Setayesh در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۲

2026-02-08T17:12:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۲
خط ۶:		خط ۶:
	اما از آنجا که فرصتها و موقعیتهای زنان در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی و به ویژه در حوزه اشتغال سمبولیک و نمادین و دید جامعه نیز نسبت به آن منفی بود، زنان بسیاری از فعالیتهای اجتماعی کنارگذاشته شدند. در دوره ۶۵ - ۱۳۵۵، جمعیت زنان شاغل کاهش یافت. اما این کاهش در بخش صنعت و معدن نمود آشکارتری داشت و در بخش خدمات، به ویژه آموزش و بهداشت، میزان جمعیت شاغلین زن افزایش یافت، که بیشتر آنها از زنان شهری یا مهاجران روستایی به شهرها به‌شمار می‌آمدند.<ref>ر. ک. مهرانگیز جنگیزی، (بررسی نحوه اشتغال زنان در بخش صنعت و خدمات براساس ماده‌های سرشماری ۱۳۶۵ - ۱۳۵۵)، سمینار بررسی مسایل جمعیتی ایران، شیراز: مرکز جمعیت‌شناسی دانشگاه شیراز، .۱۳۷۲</ref>گوناگونی مشاغل زنان نیز در این دوران بیشتر درحدود مشاغل ریسندگی و بافندگی، کشاورزی و دامداری، خدمات خانگی، معلمی، دوزندگی، تولید مواد غذایی، امور دفتری و منشیگری و امور بهداشتی بوده است. بنا به آمارهای سال ۱۳۷۲، از جمعیت شاغل، مردان %۲/۸۲ و زنان %۸/۱۷ از کل جمعیت موردنظر را تشکیل می‌دهند. (جدول ۱) نشان می‌دهد که صنعت با بیشترین سهم (حدود ۵۲%) و استخراج معدن و آب، برق وگاز (به ترتیب حدود %۰ و ۰۹/۰%)کمترین سهم را از کل جمعیت زنان شاغل در خود پذیرفته و خدمات عمومی که بنا به بافت شغلی زنان، همیشه از اولویت بیشتری برخوردار بود سهمی برابر با حدود %۲۳ را به خود اختصاص داده است. اما شاغلان بخش صنعت، بیشتر در بخش خصوصی (۲/۹۹%) فعال بودند تا در بخش دولتی (۸/۰%). از سوی دیگر زنان در زمینه‌های غیررسمی نیز برای درآمد فعالیت می‌کنند که ازجمله می‌توان به فعالیتهایی در بازار سیاه یا «خوداشتغالی» اشاره کرد که تولیدات خانگی خود را در مراکزی که از سال ۱۳۶۹ش تحت عنوان دفتر «خوداشتغالی» در وزارت کشور برای سازماندهی آن تاسیس شده بوده است، به فروش می‌رساندند؛ یا آنکه با خرید و فروش کوپن (کالابرگ) به درآمد خانواده یاری می‌کردند.		اما از آنجا که فرصتها و موقعیتهای زنان در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی و به ویژه در حوزه اشتغال سمبولیک و نمادین و دید جامعه نیز نسبت به آن منفی بود، زنان بسیاری از فعالیتهای اجتماعی کنارگذاشته شدند. در دوره ۶۵ - ۱۳۵۵، جمعیت زنان شاغل کاهش یافت. اما این کاهش در بخش صنعت و معدن نمود آشکارتری داشت و در بخش خدمات، به ویژه آموزش و بهداشت، میزان جمعیت شاغلین زن افزایش یافت، که بیشتر آنها از زنان شهری یا مهاجران روستایی به شهرها به‌شمار می‌آمدند.<ref>ر. ک. مهرانگیز جنگیزی، (بررسی نحوه اشتغال زنان در بخش صنعت و خدمات براساس ماده‌های سرشماری ۱۳۶۵ - ۱۳۵۵)، سمینار بررسی مسایل جمعیتی ایران، شیراز: مرکز جمعیت‌شناسی دانشگاه شیراز، .۱۳۷۲</ref>گوناگونی مشاغل زنان نیز در این دوران بیشتر درحدود مشاغل ریسندگی و بافندگی، کشاورزی و دامداری، خدمات خانگی، معلمی، دوزندگی، تولید مواد غذایی، امور دفتری و منشیگری و امور بهداشتی بوده است. بنا به آمارهای سال ۱۳۷۲، از جمعیت شاغل، مردان %۲/۸۲ و زنان %۸/۱۷ از کل جمعیت موردنظر را تشکیل می‌دهند. (جدول ۱) نشان می‌دهد که صنعت با بیشترین سهم (حدود ۵۲%) و استخراج معدن و آب، برق وگاز (به ترتیب حدود %۰ و ۰۹/۰%)کمترین سهم را از کل جمعیت زنان شاغل در خود پذیرفته و خدمات عمومی که بنا به بافت شغلی زنان، همیشه از اولویت بیشتری برخوردار بود سهمی برابر با حدود %۲۳ را به خود اختصاص داده است. اما شاغلان بخش صنعت، بیشتر در بخش خصوصی (۲/۹۹%) فعال بودند تا در بخش دولتی (۸/۰%). از سوی دیگر زنان در زمینه‌های غیررسمی نیز برای درآمد فعالیت می‌کنند که ازجمله می‌توان به فعالیتهایی در بازار سیاه یا «خوداشتغالی» اشاره کرد که تولیدات خانگی خود را در مراکزی که از سال ۱۳۶۹ش تحت عنوان دفتر «خوداشتغالی» در وزارت کشور برای سازماندهی آن تاسیس شده بوده است، به فروش می‌رساندند؛ یا آنکه با خرید و فروش کوپن (کالابرگ) به درآمد خانواده یاری می‌کردند.

