https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1 2026-08-05T16:18:21Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=7893&oldid=prev 2025-05-10T14:48:34Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&amp;diff=7893&amp;oldid=7349">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=7349&oldid=prev 2025-05-09T08:03:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:دریاچه خزرذ.jpg|بندانگشتی|دریاچه خزر، برگرفته از سایت سفر مارکت ، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://safarmarket.com/]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خزر، نام دریایی در شمال [[کشور ایران|ایران]]، درهمسایگی استان‌های [[استان گیلان|گیلان]] در غرب و جنوب غربی، [[استان مازندران|مازندران]] درجنوب و جنوب شرقی و [[استان گلستان|گلستان]] درشرق.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خزر، نام دریایی در شمال [[کشور ایران|ایران]]، درهمسایگی استان‌های [[استان گیلان|گیلان]] در غرب و جنوب غربی، [[استان مازندران|مازندران]] درجنوب و جنوب شرقی و [[استان گلستان|گلستان]] درشرق.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l52">خط ۵۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلامحسین تکمیل همایون</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلامحسین تکمیل همایون</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جغرافیا]]</ins></div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=7347&oldid=prev 2025-05-09T08:01:56Z

<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خزر، نام دریایی در شمال [[کشور ایران|ایران]]، درهمسایگی استان‌های [[استان گیلان|گیلان]] در غرب و جنوب غربی، [[استان مازندران|مازندران]] درجنوب و جنوب شرقی و [[استان گلستان|گلستان]] درشرق.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خزر، نام دریایی در شمال [[کشور ایران|ایران]]، درهمسایگی استان‌های [[استان گیلان|گیلان]] در غرب و جنوب غربی، [[استان مازندران|مازندران]] درجنوب و جنوب شرقی و [[استان گلستان|گلستان]] درشرق.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دریا یا دریاچه بسته و محصور در خشکی خزر با چهار کشور ترکمستان در شرق، قزاقستان در شرق و شمال شرق، روسیه غرب و شمال غرب و با آذربایجان (= اران) در غرب همسایه است&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>الف: سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه تصمیمات کشوری ایران'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور(سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور). 1384، ص12.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دریا یا دریاچه بسته و محصور در خشکی خزر با چهار کشور ترکمستان در شرق، قزاقستان در شرق و شمال شرق، روسیه غرب و شمال غرب و با آذربایجان (= اران) در غرب همسایه است&lt;ref&gt;الف: سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه تصمیمات کشوری ایران'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور(سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور). 1384، ص12.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب: تکمیل همایون، دکتر ناصر. '''''سرگذشت دریای مازندران'''''. چ2. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی. 1380. صص 16- 14.&lt;/ref&gt;.خزر به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه جهان، دارای مساحتی در حدود 436000 کم&lt;ref name=":0"&gt;  سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص3.&lt;/ref&gt;، طولی معادل 1200 کم و عرضی برابر با 220 تا 550 کم است. سطح آب این دریا 5/28 م کمتر از میانگین سطح دریاهای آزاد و گودی آن در قسمت‌های شمالی 10 تا 12 متر، در قسمت‌ میانی تا 770 متر و در جنوب یعنی سواحل [[کشور ایران|ایران]] تا 1000 م نیز به دست آمده است&lt;ref name=":0" /&gt;. مقدار سطح و عمق این دریا در برخی منابع تاریخی، به سبب افزایش یا کاهش آب‌های ورودی به آن در دوره‌های متخلف، با هم تفاوت‌هایی دارد (برای اطلاع در این مورد نک: اطلس ملی ایران؛ مآخذ&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس ملی ایران (اطلس زمین‌شناسی)'''''. نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور). 