https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF رود هیرمند - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-06-16T08:46:50Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF&diff=8336&oldid=prev Samei در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷ 2025-05-12T12:57:05Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:رود هیرمند.jpg|بندانگشتی|تصویر هوایی از رود هیرمند ، قابل بازیابی از https://www.scfr.ir/]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:رود هیرمند.jpg|بندانگشتی|تصویر هوایی از رود هیرمند ، قابل بازیابی از https://www.scfr.ir/]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هیرمند، رود مرزی [[کشور ایران|ایران]] و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. '''''ایده‌های ژئوپلیتیک و واقعیت‌های ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هیرمند، رود مرزی [[کشور ایران|ایران]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و شاهرگ حیاتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>سیستان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و بلوچستان|سیستان]] </ins>است&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. '''''ایده‌های ژئوپلیتیک و واقعیت‌های ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رود  از کوه‌های هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه می‌گیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز [[کشور ایران|ایران]] و افغانستان می‌رسد و در آنجا به دو شاخه‌ی سیخ رود و هیرمند تقسیم می‌شود که شاخه‌ی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل می‌دهد، و به دریاچه‌ی هامون در [[کشور ایران|ایران]] می‌ریزد. شاخه‌ی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان می‌یابد&lt;ref&gt;جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رود  از کوه‌های هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه می‌گیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز [[کشور ایران|ایران]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>می‌رسد و در آنجا به دو شاخه‌ی سیخ رود و هیرمند تقسیم می‌شود که شاخه‌ی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل می‌دهد، و به دریاچه‌ی هامون در [[کشور ایران|ایران]] می‌ریزد. شاخه‌ی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان می‌یابد&lt;ref&gt;جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی [[کشور ایران|ایران]] به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039; ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه،  1378، ص 431.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی [[کشور ایران|ایران]] به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039; ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه،  1378، ص 431.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود&lt;ref&gt;نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.&lt;/ref&gt;. پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام گردید. کودتاهای پی‌درپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاه‌های رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد&lt;ref&gt;فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.&lt;/ref&gt;. مذاکرات اخیر رئیسان جمهور [[کشور ایران|ایران]] و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانه‌ای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود&lt;ref&gt;نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.&lt;/ref&gt;. پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام گردید. کودتاهای پی‌درپی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاه‌های رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد&lt;ref&gt;فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.&lt;/ref&gt;. مذاکرات اخیر رئیسان جمهور [[کشور ایران|ایران]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>(آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانه‌ای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنی‌ها و جنگ‌های داخلی افغانستان و نهایتاً بی‌توجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف می‌شود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر می‌افتد&lt;ref&gt;صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. &lt;/ref&gt;. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنی‌ها و جنگ‌های داخلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و نهایتاً بی‌توجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف می‌شود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر می‌افتد&lt;ref&gt;صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. &lt;/ref&gt;. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1 </del>دریای خزر]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[دریاچه خزر|</ins>دریای خزر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 </del>خلیج فارس]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>خلیج فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87 </del>دریاچه اورمیه]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[دریاچه ارومیه|</ins>دریاچه اورمیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D9%86%D9%85%DA%A9 </del>دریاچه نمک]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>دریاچه نمک<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF_%D8%B1%D9%88%D8%AF </del>سفید رود]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>سفید رود<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%AF </del>اروندرود]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</ins>اروندرود<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF&diff=8286&oldid=prev Maedeh در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۰ 2025-05-12T09:10:59Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هیرمند، رود مرزی ایران و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. '''''ایده‌های ژئوپلیتیک و واقعیت‌های ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:رود هیرمند.jpg|بندانگشتی|تصویر هوایی از رود هیرمند ، قابل بازیابی از https://www.scfr.ir/]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هیرمند، رود مرزی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور ایران|</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. '''''ایده‌های ژئوپلیتیک و واقعیت‌های ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رود  از کوه‌های هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه می‌گیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز ایران و افغانستان می‌رسد و در آنجا به دو شاخه‌ی سیخ رود و هیرمند تقسیم می‌شود که شاخه‌ی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل می‌دهد، و به دریاچه‌ی هامون در [[کشور ایران|ایران]] می‌ریزد. شاخه‌ی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان می‌یابد&lt;ref&gt;جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رود  از کوه‌های هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه می‌گیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ایران]] </ins>و افغانستان می‌رسد و در آنجا به دو شاخه‌ی سیخ رود و هیرمند تقسیم می‌شود که شاخه‌ی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل می‌دهد، و به دریاچه‌ی هامون در [[کشور ایران|ایران]] می‌ریزد. شاخه‌ی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان می‌یابد&lt;ref&gt;جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی ایران به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. '''''امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران'''.'' ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه،  1378، ص 431.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ایران]] </ins>به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید&lt;ref&gt;مجتهدزاده، پیروز. '''''امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران'''.'' ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه،  1378، ص 431.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود&lt;ref&gt;نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.&lt;/ref&gt;. پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام گردید. کودتاهای پی‌درپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاه‌های رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد&lt;ref&gt;فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.&lt;/ref&gt;. مذاکرات اخیر رئیسان جمهور ایران و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانه‌ای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود&lt;ref&gt;نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.&lt;/ref&gt;. پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام گردید. کودتاهای پی‌درپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاه‌های رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد&lt;ref&gt;فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.&lt;/ref&gt;. مذاکرات اخیر رئیسان جمهور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ایران]] </ins>و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانه‌ای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنی‌ها و جنگ‌های داخلی افغانستان و نهایتاً بی‌توجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف می‌شود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر می‌افتد&lt;ref&gt;صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. &lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنی‌ها و جنگ‌های داخلی افغانستان و نهایتاً بی‌توجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف می‌شود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر می‌افتد&lt;ref&gt;صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. &lt;/ref&gt;.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e.ir/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%B1 دریای خزر]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e.ir/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 خلیج فارس]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e.ir/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87 دریاچه اورمیه]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e.ir/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D9%86%D9%85%DA%A9 دریاچه نمک]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e.ir/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF_%D8%B1%D9%88%D8%AF سفید رود]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%AF اروندرود]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شوکت مقیمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شوکت مقیمی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جغرافیا]]</ins></div></td></tr> </table> Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF&diff=8284&oldid=prev Maedeh در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۷ 2025-05-12T09:07:31Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''هیرمند'''، </del>رود مرزی ایران و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند، </ins>رود مرزی ایران و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجتهدزاده، پیروز. '''''ایده‌های ژئوپلیتیک و واقعیت‌های ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رود  از کوه‌های هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه می‌گیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز ایران و افغانستان می‌رسد و در آنجا به دو شاخه‌ی سیخ رود و هیرمند تقسیم می‌شود که شاخه‌ی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل می‌دهد، و به دریاچه‌ی هامون در [[کشور ایران|ایران]] می‌ریزد. شاخه‌ی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان می‌یابد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رود  از کوه‌های هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه می‌گیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز ایران و افغانستان می‌رسد و در آنجا به دو شاخه‌ی سیخ رود و هیرمند تقسیم می‌شود که شاخه‌ی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل می‌دهد، و به دریاچه‌ی هامون در [[کشور ایران|ایران]] می‌ریزد. شاخه‌ی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان می‌یابد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی ایران به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی ایران به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجتهدزاده، پیروز. '''''امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران'''.'' ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه،  1378، ص 431.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام گردید. کودتاهای پی‌درپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاه‌های رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; مذاکرات اخیر رئیسان جمهور ایران و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانه‌ای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام گردید. کودتاهای پی‌درپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاه‌های رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>مذاکرات اخیر رئیسان جمهور ایران و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانه‌ای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنی‌ها و جنگ‌های داخلی افغانستان و نهایتاً بی‌توجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف می‌شود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر می‌افتد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنی‌ها و جنگ‌های داخلی افغانستان و نهایتاً بی‌توجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف می‌شود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر می‌افتد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. </ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1-    مجتهدزاده، پیروز. '''''ایده‌های ژئوپلیتیک و واقعیت‌های ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-     جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3-    مجتهدزاده، پیروز. '''امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران'''. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه،  1378، ص 431.