https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86 2026-06-16T05:22:55Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86&diff=5353&oldid=prev 2025-05-01T15:14:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86&diff=3504&oldid=prev 2025-04-18T11:24:57Z

<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زمان و مکان]]،''' در فلسفه و طبیعت/ فیزیک (و در کلام). زمان و مکان از اموری هستند که بودنشان، به علت همراهی و ربط مستقیم با حرکت، برای همگان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشکار </del>است و دائماً در زندگی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزمرهانسان </del>مورد گفتگو و اشاره قرار می‌گیرند اما شناخت حقیقت و تعریف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان‌ها </del>دشوار است. به همین جهت نیز از دیرباز موضوع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشهمتفکران </del>قرار گرفته است. محصول پرداختن اندیشمندان پیش سقراطی به زمان و مکان، به وسیله بررسی نسبتاً مفصل ارسطو، به عالم اسلامی راه یافت و فیلسوفان و متکلمان مسلمان را متناسب با زیربنای فکری و باورهایشان به اندیشه و نظریه پردازی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارهان‌ها </del>واداشت. زمان و مکان هر دو در رابطه با حرکت مشخص و تعریف می‌شوند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زمان و مکان]]،''' در فلسفه و طبیعت/ فیزیک (و در کلام). زمان و مکان از اموری هستند که بودنشان، به علت همراهی و ربط مستقیم با حرکت، برای همگان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آشکار </ins>است و دائماً در زندگی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزمره انسان </ins>مورد گفتگو و اشاره قرار می‌گیرند اما شناخت حقیقت و تعریف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها </ins>دشوار است. به همین جهت نیز از دیرباز موضوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشه متفکران </ins>قرار گرفته است. محصول پرداختن اندیشمندان پیش سقراطی به زمان و مکان، به وسیله بررسی نسبتاً مفصل ارسطو، به عالم اسلامی راه یافت و فیلسوفان و متکلمان مسلمان را متناسب با زیربنای فکری و باورهایشان به اندیشه و نظریه پردازی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره آن‌ها </ins>واداشت. زمان و مکان هر دو در رابطه با حرکت مشخص و تعریف می‌شوند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مکان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:''' </del>در یونان باستان، زنون الیائی، وجود مکان را با استناد به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تسلسل، </del>رد کرده بود. وی می‌گفت اگر مکان چیزی باشد باید خودش در چیز دیگری باشد و همین‌طور تا بی‌نهایت. دیگران، مکان را ماده (هیولی)، صورت و شکل، و امتداد دانسته بودند. ارسطو با بحث علمی دربارهمکان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارای </del>مذکور را رد کرد و مکان را به عنوان چیزی که هست اثبات کرد. از ان‌جا که نوعی حرکت تغییر در مکان است و اجسام جابجا می‌شوند، همچنین با توجه به حرکت اجسام بنیادین (عناصر، مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اب، اتش </del>و خاک) به سوی مکان طبیعی خودشان (پائین، بالا)، پیداست که مکان وجود دارد. به این معنی که چیزها، همواره در چیزی دیگر قرار دارند. پس «مکان درونی‌ترین مرز بی‌حرکت جسم حاوی (= در برگیرنده) است». بنا بر این تعریف، مکان، منطبق با چیزی است که در ان قرار می‌گیرد، یعنی، حدود حاوی (ظرف، مکان) با حدود محوی (مظروف، چیزی که حاوی است) منطبق خواهند بود&lt;ref&gt;ارسطو. '''''طبیعیات'''''. ترجمهمهدی فرشاد. تهران: 1363ش، ص127- 140.&lt;/ref&gt;. مکان، سطح جسم حاوی به طور مطلق نیست، بلکه سطحی است که نهایت جسم حاوی باشد (معنای درونی‌ترین) و ممکن نیست که دو جسم با هم در یک مکان واقع شوند و از همین جا وجود و ماهیت مکان روشن می‌شود&lt;ref&gt;فروغی، محمدعلی. '''''فن''''' '''''سماع''''' '''''طبیعی''''' (از کتاب شفا). تهران: 1360ش، ص176.&lt;/ref&gt;. این توصیف نشان می‌دهد که مکان، اگر چه هست، امری اعتباری است. با توجه به همین جهت، متکلمان در تعریف خود، وصف «موهوم» را نیز به تعریف مکان اضافه کرده‌اند&lt;ref&gt;جرجانی، '''''اتعریفات'''''. بیروت: 1990م، ص244- 245.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </ins>1- مکان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در یونان باستان، زنون الیائی، وجود مکان را با استناد به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تسلسل]]، </ins>رد کرده بود. وی می‌گفت اگر مکان چیزی باشد باید خودش در چیز دیگری باشد و همین‌طور تا بی‌نهایت. دیگران، مکان را ماده (هیولی)، صورت و شکل، و امتداد دانسته بودند. ارسطو با بحث علمی دربارهمکان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرای </ins>مذکور را رد کرد و مکان را به عنوان چیزی که هست اثبات کرد. از ان‌جا که نوعی حرکت تغییر در مکان است و اجسام جابجا می‌شوند، همچنین با توجه به حرکت اجسام بنیادین (عناصر، مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آب، [[آتش]] </ins>و خاک) به سوی مکان طبیعی خودشان (پائین، بالا)، پیداست که مکان وجود دارد. به این معنی که چیزها، همواره در چیزی دیگر قرار دارند. پس «مکان درونی‌ترین مرز بی‌حرکت جسم حاوی (= در برگیرنده) است». بنا بر این تعریف، مکان، منطبق با چیزی است که در ان قرار می‌گیرد، یعنی، حدود حاوی (ظرف، مکان) با حدود محوی (مظروف، چیزی که حاوی است) منطبق خواهند بود&lt;ref&gt;ارسطو. '''''طبیعیات'''''. ترجمهمهدی فرشاد. تهران: 1363ش، ص127- 140.&lt;/ref&gt;. مکان، سطح جسم حاوی به طور مطلق نیست، بلکه سطحی است که نهایت جسم حاوی باشد (معنای درونی‌ترین) و ممکن نیست که دو جسم با هم در یک مکان واقع شوند و از همین جا وجود و ماهیت مکان روشن می‌شود&lt;ref&gt;فروغی، محمدعلی. '''''فن''''' '''''سماع''''' '''''طبیعی''''' (از کتاب شفا). تهران: 1360ش، ص176.&lt;/ref&gt;. این توصیف نشان می‌دهد که مکان، اگر چه هست، امری اعتباری است. با توجه به همین جهت، متکلمان در تعریف خود، وصف «موهوم» را نیز به تعریف مکان اضافه کرده‌اند&lt;ref&gt;جرجانی، '''''اتعریفات'''''. بیروت: 1990م، ص244- 245.