1382. ص12. &lt;/ref&gt; و ژئوفورمولوژی ایران، مآخذ &lt;ref&gt;  علایی طالقانی، دکتر محمود'''''. ژئوفورمولوژی ایران'''''. چ3. تهران: قومس، 1384، ص 326.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب: تکمیل همایون، دکتر ناصر. '''''سرگذشت دریای مازندران'''''. چ2. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی. 1380. صص 16- 14.&lt;/ref&gt;.خزر به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه جهان، دارای مساحتی در حدود 436000 کم&lt;ref name=":0"&gt;  سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص3.&lt;/ref&gt;، طولی معادل 1200 کم و عرضی برابر با 220 تا 550 کم است. سطح آب این دریا 5/28 م کمتر از میانگین سطح دریاهای آزاد و گودی آن در قسمت‌های شمالی 10 تا 12 متر، در قسمت‌ میانی تا 770 متر و در جنوب یعنی سواحل [[کشور ایران|ایران]] تا 1000 م نیز به دست آمده است&lt;ref name=":0" /&gt;. مقدار سطح و عمق این دریا در برخی منابع تاریخی، به سبب افزایش یا کاهش آب‌های ورودی به آن در دوره‌های متخلف، با هم تفاوت‌هایی دارد (برای اطلاع در این مورد نک: اطلس ملی ایران؛ مآخذ&lt;ref&gt;سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس ملی ایران (اطلس زمین‌شناسی)'''''. نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور). 1382. ص12. &lt;/ref&gt; و ژئوفورمولوژی ایران، مآخذ &lt;ref&gt;  علایی طالقانی، دکتر محمود'''''. ژئوفورمولوژی ایران'''''. چ3. تهران: قومس، 1384، ص 326.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مساحت جزیره‌های موجود در دریای خزر در مجموع 2220 کم&lt;ref name=":0" /&gt; و محیط آن حدود 3000 کم است که 900 کم آن را مرز ساحلی [[کشور ایران|ایران]] تشکیل می‌دهد&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">    </del>مضخم پایان، لطف‌الله. '''''دریای خزر'''''. ترجمه جعفر خامی‌زاده. رشت: هدایت 1375. صص 37-43.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مساحت جزیره‌های موجود در دریای خزر در مجموع 2220 کم&lt;ref name=":0" /&gt; و محیط آن حدود 3000 کم است که 900 کم آن را مرز ساحلی [[کشور ایران|ایران]] تشکیل می‌دهد&lt;ref&gt;مضخم پایان، لطف‌الله. '''''دریای خزر'''''. ترجمه جعفر خامی‌زاده. رشت: هدایت 1375. صص 37-43.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دریای خزر از بقایای دریاهای قدیمی است که در طول دوران‌های زمین‌شناسی دچار تحولات زیادی شده و سرانجام  در اواخر دوران سوم زمین‌شناسی و در اثر حرکات زمین‌ ساختی، به شکل حاضر درآمده است. این دریا همراه با دریاچه آرال، تا آغاز دوران سوم، با فرورفتگی ایران مرکزی مرتبط بوده اما با بالا آمدن سلسله جبال البرز، ارتباط آن با فرورفتگی مذکور قطع شده و خود به صورت یک حوضه جداگانه درآمده است&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>منبع 4- ب. صص 326 و 327.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دریای خزر از بقایای دریاهای قدیمی است که در طول دوران‌های زمین‌شناسی دچار تحولات زیادی شده و سرانجام  در اواخر دوران سوم زمین‌شناسی و در اثر حرکات زمین‌ ساختی، به شکل حاضر درآمده است. این دریا همراه با دریاچه آرال، تا آغاز دوران سوم، با فرورفتگی ایران مرکزی مرتبط بوده اما با بالا آمدن سلسله جبال البرز، ارتباط آن با فرورفتگی مذکور قطع شده و خود به صورت یک حوضه جداگانه درآمده است&lt;ref&gt;منبع 4- ب. صص 326 و 327.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب دریای خزر از طریق جریان‌های سطحی، بارش و آب‌های زیرزمینی و چشمه‌ها تامین می‌شود. حدود 2 تا 3 درصد آب این دریا را آب رودهایی که از [[کشور ایران|ایران]] سرچشمه می‌گیرند، و 97 تا 98 درصد بقیه آن را آب رودهای سایر کشورهای ساحلی خزر، به ویژه روسیه و آذربایجان (شمال غرب وغرب دریا) تامین می‌کنند&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">    </del>منبع 2. ص 4.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب دریای خزر از طریق جریان‌های سطحی، بارش و آب‌های زیرزمینی و چشمه‌ها تامین می‌شود. حدود 2 تا 3 درصد آب این دریا را آب رودهایی که از [[کشور ایران|ایران]] سرچشمه می‌گیرند، و 97 تا 98 درصد بقیه آن را آب رودهای سایر کشورهای ساحلی خزر، به ویژه روسیه و آذربایجان (شمال غرب وغرب دریا) تامین می‌کنند&lt;ref&gt;منبع 2. ص 4.