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4-    نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5-    فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6-    صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. </del> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شوکت مقیمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شوکت مقیمی</div></td></tr> </table> Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF&diff=7065&oldid=prev Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۴۹ 2025-05-08T00:49:01Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۴۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيرمند</del>'''، رود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرزي ايران </del>و افغانستان و شاهرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حياتي سيستان </del>است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند</ins>'''، رود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرزی ایران </ins>و افغانستان و شاهرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حیاتی سیستان </ins>است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>رود  از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه‌هاي هندوكش </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابايغما </del>در40 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كيلومتري </del>غرب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كابل </del>سرچشمه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گيرد </del>و با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيوستن </del>رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طريق </del>دشت مارگو به مرز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>و افغانستان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رسد </del>و در آنجا به دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخه‌ي سيخ </del>رود و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيرمند تقسيم مي‌شود كه شاخه‌ي سيخ </del>سر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا پريان، </del>مرز دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشور </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشكيل مي‌دهد، </del>و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درياچه‌ي </del>هامون در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران مي‌ريزد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخه‌ي هيرمند يا </del>رود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سيستان نيز </del>در دشت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سيستان جريان مي‌يابد</del>.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>رود  از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوه‌های هندوکش </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابایغما </ins>در40 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کیلومتری </ins>غرب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کابل </ins>سرچشمه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گیرد </ins>و با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیوستن </ins>رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طریق </ins>دشت مارگو به مرز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>و افغانستان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌رسد </ins>و در آنجا به دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخه‌ی سیخ </ins>رود و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند تقسیم می‌شود که شاخه‌ی سیخ </ins>سر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا پریان، </ins>مرز دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشکیل می‌دهد، </ins>و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دریاچه‌ی </ins>هامون در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور ایران|ایران]] می‌ریزد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخه‌ی هیرمند یا </ins>رود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیستان نیز </ins>در دشت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیستان جریان می‌یابد</ins>.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چندي </del>پس از قرارداد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاريس </del>در 1875م/ 1292ق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واگذاري بخشي </del>از مناطق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرقي ايران </del>به انگلستان، اختلاف بر سر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چگونگي </del>استفاده از آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيرمند </del>آغاز شد. بنابر بند 6 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>قرارداد با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميانجيگري </del>و نظر و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راي </del>دولت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انگليس، شاخة اصلي هيرمند </del>در دلتا مرز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان </del>دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشور تعيين گرديد</del>.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چندی </ins>پس از قرارداد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاریس </ins>در 1875م/ 1292ق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واگذاری بخشی </ins>از مناطق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرقی ایران </ins>به انگلستان، اختلاف بر سر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چگونگی </ins>استفاده از آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند </ins>آغاز شد. بنابر بند 6 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>قرارداد با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میانجیگری </ins>و نظر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رای </ins>دولت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انگلیس، شاخه اصلی هیرمند </ins>در دلتا مرز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان </ins>دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور تعیین گردید</ins>.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاهدة </del>1972م/ 1351ش سهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>از رود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيرمند </del>به طور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميانگين </del>26 متر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكعب </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثانيه </del>و در تابستان 8 متر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكعب تعيين </del>شد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين ميزان بسيار كمتر </del>از سهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبي </del>است (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يك </del>سوم از مجموع آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيرمند</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>قبلاً در 1905م/ 1323ق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعيين </del>شده بود.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذاكرات </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبادلة </del>اسناد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصويب </del>شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرديد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كودتاهاي پي‌درپي </del>در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جماهير شوروي </del>سابق، ظاهراً <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تغييري </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظرگاه‌هاي </del>رهبران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جديد </del>افغانستان در مورد قرارداد، نداد.