https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 2026-06-20T14:15:15Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=13424&oldid=prev 2026-02-12T11:13:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15">خط ۱۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها هم در شکل منثور آن موجود است و هم در شکل منظوم. در اینجا سعی بر آن است مهم‌ترین این داستان‌ها را در ادب فارسی معرفی کنیم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها هم در شکل منثور آن موجود است و هم در شکل منظوم. در اینجا سعی بر آن است مهم‌ترین این داستان‌ها را در ادب فارسی معرفی کنیم.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان های عاشقانه و غنایی|داستان‌های عاشقانه و غنایی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان های عاشقانه و غنایی|داستان‌های عاشقانه و غنایی]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این داستان‌ها معمولاً از حالات و اعمال موجود میان عاشقان سخن می‌رود. بن مایه‌ی اصلی همه‌ی این داستان‌ها، عشق و روابط میان عاشق و معشوق است، بدون هیچ‌گونه تأویلی. زمینه‌ی چنین قصه‌هایی را می‌توان در [[شاهنامه فردوسی|شاهنامه‌ی فردوسی]] در داستان عشق رودابه به زال و تهمینه به رستم دید، ولی در آنجا عنصر غالب حماسه است نه غنا. از نمونه‌های این قصه‌ها که نسبتاً بلند است، ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی، [[لیلی و مجنون]]، [[خسرو و شیرین]] از [[نظامی گنجوی|نظامی]] و همین‌گونه یوسف و زلیخاست. به‌دلیل آنکه سبک نظامی در داستان‌سرایی سرمشق شاعران بسیاری در قرون بعد قرار گرفت، آثار برجای مانده از آنان نیز جزو داستان‌های عاشقانه محسوب می‌شود.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این داستان‌ها معمولاً از حالات و اعمال موجود میان عاشقان سخن می‌رود. بن مایه‌ی اصلی همه‌ی این داستان‌ها، عشق و روابط میان عاشق و معشوق است، بدون هیچ‌گونه تأویلی. زمینه‌ی چنین قصه‌هایی را می‌توان در [[شاهنامه فردوسی|شاهنامه‌ی فردوسی]] در داستان عشق رودابه به زال و تهمینه به رستم دید، ولی در آنجا عنصر غالب حماسه است نه غنا. از نمونه‌های این قصه‌ها که نسبتاً بلند است، ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی، [[لیلی و مجنون]]، [[خسرو و شیرین]] از [[نظامی گنجوی|نظامی]] و همین‌گونه یوسف و زلیخاست. به‌دلیل آنکه سبک نظامی در داستان‌سرایی سرمشق شاعران بسیاری در قرون بعد قرار گرفت، آثار برجای مانده از آنان نیز جزو داستان‌های عاشقانه محسوب می‌شود.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان‌ های عرفانی و صوفیانه|داستان‌های عرفانی و صوفیانه]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان‌ های عرفانی و صوفیانه|داستان‌های عرفانی و صوفیانه]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها معمولاً برگرفته از پنداشت‌های عرفانی و صوفیانه است و از قرن ششم به بعد در ادب فارسی گسترش یافت. [[سنایی غزنوی|سنایی]] در حدیقه، [[عطار نیشابوری|عطار]] در [[منطق الطیر|منطق‌الطیر]] و [[مولوی، جلال الدین محمد|مولانا]] در [[مثنوی معنوی|مثنوی]] از این داستان‌ها بسیار استفاده کرده‌اند. این داستان‌ها اگرچه در ظاهر شبیه داستان‌های عشقی و یا عامیانه است، ولی در متون عرفانی معمولاً در ساخت تأویلی مطرح می‌شوند. مثلاً در مثنوی مولوی داستان کنیزک و پادشاه به ظاهر داستانی عشقی است، ولی هریک از شخصیت‌ها و عناصر موجود در داستان در نقش عنصری عرفانی و صوفیانه قرار دارند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها معمولاً برگرفته از پنداشت‌های عرفانی و صوفیانه است و از قرن ششم به بعد در ادب فارسی گسترش یافت. [[سنایی غزنوی|سنایی]] در حدیقه، [[عطار نیشابوری|عطار]] در [[منطق