			پس از انقلاب‌اسلامی، همان‌گونه که شمه‌ای از آن به عنوان نمونه آورده شد، زن، برای دختر، خواهر و یا همسر، فضای مناسبی برای فعالیت در بیرون از خانه و کاشانه‌اش و بستر ذهنی، مناسبی در میان افراد خانواده یافت. یکی از روسای شعبات دادگاه مدنی خاص در این‌باره می‌گوید:<blockquote>«مردم... وقتی که اینجا می‌آیند... با آنها صحبت می‌کنیم که زن غیر از زن سابق است. اگر زنی علاقه به تفریح و گردش دارد، نمونه زنهایی را که در ارگانهای پشت جبهه کار می‌کنند، برایشان مثال می‌زنیم و مقاصد تفریحات سابق را می‌گوییم که موثر واقع می‌شود. اختلافاتی است که مثلا خانمی می‌گوید من می‌خواهم نمازجمعه بروم... یا اینکه می‌خواهم در فعالیتهای انقلابی شرکت‌کنم، شوهرم مانع می‌شود. ما به او می‌گوییم که از نظر شرع چون شوهر شماست، وظیفه شما هم اطاعت از اوست و شوهر را هم نصیحت می‌کنیم که در مورد انجام کارهایی که جنبه عبادی دارند و به زندگی آنها لطمه نمی‌زند، با یکدیگر به موافقت برسند.»<ref>مصاحبه مجله خانواده با حجة الاسلام مفیدی، رییس وقت شعبه ۶ دادگاههای مدنی خاص، خانواده، س ۲، ش ۱۳، ص ۱۳.</ref> </blockquote>همان‌گونه که گفته شد، پیش از انقلاب‌اسلامی، درباره فعالیتهای اجتماعی، به ویژه اشتغال زنان فضای نامناسبی پدید آمده بود، که پس از انقلاب اسلامی منجر به تاکید بر محدودیت مشاغل زنان شد. در مصوبه ۲۰ مرداد ۱۳۷۱ مجلس شورای اسلامی که ناظر بر اشتغال زنان در جمهوری‌اسلامی ایران است، حیطه اشتغال را با تاکید بر مشاغلی که پرداختن به آنها از سوی زنان مطلوب شارع است، مانند مامایی و یا با ویژگی بانوان از لحاظ روحی و جسمی متناسب است، مانند مترجمی و منشیگری، معین کرده است. این ماده از مشاغلی چون قضاوت و آتش‌نشانی نیز به سبب منع شرعی یا شرایط سخت و خشن کار، به عنوان مشاغل نامناسب برای بانوان نام می‌برد. ولی این بدان‌معنا نیست که محدودیت‌ها نقطه پایانی بر گسترش اشتغال زنان باشد، زیرا در جامعه امروز، این امر بر بنیانها و زمینه‌هایی قرار دارد که به تدریج ملموس می‌شوند. افزایش نرخ تورم در سالهای پس از انقلاب چنان بوده و هست که به ندرت یک نان‌آور می‌تواند چرخهای معیشت یک خانواده را بچرخاند و هزینه‌های سرسام‌آور مسکن، لباس، غذا، خدمات و... را تامین سازد. پدران و شوهران با توجه به هزینه‌ها نسبت به اشتغال فرزند یا همسر خود رغبت بیشتری نشان می‌دهند و سنتهای ضد اشتغال زنان، در برابر نیازهای فزاینده به «درآمد» بی‌رمق شده است. تقریبا در بیشتر خانواده‌های طبقه متوسط شهرنشین ایران امروز یک نان‌آور به هیچ‌وجه نمی‌تواند چند مصرف‌کننده را تغذیه کند. البته در بخش دیگری از این نوشتا این مورد را با توجه بیشتری بررسی خواهیم کرد. از سوی دیگر دولتهای حاکم در نظام جمهوری‌اسلامی بر لزوم مشارکت زنان در توسعه کشور تاکید می‌ورزند که این موجب آمادگی اذهان خانواده‌ها می‌گردد.