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذاكرات اخير رئيسان </del>جمهور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>و افغانستان (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آقاي سيد </del>محمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاتمي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آقاي </del>حامد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرزاي</del>)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جريان </del>سفر به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشورهاي يكديگر، نشانه‌اي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تغيير اين </del>قرارداد، مشهود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاهده </ins>1972م/ 1351ش سهم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>از رود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند </ins>به طور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میانگین </ins>26 متر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکعب </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثانیه </ins>و در تابستان 8 متر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکعب تعیین </ins>شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این میزان بسیار کمتر </ins>از سهم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبی </ins>است (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>سوم از مجموع آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>قبلاً در 1905م/ 1323ق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعیین </ins>شده بود.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذاکرات </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبادله </ins>اسناد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصویب </ins>شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گردید</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کودتاهای پی‌درپی </ins>در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جماهیر شوروی </ins>سابق، ظاهراً <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تغییری </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظرگاه‌های </ins>رهبران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جدید </ins>افغانستان در مورد قرارداد، نداد.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذاکرات اخیر رئیسان </ins>جمهور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>و افغانستان (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آقای سید </ins>محمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاتمی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آقای </ins>حامد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرزای</ins>)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جریان </ins>سفر به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشورهای یکدیگر، نشانه‌ای </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تغییر این </ins>قرارداد، مشهود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عواملي </del>مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كمي </del>بارش و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشكسالي، </del>انشعاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودهاي فرعي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>رود، احداث سد بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روي </del>آن و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناامني‌ها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنگ‌هاي داخلي </del>افغانستان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نهايتاً بي‌توجهي </del>به مفاد قرارداد 1351ش، در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاهش يا </del>قطع سهم آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>موثر بوده است. با قطع آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيرمند درياچة </del>هامون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشك </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صيد ماهي </del>در آن متوقف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شود </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگي </del>حدود 190 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرندة بومي </del>و مهاجر به خطر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌افتد</del>.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عواملی </ins>مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمی </ins>بارش و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشکسالی، </ins>انشعاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودهای فرعی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>رود، احداث سد بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روی </ins>آن و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناامنی‌ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنگ‌های داخلی </ins>افغانستان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نهایتاً بی‌توجهی </ins>به مفاد قرارداد 1351ش، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاهش یا </ins>قطع سهم آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>موثر بوده است. با قطع آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند دریاچه </ins>هامون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صید ماهی </ins>در آن متوقف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگی </ins>حدود 190 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرنده بومی </ins>و مهاجر به خطر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌افتد</ins>.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1-    مجتهدزاده، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيروز</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايده‌هاي ژئوپليتيك </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقعيت‌هاي ايراني</del>'''''. تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ني، </del>1379، ص 411.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1-    مجتهدزاده، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیروز</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایده‌های ژئوپلیتیک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقعیت‌های ایرانی</ins>'''''. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نی، </ins>1379، ص 411.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2-     <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفري، </del>عباس. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گيتاشناسي ايران</del>'''''. ج 2، ''رودها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودنامة ايران</del>''، چ 2، تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گيتاشناسي، </del>1376، ص 483.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2-     <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفری، </ins>عباس. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گیتاشناسی ایران</ins>'''''. ج 2، ''رودها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودنامه ایران</ins>''، چ 2، تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گیتاشناسی، </ins>1376، ص 483.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3-    مجتهدزاده، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيروز</del>. '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اميران </del>مرزدار و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرزهاي خاوري ايران</del>'''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة حميدرضا ملك محمدي نوري، </del>تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيرازه، </del> 1378، ص 431.