https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C 2026-06-22T09:38:04Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=12991&oldid=prev 2026-02-08T18:35:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاتم‌کاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار می‌رود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازمانده‌های این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» می‌شناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتم‌که از برجستگان هنر خاتم‌کاری در قرن اخیر به شمار می‌رود به نقل از پدر چنین‌گفته است: «صنعت خاتم‌کاری به شکل‌کنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه خاتم‌کاری چینی عبارت بوده ازکنار هم قرار دادن مثلث‌های بزرگ چوبی به رنگ سیاه و سفید و ایجاد طرحهای مختلف که عمدتا مربع شکل یا حداکثر شش ضلعی بوده‌اند. اما هنرمندان با ذوق ایران این هنر را ارتقاء بخشیده و طرحهای متنوع سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت، ده و حتی دوازده ضلعی را نیز به کارگرفتند. علاوه بر رنگهای سفید و سیاه، رنگهای قرمز، سبز، آبی و زرد را نیز به کار بردند و به این هنر بیش از پیش ظرافت بخشیدند. در واقع این هنر- صنعت زیبا از انتظام اندیشه‌های هنرمندانه و لطیف سازندگان بی‌نام و نشانی است که در طول تاریخ به آن رونق و کمال بخشیده‌اند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاتم‌کاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار می‌رود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازمانده‌های این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» می‌شناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتم‌که از برجستگان هنر خاتم‌کاری در قرن اخیر به شمار می‌رود به نقل از پدر چنین‌گفته است: «صنعت خاتم‌کاری به شکل‌کنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه خاتم‌کاری چینی عبارت بوده ازکنار هم قرار دادن مثلث‌های بزرگ چوبی به رنگ سیاه و سفید و ایجاد طرحهای مختلف که عمدتا مربع شکل یا حداکثر شش ضلعی بوده‌اند. اما هنرمندان با ذوق ایران این هنر را ارتقاء بخشیده و طرحهای متنوع سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت، ده و حتی دوازده ضلعی را نیز به کارگرفتند. علاوه بر رنگهای سفید و سیاه، رنگهای قرمز، سبز، آبی و زرد را نیز به کار بردند و به این هنر بیش از پیش ظرافت بخشیدند. در واقع این هنر- صنعت زیبا از انتظام اندیشه‌های هنرمندانه و لطیف سازندگان بی‌نام و نشانی است که در طول تاریخ به آن رونق و کمال بخشیده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ظاهرا نوعی خاتم‌کاری قبل از ظهور [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 </del>اسلام] در ایران رواج داشته که در آن از چوبهای یک رنگ استفاده می‌کردند، آنها را به صورت مکعب‌هایی به اضلاع چهار میلیمتر می‌بریدند و با طرحهای، گوناگون کنار هم میخکوب می‌کرده‌اند. از نمونه‌های تاریخی این هنر می‌توان از درها و صندوق‌های خاتم موجود در مقابر و اماکن متبرکه از آن جمله مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی- از مشاهیر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://iranology-e.ir/%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86 </del>صفویه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </del>ایران - نام برد. و نیز از منبر چوبی مسجدی در اصفهان یاد کرد که با اشکال هندسی و اجزای نقره‌ای تزئین شده و احتمالا متعلق به اوایل سده ۱۸ میلادی است. همچنین درهای چوب گردو که با استخوان و چوبهای مختلف روکش شده؛ توسط هنرمندی به نام حبیب‌الله در سال ۱۵۹۱ میلادی (۹۹۱ه. ق) ساخته شده است که اکنون در موزه دولتی برلین است. در ساخت خاتم از چوبهای آبنوس، شمشاد و نیز استخوان، عاج و فلزاتی از جمله برنج، طلا، مس و نقره استفاده می‌شود که آنها را به صورت قطعات کوچک و منظمی بریده و روی سطحی که قبلا ساخته‌اند، می‌چسبانند. معمولا روی رحل قرآن، صندوقچه‌های کوچک، جعبه‌های آرایش و گاهی هم بر حسب سفارش روی اشیاء بزرگتری مثل میز و صندلی خاتم‌سازی می‌شود همچون میز خاتم‌کاری نفیسی که با سبک و نقش جدیدی ساخته شده و در نمایشگاه بروکسل با ارزش‌ترین جایزه هنری را کسب نمود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ظاهرا نوعی خاتم‌کاری قبل از ظهور [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>] در ایران رواج داشته که در آن از چوبهای یک رنگ استفاده می‌کردند، آنها را به صورت مکعب‌هایی به اضلاع چهار میلیمتر می‌بریدند و با طرحهای، گوناگون کنار هم میخکوب می‌کرده‌اند. از نمونه‌های تاریخی این هنر می‌توان از درها و صندوق‌های خاتم موجود در مقابر و اماکن متبرکه از آن جمله مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی- از مشاهیر صفویه ایران - نام برد. و نیز از منبر چوبی مسجدی در اصفهان یاد کرد که با اشکال هندسی و اجزای نقره‌ای تزئین شده و احتمالا متعلق به