https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AFدماوند - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T07:30:46Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=7899&oldid=prevSamei در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۶2025-05-10T14:56:28Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دماوند، بلندترین کوه در رشته کوههای شمال [[کشور ایران|ایران]] در قسمت [[البرز]] مرکزی از واحد کوهستانی [[البرز]].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دماوند، بلندترین کوه در رشته کوههای شمال [[کشور ایران|ایران]] در قسمت [[البرز]] مرکزی از واحد کوهستانی [[البرز]].</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کوه قلهای است مخروطی شکل و آتشفشانی که در دوران چهارم زمینشناسی فعال بوده، اما اکنون خاموش و از برف دائمی مستور است. با این حال دامنههای این کوه از گدازههای آتشفشانی پوشیده شده و از دهانههای متعدد آن گاز گوگرد متصاعد است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران.''''' ج1'''''، کوهها و کوهنامه ایران.''''' چ2، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص256.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کوه قلهای است مخروطی شکل و آتشفشانی که در دوران چهارم زمینشناسی فعال بوده، اما اکنون خاموش و از برف دائمی مستور است. با این حال دامنههای این کوه از گدازههای آتشفشانی پوشیده شده و از دهانههای متعدد آن گاز گوگرد متصاعد است<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0"</ins>>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران.''''' ج1'''''، کوهها و کوهنامه ایران.''''' چ2، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص256.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قله دماوند در [[استان مازندران]] و در شهرستان آمل قرار دارد. شهری و رودی به نام دماوند نیز در [[استان تهران]] هست<ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الف- </del>'''''دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قله دماوند در [[استان مازندران]] و در شهرستان آمل قرار دارد. شهری و رودی به نام دماوند نیز در [[استان تهران]] هست<ref>'''''دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref><ref></ins>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان تهران'''''. چ5، تهران: 1383، شرکت چاپ و نشرکتابهای درسی ایران، ص16و23.</ref>. در منابع مختلف، میزان ارتفاع این قله یکسان نیست: «رفیعترین قله ایران با ارتفاع 5610 متر در بخش میانی این رشته کوه عظیم [<nowiki/>[[البرز]]] قرار دارد. قله مخروطی شکل دماوند نمایانگر قدرت آتشفشان خاموشی است که در کواترنری [دوران چهارم] فعال بوده است. قطر دهانه این آتشفشان خاموش حدود 400 متر است»<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''اطلس زمینشناسی (اطلس ملّی ایران)'''''. نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور''''')،''''' ص2.</ref>. و در جای دیگر: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«غالب کتابهای جغرافیایی ارتفاع کوه دماوند را 5671 متر نوشتهاند، ولی عملیات فتوگرامتری سالهای اخیر رقم 5628 را نشان میدهد. با توجه به اینکه دقت اندازهگیرهای ارتفاعی عملیات فتوگرامتری 1335-1360 دارای دقتی معادل 50+ متر است از این رو رقم ارتفاعی 5671 متر را میتوان به عنوان نوسان بالا پذیرفت»<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0" /</ins>>.</<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">blockquote</ins>>قله دماوند تقریباً در میانه راه تهران ـ آمل قرار دارد و نزدیکترین شهر به آن، «گزنک» است که به فاصله حدوداً 10 کم از دامنه کوه، در جنوب شرقی قله واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری'''''). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم).''''' تهران: 1380، همشهری، ص10. </ref>.قله دماوند، به هنگام صافی هوا، حتی از راههای دور، از جمله تهران و حتی حوالی قم قابل رویت است. در سفرنامه [[ناصرالدین شاه قاجار]] در این باره چنین آمده است: «از لب این دریاچه [حوض سلطان] کوه دماوند مثل یک کله قند پیداست و کوه [[البرز]] هم پیدا میشود. این کوههای برفی دماوند و [[البرز]] از دور یک منظر و تماشای بسیار خوشی است که کمتر همچو دورنمائی به نظر رسیده است»<ref>'''''سفرهای ناصرالدین شاه'''''. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص138.</ref>.ناصرخسرو نیز در وصف دماوند میگوید: «میان ری و آمل کوه دماوند است مانند گنبدی... و گویند بر سرآن چاهی است که نوشادر از آنجا حاصل میشود و گویند کبریت نیز...»<ref>'''''سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی'''''. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ8، تهران: 1384، زوّار، ص4 و5.