الطیر|منطق‌الطیر]] و [[مولوی، جلال الدین محمد|مولانا]] در [[مثنوی معنوی|مثنوی]] از این داستان‌ها بسیار استفاده کرده‌اند. این داستان‌ها اگرچه در ظاهر شبیه داستان‌های عشقی و یا عامیانه است، ولی در متون عرفانی معمولاً در ساخت تأویلی مطرح می‌شوند. مثلاً در مثنوی مولوی داستان کنیزک و پادشاه به ظاهر داستانی عشقی است، ولی هریک از شخصیت‌ها و عناصر موجود در داستان در نقش عنصری عرفانی و صوفیانه قرار دارند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان‌ های حماسی و پهلوانی|داستان‌های حماسی و پهلوانی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان‌ های حماسی و پهلوانی|داستان‌های حماسی و پهلوانی]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همان‌گونه که از نام این داستان‌ها پیداست، این داستان‌ها بیان حالات و رفتارهای پهلوانان است. در این داستان‌ها عموماً از رفتارها و شخصیت‌های حماسی و پهلوانی استفاده می‌شود و شامل دو نوع «اساطیری» و «تاریخی‌مذهبی» است. داستان‌های اساطیری که معمولاً با شخصیت‌هایی چون رستم، اسفندیار و سهراب همراه است، در قسمت اساطیری [[شاهنامه فردوسی|شاهنامه‌ی فردوسی]] آمده‌است و چنین برمی‌آید که از داستان‌های رایج در جامعه‌ی ایرانی بوده‌است. داستان‌های تاریخی و مذهبی، همان حماسه‌هایی هستند که از قرن ششم به بعد در ادب فارسی رواج یافتند و در دوره‌ی صفویه، شکل دینی آن به اوج خود می‌رسد. از این دسته می‌توان به داستان‌های اسکندر، [[سمک عیار]] و داراب نامه‌ی طرسوسی اشاره کرد.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همان‌گونه که از نام این داستان‌ها پیداست، این داستان‌ها بیان حالات و رفتارهای پهلوانان است. در این داستان‌ها عموماً از رفتارها و شخصیت‌های حماسی و پهلوانی استفاده می‌شود و شامل دو نوع «اساطیری» و «تاریخی‌مذهبی» است. داستان‌های اساطیری که معمولاً با شخصیت‌هایی چون رستم، اسفندیار و سهراب همراه است، در قسمت اساطیری [[شاهنامه فردوسی|شاهنامه‌ی فردوسی]] آمده‌است و چنین برمی‌آید که از داستان‌های رایج در جامعه‌ی ایرانی بوده‌است. داستان‌های تاریخی و مذهبی، همان حماسه‌هایی هستند که از قرن ششم به بعد در ادب فارسی رواج یافتند و در دوره‌ی صفویه، شکل دینی آن به اوج خود می‌رسد. از این دسته می‌توان به داستان‌های اسکندر، [[سمک عیار]] و داراب نامه‌ی طرسوسی اشاره کرد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان های دینی و مذهبی|داستان‌های دینی و مدهبی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان های دینی و مذهبی|داستان‌های دینی و مدهبی]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معمولاً قهرمانان این داستان‌ها مردان دینی و الهی هستند. این گونه داستان‌ها را باید در خلال حماسه‌ی دینی و مذهبی جستجو کرد و یا در آثاری منفرد چون سیره‌ی حمزه و ابومسلم‌نامه.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معمولاً قهرمانان این داستان‌ها مردان دینی و الهی هستند. این گونه داستان‌ها را باید در خلال حماسه‌ی دینی و مذهبی جستجو کرد و یا در آثاری منفرد چون سیره‌ی حمزه و ابومسلم‌نامه.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان های طنز آمیز|داستان‌های طنزآمیز]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان های طنز آمیز|داستان‌های طنزآمیز]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها که معمولا کوتاه و مختصر هستند،گستره‌ی چندانی در ادب سنتی ندارند و فقط در آثار [[عبید زاکانی]] یافت می‌شوند. از آثار عبید که حاوی داستان‌های طنزآمیز است، می‌توان به اخلاق الاشراف، داستان منظوم موش و گربه اشاره کرد و یا داستان‌هایی که درباره‌ی ملانصرالدین در ادبیات فارسی وجود دارد، از این دست به شمار می‌رود.