اوایل سده ۱۸ میلادی است. همچنین درهای چوب گردو که با استخوان و چوبهای مختلف روکش شده؛ توسط هنرمندی به نام حبیب‌الله در سال ۱۵۹۱ میلادی (۹۹۱ه. ق) ساخته شده است که اکنون در موزه دولتی برلین است. در ساخت خاتم از چوبهای آبنوس، شمشاد و نیز استخوان، عاج و فلزاتی از جمله برنج، طلا، مس و نقره استفاده می‌شود که آنها را به صورت قطعات کوچک و منظمی بریده و روی سطحی که قبلا ساخته‌اند، می‌چسبانند. معمولا روی رحل قرآن، صندوقچه‌های کوچک، جعبه‌های آرایش و گاهی هم بر حسب سفارش روی اشیاء بزرگتری مثل میز و صندلی خاتم‌سازی می‌شود همچون میز خاتم‌کاری نفیسی که با سبک و نقش جدیدی ساخته شده و در نمایشگاه بروکسل با ارزش‌ترین جایزه هنری را کسب نمود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در حال حاضر، خاتم‌کاری در شهرهای [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2 </del>شیراز]، [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 </del>اصفهان]، [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1 </del>تهران] و چند شهر دیگر انجام می‌شود که [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2 </del>شیراز] و [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 </del>اصفهان] از مراکز اصلی این هنر - صنعت به شمار می‌روند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در حال حاضر، خاتم‌کاری در شهرهای [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]، [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]، [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[تهران مصور|</ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>] و چند شهر دیگر انجام می‌شود که [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>] و [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>] از مراکز اصلی این هنر - صنعت به شمار می‌روند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C </del>گلیم بافی]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>گلیم بافی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9_%D9%81%D9%84%D8%B2%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C </del>صنایع فلزکاری دستی]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>صنایع فلزکاری دستی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C </del>صنایع مستظرفه دستی ایران]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>صنایع مستظرفه دستی ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C </del>منبت کاری]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>منبت کاری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%DB%8C </del>سفالگری]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>سفالگری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C </del>قالی بافی]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>قالی بافی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> </table>

Setayesh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=11559&oldid=prev 2025-11-13T06:06:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاتم‌کاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار می‌رود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازمانده‌های این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» می‌شناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتم‌که از برجستگان هنر خاتم‌کاری در قرن اخیر به شمار می‌رود به نقل از پدر چنین‌گفته است: «صنعت خاتم‌کاری به شکل‌کنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاتم‌کاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار می‌رود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازمانده‌های این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» می‌شناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتم‌که از برجستگان هنر خاتم‌کاری در قرن اخیر به شمار می‌رود به نقل از پدر چنین‌گفته است: «صنعت خاتم‌کاری به شکل‌کنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاتم‌کاری چینی عبارت بوده ازکنار هم قرار دادن مثلث‌های بزرگ چوبی به رنگ سیاه و سفید و ایجاد طرحهای مختلف که عمدتا مربع شکل یا حداکثر شش ضلعی بوده‌اند. اما هنرمندان با ذوق ایران این هنر را ارتقاء بخشیده و طرحهای متنوع سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت، ده و حتی دوازده ضلعی را نیز به کارگرفتند. علاوه بر رنگهای سفید و سیاه، رنگهای قرمز، سبز، آبی و زرد را نیز به کار بردند و به این هنر بیش از پیش ظرافت بخشیدند. در واقع این هنر- صنعت زیبا از انتظام اندیشه‌های هنرمندانه و لطیف سازندگان بی‌نام و نشانی است که در طول تاریخ به آن رونق و کمال بخشیده‌اند.