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ایران حوضه آبریز دریای خزر را کوه‌های آذربایجان شمالی و خاوری تا کردستان مرکزی و دامنه‌های شمالی البرز و کوه‌های باختری [[استان خراسان شمالی|خراسان شمالی]] تشکیل می‌دهند که روی هم 200/174 کم&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; مساحت دارند و بیش از 350 رود کوچک و بزرگ از حوضه وسیع آبریز که حدود 1742 کم&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; وسعت دارد، به سوی دریای خزر جریان دارند. به جز رودهای نسبتاً پرآب ارس، [[سفید رود|سفیدرود]]، هراز و اَتْرَک، که حوضه‌های وسیع کوهستانی دارند، بقیه دارای شیب زیاد و طول کم هستند&lt;ref&gt;منبع 3. ص 8.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ایران حوضه آبریز دریای خزر را کوه‌های آذربایجان شمالی و خاوری تا کردستان مرکزی و دامنه‌های شمالی البرز و کوه‌های باختری [[استان خراسان شمالی|خراسان شمالی]] تشکیل می‌دهند که روی هم 200/174 کم&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; مساحت دارند و بیش از 350 رود کوچک و بزرگ از حوضه وسیع آبریز که حدود 1742 کم&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; وسعت دارد، به سوی دریای خزر جریان دارند. به جز رودهای نسبتاً پرآب ارس، [[سفید رود|سفیدرود]]، هراز و اَتْرَک، که حوضه‌های وسیع کوهستانی دارند، بقیه دارای شیب زیاد و طول کم هستند&lt;ref&gt;منبع 3. ص 8.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">خط ۲۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه شمال و شمال غربی (سواحل فدراسیون روسیه): اورال[Oral]، ولگا[Wolga] با شعبه‌های چندگانه و چند رودخانه محلی دیگر.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه شمال و شمال غربی (سواحل فدراسیون روسیه): اورال[Oral]، ولگا[Wolga] با شعبه‌های چندگانه و چند رودخانه محلی دیگر.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه غرب دریا (سواحل جمهوری خودمختار داغستان از فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان): کوما[Kouma]، ترک[Terek]، سمور[Samour] ، کورا[Koura]، ارس[Aras/Arax] و چند رود محلی دیگر&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">    </del>منبع 1- ب. صص 22 و 23.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه غرب دریا (سواحل جمهوری خودمختار داغستان از فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان): کوما[Kouma]، ترک[Terek]، سمور[Samour] ، کورا[Koura]، ارس[Aras/Arax] و چند رود محلی دیگر&lt;ref&gt;منبع 1- ب. صص 22 و 23.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دریای خزر علاوه بر آنکه به لحاظ جغرافیایی یک دریاچه به حساب می‌آید، از نظر ترکیبات موجود در آب نیز با سایر دریاها و اقیانوس‌ها متفاوت است. آب دریاچه خزر نسبت به آب اقیانوس‌ها کلرید سدیم‌اش بسیار کمتر، اما یون کلسیم و سولفات آن بسیار بیشتر است و از این رو به دریاچه‌های آب شیرین شباهت بیشتری دارد&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">   درویش‌زاده، </del>علی. '''''نوسانات آب دریای خزر'''''. فصلنامه رشد آموزش زمین‌شناسی. ش 21 و 21، تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1369، صص 15- 9.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دریای خزر علاوه بر آنکه به لحاظ جغرافیایی یک دریاچه به حساب می‌آید، از نظر ترکیبات موجود در آب نیز با سایر دریاها و اقیانوس‌ها متفاوت است. آب دریاچه خزر نسبت به آب اقیانوس‌ها کلرید سدیم‌اش بسیار کمتر، اما یون کلسیم و سولفات آن بسیار بیشتر است و از این رو به دریاچه‌های آب شیرین شباهت بیشتری دارد&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درویش‌زاده، </ins>علی. '''''نوسانات آب دریای خزر'''''. فصلنامه رشد آموزش زمین‌شناسی. ش 21 و 21، تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1369، صص 15- 9.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در گذشته، فرونشینی کف دریا و تبخیر شدید آب آن، بویژه در خلیج قره بغاز درساحل شرقی دریا، سطح آب دریا را کاهش داده و آبرفت‌های ته‌نشین شده در سواحل جنوبی آن را به تدریج به صورت جلگه از آب بیرون آورده است.  