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها که معمولا کوتاه و مختصر هستند،گستره‌ی چندانی در ادب سنتی ندارند و فقط در آثار [[عبید زاکانی]] یافت می‌شوند. از آثار عبید که حاوی داستان‌های طنزآمیز است، می‌توان به اخلاق الاشراف، داستان منظوم موش و گربه اشاره کرد و یا داستان‌هایی که درباره‌ی ملانصرالدین در ادبیات فارسی وجود دارد، از این دست به شمار می‌رود.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان‌ های سمبلیک و فلسفی|داستان‌های سمبلیک و فلسفی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان‌ های سمبلیک و فلسفی|داستان‌های سمبلیک و فلسفی]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این داستان‌ها، نویسنده با توجه به نگرش فلسفی خود، شخصیت‌هایی را خلق می‌کند که جنبه‌ی سمبلیک یا رمزی دارند. در ادب فارسی [[ابن سینا، ادبیات|ابن سینا]] با داستان حی بن یقظان پیشرو این کار است، اما اوج این داستان‌ها در شیخ اشراق و داستان‌های فارسی اوست؛ عقل سرخ، آواز پر جبرییل، روزی با جماعت صوفیان، قصه‌ی غربة الغربیه از معروف‌ترین داستان‌های سمبلیک و فلسفی او هستند. از این دسته می‌توان از داستان گنبد سیاه در [[هفت پیکر]] [[نظامی گنجوی|نظامی]] نام برد.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این داستان‌ها، نویسنده با توجه به نگرش فلسفی خود، شخصیت‌هایی را خلق می‌کند که جنبه‌ی سمبلیک یا رمزی دارند. در ادب فارسی [[ابن سینا، ادبیات|ابن سینا]] با داستان حی بن یقظان پیشرو این کار است، اما اوج این داستان‌ها در شیخ اشراق و داستان‌های فارسی اوست؛ عقل سرخ، آواز پر جبرییل، روزی با جماعت صوفیان، قصه‌ی غربة الغربیه از معروف‌ترین داستان‌های سمبلیک و فلسفی او هستند. از این دسته می‌توان از داستان گنبد سیاه در [[هفت پیکر]] [[نظامی گنجوی|نظامی]] نام برد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان‌ های عامیانه|داستان‌های عامیانه]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان‌ های عامیانه|داستان‌های عامیانه]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[داستان‌ های عامیانه|داستان‌های فولکلوریک و عامیانه]]، بخش مهمی از ادبیات هر ملتی را تشکیل می‌دهد. این داستان‌ها که معمولاً نقش سرگرم کننده دارند، بیان‌کننده‌ی ساختارهای فکری اجتماع هستند. متأسفانه در زبان فارسی در این‌باره تحقیق کامل به عمل نیامده‌است و فقط می‌توان در این میان به انواع داستان‌های جن و پری، عجایب‌المخلوقات و یا داستان‌های سرگرم‌کننده، همچون سندبادنامه، هزار و یک شب، بختیارنامه و طوطی‌نامه اشاره کرد.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[داستان‌ های عامیانه|داستان‌های فولکلوریک و عامیانه]]، بخش مهمی از ادبیات هر ملتی را تشکیل می‌دهد. این داستان‌ها که معمولاً نقش سرگرم کننده دارند، بیان‌کننده‌ی ساختارهای فکری اجتماع هستند. متأسفانه در زبان فارسی در این‌باره تحقیق کامل به عمل نیامده‌است و فقط می‌توان در این میان به انواع داستان‌های جن و پری، عجایب‌المخلوقات و یا داستان‌های سرگرم‌کننده، همچون سندبادنامه، هزار و یک شب، بختیارنامه و طوطی‌نامه اشاره کرد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان‌ های واقع گرا|داستان‌های واقع گرا]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان‌ های واقع گرا|داستان‌های واقع گرا]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها در حقیقت بیان واقعی از زندگی شخصیت‌های داستان است. از قدیمی‌ترین نمونه‌های آن می‌توان از آثاری‌که نوادگان [[ابوسعید ابوالخیر]] درباره‌ی زندگی او نوشته‌اند، نام برد. [[اسرار التوحید]] و کتاب حالات و سخنان ابوسعید از جمله‌ی این آثار هستند. شاید بتوان حکایات و داستان‌هایی را که [[عطار نیشابوری|عطار]] در [[تذکره الاولیاء|تذکرة الاولیا]] آورده در این دسته قرار داد.