https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AD%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85 2026-06-16T10:29:33Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85&diff=4884&oldid=prev 2025-04-30T10:13:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;حُکْم،&#039;&#039;&#039; فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام محيی الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جامع فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[آنندراج].&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح منشیان و اهل ترسّل به فرمان‌هایی اطلاق می شده که از جانب سلطان برای حکومت شاهزادگان و امرا فراهم می آمده یا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجریان امر احتساب و شحنگی، نصب شیوخ خانقاه‌های دولتی، و دیگر امور دیوانی صادر می گردیده است&lt;ref&gt;منشی، محمد بن علی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همايون‌نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملی ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نظامی باخرزی، عبدالواسع بن جمال‌الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منشاء الانشاء&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملی ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;حُکْم،&#039;&#039;&#039; فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام محيی الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جامع فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[آنندراج].&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح منشیان و اهل ترسّل به فرمان‌هایی اطلاق می شده که از جانب سلطان برای حکومت شاهزادگان و امرا فراهم می آمده یا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجریان امر احتساب و شحنگی، نصب شیوخ خانقاه‌های دولتی، و دیگر امور دیوانی صادر می گردیده است&lt;ref&gt;منشی، محمد بن علی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همايون‌نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملی ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نظامی باخرزی، عبدالواسع بن جمال‌الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منشاء الانشاء&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملی ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احکام، ساختاری همانند ساختار دیگر نامه‌های رسمی و دیوانی داشته و دارای امضا یا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازی آن، مراتبی همچون مراتب توقیع طی می شده است. متون و اسناد دیوانی عصر صفوی حاکی از آن است که، تا روزگار شاه عباس اول، حکم را «وکیل دیوان اعلی» ـ که مُهر شاه را بر گردن می آویخته- مینوشته و مهر می کرده است&lt;ref&gt;'''''القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 32.&lt;/ref&gt;. در دوره شاه طهماسب، این شغل را «امیر دیوان» بر عهده داشته و در روزگار دیگر سلاطین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی، </del>«امیر مُهر» حکم  را توسط پروانه‌چیان و دوات‌داران می نوشته و خود مهر می کرده است&lt;ref name=":0"&gt;'''''القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احکام، ساختاری همانند ساختار دیگر نامه‌های رسمی و دیوانی داشته و دارای امضا یا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازی آن، مراتبی همچون مراتب توقیع طی می شده است. متون و اسناد دیوانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>عصر صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>حاکی از آن است که، تا روزگار شاه عباس اول، حکم را «وکیل دیوان اعلی» ـ که مُهر شاه را بر گردن می آویخته- مینوشته و مهر می کرده است&lt;ref&gt;'''''القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 32.&lt;/ref&gt;. در دوره شاه طهماسب، این شغل را «امیر دیوان» بر عهده داشته و در روزگار دیگر سلاطین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|صفوی]]، </ins>«امیر مُهر» حکم  را توسط پروانه‌چیان و دوات‌داران می نوشته و خود مهر می کرده است&lt;ref name=":0"&gt;'''''القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ایران عصر مغول و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی، </del>دو نوع حکم وجود داشته است: نوعی از آن را حکم بیاضی می نامیده‌اند که نشانه و محتوای این‌گونه حکم در دفتر‌های دیوانی ضبط و ثبت نمی شده و محرمانه بوده و نوع دیگر را، که حکم دفتری می خوانده‌اند، ظاهراً بر اساس قالب‌های معینی که نمونه‌های آن در دفترهای دیوانی ثبت بوده است می نوشته و به مُهر یا امضای سلطان می رسانده و سپس محتوای آن را قابل اجرا می دانسته‌اند&lt;ref name=":0" /&gt;. در فارسی امروز، حکم را به معنای نظر شفاهی و مکتوب محکمه، و نیز به معنای نامه‌ای که جایگاه سازمانی و موقعیت اداری، شغلی، و اقتصادی کارکنان دولت  را تبیین و تثبیت میکند به کار می برند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[مغول ها|</ins>عصر مغول<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|صفوی]]، </ins>دو نوع حکم وجود داشته است: نوعی از آن را حکم بیاضی می نامیده‌اند که نشانه و محتوای این‌گونه حکم در دفتر‌های دیوانی ضبط و ثبت نمی شده و محرمانه بوده و نوع دیگر را، که حکم دفتری می خوانده‌اند، ظاهراً بر اساس قالب‌های معینی که نمونه‌های آن در دفترهای دیوانی ثبت بوده است می نوشته و به مُهر یا امضای سلطان می رسانده و سپس محتوای آن را قابل اجرا می دانسته‌اند&lt;ref name=":0" /&gt;. در فارسی امروز، حکم را به معنای نظر شفاهی و مکتوب محکمه، و نیز به معنای نامه‌ای که جایگاه سازمانی و موقعیت اداری، شغلی، و اقتصادی کارکنان دولت  را تبیین و تثبیت میکند به کار می برند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ارتباطات]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85&diff=3051&oldid=prev 2025-04-13T17:22:23Z