در سال‌های اخیر سطح آب دریای خزر به طور محسوس و غیرمنتظره بالا آمده و موجب خسارت‌های زیادی به ساحل‌نشینان شده است. این بالا آمدگی آب منشاء تکتونیکی[Tectonique] (درزمین‌شناسی، زمین ساخت) نداشته و دخالت انسان در طبیعت (ورودی کنترل نشده آبهای سطحی به دریا) موجب بروز آن گردیده است&lt;ref&gt;منبع 4. ص 330.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در گذشته، فرونشینی کف دریا و تبخیر شدید آب آن، بویژه در خلیج قره بغاز درساحل شرقی دریا، سطح آب دریا را کاهش داده و آبرفت‌های ته‌نشین شده در سواحل جنوبی آن را به تدریج به صورت جلگه از آب بیرون آورده است.  در سال‌های اخیر سطح آب دریای خزر به طور محسوس و غیرمنتظره بالا آمده و موجب خسارت‌های زیادی به ساحل‌نشینان شده است. این بالا آمدگی آب منشاء تکتونیکی[Tectonique] (درزمین‌شناسی، زمین ساخت) نداشته و دخالت انسان در طبیعت (ورودی کنترل نشده آبهای سطحی به دریا) موجب بروز آن گردیده است&lt;ref&gt;منبع 4. ص 330.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l33">خط ۳۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دریای کاسپین[Caspian Sea] (در زبان‌های اروپایی) یا بَحرُالقَزوین (در زبان عربی)، به سبب اقامت قوم کاسپی یا کاسی‌ها در جنوب و غرب دریا؛ دریای طبرستان به سبب اقامت تپورها در منطقه جنوبی دریا (تپورستان)؛ دریای خزر به سبب اقامت قوم خزر در منطقه شمال دریا (دشتِ قبچاق)؛ دریای مازندران به بب داشتن ساحل نسبتاً طولانی در منطقه جنوبی دریا؛ دریای آبسکون، دریای گُرگان، دریای خراسانی، دریای جیلی، دریای ساری، دریای گیلان، دریای انزلی و نام‌هایی دیگر که به سبب همجواری با منطقه‌ای خاص نامگذاری شده‌اند&lt;ref&gt;منبع 1- ب. صص 14- 12.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دریای کاسپین[Caspian Sea] (در زبان‌های اروپایی) یا بَحرُالقَزوین (در زبان عربی)، به سبب اقامت قوم کاسپی یا کاسی‌ها در جنوب و غرب دریا؛ دریای طبرستان به سبب اقامت تپورها در منطقه جنوبی دریا (تپورستان)؛ دریای خزر به سبب اقامت قوم خزر در منطقه شمال دریا (دشتِ قبچاق)؛ دریای مازندران به بب داشتن ساحل نسبتاً طولانی در منطقه جنوبی دریا؛ دریای آبسکون، دریای گُرگان، دریای خراسانی، دریای جیلی، دریای ساری، دریای گیلان، دریای انزلی و نام‌هایی دیگر که به سبب همجواری با منطقه‌ای خاص نامگذاری شده‌اند&lt;ref&gt;منبع 1- ب. صص 14- 12.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جغرافیای استرابو دریای خزر که قلمروی موسوم به کاسپیانه و از آنِ آلبانی‌های [آلبانیایی‌های قفقاز] دانسته شده و آمده است که این اسم را از قبیله کاسپین گرفته‌اند، همان‌گونه که دریا نیز همین اسم را دارد&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">     استرابو</del>. '''''جغرافیای استرابو'''''. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. چ1. تهران: 1382. ص19.&lt;/ref&gt;.حدودالعالم در باره دریای خزر می‌نویسد: «... دیگر دریای خزر است، ناحیت مشرق ازو بیابانیست که بغوز [که به غوز] و خوارزم پیوسته است. ناحیت شمال بغوز و بعضی از خزران پیوسته است و ناحیت مغرب ازو به شهرهاء گیلان و دیلمان و طبرستان و گرگان پیوسته است و این دریا را هیچ خلیج نیست. و در ازاء این دریا چهارصد فرسنگست‌ اندر پهناء چهارصد فرسنگ و از او هیچ چیز نخیزد مگر ماهی&lt;ref&gt; '''''حدودالعالم من‌المشرق الی‌المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده. تهران: کتابخانه طهوری. 1362. ص13. &lt;/ref&gt;.»  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جغرافیای استرابو دریای خزر که قلمروی موسوم به کاسپیانه و از آنِ آلبانی‌های [آلبانیایی‌های قفقاز] دانسته شده و آمده است که این اسم را از قبیله کاسپین گرفته‌اند، همان‌گونه که دریا نیز همین اسم را دارد&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استرابو</ins>. '''''جغرافیای استرابو'''''. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. چ1. تهران: 1382. ص19.&lt;/ref&gt;.حدودالعالم در باره دریای خزر می‌نویسد: «... دیگر دریای خزر است، ناحیت مشرق ازو بیابانیست که بغوز [که به غوز] و خوارزم پیوسته است. ناحیت شمال بغوز و بعضی از خزران پیوسته است و ناحیت مغرب ازو به شهرهاء گیلان و دیلمان و طبرستان و گرگان پیوسته است و این دریا را هیچ خلیج نیست. و در ازاء این دریا چهارصد فرسنگست‌ اندر پهناء چهارصد فرسنگ و از او هیچ چیز نخیزد مگر ماهی&lt;ref&gt; '''''حدودالعالم من‌المشرق الی‌المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده. تهران: کتابخانه طهوری. 