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ظاهرا نوعی خاتم‌کاری قبل از ظهور [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 اسلام] در ایران رواج داشته که در آن از چوبهای یک رنگ استفاده می‌کردند، آنها را به صورت مکعب‌هایی به اضلاع چهار میلیمتر می‌بریدند و با طرحهای، گوناگون کنار هم میخکوب می‌کرده‌اند. از نمونه‌های تاریخی این هنر می‌توان از درها و صندوق‌های خاتم موجود در مقابر و اماکن متبرکه از آن جمله مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی- از مشاهیر [https://iranology-e.ir/%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86 صفویه] ایران - نام برد. و نیز از منبر چوبی مسجدی در اصفهان یاد کرد که با اشکال هندسی و اجزای نقره‌ای تزئین شده و احتمالا متعلق به اوایل سده ۱۸ میلادی است. همچنین درهای چوب گردو که با استخوان و چوبهای مختلف روکش شده؛ توسط هنرمندی به نام حبیب‌الله در سال ۱۵۹۱ میلادی (۹۹۱ه. ق) ساخته شده است که اکنون در موزه دولتی برلین است. در ساخت خاتم از چوبهای آبنوس، شمشاد و نیز استخوان، عاج و فلزاتی از جمله برنج، طلا، مس و نقره استفاده می‌شود که آنها را به صورت قطعات کوچک و منظمی بریده و روی سطحی که قبلا ساخته‌اند، می‌چسبانند. معمولا روی رحل قرآن، صندوقچه‌های کوچک، جعبه‌های آرایش و گاهی هم بر حسب سفارش روی اشیاء بزرگتری مثل میز و صندلی خاتم‌سازی می‌شود همچون میز خاتم‌کاری نفیسی که با سبک و نقش جدیدی ساخته شده و در نمایشگاه بروکسل با ارزش‌ترین جایزه هنری را کسب نمود.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>صنعت</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در حال حاضر، خاتم‌کاری در شهرهای [https://iranology-e.ir/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2 شیراز]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اصفهان]، [https://iranology-e.ir/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1 تهران] و چند شهر دیگر انجام می‌شود که [https://iranology-e.ir/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2 شیراز] و [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اصفهان] از مراکز اصلی این هنر - </ins>صنعت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به شمار می‌روند.  </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۷۳</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاتم‌کاری چینی عبارت بوده ازکنار هم قرار دادن مثلث‌های بزرگ چوبی به رنگ سیاه و سفید و ایجاد طرحهای مختلف که عمدتاً مربع شکل یا حداکثر شش ضلعی بوده‌اند. اما هنرمندان با ذوق ایران این هنر را ارتقاء بخشیده و طرحهای متنوع سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت، ده و حتی دوازده ضلعی را نیز به کارگرفتند. علاوه بر رنگهای سفید و سیاه، رنگهای قرمز، سبز، آبی و زرد را نیز به کار بردند و به این هنر بیش از پیش ظرافت بخشیدند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در واقع این هنر</del>- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صنعت زیبا از انتظام اندیشه‌های هنرمندانه و لطیف سازندگان بی‌نام و نشانی است که در طول تاریخ به آن رونق و کمال بخشیده‌اند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C گلیم بافی]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">e</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9_%D9%81%D9%84%D8%B2%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C صنایع فلزکاری دستی]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ظاهراً نوعی خاتم‌کاری قبل از ظهور اسلام در </del>ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رواج داشته که در آن از چوبهای یک رنگ استفاده می‌کردند، آنها را به صورت مکعب‌هایی به اضلاع چهار میلیمتر می‌بریدند و با طرحهای، گوناگون کنار هم میخکوب می‌کرده‌اند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از نمونه‌های تاریخی این هنر می‌توان از درها و صندوق‌های خاتم موجود در مقابر و اماکن متبرکه از آن جمله مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی</del>- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از مشاهیر صفویه ایران </del>- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام برد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و نیز از منبر چوبی مسجدی در اصفهان یاد کرد که با اشکال</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e.ir/%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C صنایع مستظرفه دستی </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C منبت کاری]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">e.ir/%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%DB%8C سفالگری]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">e</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C قالی بافی]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاتم‌کاری شیراز</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مریدی، سیاوش (1380). کتاب ایران: اقتصاد. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۷۴</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://ensani</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/fa/article/author/29650 سیاوش مریدی]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:</ins>هنر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصاد</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسی و اجزای نقره‌ای تزئین شده و احتمالاً متعلق به اوایل سده ۱۸ میلادی است. همچنین درهای چوب گردو که با استخوان و چوبهای مختلف روکش شده؛ توسط هنرمندی به نام حبیب‌الله در سال ۱۵۹۱ میلادی (۹۹۱ه. ق) ساخته شده است که اکنون در موزه دولتی برلین است. در ساخت خاتم از چوبهای آبنوس، شمشاد و نیز استخوان، عاج و فلزاتی از جمله برنج، طلا، مس و نقره استفاده می‌شود که آنها را به صورت قطعات کوچک و منظمی بریده و روی سطحی که قبلاً ساخته‌اند، می‌چسبانند. معمولاً روی رحل قرآن، صندوقچه‌های کوچک، جعبه‌های آرایش و گاهی هم بر حسب سفارش روی اشیاء بزرگتری مثل میز و صندلی خاتم‌سازی می‌شود همچون میز خاتم‌کاری نفیسی که با سبک و نقش جدیدی ساخته شده و در نمایشگاه بروکسل با ارزش‌ترین جایزه هنری را کسب نمود</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در حال حاضر، خاتم‌کاری در شهرهای شیراز، اصفهان، تهران و چند شهر دیگر انجام می‌شود که شیراز و اصفهان از مراکز اصلی این </del>هنر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- صنعت به شمار می‌روند.  </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Setayesh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=10799&oldid=prev 2025-08-23T18:02:05Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «خاتم‌کاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار می‌رود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازمانده‌های این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» می‌شناسند. در مورد تا...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>خاتم‌کاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار می‌رود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازمانده‌های این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» می‌شناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتم‌که از برجستگان هنر خاتم‌کاری در قرن اخیر به شمار می‌رود به نقل از پدر چنین‌گفته است: «صنعت خاتم‌کاری به شکل‌کنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه<br /> <br /> <br /> صنعت<br /> <br /> ۷۳<br /> <br /> خاتم‌کاری چینی عبارت بوده ازکنار هم قرار دادن مثلث‌های بزرگ چوبی به رنگ سیاه و سفید و ایجاد طرحهای مختلف که عمدتاً مربع شکل یا حداکثر شش ضلعی بوده‌اند. اما هنرمندان با ذوق ایران این هنر را ارتقاء بخشیده و طرحهای متنوع سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت، ده و حتی دوازده ضلعی را نیز به کارگرفتند. علاوه بر رنگهای سفید و سیاه، رنگهای قرمز، سبز، آبی و زرد را نیز به کار بردند و به این هنر بیش از پیش ظرافت بخشیدند. در واقع این هنر- صنعت زیبا از انتظام اندیشه‌های هنرمندانه و لطیف سازندگان بی‌نام و نشانی است که در طول تاریخ به آن رونق و کمال بخشیده‌اند.<br /> <br /> ظاهراً نوعی خاتم‌کاری قبل از ظهور اسلام در ایران رواج داشته که در آن از چوبهای یک رنگ استفاده می‌کردند، آنها را به صورت مکعب‌هایی به اضلاع چهار میلیمتر می‌بریدند و با طرحهای، گوناگون کنار هم میخکوب می‌کرده‌اند. از نمونه‌های تاریخی این هنر می‌توان از درها و صندوق‌های خاتم موجود در مقابر و اماکن متبرکه از آن جمله مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی- از مشاهیر صفویه ایران - نام برد. و نیز از منبر چوبی مسجدی در اصفهان یاد کرد که با اشکال<br /> <br /> خاتم‌کاری شیراز<br /> <br /> <br /> ۷۴<br /> <br /> اقتصاد<br /> <br /> هندسی و اجزای نقره‌ای تزئین شده و احتمالاً متعلق به اوایل سده ۱۸ میلادی است. همچنین درهای چوب گردو که با استخوان و چوبهای مختلف روکش شده؛ توسط هنرمندی به نام حبیب‌الله در سال ۱۵۹۱ میلادی (۹۹۱ه. ق) ساخته شده است که اکنون در موزه دولتی برلین است. در ساخت خاتم از چوبهای آبنوس، شمشاد و نیز استخوان، عاج و فلزاتی از جمله برنج، طلا، مس و نقره استفاده می‌شود که آنها را به صورت قطعات کوچک و منظمی بریده و روی سطحی که قبلاً ساخته‌اند، می‌چسبانند. معمولاً روی رحل قرآن، صندوقچه‌های کوچک، جعبه‌های آرایش و گاهی هم بر حسب سفارش روی اشیاء بزرگتری مثل میز و صندلی خاتم‌سازی می‌شود همچون میز خاتم‌کاری نفیسی که با سبک و نقش جدیدی ساخته شده و در نمایشگاه بروکسل با ارزش‌ترین جایزه هنری را کسب نمود.<br /> <br /> در حال حاضر، خاتم‌کاری در شهرهای شیراز، اصفهان، تهران و چند شهر دیگر انجام می‌شود که شیراز و اصفهان از مراکز اصلی این هنر - صنعت به شمار می‌روند.  </div>

Samei