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ب- </del>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان تهران'''''. چ5، تهران: 1383، شرکت چاپ و نشرکتابهای درسی ایران، ص16و23. </ref>.در منابع مختلف، میزان ارتفاع این قله یکسان نیست: «رفیعترین قله ایران با ارتفاع 5610 متر در بخش میانی این رشته کوه عظیم [<nowiki/>[[البرز]]] قرار دارد. قله مخروطی شکل دماوند نمایانگر قدرت آتشفشان خاموشی است که در کواترنری [دوران چهارم] فعال بوده است. قطر دهانه این آتشفشان خاموش حدود 400 متر است»<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''اطلس زمینشناسی (اطلس ملّی ایران)'''''. نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور''''')،''''' ص2.</ref>.و در جای دیگر: «غالب کتابهای جغرافیایی ارتفاع کوه دماوند را 5671 متر نوشتهاند، ولی عملیات فتوگرامتری سالهای اخیر رقم 5628 را نشان میدهد. با توجه به اینکه دقت اندازهگیرهای ارتفاعی عملیات فتوگرامتری 1335-1360 دارای دقتی معادل 50+ متر است از این رو رقم ارتفاعی 5671 متر را میتوان به عنوان نوسان بالا پذیرفت»<ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> منبع 1. همانجا</del>.</<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قله دماوند تقریباً در میانه راه تهران ـ آمل قرار دارد و نزدیکترین شهر به آن، «گزنک» است که به فاصله حدوداً 10 کم از دامنه کوه، در جنوب شرقی قله واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری'''''). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم).''''' تهران: 1380، همشهری، ص10. </ref>.قله دماوند، به هنگام صافی هوا، حتی از راههای دور، از جمله تهران و حتی حوالی قم قابل رویت است. در سفرنامه [[ناصرالدین شاه قاجار]] در این باره چنین آمده است: «از لب این دریاچه [حوض سلطان] کوه دماوند مثل یک کله قند پیداست و کوه [[البرز]] هم پیدا میشود. این کوههای برفی دماوند و [[البرز]] از دور یک منظر و تماشای بسیار خوشی است که کمتر همچو دورنمائی به نظر رسیده است»<ref>'''''سفرهای ناصرالدین شاه'''''. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص138.</ref>.ناصرخسرو نیز در وصف دماوند میگوید: «میان ری و آمل کوه دماوند است مانند گنبدی... و گویند بر سرآن چاهی است که نوشادر از آنجا حاصل میشود و گویند کبریت نیز...»<ref>'''''سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی'''''. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ8، تهران: 1384، زوّار، ص4 و5.</ref>. </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کوه دماوند با نامهای بیکنی، دُباوند، دمباوند، دنباوند، دوباهوند، دومباوند، دیمباوند، زباوند، زماوند و کوه لاجورد نیز در منابع تاریخی و جغرافیایی سخن به میان آمده است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوی (بنیاد پژوهشهای اسلامی)، ص242.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کوه دماوند با نامهای بیکنی، دُباوند، دمباوند، دنباوند، دوباهوند، دومباوند، دیمباوند، زباوند، زماوند و کوه لاجورد نیز در منابع تاریخی و جغرافیایی سخن به میان آمده است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوی (بنیاد پژوهشهای اسلامی)، ص242.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[دماوند]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[البرز]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[البرز]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[الوند]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[الوند]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7352:rev-7899:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=7352&oldid=prevMaedeh در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸2025-05-09T08:18:52Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:دماوند.jpg|بندانگشتی|کوه دماوند ، قابل بازیابی از https://www.saat24.news/]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دماوند، بلندترین کوه در رشته کوههای شمال [[کشور ایران|ایران]] در قسمت [[البرز]] مرکزی از واحد کوهستانی [[البرز]].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دماوند، بلندترین کوه در رشته کوههای شمال [[کشور ایران|ایران]] در قسمت [[البرز]] مرکزی از واحد کوهستانی [[البرز]].</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دامنههای دماوند چشمههای آب معدنی متعددی وجود دارد که آب گرم اسک، تلخ رود و لاریجان از جمله آنهاست. دماوند منبع و منشاء بسیاری از چشمهسارها و رودخانههای منطقه است که از به هم پیوستگی آنها، رودخانه دائمی و پر آب هراز پدید میآید که به سوی دریای خزر روان است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران.''''' ج2'''''، رود و رودنامههای ایران.''''' چ2'''''،''''' تهران: 1379، گیتاشناسی، ص475 و 476.</ref>.