1362. ص13. &lt;/ref&gt;.»  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگر شرح مؤلف حدودالعالم در باره دریای خزر، که طول و عرض آن را برابر دانسته و آن  را فاقد خلیج معرفی کرده صحیح باشد، پس باید یا دریای خزر در طول حدود یک هزار سال از زمان تألیف کتاب تاکنون تغییرات بسیاری کرده باشد و یا اینکه اصولاً چنین شرحی در باره این دریا نمی‌تواند صحیح و دقیق باشد. در حال حاضر افزون بر چندین جزیره و شبه جزیره بزرگ و کوچک، از جمله آبسکون یا آشوراده در سواحل ایران که شرح آن در کتاب‌های جغرافیایی و تاریخی بسیاری آمده است&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>تکمیل همایون، دکتر ناصر. '''''آبکسون یا جزیره آشوراده'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهشی فرهنگی. 1379. صص 28- 18.    &lt;/ref&gt;، دریای خزر دارای چندین خلیج از جمله خلیج گرگان، خلیج انزلی، خلیج قره‌َبغاز، خلیج حسینقلی و جزء آن است که شکل و سطح آنها در دوره‌های کاهش یا افزایش آب دریا تغییراتی می‌کند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگر شرح مؤلف حدودالعالم در باره دریای خزر، که طول و عرض آن را برابر دانسته و آن  را فاقد خلیج معرفی کرده صحیح باشد، پس باید یا دریای خزر در طول حدود یک هزار سال از زمان تألیف کتاب تاکنون تغییرات بسیاری کرده باشد و یا اینکه اصولاً چنین شرحی در باره این دریا نمی‌تواند صحیح و دقیق باشد. در حال حاضر افزون بر چندین جزیره و شبه جزیره بزرگ و کوچک، از جمله آبسکون یا آشوراده در سواحل ایران که شرح آن در کتاب‌های جغرافیایی و تاریخی بسیاری آمده است&lt;ref&gt;تکمیل همایون، دکتر ناصر. '''''آبکسون یا جزیره آشوراده'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهشی فرهنگی. 1379. صص 28- 18.    &lt;/ref&gt;، دریای خزر دارای چندین خلیج از جمله خلیج گرگان، خلیج انزلی، خلیج قره‌َبغاز، خلیج حسینقلی و جزء آن است که شکل و سطح آنها در دوره‌های کاهش یا افزایش آب دریا تغییراتی می‌کند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=7346&oldid=prev 2025-05-09T08:00:35Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&amp;diff=7346&amp;oldid=7345">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=7345&oldid=prev 2025-05-09T07:48:23Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&amp;diff=7345&amp;oldid=7232">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=7232&oldid=prev 2025-05-08T17:30:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l19">خط ۱۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه شمال شرقی (سواحل قزاقستان): به جز چند رودخانه محلی، تنها رود قابل ذکر رود امبا است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه شمال شرقی (سواحل قزاقستان): به جز چند رودخانه محلی، تنها رود قابل ذکر رود امبا است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه شمال و شمال غربی (سواحل فدراسیون روسیه): اورال[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>]، ولگا[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>] با شعبه‌های چندگانه و چند رودخانه محلی دیگر.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه شمال و شمال غربی (سواحل فدراسیون روسیه): اورال[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Oral</ins>]، ولگا[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Wolga</ins>] با شعبه‌های چندگانه و چند رودخانه محلی دیگر.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه غرب دریا (سواحل جمهوری خودمختار داغستان از فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان): کوما[3]، ترک[4]، سمور[5] ، کورا[6]، ارس[7] و چند رود محلی دیگر.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>-      منطقه غرب دریا (سواحل جمهوری خودمختار داغستان از فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان): کوما[3]، ترک[4]، سمور[5] ، کورا[6]، ارس[7] و چند رود محلی دیگر.