<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حُکْم،''' فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محيي‌الدين</del>. '''''فرهنگ جامع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي</del>''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح منشیان و اهل ترسّل به فرمان‌هایی اطلاق می شده که از جانب سلطان برای حکومت شاهزادگان و امرا فراهم می آمده یا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجریان امر احتساب و شحنگی، نصب شیوخ خانقاه‌های دولتی، و دیگر امور دیوانی صادر می گردیده است&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشي، </del>محمد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علي</del>. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ملي </del>ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظامي باخرزي، </del>عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ملي </del>ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حُکْم،''' فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محيی الدين</ins>. '''''فرهنگ جامع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی</ins>''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح منشیان و اهل ترسّل به فرمان‌هایی اطلاق می شده که از جانب سلطان برای حکومت شاهزادگان و امرا فراهم می آمده یا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجریان امر احتساب و شحنگی، نصب شیوخ خانقاه‌های دولتی، و دیگر امور دیوانی صادر می گردیده است&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشی، </ins>محمد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی</ins>. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ملی </ins>ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظامی باخرزی، </ins>عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ملی </ins>ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احکام، ساختاری همانند ساختار دیگر نامه‌های رسمی و دیوانی داشته و دارای امضا یا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازی آن، مراتبی همچون مراتب توقیع طی می شده است. متون و اسناد دیوانی عصر صفوی حاکی از آن است که، تا روزگار شاه عباس اول، حکم را «وکیل دیوان اعلی» ـ که مُهر شاه را بر گردن می آویخته- مینوشته و مهر می کرده است&lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 32.&lt;/ref&gt;. در دوره شاه طهماسب، این شغل را «امیر دیوان» بر عهده داشته و در روزگار دیگر سلاطین صفوی، «امیر مُهر» حکم  را توسط پروانه‌چیان و دوات‌داران می نوشته و خود مهر می کرده است&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احکام، ساختاری همانند ساختار دیگر نامه‌های رسمی و دیوانی داشته و دارای امضا یا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازی آن، مراتبی همچون مراتب توقیع طی می شده است. متون و اسناد دیوانی عصر صفوی حاکی از آن است که، تا روزگار شاه عباس اول، حکم را «وکیل دیوان اعلی» ـ که مُهر شاه را بر گردن می آویخته- مینوشته و مهر می کرده است&lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 32.&lt;/ref&gt;. در دوره شاه طهماسب، این شغل را «امیر دیوان» بر عهده داشته و در روزگار دیگر سلاطین صفوی، «امیر مُهر» حکم  را توسط پروانه‌چیان و دوات‌داران می نوشته و خود مهر می کرده است&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85&diff=3050&oldid=prev 2025-04-13T17:21:04Z

<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حُکْم،''' فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. '''''فرهنگ جامع فارسي''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح منشیان و اهل ترسّل به فرمان‌هایی اطلاق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میشده </del>که از جانب سلطان برای حکومت شاهزادگان و امرا فراهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میآمده </del>یا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجریان امر احتساب و شحنگی، نصب شیوخ خانقاه‌های دولتی، و دیگر امور دیوانی صادر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میگردیده </del>است&lt;ref&gt;منشي، محمد بن علي. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نظامي باخرزي، عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حُکْم،''' فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. '''''فرهنگ جامع فارسي''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح منشیان و اهل ترسّل به فرمان‌هایی اطلاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می شده </ins>که از جانب سلطان برای حکومت شاهزادگان و امرا فراهم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می آمده </ins>یا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجریان امر احتساب و شحنگی، نصب شیوخ خانقاه‌های دولتی، و دیگر امور دیوانی صادر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می گردیده </ins>است&lt;ref&gt;منشي، محمد بن علي. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نظامي باخرزي، عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احکام، ساختاری همانند ساختار دیگر نامه‌های رسمی و دیوانی داشته و دارای امضا یا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازی آن، مراتبی همچون مراتب توقیع<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>طی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میشده </del>است. متون و اسناد دیوانی عصر صفوی حاکی از آن است که، تا روزگار شاه عباس اول، حکم را «وکیل دیوان اعلی» ـ که مُهر شاه را بر گردن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میآویخته</del>- مینوشته و مهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میکرده </del>است&lt;ref&gt;'''''القاب و مواجب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسي(مشهد)، </del>1371، ص 32.&lt;/ref&gt;. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>شاه طهماسب، این شغل را «امیر دیوان» بر عهده داشته و در روزگار دیگر سلاطین صفوی، «امیر مُهر» حکم  را توسط پروانه‌چیان و دوات‌داران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مینوشته </del>و خود مهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میکرده </del>است&lt;ref name=":0"&gt;'''''القاب و مواجب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسي(مشهد)، </del>1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احکام، ساختاری همانند ساختار دیگر نامه‌های رسمی و دیوانی داشته و دارای امضا یا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازی آن، مراتبی همچون مراتب توقیع طی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می شده </ins>است. متون و اسناد دیوانی عصر صفوی حاکی از آن است که، تا روزگار شاه عباس اول، حکم را «وکیل دیوان اعلی» ـ که مُهر شاه را بر گردن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می آویخته</ins>- مینوشته و مهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می کرده </ins>است&lt;ref&gt;'''''القاب و مواجب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسی مشهد، </ins>1371، ص 32.&lt;/ref&gt;. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>شاه طهماسب، این شغل را «امیر دیوان» بر عهده داشته و در روزگار دیگر سلاطین صفوی، «امیر مُهر» حکم  را توسط پروانه‌چیان و دوات‌داران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می نوشته </ins>و خود مهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می کرده </ins>است&lt;ref name=":0"&gt;'''''القاب و مواجب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسی مشهد، </ins>1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ایران عصر مغول و صفوی، دو نوع حکم وجود داشته است: نوعی از آن را حکم بیاضی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مینامیده‌اند </del>که نشانه و محتوای این‌گونه حکم در دفتر‌های دیوانی ضبط و ثبت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمیشده </del>و محرمانه بوده و نوع دیگر را، که حکم دفتری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میخوانده‌اند، </del>ظاهراً بر اساس قالب‌های معینی که نمونه‌های آن در دفترهای دیوانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثبت  </del>بوده است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مینوشته </del>و به مُهر یا امضای سلطان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرسانده </del>و سپس محتوای آن را قابل اجرا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میدانسته‌اند</del>&lt;ref name=":0" /&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ایران عصر مغول و صفوی، دو نوع حکم وجود داشته است: نوعی از آن را حکم بیاضی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می نامیده‌اند </ins>که نشانه و محتوای این‌گونه حکم در دفتر‌های دیوانی ضبط و ثبت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمی شده </ins>و محرمانه بوده و نوع دیگر را، که حکم دفتری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می خوانده‌اند، </ins>ظاهراً بر اساس قالب‌های معینی که نمونه‌های آن در دفترهای دیوانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثبت </ins>بوده است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می نوشته </ins>و به مُهر یا امضای سلطان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می رسانده </ins>و سپس محتوای آن را قابل اجرا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می دانسته‌اند</ins>&lt;ref name=":0" /&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. در فارسی امروز، حکم را به معنای نظر شفاهی و مکتوب محکمه، و نیز به معنای نامه‌ای که جایگاه سازمانی و موقعیت اداری، شغلی، و اقتصادی کارکنان دولت  را تبیین و تثبیت میکند به کار می برند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در فارسی امروز، حکم را به معنای نظر شفاهی و مکتوب محکمه، و </del>نیز به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معنای نامه‌ای که جایگاه سازمانی و موقعیت اداری، شغلی، و اقتصادی کارکنان دولت  را تبیین و تثبیت میکند به کار میبرند.