	پس از انقلاب‌اسلامی، همان‌گونه که شمه‌ای از آن به عنوان نمونه آورده شد، زن، برای دختر، خواهر و یا همسر، فضای مناسبی برای فعالیت در بیرون از خانه و کاشانه‌اش و بستر ذهنی، مناسبی در میان افراد خانواده یافت. یکی از روسای شعبات دادگاه مدنی خاص در این‌باره می‌گوید: <blockquote>«مردم... وقتی که اینجا می‌آیند... با آنها صحبت می‌کنیم که زن غیر از زن سابق است. اگر زنی علاقه به تفریح و گردش دارد، نمونه زنهایی را که در ارگانهای پشت جبهه کار می‌کنند، برایشان مثال می‌زنیم و مقاصد تفریحات سابق را می‌گوییم که موثر واقع می‌شود. اختلافاتی است که مثلا خانمی می‌گوید من می‌خواهم نمازجمعه بروم... یا اینکه می‌خواهم در فعالیتهای انقلابی شرکت‌کنم، شوهرم مانع می‌شود. ما به او می‌گوییم که از نظر شرع چون شوهر شماست، وظیفه شما هم اطاعت از اوست و شوهر را هم نصیحت می‌کنیم که در مورد انجام کارهایی که جنبه عبادی دارند و به زندگی آنها لطمه نمی‌زند، با یکدیگر به موافقت برسند.»<ref>مصاحبه مجله خانواده با حجة الاسلام مفیدی، رییس وقت شعبه ۶ دادگاههای مدنی خاص، خانواده، س ۲، ش ۱۳، ص ۱۳.</ref> </blockquote>همان‌گونه که گفته شد، پیش از انقلاب‌اسلامی، درباره فعالیتهای اجتماعی، به ویژه اشتغال زنان فضای نامناسبی پدید آمده بود، که پس از انقلاب اسلامی منجر به تاکید بر محدودیت مشاغل زنان شد. در مصوبه ۲۰ مرداد ۱۳۷۱ مجلس شورای اسلامی که ناظر بر اشتغال زنان در جمهوری‌اسلامی ایران است، حیطه اشتغال را با تاکید بر مشاغلی که پرداختن به آنها از سوی زنان مطلوب شارع است، مانند مامایی و یا با ویژگی بانوان از لحاظ روحی و جسمی متناسب است، مانند مترجمی و منشیگری، معین کرده است. این ماده از مشاغلی چون قضاوت و آتش‌نشانی نیز به سبب منع شرعی یا شرایط سخت و خشن کار، به عنوان مشاغل نامناسب برای بانوان نام می‌برد. ولی این بدان‌معنا نیست که محدودیت‌ها نقطه پایانی بر گسترش اشتغال زنان باشد، زیرا در جامعه امروز، این امر بر بنیانها و زمینه‌هایی قرار دارد که به تدریج ملموس می‌شوند. افزایش نرخ تورم در سالهای پس از انقلاب چنان بوده و هست که به ندرت یک نان‌آور می‌تواند چرخهای معیشت یک خانواده را بچرخاند و هزینه‌های سرسام‌آور مسکن، لباس، غذا، خدمات و... را تامین سازد. پدران و شوهران با توجه به هزینه‌ها نسبت به اشتغال فرزند یا همسر خود رغبت بیشتری نشان می‌دهند و سنتهای ضد اشتغال زنان، در برابر نیازهای فزاینده به «درآمد» بی‌رمق شده است. تقریبا در بیشتر خانواده‌های طبقه متوسط شهرنشین ایران امروز یک نان‌آور به هیچ‌وجه نمی‌تواند چند مصرف‌کننده را تغذیه کند. البته در بخش دیگری از این نوشتا این مورد را با توجه بیشتری بررسی خواهیم کرد. از سوی دیگر دولتهای حاکم در نظام جمهوری‌اسلامی بر لزوم مشارکت زنان در توسعه کشور تاکید می‌ورزند که این موجب آمادگی اذهان خانواده‌ها می‌گردد.