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>زمان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:''' </del>وجودش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشکار </del>و چیستی‌اش پنهان است. زمان را مقدار حرکت دانسته‌اند. وجود تغییر و حرکت در جهان با مشاهده ثابت است و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان، </del>تقدم و تأخر (قبل و بعد) پیداست. تقدم و تأخر در ذات زمان است و هرگز با هم جمع نمی‌شوند. یعنی چون قبل باشد بعد نیست و چون بعد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امد </del>دیگر قبل نخواهد بود. بر عکس مسافت، که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاصلهحرکت </del>در مکان است، تقدم و تأخر هر دو قابل مشاهده و جمع هستند. بنابراین زمان را «کم متصل غیر قارالذات» تعریف می‌کنند&lt;ref&gt;نصیرالدین طوسی. '''''شرح''''' '''''اشارات'''''. در، ابن‌سینا، '''''الاشارات''''' '''''و''''' '''''التنبیهات'''''. تهران: 1403ق، 3/86، 94- 97.&lt;/ref&gt;. کم است (کمیت) چون عرض است ـ حرکت تا پیش از فرضیه حرکت جوهری ملاصدرا در عرض فرض می‌شد ـ و مقداری به خودی خود چیزی نیست بلکه در موضوعی یافت می‌شود که همان حرکت است؛ متصل است زیرا اجزای ان (که در عقل به گذشته و حال و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اینده </del>تقسیم می‌شوند) در عالم واقع جداناشدنی می‌باشند؛ و غیر قارالذات است زیرا ذات او مستلزم تقدم و تأخر است و ثابت نیست بلکه سیال است. از این رو است که زمان دائماً در حالت تجدد مستمر یافت می‌شود و الا زمان نیست&lt;ref&gt;بهمنیار بن مرزبان. '''''التحصیل'''''. به کوشش مرتضی مطهری، تهران: 1375ش، ص456.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </ins>2- زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وجودش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آشکار </ins>و چیستی‌اش پنهان است. زمان را مقدار حرکت دانسته‌اند. وجود تغییر و حرکت در جهان با مشاهده ثابت است و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن، </ins>تقدم و تأخر (قبل و بعد) پیداست. تقدم و تأخر در ذات زمان است و هرگز با هم جمع نمی‌شوند. یعنی چون قبل باشد بعد نیست و چون بعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمد </ins>دیگر قبل نخواهد بود. بر عکس مسافت، که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاصله حرکت </ins>در مکان است، تقدم و تأخر هر دو قابل مشاهده و جمع هستند. بنابراین زمان را «کم متصل غیر قارالذات» تعریف می‌کنند&lt;ref&gt;نصیرالدین طوسی. '''''شرح''''' '''''اشارات'''''. در، ابن‌سینا، '''''الاشارات''''' '''''و''''' '''''التنبیهات'''''. تهران: 1403ق، 3/86، 94- 97.&lt;/ref&gt;. کم است (کمیت) چون عرض است ـ حرکت تا پیش از فرضیه حرکت جوهری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ملاصدرا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در عرض فرض می‌شد ـ و مقداری به خودی خود چیزی نیست بلکه در موضوعی یافت می‌شود که همان حرکت است؛ متصل است زیرا اجزای ان (که در عقل به گذشته و حال و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آینده </ins>تقسیم می‌شوند) در عالم واقع جداناشدنی می‌باشند؛ و غیر قارالذات است زیرا ذات او مستلزم تقدم و تأخر است و ثابت نیست بلکه سیال است. از این رو است که زمان دائماً در حالت تجدد مستمر یافت می‌شود و الا زمان نیست&lt;ref&gt;بهمنیار بن مرزبان. '''''التحصیل'''''. به کوشش مرتضی مطهری، تهران: 1375ش، ص456.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ملاصدرا]]&lt;br /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماخذ </del>==</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهدی،</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ </ins>سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>(1398). دانشنامه ایران. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://alhoda.ir/ </ins>موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-3137:rev-3504:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86&diff=3137&oldid=prev 2025-04-13T19:27:37Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">خط ۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2- &#039;&#039;&#039;زمان:&#039;&#039;&#039; وجودش اشکار و چیستی‌اش پنهان است. زمان را مقدار حرکت دانسته‌اند. وجود تغییر و حرکت در جهان با مشاهده ثابت است و در ان، تقدم و تأخر (قبل و بعد) پیداست. تقدم و تأخر در ذات زمان است و هرگز با هم جمع نمی‌شوند. یعنی چون قبل باشد بعد نیست و چون بعد امد دیگر قبل نخواهد بود. بر عکس مسافت، که فاصلهحرکت در مکان است، تقدم و تأخر هر دو قابل مشاهده و جمع هستند. بنابراین زمان را «کم متصل غیر قارالذات» تعریف می‌کنند&lt;ref&gt;نصیرالدین طوسی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اشارات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. در، ابن‌سینا، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;الاشارات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;و&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التنبیهات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: 1403ق، 3/86، 94- 97.&lt;/ref&gt;. کم است (کمیت) چون عرض است ـ حرکت تا پیش از فرضیه حرکت جوهری ملاصدرا در عرض فرض می‌شد ـ و مقداری به خودی خود چیزی نیست بلکه در موضوعی یافت می‌شود که همان حرکت است؛ متصل است زیرا اجزای ان (که در عقل به گذشته و حال و اینده تقسیم می‌شوند) در عالم واقع جداناشدنی می‌باشند؛ و غیر قارالذات است زیرا ذات او مستلزم تقدم و تأخر است و ثابت نیست بلکه سیال است. از این رو است که زمان دائماً در حالت تجدد مستمر یافت می‌شود و الا زمان نیست&lt;ref&gt;بهمنیار بن مرزبان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التحصیل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به کوشش مرتضی مطهری، تهران: 1375ش، ص456.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2- &#039;&#039;&#039;زمان:&#039;&#039;&#039; وجودش اشکار و چیستی‌اش پنهان است. زمان را مقدار حرکت دانسته‌اند. وجود تغییر و حرکت در جهان با مشاهده ثابت است و در ان، تقدم و تأخر (قبل و بعد) پیداست. تقدم و تأخر در ذات زمان است و هرگز با هم جمع نمی‌شوند. یعنی چون قبل باشد بعد نیست و چون بعد امد دیگر قبل نخواهد بود. بر عکس مسافت، که فاصلهحرکت در مکان است، تقدم و تأخر هر دو قابل مشاهده و جمع هستند. بنابراین زمان را «کم متصل غیر قارالذات» تعریف می‌کنند&lt;ref&gt;نصیرالدین طوسی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اشارات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. در، ابن‌سینا، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;الاشارات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;و&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التنبیهات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: 1403ق، 3/86، 94- 97.