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگاه کنید </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[کتاب]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[کاغذ]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مُلَطّفه]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85&diff=2626&oldid=prev 2025-01-30T15:13:20Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حُكْم،</del>''' فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. '''''فرهنگ جامع فارسي''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشيان </del>و اهل ترسّل به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرمان‌هايي </del>اطلاق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شده كه </del>از جانب سلطان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي حكومت </del>شاهزادگان و امرا فراهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌آمده يا </del>به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجريان </del>امر احتساب و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شحنگي، </del>نصب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيوخ خانقاه‌هاي دولتي، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر </del>امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديواني </del>صادر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گرديده </del>است&lt;ref&gt;منشي، محمد بن علي. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نظامي باخرزي، عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حُکْم،</ins>''' فرمان و دستور&lt;ref&gt;شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. '''''فرهنگ جامع فارسي''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».&lt;/ref&gt; و در اصطلاح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشیان </ins>و اهل ترسّل به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرمان‌هایی </ins>اطلاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میشده که </ins>از جانب سلطان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای حکومت </ins>شاهزادگان و امرا فراهم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میآمده یا </ins>به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجریان </ins>امر احتساب و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شحنگی، </ins>نصب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیوخ خانقاه‌های دولتی، </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر </ins>امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیوانی </ins>صادر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میگردیده </ins>است&lt;ref&gt;منشي، محمد بن علي. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1356، ص 213-238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نظامي باخرزي، عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.&lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احكام، ساختاري </del>همانند ساختار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر نامه‌هاي رسمي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديواني </del>داشته و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داراي </del>امضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>مهر سلطان بوده و، در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آماده‌سازي </del>آن، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراتبي </del>همچون مراتب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توقيع</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طي مي‌شده </del>است. متون و اسناد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديواني </del>عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوي حاكي </del>از آن است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه، </del>تا روزگار شاه عباس اول، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«وكيل ديوان اعلي» </del>ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>مُهر شاه را بر گردن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌آويخته</del>- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌نوشته </del>و مهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كرده </del>است&lt;ref&gt;'''''القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 32.&lt;/ref&gt;.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; </del>در دورة شاه طهماسب، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>شغل را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«امير ديوان» </del>بر عهده داشته و در روزگار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر سلاطين صفوي، «امير </del>مُهر» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم  </del>را توسط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پروانه‌چيان </del>و دوات‌داران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌نوشته </del>و خود مهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كرده </del>است&lt;ref name=":0"&gt;'''''القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احکام، ساختاری </ins>همانند ساختار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر نامه‌های رسمی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیوانی </ins>داشته و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارای </ins>امضا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>مهر سلطان بوده و، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آماده‌سازی </ins>آن، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراتبی </ins>همچون مراتب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توقیع</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طی میشده </ins>است. متون و اسناد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیوانی </ins>عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی حاکی </ins>از آن است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که، </ins>تا روزگار شاه عباس اول، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«وکیل دیوان اعلی» </ins>ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>مُهر شاه را بر گردن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میآویخته</ins>- <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مینوشته </ins>و مهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میکرده </ins>است&lt;ref&gt;'''''القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 32.&lt;/ref&gt;. در دورة شاه طهماسب، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>شغل را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«امیر دیوان» </ins>بر عهده داشته و در روزگار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر سلاطین صفوی، «امیر </ins>مُهر» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم  </ins>را توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پروانه‌چیان </ins>و دوات‌داران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مینوشته </ins>و خود مهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میکرده </ins>است&lt;ref name=":0"&gt;'''''القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>عصر مغول و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوي، </del>دو نوع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم </del>وجود داشته است: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوعي </del>از آن را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم بياضي مي‌ناميده‌اند كه </del>نشانه و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محتواي اين‌گونه حكم </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر‌هاي ديواني </del>ضبط و ثبت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمي‌شده </del>و محرمانه بوده و نوع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر </del>را، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه حكم دفتري مي‌خوانده‌اند، </del>ظاهراً بر اساس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب‌هاي معيني كه نمونه‌هاي </del>آن در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفترهاي ديواني </del>ثبت  بوده است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌نوشته </del>و به مُهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا امضاي </del>سلطان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رسانده </del>و سپس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محتواي </del>آن را قابل اجرا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌دانسته‌اند</del>&lt;ref name=":0" /&gt;.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>عصر مغول و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی، </ins>دو نوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم </ins>وجود داشته است: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوعی </ins>از آن را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم بیاضی مینامیده‌اند که </ins>نشانه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محتوای این‌گونه حکم </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر‌های دیوانی </ins>ضبط و ثبت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمیشده </ins>و محرمانه بوده و نوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر </ins>را، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که حکم دفتری میخوانده‌اند، </ins>ظاهراً بر اساس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب‌های معینی که نمونه‌های </ins>آن در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفترهای دیوانی </ins>ثبت  بوده است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مینوشته </ins>و به مُهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا امضای </ins>سلطان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرسانده </ins>و سپس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محتوای </ins>آن را قابل اجرا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میدانسته‌اند</ins>&lt;ref name=":0" /&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>امروز، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم </del>را به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معناي </del>نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شفاهي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكتوب محكمه، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معناي نامه‌اي كه جايگاه سازماني </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موقعيت اداري، شغلي، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصادي كاركنان </del>دولت  را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبيين </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تثبيت مي‌كند </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كار مي‌برند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>امروز، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم </ins>را به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معنای </ins>نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شفاهی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکتوب محکمه، </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معنای نامه‌ای که جایگاه سازمانی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موقعیت اداری، شغلی، </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصادی کارکنان </ins>دولت  را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبیین </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تثبیت میکند </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار میبرند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85&diff=2625&oldid=prev 2025-01-30T15:11:58Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حُكْم،''' فرمان و دستور&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; و در اصطلاح منشيان و اهل ترسّل به فرمان‌هايي اطلاق مي‌شده كه از جانب سلطان براي حكومت شاهزادگان و امرا فراهم مي‌آمده يا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجريان امر احتساب و شحنگي، نصب شيوخ خانقاه‌هاي دولتي، و ديگر امور ديواني صادر مي‌گرديده است. &lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2 و 3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حُكْم،''' فرمان و دستور&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. '''''فرهنگ جامع فارسي''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; و در اصطلاح منشيان و اهل ترسّل به فرمان‌هايي اطلاق مي‌شده كه از جانب سلطان براي حكومت شاهزادگان و امرا فراهم مي‌آمده يا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجريان امر احتساب و شحنگي، نصب شيوخ خانقاه‌هاي دولتي، و ديگر امور ديواني صادر مي‌گرديده است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;منشي، محمد بن علي. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1356، ص 213-238</ins>.&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;نظامي باخرزي، عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.  </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احكام، ساختاري همانند ساختار ديگر نامه‌هاي رسمي و ديواني داشته و داراي امضا يا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازي آن، مراتبي همچون مراتب توقيع&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; طي مي‌شده است. متون و اسناد ديواني عصر صفوي حاكي از آن است كه، تا روزگار شاه عباس اول، حكم را «وكيل ديوان اعلي» ـ كه مُهر شاه را بر گردن مي‌آويخته- مي‌نوشته و مهر مي‌كرده است.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; در دورة شاه طهماسب، اين شغل را «امير ديوان» بر عهده داشته و در روزگار ديگر سلاطين صفوي، «امير مُهر» حكم  را توسط پروانه‌چيان و دوات‌داران مي‌نوشته و خود مهر مي‌كرده است.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احكام، ساختاري همانند ساختار ديگر نامه‌هاي رسمي و ديواني داشته و داراي امضا يا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازي آن، مراتبي همچون مراتب توقيع&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; طي مي‌شده است. متون و اسناد ديواني عصر صفوي حاكي از آن است كه، تا روزگار شاه عباس اول، حكم را «وكيل ديوان اعلي» ـ كه مُهر شاه را بر گردن مي‌آويخته- مي‌نوشته و مهر مي‌كرده است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;'''''القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 32.&lt;/ref&gt;</ins>.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; در دورة شاه طهماسب، اين شغل را «امير ديوان» بر عهده داشته و در روزگار ديگر سلاطين صفوي، «امير مُهر» حكم  را توسط پروانه‌چيان و دوات‌داران مي‌نوشته و خود مهر مي‌كرده است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0"&gt;'''''القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 33-34.&lt;/ref&gt;</ins>.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ايران عصر مغول و صفوي، دو نوع حكم وجود داشته است: نوعي از آن را حكم بياضي مي‌ناميده‌اند كه نشانه و محتواي اين‌گونه حكم در دفتر‌هاي ديواني ضبط و ثبت نمي‌شده و محرمانه بوده و نوع ديگر را، كه حكم دفتري مي‌خوانده‌اند، ظاهراً بر اساس قالب‌هاي معيني كه نمونه‌هاي آن در دفترهاي ديواني ثبت  بوده است مي‌نوشته و به مُهر يا امضاي سلطان مي‌رسانده و سپس محتواي آن را قابل اجرا مي‌دانسته‌اند.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ايران عصر مغول و صفوي، دو نوع حكم وجود داشته است: نوعي از آن را حكم بياضي مي‌ناميده‌اند كه نشانه و محتواي اين‌گونه حكم در دفتر‌هاي ديواني ضبط و ثبت نمي‌شده و محرمانه بوده و نوع ديگر را، كه حكم دفتري مي‌خوانده‌اند، ظاهراً بر اساس قالب‌هاي معيني كه نمونه‌هاي آن در دفترهاي ديواني ثبت  بوده است مي‌نوشته و به مُهر يا امضاي سلطان مي‌رسانده و سپس محتواي آن را قابل اجرا مي‌دانسته‌اند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt;</ins>.