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها در حقیقت بیان واقعی از زندگی شخصیت‌های داستان است. از قدیمی‌ترین نمونه‌های آن می‌توان از آثاری‌که نوادگان [[ابوسعید ابوالخیر]] درباره‌ی زندگی او نوشته‌اند، نام برد. [[اسرار التوحید]] و کتاب حالات و سخنان ابوسعید از جمله‌ی این آثار هستند. شاید بتوان حکایات و داستان‌هایی را که [[عطار نیشابوری|عطار]] در [[تذکره الاولیاء|تذکرة الاولیا]] آورده در این دسته قرار داد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان‌ های مقامه|داستان‌های مقامه]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان‌ های مقامه|داستان‌های مقامه]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقامه نویسی|مقامه]]، قصه‌های کوتاهی است که در آنها راوی معینی، شخصی را در حالات مختلف وصف می‌کند. داستان‌های مقامات، مخلوق ذهن نویسنده‌ی معینی است که آنها را در زمانی معلوم عمداً وضع کرده‌است. در [[فارسی|زبان فارسی]] [[داستان‌ های مقامه|داستان‌های مقامه]] با مقامات حمیدی (م ۵۵۹ق) شروع می‌شود. قهرمان داستان [[مقامه نویسی|مقامه]] در پایان داستان از صحنه‌ی ماجرا ناپدید می‌شود و راوی را از سرنوشت خود بی‌خبر می‌گذارد. [[سعدی]] هم در [[گلستان سعدی|گلستان]] از حکایات و داستان‌های مقامه استفاده کرده و نشان داده‌است که از دیگران برتر است. مقامات [[سعدی]]، به‌جز معدودی از آنها، معمولاً از ایجاز هنری و اختصار برخوردار است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقامه نویسی|مقامه]]، قصه‌های کوتاهی است که در آنها راوی معینی، شخصی را در حالات مختلف وصف می‌کند. داستان‌های مقامات، مخلوق ذهن نویسنده‌ی معینی است که آنها را در زمانی معلوم عمداً وضع کرده‌است. در [[فارسی|زبان فارسی]] [[داستان‌ های مقامه|داستان‌های مقامه]] با مقامات حمیدی (م ۵۵۹ق) شروع می‌شود. قهرمان داستان [[مقامه نویسی|مقامه]] در پایان داستان از صحنه‌ی ماجرا ناپدید می‌شود و راوی را از سرنوشت خود بی‌خبر می‌گذارد. [[سعدی]] هم در [[گلستان سعدی|گلستان]] از حکایات و داستان‌های مقامه استفاده کرده و نشان داده‌است که از دیگران برتر است. مقامات [[سعدی]]، به‌جز معدودی از آنها، معمولاً از ایجاز هنری و اختصار برخوردار است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>[[داستان‌ های تمثیلی|داستان‌های تمثیلی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== [[داستان‌ های تمثیلی|داستان‌های تمثیلی]] ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[داستان‌ های تمثیلی|داستان تمثیلی]]، داستان یا حکایتی است که به عنوان مثال بیان شده‌است. حکایات تمثیلی در ادب فارسی معمولاً به زبان حیوانات و جانوران است که در زبان‌های فرنگی به آن «Fable» گویند. معمولاً در حکایات تمثیلی، یک ایده و نگرش اخلاقی یا اجتماعی یا عقیدتی بیان می‌شود که راوی داستان در پایان این نگرش را به صورت اصلی اخلاقی یا اجتماعی یا عقیدتی بیان می‌کند. در داستان‌هایی که دارای شخصیت‌هایی از حیوانات است معمولاً آن حیوانات مثلی از افراد اجتماع‌اند. نمونه‌ی عالی این داستان‌ها [[کلیله و دمنه]] است که از مجموعه داستان‌های کهن هندی ترجمه شده‌است. پس از [[کلیله و دمنه]]، [[مرزبان نامه]]، [[انوار سهیلی]] از دیگر [[داستان‌ های تمثیلی|داستان‌های تمثیلی]] ادب فارسی‌اند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[داستان‌ های تمثیلی|داستان تمثیلی]]، داستان یا حکایتی است که به عنوان مثال بیان شده‌است. حکایات تمثیلی در ادب فارسی معمولاً به زبان حیوانات و جانوران است که در زبان‌های فرنگی به آن «Fable» گویند. معمولاً در حکایات تمثیلی، یک ایده و نگرش اخلاقی یا اجتماعی یا عقیدتی بیان می‌شود که راوی داستان در پایان این نگرش را به صورت اصلی اخلاقی یا اجتماعی یا عقیدتی بیان می‌کند. در داستان‌هایی که دارای شخصیت‌هایی