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l74">خط ۷۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----2- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Oral</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----2-  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[2] - <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Wolga</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[2] -  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[3] - Kouma</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[3] - Kouma</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=7020&oldid=prev 2025-05-08T00:01:48Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&amp;diff=7020&amp;oldid=1010">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&diff=1010&oldid=prev 2024-08-14T18:49:41Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;خزر&#039;&#039;&#039;، نام دريايي در شمال ايران، درهمسايگي استان‌هاي گيلان در غرب و جنوب غربي، مازندران درجنوب و جنوب شرقي و گلستان درشرق. اين دريا يا درياچة بسته و محصور در خشكي خزر با چهار كشور تركمستان در شرق، قزاقستان در شرق و شمال شرق، روسيه غرب و شمال...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;خزر&#039;&#039;&#039;، نام دريايي در شمال ايران، درهمسايگي استان‌هاي گيلان در غرب و جنوب غربي، مازندران درجنوب و جنوب شرقي و گلستان درشرق.<br /> <br /> اين دريا يا درياچة بسته و محصور در خشكي خزر با چهار كشور تركمستان در شرق، قزاقستان در شرق و شمال شرق، روسيه غرب و شمال غرب و با آذربايجان (= اران) در غرب همسايه است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; خزر به عنوان بزرگ‌ترين درياچة جهان، داراي مساحتي در حدود 436000 كم&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;، طولي معادل 1200 كم و عرضي برابر با 220 تا 550 كم است. سطح آب اين دريا 5/28 م كمتر از ميانگين سطح درياهاي آزاد و گودي آن در قسمت‌هاي شمالي 10 تا 12 متر، در قسمت‌ مياني تا 770 متر و در جنوب يعني سواحل ايران تا 1000 م نيز به دست آمده است.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; مقدار سطح و عمق اين دريا در برخي منابع تاريخي، به سبب افزايش يا كاهش آب‌هاي ورودي به آن در دوره‌هاي متخلف، با هم تفاوت‌هايي دارد (براي اطلاع در اين مورد نك: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلس ملي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;؛ مآخذ 3 و &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ژئوفورمولوژي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، مآخذ 4. <br /> <br /> مساحت جزيره‌هاي موجود در درياي خزر در مجموع 2220 كم&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; و محيط آن حدود 3000 كم است كه 900 كم آن را مرز ساحلي ايران تشكيل مي‌دهد.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;  <br /> <br /> درياي خزر از بقاياي درياهاي قديمي است كه در طول دوران‌هاي زمين‌شناسي دچار تحولات زيادي شده و سرانجام  در اواخر دوران سوم زمين‌شناسي و در اثر حركات زمين‌ ساختي، به شكل حاضر درآمده است. اين دريا همراه با درياچة آرال، تا آغاز دوران سوم، با فرورفتگي ايران مركزي مرتبط بوده اما با بالا آمدن سلسله جبال البرز، ارتباط آن با فرورفتگي مذكور قطع شده و خود به صورت يك حوضة جداگانه درآمده است.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;<br /> <br /> آب درياي خزر از طريق جريان‌هاي سطحي، بارش و آب‌هاي زيرزميني و چشمه‌ها تامين مي‌شود. حدود 2 تا 3 درصد آب اين دريا را آب رودهايي كه از ايران سرچشمه مي‌گيرند، و 97 تا 98 درصد بقيه آن را آب رودهاي ساير كشورهاي ساحلي خزر، به ويژه روسيه و آذربايجان (شمال غرب وغرب دريا) تامين مي‌كنند.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;<br /> <br /> در ايران حوضة آبريز درياي خزر را كوه‌هاي آذربايجان شمالي و خاوري تا كردستان مركزي و دامنه‌هاي شمالي البرز و كوه‌هاي باختري خراسان شمالي تشكيل مي‌دهند كه روي هم 200/174 كم&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; مساحت دارند و بيش از 350 رود كوچك و بزرگ از حوضه وسيع آبريز كه حدود 1742 كم&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; وسعت دارد، به سوي درياي خزر جريان دارند. به جز رودهاي نسبتاً پرآب ارس، سفيدرود، هراز و اَتْرَك، كه حوضه‌هاي وسيع كوهستاني دارند، بقيه داراي شيب زياد و طول كم هستند.