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فارسي امروز، حكم را به معناي نظر شفاهي و مكتوب محكمه، و نيز به معناي نامه‌اي كه جايگاه سازماني و موقعيت اداري، شغلي، و اقتصادي كاركنان دولت  را تبيين و تثبيت مي‌كند به كار مي‌برند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فارسي امروز، حكم را به معناي نظر شفاهي و مكتوب محكمه، و نيز به معناي نامه‌اي كه جايگاه سازماني و موقعيت اداري، شغلي، و اقتصادي كاركنان دولت  را تبيين و تثبيت مي‌كند به كار مي‌برند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1.    شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. '''''فرهنگ جامع فارسي''''' '''''[آنندراج].''''' ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2.    منشي، محمد بن علي. '''''همايون‌نامه'''''. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1356، ص 213-238.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3.    نظامي باخرزي، عبدالواسع بن جمال‌الدين. '''''منشاء الانشاء'''''. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4.    '''''القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه'''''. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 32.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5.    '''''همان'''''. ص 33-34.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایل هروی</div></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85&diff=608&oldid=prev 2024-08-13T01:21:40Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی « &#039;&#039;&#039;حُكْم،&#039;&#039;&#039; فرمان و دستور&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; و در اصطلاح منشيان و اهل ترسّل به فرمان‌هايي اطلاق مي‌شده كه از جانب سلطان براي حكومت شاهزادگان و امرا فراهم مي‌آمده يا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجريان امر احتساب و شحنگي، نصب شيوخ خانقاه‌هاي دولتي، و دي...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div> <br /> &#039;&#039;&#039;حُكْم،&#039;&#039;&#039; فرمان و دستور&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; و در اصطلاح منشيان و اهل ترسّل به فرمان‌هايي اطلاق مي‌شده كه از جانب سلطان براي حكومت شاهزادگان و امرا فراهم مي‌آمده يا به مناسبت انتصاب ناظر اوقاف، مجريان امر احتساب و شحنگي، نصب شيوخ خانقاه‌هاي دولتي، و ديگر امور ديواني صادر مي‌گرديده است. &lt;sup&gt;2 و 3&lt;/sup&gt; <br /> <br /> احكام، ساختاري همانند ساختار ديگر نامه‌هاي رسمي و ديواني داشته و داراي امضا يا مهر سلطان بوده و، در آماده‌سازي آن، مراتبي همچون مراتب توقيع&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; طي مي‌شده است. متون و اسناد ديواني عصر صفوي حاكي از آن است كه، تا روزگار شاه عباس اول، حكم را «وكيل ديوان اعلي» ـ كه مُهر شاه را بر گردن مي‌آويخته- مي‌نوشته و مهر مي‌كرده است.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; در دورة شاه طهماسب، اين شغل را «امير ديوان» بر عهده داشته و در روزگار ديگر سلاطين صفوي، «امير مُهر» حكم  را توسط پروانه‌چيان و دوات‌داران مي‌نوشته و خود مهر مي‌كرده است.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;<br /> <br /> در ايران عصر مغول و صفوي، دو نوع حكم وجود داشته است: نوعي از آن را حكم بياضي مي‌ناميده‌اند كه نشانه و محتواي اين‌گونه حكم در دفتر‌هاي ديواني ضبط و ثبت نمي‌شده و محرمانه بوده و نوع ديگر را، كه حكم دفتري مي‌خوانده‌اند، ظاهراً بر اساس قالب‌هاي معيني كه نمونه‌هاي آن در دفترهاي ديواني ثبت  بوده است مي‌نوشته و به مُهر يا امضاي سلطان مي‌رسانده و سپس محتواي آن را قابل اجرا مي‌دانسته‌اند.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;<br /> <br /> در فارسي امروز، حكم را به معناي نظر شفاهي و مكتوب محكمه، و نيز به معناي نامه‌اي كه جايگاه سازماني و موقعيت اداري، شغلي، و اقتصادي كاركنان دولت  را تبيين و تثبيت مي‌كند به كار مي‌برند.<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1.    شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جامع فارسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;[آنندراج].&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; ج1. ذيل «حكم و توقيع»، «واژه».<br /> <br /> 2.    منشي، محمد بن علي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همايون‌نامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام ركن الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1356، ص 213-238.<br /> <br /> 3.    نظامي باخرزي، عبدالواسع بن جمال‌الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منشاء الانشاء&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام ركن‌الدين همايون فرخ، تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 1، ص 12، 107.<br /> <br /> 4.    &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;القاب و مواجب دورة سلاطين صفويه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح يوسف رحيم‌لو، مشهد: دانشگاه فردوسي(مشهد)، 1371، ص 32.<br /> <br /> 5.    &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 33-34.<br /> <br /> نجیب مایل هروی</div>

Samei