از حیوانات است معمولاً آن حیوانات مثلی از افراد اجتماع‌اند. نمونه‌ی عالی این داستان‌ها [[کلیله و دمنه]] است که از مجموعه داستان‌های کهن هندی ترجمه شده‌است. پس از [[کلیله و دمنه]]، [[مرزبان نامه]]، [[انوار سهیلی]] از دیگر [[داستان‌ های تمثیلی|داستان‌های تمثیلی]] ادب فارسی‌اند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=13423&oldid=prev 2026-02-12T11:11:21Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=13423&amp;oldid=11701">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=11701&oldid=prev 2025-11-18T14:18:48Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ادبیات سنتی فارسی، ادبیات داستانی از تاریخی کهن برخوردار است. در ایران از قصه‌ها و حکایت‌های سنتی سخن می‌گویند و ظاهراً همین قصه‌ها و حکایات، نقش ادب نمایشی را نیز در ادب فارسی ایفا کرده‌است. از قدیم‌الایام طبقه‌ای به نام «داستان‌گزاران» در ایران بودند که در کوچه و بازار مردم را به دور خود جمع می‌کردند و برای آنان قصه می‌گفتند و عموماً داستان‌های افسانه‌ای و ملی را بیان می‌کردند. در این مرحله، که زمان و مدت آن دقیقاً مشخص نیست، قصه‌ها به صورت شفاهی روایت می‌شد. این قصه‌ها اندک‌اندک بعد از اسلام در دوره‌ی اسلامی تحریر و ثبت گشت که به نویسندگان آنها «دفترنویس» می‌گفتند. از راویان و داستان‌گزاران خراسان در زمان فردوسی، نام‌هایی برجا مانده است؛ آزاد سرو سیستانی که در مرو اقامت داشت، ماخ پیر خراسان که در مقدمه‌ی شاهنامه‌ی ابومنصوری از آنان نام برده شده‌است&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱، شمیسا</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انواع ادبی، </del>ص ۱۳۷.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ادبیات سنتی فارسی، ادبیات داستانی از تاریخی کهن برخوردار است. در ایران از قصه‌ها و حکایت‌های سنتی سخن می‌گویند و ظاهراً همین قصه‌ها و حکایات، نقش ادب نمایشی را نیز در ادب فارسی ایفا کرده‌است. از قدیم‌الایام طبقه‌ای به نام «داستان‌گزاران» در ایران بودند که در کوچه و بازار مردم را به دور خود جمع می‌کردند و برای آنان قصه می‌گفتند و عموماً داستان‌های افسانه‌ای و ملی را بیان می‌کردند. در این مرحله، که زمان و مدت آن دقیقاً مشخص نیست، قصه‌ها به صورت شفاهی روایت می‌شد. این قصه‌ها اندک‌اندک بعد از اسلام در دوره‌ی اسلامی تحریر و ثبت گشت که به نویسندگان آنها «دفترنویس» می‌گفتند. از راویان و داستان‌گزاران خراسان در زمان فردوسی، نام‌هایی برجا مانده است؛ آزاد سرو سیستانی که در مرو اقامت داشت، ماخ پیر خراسان که در مقدمه‌ی شاهنامه‌ی ابومنصوری از آنان نام برده شده‌است&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمیسا، سیروس. '''انواع ادبی'''. تهران</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشر فردوس،1383، </ins>ص ۱۳۷.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به‌هر روی پادشاهان ایران و نیز هند در دربارهای خود کسانی را داشتند که راوی قصه بودند و مخصوصاً از قرن نهم به بعد کسانی بودند به نام «دفترنویس» که داستان‌ها را در دفتری می‌نوشتند. داستان‌های سنتی ایرانی ده نوع هستند:   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به‌هر روی پادشاهان ایران و نیز هند در دربارهای خود کسانی را داشتند که راوی قصه بودند و مخصوصاً از قرن نهم به بعد کسانی بودند به نام «دفترنویس» که داستان‌ها را در دفتری می‌نوشتند. داستان‌های سنتی ایرانی ده نوع هستند:   </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l55">خط ۵۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[داستان‌ های سمبلیک و فلسفی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[داستان‌ های سمبلیک و