	در این راستا اصلاحاتی در قانون، به ویژه قانون کار صورت گرفته است که به ترتیب مورد بررسی قرار خواهند گرفت. البته در قوانین فوق، براساس احکام شرعی، زمینه‌های مناسبی در این مورد وجود دارد. به استناد ماده ۱۱۱۸ قانون مدنی مصوب ۱۳۱۳ «زن مستقلا می‌تواند در دارایی خود هر تصرفی را که می‌خواهد بکند». مفهوم ضمنی ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی مبنی بر آن که «شوهر می‌تواند زن خود را از حرفه یا صنعتی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیات خود یا زن باشد، منع کند» در آن است که شوهر نمی‌تواند در مشاغل و حرفه‌هایی که منافی مصالح خانوادگی و... نیست، همسر خود را منع کند و محاکم ایران می‌توانند به نفع زنانی که در واحدهای تولیدی و خدماتی کشور به کار اشتغال دارند، حتی در صورت اعلام مخالفت شوهر، انشای رای کنند. درعین‌حال قوانین و مقرارت جدیدی که برای کنترل جمعیت است، فرصتهای، تازه‌ای در اختیار می‌گذارد تا زاد و ولد کنترل بشود. می‌دانیم که میان کنترل جمعیت و ایجاد فرصتهای مشارکت اجتماعی زنان رابطه دوسویه‌ای وجود دارد، زیرا اشتغال مادران نیز از عوامل مهم کاهش تعداد فرزندان است. براساس سرشماری نفوس و مسکن، ۱۳۶۵ متوسط تعداد فرزندان زنانی که حداقل یکبار ازدواج کرده‌اند ۶۱/۴ نفر و زنان شاغل ۷۱/۳ نفر گزارش شده است.<ref>سادات دربندی، ابوالقاسم. «عوامل موثر در تعیین ساختارها و ابعاد خانواده در ایران»، سمینار بررسی مسایل جمعیتی ایران، شیراز: مرکز جمعیت‌شناسی دانشگاه شیراز، ۱۳۷۲.</ref>		در این راستا اصلاحاتی در قانون، به ویژه قانون کار صورت گرفته است که به ترتیب مورد بررسی قرار خواهند گرفت. البته در قوانین فوق، براساس احکام شرعی، زمینه‌های مناسبی در این مورد وجود دارد. به استناد ماده ۱۱۱۸ قانون مدنی مصوب ۱۳۱۳ «زن مستقلا می‌تواند در دارایی خود هر تصرفی را که می‌خواهد بکند». مفهوم ضمنی ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی مبنی بر آن که «شوهر می‌تواند زن خود را از حرفه یا صنعتی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیات خود یا زن باشد، منع کند» در آن است که شوهر نمی‌تواند در مشاغل و حرفه‌هایی که منافی مصالح خانوادگی و... نیست، همسر خود را منع کند و محاکم ایران می‌توانند به نفع زنانی که در واحدهای تولیدی و خدماتی کشور به کار اشتغال دارند، حتی در صورت اعلام مخالفت شوهر، انشای رای کنند. درعین‌حال قوانین و مقرارت جدیدی که برای کنترل جمعیت است، فرصتهای، تازه‌ای در اختیار می‌گذارد تا زاد و ولد کنترل بشود. می‌دانیم که میان کنترل جمعیت و ایجاد فرصتهای مشارکت اجتماعی زنان رابطه دوسویه‌ای وجود دارد، زیرا اشتغال مادران نیز از عوامل مهم کاهش تعداد فرزندان است. براساس سرشماری نفوس و مسکن، ۱۳۶۵ متوسط تعداد فرزندان زنانی که حداقل یکبار ازدواج کرده‌اند ۶۱/۴ نفر و زنان شاغل ۷۱/۳ نفر گزارش شده است.<ref>سادات دربندی، ابوالقاسم. «عوامل موثر در تعیین ساختارها و ابعاد خانواده در ایران»، سمینار بررسی مسایل جمعیتی ایران، شیراز: مرکز جمعیت‌شناسی دانشگاه شیراز، ۱۳۷۲.</ref>
خط ۴۲:		خط ۴۰:

	* [[خانواده ایرانی، نهادینه شدن و احیاء ارزشها]]		* [[خانواده ایرانی، نهادینه شدن و احیاء ارزشها]]
	* [https://iranology-e.ir/%D8%AF%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C دگرگونی در الگوهای ازدواج خانواده های روستایی]		* [[دگرگونی در الگوهای ازدواج خانواده های روستایی]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D9%88_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86~~ خانواده و قانون]		* [[خانواده و قانون]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87~~ سازمان های عمومی و خانواده]		* [[سازمان های عمومی و خانواده]]
	* [https://iranology-e.ir/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D8%B2%D9%86_%D9%88_%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9_%D9%88_%D9%85%D9%88%D8%B6%D8%B9_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 حقوق بین‌المللی زن و کودک و موضع جمهوری اسلامی ایران]		* [[حقوق بین‌المللی زن و کودک و موضع جمهوری اسلامی ایران]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
خط ۵۱:		خط ۴۹:

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	فرخجسته، هوشنگ ( 1382). کتاب ایران: خانواده. [~~https://iranology-e.ir/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1~~ تهران]: [https://www.icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز مطالعات فرهنگی- بین المللی.		فرخجسته، هوشنگ ( 1382). کتاب ایران: خانواده. [[تهران مصور\|تهران]]: [https://www.icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز مطالعات فرهنگی- بین المللی.

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	هوشنگ فرخجسته		هوشنگ فرخجسته
	[[رده:خانواده]]		[[رده:خانواده]]

Setayesh در ‏۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۱

2025-11-08T05:11:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۱
خط ۵۲۵:		خط ۵۲۵:

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			فرخجسته، هوشنگ ( 1382). کتاب ایران: خانواده. [https://iranology-e.ir/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1 تهران]: [https://www.icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز مطالعات فرهنگی- بین المللی.

			== نویسنده مقاله ==
			هوشنگ فرخجسته
			[[رده:خانواده]]

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «. '''خانواده و مشارکت اجتماعی زنان''': پس از انقلاب‌اسلامی، خانواده در بستر اجتماعی متفاوت از گذشته، درحال دگرگونی بود و زنان به عنوان رکن اساسی آن، به سبب بستر متفاوتی که با آن مواجه بودند، خود را نیازمند به مشارکت اجتماعی بیشتری می‌دیدند. در...» ایجاد کرد

2025-09-04T15:33:32Z

صفحه‌ای تازه حاوی «. '''خانواده و مشارکت اجتماعی زنان''': پس از انقلاب‌اسلامی، خانواده در بستر اجتماعی متفاوت از گذشته، درحال دگرگونی بود و زنان به عنوان رکن اساسی آن، به سبب بستر متفاوتی که با آن مواجه بودند، خود را نیازمند به مشارکت اجتماعی بیشتری می‌دیدند. در...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

خانواده و مشارکت اجتماعی زنان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۷

Setayesh در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۲

Setayesh در ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۸

Setayesh در ‏۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۱

Setayesh در ‏۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۹