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3-    مجتهدزاده، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیروز</ins>. '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیران </ins>مرزدار و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرزهای خاوری ایران</ins>'''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، </ins>تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیرازه، </ins> 1378، ص 431.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> نهازي، غلامحسين</del>. '''''بحران آب در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاورميانه</del>'''''. چ 1. تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مركز پژوهش‌هاي علمي </del>و مطالعات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استراتژيك خاورميانه، </del>1378، ص 106.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> نهازی، غلامحسین</ins>. '''''بحران آب در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاورمیانه</ins>'''''. چ 1. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکز پژوهش‌های علمی </ins>و مطالعات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استراتژیک خاورمیانه، </ins>1378، ص 106.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5-   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> فخاري، </del>غلامرضا. '''''اختلاف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دولتين ايران </del>و افغانستان در مورد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيرمند</del>'''''. چ 1، تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤسسة </del>چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5-   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> فخاری، </ins>غلامرضا. '''''اختلاف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دولتین ایران </ins>و افغانستان در مورد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیرمند</ins>'''''. چ 1، تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤسسه </ins>چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6-    صبح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خيز، </del>محمدرضا. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزنامة همشهري</del>'''''. 15 آذر 1381.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6-    صبح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خیز، </ins>محمدرضا. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزنامه همشهری</ins>'''''. 15 آذر 1381.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شوکت مقیمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شوکت مقیمی</div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF&diff=1056&oldid=prev Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''هيرمند'''، رود مرزي ايران و افغانستان و شاهرگ حياتي سيستان است.<sup>1</sup> اين رود  از كوه‌هاي هندوكش و بابايغما در40 كيلومتري غرب كابل سرچشمه مي‌گيرد و با پيوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طريق دشت مارگو به مرز ايران و افغانستان مي‌رسد و در...» ایجاد کرد 2024-08-14T19:36:21Z <p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;هيرمند&#039;&#039;&#039;، رود مرزي ايران و افغانستان و شاهرگ حياتي سيستان است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; اين رود  از كوه‌هاي هندوكش و بابايغما در40 كيلومتري غرب كابل سرچشمه مي‌گيرد و با پيوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طريق دشت مارگو به مرز ايران و افغانستان مي‌رسد و در...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;هيرمند&#039;&#039;&#039;، رود مرزي ايران و افغانستان و شاهرگ حياتي سيستان است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; <br /> <br /> اين رود  از كوه‌هاي هندوكش و بابايغما در40 كيلومتري غرب كابل سرچشمه مي‌گيرد و با پيوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طريق دشت مارگو به مرز ايران و افغانستان مي‌رسد و در آنجا به دو شاخه‌ي سيخ رود و هيرمند تقسيم مي‌شود كه شاخه‌ي سيخ سر يا پريان، مرز دو كشور را تشكيل مي‌دهد، و به درياچه‌ي هامون در ايران مي‌ريزد. شاخه‌ي هيرمند يا رود سيستان نيز در دشت سيستان جريان مي‌يابد.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; <br /> <br /> چندي پس از قرارداد پاريس در 1875م/ 1292ق واگذاري بخشي از مناطق شرقي ايران به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگي استفاده از آب هيرمند آغاز شد. بنابر بند 6 اين قرارداد با ميانجيگري و نظر و راي دولت انگليس، شاخة اصلي هيرمند در دلتا مرز ميان دو كشور تعيين گرديد.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; <br /> <br /> طبق معاهدة 1972م/ 1351ش سهم ايران از رود هيرمند به طور ميانگين 26 متر مكعب در ثانيه و در تابستان 8 متر مكعب تعيين شد. اين ميزان بسيار كمتر از سهم آبي است (يك سوم از مجموع آب هيرمند) كه قبلاً در 1905م/ 1323ق تعيين شده بود.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; پس از مذاكرات و مبادلة اسناد تصويب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازم‌الاجرا اعلام گرديد. كودتاهاي پي‌درپي در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهير شوروي سابق، ظاهراً تغييري در نظرگاه‌هاي رهبران جديد افغانستان در مورد قرارداد، نداد.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; مذاكرات اخير رئيسان جمهور ايران و افغانستان (آقاي سيد محمد خاتمي و آقاي حامد كرزاي)، كه در جريان سفر به كشورهاي يكديگر، نشانه‌اي از تغيير اين قرارداد، مشهود نيست. <br /> <br /> عواملي مانند كمي بارش و خشكسالي، انشعاب رودهاي فرعي از اين رود، احداث سد بر روي آن و ناامني‌ها و جنگ‌هاي داخلي افغانستان و نهايتاً بي‌توجهي به مفاد قرارداد 1351ش، در كاهش يا قطع سهم آب ايران موثر بوده است. با قطع آب هيرمند درياچة هامون خشك و صيد ماهي در آن متوقف مي‌شود و زندگي حدود 190 پرندة بومي و مهاجر به خطر مي‌افتد.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1-    مجتهدزاده، پيروز. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ايده‌هاي ژئوپليتيك و واقعيت‌هاي ايراني&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: ني، 1379، ص 411.<br /> <br /> 2-     جعفري، عباس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گيتاشناسي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 2، &#039;&#039;رودها و رودنامة ايران&#039;&#039;، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1376، ص 483.<br /> <br /> 3-    مجتهدزاده، پيروز. &#039;&#039;&#039;اميران مرزدار و مرزهاي خاوري ايران&#039;&#039;&#039;. ترجمة حميدرضا ملك محمدي نوري، تهران: شيرازه،  1378، ص 431.<br /> <br /> 4-    نهازي، غلامحسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بحران آب در خاورميانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 1. تهران: مركز پژوهش‌هاي علمي و مطالعات استراتژيك خاورميانه، 1378، ص 106.<br /> <br /> 5-    فخاري، غلامرضا. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اختلاف دولتين ايران و افغانستان در مورد هيرمند&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 1، تهران: مؤسسة چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.<br /> <br /> 6-    صبح خيز، محمدرضا. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روزنامة همشهري&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 15 آذر 1381.  <br /> <br /> شوکت مقیمی</div> Samei