قله رفیع دماوند منشاء حیات و نیز همواره نشانه عظمت و صلابت و ابهت نزد مردم ایران بوده است و از این رو در افسانهها و داستانهای تاریخی ایران، از آن بسیار نام برده شده است؛ از جمله اینکه این کوه «آشیانه سیمرغ آموزنده زال پدر رستم و حامی آن پدر و پسر بوده است» و نیز «پناهگاه جادوگران سراسر جهان است و ضحاک در آن کوه زیست میکند»<ref> لسترینج،گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6،. تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص396.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دامنههای دماوند چشمههای آب معدنی متعددی وجود دارد که آب گرم اسک، تلخ رود و لاریجان از جمله آنهاست. دماوند منبع و منشاء بسیاری از چشمهسارها و رودخانههای منطقه است که از به هم پیوستگی آنها، رودخانه دائمی و پر آب هراز پدید میآید که به سوی دریای خزر روان است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران.''''' ج2'''''، رود و رودنامههای ایران.''''' چ2'''''،''''' تهران: 1379، گیتاشناسی، ص475 و 476.</ref>.قله رفیع دماوند منشاء حیات و نیز همواره نشانه عظمت و صلابت و ابهت نزد مردم ایران بوده است و از این رو در افسانهها و داستانهای تاریخی ایران، از آن بسیار نام برده شده است؛ از جمله اینکه این کوه «آشیانه سیمرغ آموزنده زال پدر رستم و حامی آن پدر و پسر بوده است» و نیز «پناهگاه جادوگران سراسر جهان است و ضحاک در آن کوه زیست میکند»<ref> لسترینج،گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6،. تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص396.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[دماوند]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[البرز]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[الوند]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[بینالود]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تفتان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[زاگرس]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[زرد کوه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سبلان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[قله دنا]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[قله ها]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخد ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غلامحسین تکمیل همایون</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جغرافیا]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7350:rev-7352:php=table -->
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=7350&oldid=prevMaedeh در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۱2025-05-09T08:11:24Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=7350&oldid=7023">نمایش تغییرات</a>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=7023&oldid=prevSamei در ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۴2025-05-08T00:04:46Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=7023&oldid=1013">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=1013&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''دماوند،''' بلندترين كوه در رشته كوههاي شمال ايران در قسمت البرز مركزي از واحد كوهستاني البرز. اين كوه قلهاي است مخروطي شكل و آتشفشاني كه در دوران چهارم زمينشناسي فعال بوده، اما اكنون خاموش و از برف دائمي مستور است. با اين حال دامنههاي...» ایجاد کرد2024-08-14T18:52:36Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''دماوند،''' بلندترين كوه در رشته كوههاي شمال ايران در قسمت البرز مركزي از واحد كوهستاني البرز. اين كوه قلهاي است مخروطي شكل و آتشفشاني كه در دوران چهارم زمينشناسي فعال بوده، اما اكنون خاموش و از برف دائمي مستور است. با اين حال دامنههاي...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''دماوند،''' بلندترين كوه در رشته كوههاي شمال ايران در قسمت البرز مركزي از واحد كوهستاني البرز.<br />
<br />
اين كوه قلهاي است مخروطي شكل و آتشفشاني كه در دوران چهارم زمينشناسي فعال بوده، اما اكنون خاموش و از برف دائمي مستور است. با اين حال دامنههاي اين كوه از گدازههاي آتشفشاني پوشيده شده و از دهانههاي متعدد آن گاز گوگرد متصاعد است.<sup>1</sup> <br />
<br />
قلة دماوند در استان مازندران و در شهرستان آمل قرار دارد. شهري و رودي به نام دماوند نيز در استان تهران هست.<sup>2</sup> در منابع مختلف، ميزان ارتفاع اين قله يكسان نيست: «رفيعترين قلة ايران با ارتفاع 5610 متر در بخش مياني اين رشته كوه عظيم [البرز] قرار دارد. قلة مخروطي شكل دماوند نمايانگر قدرت آتشفشان خاموشي است كه در كواترنري [دوران چهارم] فعال بوده است. قطر دهانة اين آتشفشان خاموش حدود 400 متر است».<sup>3</sup> و در جاي ديگر: «غالب كتابهاي جغرافيايي ارتفاع كوه دماوند را 5671 متر نوشتهاند، ولي عمليات فتوگرامتري سالهاي اخير رقم 5628 را نشان ميدهد. با توجه به اينكه دقت اندازهگيرهاي ارتفاعي عمليات فتوگرامتري 1335-1360 داراي دقتي معادل 50+ متر است از اين رو رقم ارتفاعي 5671 متر را ميتوان به عنوان نوسان بالا پذيرفت».<sup>4</sup><br />