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; <br /> <br /> اگر سواحل درياي خزر را به پنج منطقه تقسيم كنيم، رودها ورودخانه‌هاي موجود در هر منطقه به شرح زير هستند:<br /> <br /> -      منطقة جنوبي (سواحل ايران از شرق به غرب): رودهاي اترك، گرگان، قره‌‌سو، تجن، طالار، هراز، چالوس، چشمه كيله (تنكابن)، پلرود، شلمان رود، چمخاله، سفيدرود، پسيخان، شاخزر،ماسوله، لمبر، گرگان رود و چند رود كوچك ديگر (نيز نك: رودخانه‌هاي ايران). <br /> <br /> -      منطقة جنوب شرقي دريا (سواحل تركمنستان): به جز رودخانة محلي كوچك، رود قابل ذكري ندارد.<br /> <br /> -      منطقة شمال شرقي (سواحل قزاقستان): به جز چند رودخانة محلي، تنها رود قابل ذكر رود امبا است. <br /> <br /> -      منطقة شمال و شمال غربي (سواحل فدراسيون روسيه): اورال[1]، ولگا[2] با شعبه‌هاي چندگانه و چند رودخانه محلي ديگر. <br /> <br /> -      منطقة غرب دريا (سواحل جمهوري خودمختار داغستان از فدراسيون روسيه و جمهوري آذربايجان): كوما[3]، ترك[4]، سمور[5] ، كورا[6]، ارس[7] و چند رود محلي ديگر.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;  <br /> <br /> درياي خزر علاوه بر آنكه به لحاظ جغرافيايي يك درياچه به حساب مي‌آيد، از نظر تركيبات موجود در آب نيز با ساير درياها و اقيانوس‌ها متفاوت است. آب درياچه خزر نسبت به آب اقيانوس‌ها كلريد سديم‌اش بسيار كمتر، اما يون كلسيم و سولفات آن بسيار بيشتر است و از اين رو به درياچه‌هاي آب شيرين شباهت بيشتري دارد.&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; <br /> <br /> در گذشته، فرونشيني كف دريا و تبخير شديد آب آن، بويژه در خليج قره بغاز درساحل شرقي دريا، سطح آب دريا را كاهش داده و آبرفت‌هاي ته‌نشين شده در سواحل جنوبي آن را به تدريج به صورت جلگه از آب بيرون آورده است.  در سال‌هاي اخير سطح آب درياي خزر به طور محسوس و غيرمنتظره بالا آمده و موجب خسارت‌هاي زيادي به ساحل‌نشينان شده است. اين بالا آمدگي آب منشاء تكتونيكي[8] (درزمين‌شناسي، زمين ساخت) نداشته و دخالت انسان در طبيعت (ورودي كنترل نشده آبهاي سطحي به دريا) موجب بروز آن گرديده است.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;  <br /> <br /> درياي خزر افزون بر اهميت زيست محيطي و جغرافيايي و ارزش مبادلات اقتصادي آن در منطقه، به لحاظ تعاملات فرهنگي و ارتباطات انساني و اجتماعي جوامع ساكن در اطراف آن، داراي اهميت و حتي شگفتي‌هاي بسيار است. كمتر درياچه يا دريايي را مي‌توان يافت كه تنوع قومي و فرهنگي در سواحل آن به اندازه‌‌اي باشد كه در پيرامون خزر بوده است. نام‌هاي گوناگون و متعددي كه بر اين درياي بسته، در طول تاريخ نهاده شده است، خود حكايت از حيات تاريخ‌ساز قوميت‌ها و مليت‌هاي مختلف در سواحل آن دارد: <br /> <br /> درياي كاسپين[9] (در زبان‌هاي اروپايي) يا بَحرُالقَزوين (در زبان عربي)، به سبب اقامت قوم كاسپي يا كاسي‌ها در جنوب و غرب دريا؛ درياي طبرستان به سبب اقامت تپورها در منطقة جنوبي دريا (تپورستان)؛ درياي خزر به سبب اقامت قوم خزر در منطقة شمال دريا (دشتِ قبچاق)؛ درياي مازندران به بب داشتن ساحل نسبتاً طولاني در منطقة جنوبي دريا؛ درياي آبسكون، درياي گُرگان، درياي خراساني، درياي جيلي، درياي ساري، درياي گيلان، درياي انزلي و نام‌هايي ديگر كه به سبب همجواري با منطقه‌اي خاص نامگذاري شده‌اند.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; <br /> <br /> در جغرافياي استرابو درياي خزر كه قلمروي موسوم به كاسپيانه و از آنِ آلباني‌هاي [آلبانيايي‌هاي قفقاز] دانسته شده و آمده است كه اين اسم را از قبيلة كاسپين گرفته‌اند، همان‌گونه كه دريا نيز همين اسم را دارد.&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدودالعالم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; در بارة درياي خزر مي‌نويسد: «... ديگر درياي خزر است، ناحيت مشرق ازو بيابانيست كه بغوز [كه به غوز] و خوارزم پيوسته است. ناحيت شمال بغوز و بعضي از خزران پيوسته است و ناحيت مغرب ازو به شهرهاء گيلان و ديلمان و طبرستان و گرگان پيوسته است و اين دريا را هيچ خليج نيست. و در ازاء اين دريا چهارصد فرسنگست‌ اندر پهناء چهارصد فرسنگ و از او هيچ چيز نخيزد مگر ماهي.»