري، ويليام‌زد. «حق مؤلف»، ترجمة فرشته سپهر. '''''دايرةالمعارف كتابداري و اطلاع‌رساني (داكا).''''' ج1، 1381، ص 754.

2. «قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات آثار صوتي»، '''''كتاب‌نماي ايران'''''. به كوشش چنگيز پهلوان، تهران: شركت نشر نو، 1366، ص306-308؛ «قانون حمايت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان». همان. ص302-306.

3. امامي، كريم. «حق مؤلف در ايران»، '''''دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني (داكا)'''''. ترجمة زهرا اباذري؛ فاطمه مهاجري، ج1، 1381.

4. بهشتي، محمد. «مسئلة مالكيت»، '''''سه مقاله'''''. تهران: بي‌نا، 1360، ص 112؛ «نظر چند تن از فقها و آيات عظام پيرامون حقوق مالكيت فكري»، '''''رهنمون'''''. ش 2 و 3 (پاييز و زمستان1371)، ص 206-215.

5. عرب اسدي، محمدحسن. '''''حقوق آفرينش‌هاي فكري، فني، و رقابتي''''' (پايان‌نامة كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع‌‌رساني). تهران: دانشكدة روانشناسي و علوم تربيتي، دانشگاه تهران، 1373، ص 76.

6. گرجي، ابوالقاسم. «مشروعيت حق و حكم آن به تأكيد بر حق معنوي»، '''''مجلة دانشكدة حقوق و علوم سياسي'''''، ش 29 (مهر 1372)، ص 121-127.

بهارعلی فتحی