<br />
قلة دماوند تقريباً در ميانة راه تهران ـ آمل قرار دارد و نزديكترين شهر به آن، «گزنك» است كه به فاصلة حدوداً 10 كم از دامنة كوه، در جنوب شرقي قله واقع است.<sup>5</sup> قلة دماوند، به هنگام صافي هوا، حتي از راههاي دور، از جمله تهران و حتي حوالي قم قابل رويت است. در سفرنامة ناصرالدين شاه قاجار در اين باره چنين آمده است: «از لب اين درياچه [حوض سلطان] كوه دماوند مثل يك كله قند پيداست و كوه البرز هم پيدا ميشود. اين كوههاي برفي دماوند و البرز از دور يك منظر و تماشاي بسيار خوشي است كه كمتر همچو دورنمائي به نظر رسيده است».<sup>6</sup> ناصرخسرو نيز در وصف دماوند ميگويد: «ميان ري و آمل كوه دماوند است مانند گنبدي... و گويند بر سرآن چاهي است كه نوشادر از آنجا حاصل ميشود و گويند كبريت نيز...».<sup>7</sup> <br />
<br />
از كوه دماوند با نامهاي بيكني، دُباوند، دمباوند، دنباوند، دوباهوند، دومباوند، ديمباوند، زباوند، زماوند و كوه لاجورد نيز در منابع تاريخي و جغرافيايي سخن به ميان آمده است.<sup>8</sup><br />
<br />
از جمله در حدود العالم من المشرق الي المغرب:<br />
<br />
«ويمه و شلنبه، دو شهريست از حدود كوه دنباوند و اندر وي بتابستان و زمستان سخت سرد بود و ازين كوه آهن افتد»:<sup>9</sup> اما حمدالله مستوفي از اين كوه با نام دماوند ياد كرده است.<sup>10</sup> و در برخي از نسخههاي عجايب المخلوقات از دماوند با نام دباوند نيز ياد شده و در شرح آن آمده است: «... چشمههاء كبريت است بر سر قله و سرقله به مساحت صد جريب است، گرد برگرد هر سوراخي كبريت بود چون زر، بخار از آن سوراخها برآيد و بر هم مينشيند و گوگرد ميگردد».<sup>11</sup><br />
<br />
در دامنههاي دماوند چشمههاي آب معدني متعددي وجود دارد كه آب گرم اسك، تلخ رود و لاريجان از جملة آنهاست. دماوند منبع و منشاء بسياري از چشمهسارها و رودخانههاي منطقه است كه از به هم پيوستگي آنها، رودخانة دائمي و پر آب هراز پديد ميآيد كه به سوي درياي خزر روان است.<sup>12</sup> قلة رفيع دماوند منشاء حيات و نيز همواره نشانة عظمت و صلابت و ابهت نزد مردم ايران بوده است و از اين رو در افسانهها و داستانهاي تاريخي ايران، از آن بسيار نام برده شده است؛ از جمله اينكه اين كوه «آشيانة سيمرغ آموزندة زال پدر رستم و حامي آن پدر و پسر بوده است» و نيز «پناهگاه جادوگران سراسر جهان است و ضحاك در آن كوه زيست ميكند».<sup>13</sup><br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران.''''' ج1'''''، كوهها و كوهنامة ايران.''''' چ2، تهران: 1379، گيتاشناسي، ص256.<br />
<br />
2. '''''الف- دفتر تقسيمات كشوري. نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: وزارت كشور، 1383.<br />
<br />
ب- سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان تهران'''''. چ5، تهران: 1383، شركت چاپ و نشر <br />
<br />
كتابهاي درسي ايران، ص16و23. <br />
<br />
3. سازمان نقشهبرداري كشور. '''''اطلس زمينشناسي (اطلس ملّي ايران)'''''. نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور''''')،''''' ص2.<br />
<br />
4. منبع 1. همانجا.<br />
<br />
5. سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري'''''). اطلس جادههاي ايران (ويرايش دوم).''''' تهران: 1380، همشهري، ص10. <br />
<br />
6. '''''سفرهاي ناصرالدين شاه'''''. به كوشش فاطمه قاضيها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملي ايران، ص138.<br />
<br />
7. '''''سفرنامة ناصرخسرو قبادياني'''''. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، چ8، تهران: 1384، زوّار، ص4 و5.<br />
<br />
8. چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامة تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوي (بنياد پژوهشهاي اسلامي)، ص242.<br />
<br />
9. '''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوري، ص32.<br />
<br />
10. مستوفيقزويني، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، چ1، قزوين: 1383، حديت امروز، ص77 و 229.<br />
<br />
11. طوسي، محمد بن محمود بن احمد. '''''عجايب المخلوقات و غرايب الموجودات'''''. چ2،. تهران: 1382، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص152و153.<br />
<br />
12. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران.''''' ج2'''''، رود و رودنامههاي ايران.''''' چ2'''''،''''' تهران: 1379، گيتاشناسي، ص475 و 476.<br />
<br />
13. لسترينج،گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، چ6،. تهران: 1383، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص396.<br />
<br />
<br />
<br />
غلامحسین تکمیل همایون</div>Samei