&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; <br /> <br /> اگر شرح مؤلف &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدودالعالم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; در بارة درياي خزر، كه طول و عرض آن را برابر دانسته و آن  را فاقد خليج معرفي كرده صحيح باشد، پس بايد يا درياي خزر در طول حدود يك هزار سال از زمان تأليف كتاب تاكنون تغييرات بسياري كرده باشد و يا اينكه اصولاً چنين شرحي در بارة اين دريا نمي‌تواند صحيح و دقيق باشد. در حال حاضر افزون بر چندين جزيره و شبه جزيرة بزرگ و كوچك، از جمله آبسكون يا آشوراده در سواحل ايران كه شرح آن در كتاب‌هاي جغرافيايي و تاريخي بسياري آمده است&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;، درياي خزر داراي چندين خليج از جمله خليج گرگان، خليج انزلي، خليج قره‌َبغاز، خليج حسينقلي و جزء آن است كه شكل و سطح آنها در دوره‌هاي كاهش يا افزايش آب دريا تغييراتي مي‌كند.<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1-             الف: سازمان نقشه‌برداري كشور. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نقشه تصميمات كشوري ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور(سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور). 1384، ص12.<br /> <br /> ب: تكميل همايون، دكتر ناصر. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سرگذشت درياي مازندران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ2. تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي. 1380. صص 16- 14.<br /> <br /> 2-           سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ1. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح، 1382، ص3.<br /> <br /> 3-           سازمان نقشه‌برداري كشور. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلس ملي ايران (اطلس زمين‌شناسي)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور). 1382. ص12. <br /> <br /> 4-           علايي طالقاني، دكتر محمود&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ژئوفورمولوژي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ3. تهران: قومس، 1384، ص 326.<br /> <br /> 5-           مضخم پايان، لطف‌الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;درياي خزر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه جعفر خامي‌زاده. رشت: هدايت 1375. صص 37-43.<br /> <br /> 6-           منبع 4- ب. صص 326 و 327.<br /> <br /> 7-           منبع 2. ص 4. <br /> <br /> 8-           منبع 3. ص 8.<br /> <br /> 9-           منبع 1- ب. صص 22 و 23.<br /> <br /> 10-         درويش‌زاده، علي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نوسانات آب درياي خزر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. فصلنامه رشد آموزش زمين‌شناسي. ش 21 و 21، تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي، 1369، صص 15- 9.<br /> <br /> 11-         منبع 4. ص 330. <br /> <br /> 12-         منبع 1- ب. صص 14- 12.<br /> <br /> 13-         استرابو. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;جغرافياي استرابو&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه همايون صنعتي‌زاده. چ1. تهران: 1382. ص19.<br /> <br /> 14-         &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدودالعالم من‌المشرق الي‌المغرب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش دكتر منوچهر ستوده. تهران: كتابخانه طهوري. 1362. ص13. <br /> <br /> 15-         تكميل همايون، دكتر ناصر. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آبكسون يا جزيره آشوراده&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ1. تهران: دفتر پژوهشي فرهنگي. 1379. صص 28- 18.    <br /> <br /> <br /> غلامحسین تکمیل همایون<br /> <br />   <br /> ----2- Oral<br /> <br /> [2] - Wolga<br /> <br /> [3] - Kouma<br /> <br /> [4] - Terek<br /> <br /> [5] - Samour<br /> <br /> [6] - Koura<br /> <br /> [7] - Aras/Arax<br /> <br /> [8] - Tectonique<br /> <br /> [9] -</div>

Samei