فلسفی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[داستان‌ های عامیانه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[داستان‌ های عامیانه]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمد تمیم داری</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr> </table>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=11700&oldid=prev 2025-11-18T14:15:19Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=11700&amp;oldid=11173">نمایش تغییرات</a>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=11173&oldid=prev 2025-09-05T09:03:22Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l34">خط ۳۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها هم در شکل منثور آن موجود است و هم در شکل منظوم. در اینجا سعی بر آن است مهم‌ترین این داستان‌ها را در ادب فارسی معرفی کنیم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این داستان‌ها هم در شکل منثور آن موجود است و هم در شکل منظوم. در اینجا سعی بر آن است مهم‌ترین این داستان‌ها را در ادب فارسی معرفی کنیم.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''۱-داستان‌های عاشقانه و غنایی''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در این داستان‌ها معمولاً از حالات و اعمال موجود میان عاشقان سخن می‌رود. بن مایه‌ی اصلی همه‌ی این داستان‌ها، عشق و روابط میان عاشق و معشوق است، بدون هیچ‌گونه تأویلی. زمینه‌ی چنین قصه‌هایی را می‌توان در شاهنامه‌ی فردوسی در داستان عشق رودابه به زال و تهمینه به رستم دید، ولی در آنجا عنصر غالب حماسه است نه غنا. از نمونه‌های این قصه‌ها که نسبتاً بلند است، ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی، لیلی و مجنون، خسرو و شیرین از نظامی و همین‌گونه یوسف و زلیخاست. به‌دلیل آنکه سبک نظامی در داستان‌سرایی سرمشق شاعران بسیاری در قرون بعد قرار گرفت، آثار برجای مانده از آنان نیز جزو داستان‌های عاشقانه محسوب می‌شود. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انواع ادبی در ادبیات فارسی </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۴۹ </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲-'''داستان‌های عرفانی و صوفیانه''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این داستان‌ها معمولاً برگرفته از پنداشت‌های عرفانی و صوفیانه است و از قرن ششم به بعد در ادب فارسی گسترش یافت. سنایی در حدیقه، عطار در منطق‌الطیر و مولانا در مثنوی از این داستان‌ها بسیار استفاده کرده‌اند. این داستان‌ها اگرچه در ظاهر شبیه داستان‌های عشقی و یا عامیانه است، ولی در متون عرفانی معمولاً در ساخت تأویلی مطرح می‌شوند. مثلاً در مثنوی مولوی داستان کنیزک و پادشاه به ظاهر داستانی عشقی است، ولی هریک از شخصیت‌ها و عناصر موجود در داستان در نقش عنصری عرفانی و صوفیانه قرار دارند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳-'''داستان‌های حماسی و پهلوانی''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان‌گونه که از نام این داستان‌ها پیداست، این داستان‌ها بیان حالات و رفتارهای پهلوانان است. در این داستان‌ها عموماً از رفتارها و شخصیت‌های حماسی و پهلوانی استفاده می‌شود و شامل دو نوع «اساطیری» و «تاریخی‌مذهبی» است. داستان‌های اساطیری که معمولاً با شخصیت‌هایی چون رستم، اسفندیار و سهراب همراه است، در قسمت اساطیری شاهنامه‌ی فردوسی آمده‌است و چنین برمی‌آید که از داستان‌های رایج در جامعه‌ی ایرانی بوده‌است. داستان‌های تاریخی و مذهبی، همان حماسه‌هایی هستند که از قرن ششم به بعد در ادب فارسی رواج یافتند و در دوره‌ی صفویه، شکل دینی آن به اوج خود می‌رسد. از این دسته می‌توان به داستان‌های اسکندر، سمک عیار و داراب نامه‌ی طرسوسی اشاره کرد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴-'''داستان‌های دینی و مدهبی''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معمولاً قهرمانان این داستان‌ها مردان دینی و الهی هستند. این گونه داستان‌ها را باید در خلال حماسه‌ی دینی و مذهبی جستجو کرد و یا در آثاری منفرد چون سیره‌ی </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۵۰ </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ ادب پارسی و... </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه و ابومسلم‌نامه. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۵-'''داستان‌های طنزآمیز''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این داستان‌ها که معمولا کوتاه و مختصر هستند،گستره‌ی چندانی در ادب سنتی ندارند و فقط در آثار عبید زاکانی یافت می‌شوند. از آثار عبید که حاوی داستان‌های طنزآمیز است، می‌توان به اخلاق الاشراف، داستان منظوم موش و گربه اشاره کرد و یا داستان‌هایی که درباره‌ی ملانصرالدین در ادبیات فارسی وجود دارد، از این دست به شمار می‌رود. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۶-'''داستان‌های سمبلیک و فلسفی''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در این داستان‌ها، نویسنده با توجه به نگرش فلسفی خود، شخصیت‌هایی را خلق می‌کند که جنبه‌ی سمبلیک یا رمزی دارند. در ادب فارسی ابن سینا با داستان حی بن یقظان پیشرو این کار است، اما اوج این داستان‌ها در شیخ اشراق و داستان‌های فارسی اوست؛ عقل سرخ، آواز پر جبرییل، روزی با جماعت صوفیان، قصه‌ی غربة الغربیه از معروف‌ترین داستان‌های سمبلیک و فلسفی او هستند. از این دسته می‌توان از داستان گنبد سیاه در هفت پیکر نظامی نام برد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۷-'''داستان‌های عامیانه''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داستان‌های فولکلوریک و عامیانه، بخش مهمی از ادبیات هر ملتی را تشکیل می‌دهد. این داستان‌ها که معمولاً نقش سرگرم کننده دارند، بیان‌کننده‌ی ساختارهای فکری اجتماع هستند. متأسفانه در زبان فارسی در این‌باره تحقیق کامل به عمل نیامده‌است و فقط می‌توان در این میان به انواع داستان‌های جن و پری، عجایب‌المخلوقات و یا داستان‌های سرگرم‌کننده، همچون سندبادنامه، هزار و یک </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انواع ادبی در ادبیات فارسی </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۵۱ </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شب، بختیارنامه و طوطی‌نامه اشاره کرد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۸- '''داستان‌های واقع گرا''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این داستان‌ها در حقیقت بیان واقعی از زندگی شخصیت‌های داستان است. از قدیمی‌ترین نمونه‌های آن می‌توان از آثاری‌که نوادگان ابوسعید ابی‌الخیر درباره‌ی زندگی او نوشته‌اند، نام برد. اسرار التوحید و کتاب حالات و سخنان ابوسعید از جمله‌ی این آثار هستند. شاید بتوان حکایات و داستان‌هایی را که عطار در تذکرة الاولیا آورده در این دسته قرار داد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۹-'''داستان‌های مقامه''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقامه، قصه‌های کوتاهی است که در آنها راوی معینی، شخصی را در حالات مختلف وصف می‌کند. داستان‌های مقامات، مخلوق ذهن نویسنده‌ی معینی است که آنها را در زمانی معلوم عمداً وضع کرده‌است. در زبان فارسی داستان‌های مقامه با مقامات حمیدی (م ۵۵۹ق) شروع می‌شود. قهرمان داستان مقامه در پایان داستان از صحنه‌ی ماجرا ناپدید می‌شود و راوی را از سرنوشت خود بی‌خبر می‌گذارد. سعدی هم در گلستان از حکایات و داستان‌های مقامه استفاده کرده و نشان داده‌است که از دیگران برتر است. مقامات سعدی، به‌جز معدودی از آنها، معمولاً از ایجاز هنری و اختصار برخوردار است. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۰-'''داستان‌های تمثیلی''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داستان تمثیلی، داستان یا حکایتی است که به عنوان مثال بیان شده‌است. حکایات تمثیلی در ادب فارسی معمولاً به زبان حیوانات و جانوران است که در زبان‌های فرنگی به آن «Fable» گویند. معمولاً در حکایات تمثیلی، یک ایده و نگرش </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۵۲ </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ ادب پارسی و... </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اخلاقی یا اجتماعی یا عقیدتی بیان می‌شود که راوی داستان در پایان این نگرش را به صورت اصلی اخلاقی یا اجتماعی یا عقیدتی بیان می‌کند. در داستان‌هایی که دارای شخصیت‌هایی از حیوانات است معمولاً آن حیوانات مثلی از افراد اجتماع‌اند. نمونه‌ی عالی این داستان‌ها کلیله و دمنه است که از مجموعه داستان‌های کهن هندی ترجمه شده‌است. پس از کلیله و دمنه، مرزبان نامه، انوار سهیلی از دیگر داستان‌های تمثیلی ادب فارسی‌اند.</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=11162&oldid=prev 2025-09-05T08:51:49Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی « &#039;&#039;&#039;داستان در ایران&#039;&#039;&#039; در ادبیات سنتی فارسی، ادبیات داستانی از تاریخی کهن برخوردار است. در ایران از قصه‌ها و حکایت‌های سنتی سخن می‌گویند و ظاهراً همین قصه‌ها و حکایات، نقش ادب نمایشی را نیز در ادب فارسی ایفا کرده‌است. از قدیم‌الایام طبقه‌ا...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br /> <br /> &#039;&#039;&#039;داستان در ایران&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> در ادبیات سنتی فارسی، ادبیات داستانی از تاریخی کهن برخوردار است. در ایران از قصه‌ها و حکایت‌های سنتی سخن می‌گویند و ظاهراً همین قصه‌ها و حکایات، نقش ادب نمایشی را نیز در ادب فارسی ایفا کرده‌است. از قدیم‌الایام طبقه‌ای به نام «داستان‌گزاران» در ایران بودند که در کوچه و بازار مردم را به دور خود جمع می‌کردند و برای آنان قصه می‌گفتند و عموماً داستان‌های افسانه‌ای و ملی را بیان می‌کردند. در این مرحله، که زمان و مدت آن دقیقاً مشخص نیست، قصه‌ها به صورت شفاهی روایت می‌شد. این قصه‌ها اندک‌اندک بعد از اسلام در دوره‌ی اسلامی تحریر و ثبت گشت که به نویسندگان آنها «دفترنویس» می‌گفتند. از راویان و داستان‌گزاران خراسان در زمان فردوسی، نام‌هایی برجا مانده است؛ آزاد سرو سیستانی که در مرو اقامت داشت، ماخ پیر خراسان که در مقدمه‌ی شاهنامه‌ی ابومنصوری از آنان نام برده شده‌است. <br /> <br /> به‌هر روی پادشاهان ایران و نیز هند در دربارهای خود کسانی را داشتند که راوی قصه بودند و مخصوصاً از قرن نهم به بعد کسانی بودند به نام «دفترنویس» که داستان‌ها را در دفتری می‌نوشتند. داستان‌های سنتی ایرانی ده نوع هستند: ۱-داستان‌های عاشقانه و غنایی <br /> <br /> ۱، شمیسا: انواع ادبی، ص ۱۳۷. <br /> <br /> <br /> <br /> تاریخ ادب پارسی و... <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |۲۴۸<br /> |-<br /> |۲-داستان‌های عرفانی و صوفیانه<br /> |-<br /> |۳-داستان‌های حماسی و پهلوانی<br /> |-<br /> |۴-داستان‌های دینی و مذهبی<br /> |-<br /> |۵-داستان‌های طنزآمیز<br /> |-<br /> |۶-داستان‌های فلسفی و سمبلیک<br /> |-<br /> |۷-داستان‌های عامیانه<br /> |-<br /> |۸-داستان‌های واقع‌گرا<br /> |}<br /> ۹-داستان‌های مقامه <br /> <br /> ۱۰-داستان‌های تمثیلی <br /> <br /> این داستان‌ها هم در شکل منثور آن موجود است و هم در شکل منظوم. در اینجا سعی بر آن است مهم‌ترین این داستان‌ها را در ادب فارسی معرفی کنیم.</div>

Samei