&lt;/ref&gt;. کم است (کمیت) چون عرض است ـ حرکت تا پیش از فرضیه حرکت جوهری ملاصدرا در عرض فرض می‌شد ـ و مقداری به خودی خود چیزی نیست بلکه در موضوعی یافت می‌شود که همان حرکت است؛ متصل است زیرا اجزای ان (که در عقل به گذشته و حال و اینده تقسیم می‌شوند) در عالم واقع جداناشدنی می‌باشند؛ و غیر قارالذات است زیرا ذات او مستلزم تقدم و تأخر است و ثابت نیست بلکه سیال است. از این رو است که زمان دائماً در حالت تجدد مستمر یافت می‌شود و الا زمان نیست&lt;ref&gt;بهمنیار بن مرزبان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التحصیل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به کوشش مرتضی مطهری، تهران: 1375ش، ص456.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==  '''ماخذ:''' ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نگاه کنید به </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماخذ </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86&diff=2817&oldid=prev 2025-04-03T11:53:55Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''زمان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان،</del>''' در فلسفه و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبيعت</del>/ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فيزيك </del>(و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كلام</del>). زمان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اموري </del>هستند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>بودنشان، به علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همراهي </del>و ربط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستقيم </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت، براي </del>همگان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آشكار </del>است و دائماً در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگي روزمرة انسان </del>مورد گفتگو و اشاره قرار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گيرند </del>اما شناخت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حقيقت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعريف آن‌ها </del>دشوار است. به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين </del>جهت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديرباز </del>موضوع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انديشة متفكران </del>قرار گرفته است. محصول پرداختن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انديشمندان پيش سقراطي </del>به زمان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان، </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وسيلة بررسي </del>نسبتاً مفصل ارسطو، به عالم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي </del>راه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فيلسوفان </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متكلمان </del>مسلمان را متناسب با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيربناي فكري </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باورهايشان </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انديشه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظريه پردازي دربارة آن‌ها </del>واداشت. زمان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان </del>هر دو در رابطه با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت </del>مشخص و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعريف مي‌شوند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>زمان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان]]،</ins>''' در فلسفه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبیعت</ins>/ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فیزیک </ins>(و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کلام</ins>). زمان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اموری </ins>هستند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>بودنشان، به علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همراهی </ins>و ربط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستقیم </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت، برای </ins>همگان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشکار </ins>است و دائماً در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگی روزمرهانسان </ins>مورد گفتگو و اشاره قرار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گیرند </ins>اما شناخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حقیقت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعریف ان‌ها </ins>دشوار است. به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین </ins>جهت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیرباز </ins>موضوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشهمتفکران </ins>قرار گرفته است. محصول پرداختن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشمندان پیش سقراطی </ins>به زمان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وسیله بررسی </ins>نسبتاً مفصل ارسطو، به عالم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی </ins>راه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فیلسوفان </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متکلمان </ins>مسلمان را متناسب با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیربنای فکری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باورهایشان </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظریه پردازی دربارهان‌ها </ins>واداشت. زمان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان </ins>هر دو در رابطه با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت </ins>مشخص و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعریف می‌شوند</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1- '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان</del>:''' در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يونان </del>باستان، زنون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اليائي، </del>وجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان </del>را با استناد به تسلسل، رد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي مي‌گفت </del>اگر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان چيزي </del>باشد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بايد </del>خودش در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيز ديگري </del>باشد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين‌طور </del>تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بي‌نهايت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگران، مكان </del>را ماده (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيولي</del>)، صورت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكل، </del>و امتداد دانسته بودند. ارسطو با بحث <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمي دربارة مكان، آراي مذكور </del>را رد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان </del>را به عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي كه </del>هست اثبات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد</del>. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌جا كه نوعي حركت تغيير </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان </del>است و اجسام جابجا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شوند، همچنين </del>با توجه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت </del>اجسام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنيادين </del>(عناصر، مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آب، آتش </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاك</del>) به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي مكان طبيعي </del>خودشان (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پائين، </del>بالا)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيداست كه مكان </del>وجود دارد. به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين معني كه چيزها، </del>همواره در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي ديگر </del>قرار دارند. پس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«مكان دروني‌ترين </del>مرز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بي‌حركت </del>جسم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوي </del>(= در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برگيرنده</del>) است». بنا بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين تعريف، مكان، </del>منطبق با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </del>قرار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گيرد، يعني، </del>حدود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوي </del>(ظرف، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان</del>) با حدود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محوي </del>(مظروف، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي كه حاوي </del>است) منطبق خواهند بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان، </del>سطح جسم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوي </del>به طور مطلق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست، بلكه سطحي </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه نهايت </del>جسم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوي </del>باشد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معناي دروني‌ترين</del>) و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ممكن نيست كه </del>دو جسم با هم در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يك مكان </del>واقع شوند و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين </del>جا وجود و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماهيت مكان </del>روشن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شود.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين توصيف </del>نشان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌دهد كه مكان، </del>اگر چه هست، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امري اعتباري </del>است. با توجه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين </del>جهت، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متكلمان </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعريف </del>خود، وصف «موهوم» را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعريف مكان </del>اضافه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده‌اند.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1- '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان</ins>:''' در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یونان </ins>باستان، زنون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الیائی، </ins>وجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان </ins>را با استناد به تسلسل، رد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>بود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی می‌گفت </ins>اگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان چیزی </ins>باشد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید </ins>خودش در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیز دیگری </ins>باشد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین‌طور </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌نهایت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگران، مکان </ins>را ماده (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیولی</ins>)، صورت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکل، </ins>و امتداد دانسته بودند. ارسطو با بحث <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمی دربارهمکان، ارای مذکور </ins>را رد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان </ins>را به عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی که </ins>هست اثبات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان‌جا که نوعی حرکت تغییر </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان </ins>است و اجسام جابجا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شوند، همچنین </ins>با توجه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت </ins>اجسام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنیادین </ins>(عناصر، مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اب، اتش </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاک</ins>) به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی مکان طبیعی </ins>خودشان (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پائین، </ins>بالا)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیداست که مکان </ins>وجود دارد. به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این معنی که چیزها، </ins>همواره در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی دیگر </ins>قرار دارند. پس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«مکان درونی‌ترین </ins>مرز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌حرکت </ins>جسم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </ins>(= در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برگیرنده</ins>) است». بنا بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این تعریف، مکان، </ins>منطبق با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی </ins>است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </ins>قرار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گیرد، یعنی، </ins>حدود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </ins>(ظرف، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان</ins>) با حدود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محوی </ins>(مظروف، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی که حاوی </ins>است) منطبق خواهند بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارسطو. '''''طبیعیات'''''. ترجمهمهدی فرشاد. تهران: 1363ش، ص127- 140.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. مکان، </ins>سطح جسم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </ins>به طور مطلق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست، بلکه سطحی </ins>است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که نهایت </ins>جسم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </ins>باشد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معنای درونی‌ترین</ins>) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ممکن نیست که </ins>دو جسم با هم در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک مکان </ins>واقع شوند و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین </ins>جا وجود و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماهیت مکان </ins>روشن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فروغی، محمدعلی. '''''فن''''' '''''سماع''''' '''''طبیعی''''' (از کتاب شفا). تهران: 1360ش، ص176.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. این توصیف </ins>نشان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌دهد که مکان، </ins>اگر چه هست، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امری اعتباری </ins>است. با توجه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین </ins>جهت، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متکلمان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعریف </ins>خود، وصف «موهوم» را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعریف مکان </ins>اضافه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده‌اند</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جرجانی، '''''اتعریفات'''''. بیروت: 1990م، ص244- 245.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2- '''زمان:''' وجودش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آشكار </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيستي‌اش </del>پنهان است. زمان را مقدار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت </del>دانسته‌اند. وجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تغيير </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت </del>در جهان با مشاهده ثابت است و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن، </del>تقدم و تأخر (قبل و بعد) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيداست</del>. تقدم و تأخر در ذات زمان است و هرگز با هم جمع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمي‌شوند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يعني </del>چون قبل باشد بعد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست </del>و چون بعد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمد ديگر </del>قبل نخواهد بود. بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عكس </del>مسافت، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه فاصلة حركت </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان </del>است، تقدم و تأخر هر دو قابل مشاهده و جمع هستند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنابراين </del>زمان را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«كم </del>متصل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غير </del>قارالذات» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعريف مي‌كنند.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كم </del>است (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كميت</del>) چون عرض است ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت </del>تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيش </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرضية حركت جوهري </del>ملاصدرا در عرض فرض <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شد </del>ـ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقداري </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خودي </del>خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي نيست بلكه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موضوعي يافت مي‌شود كه </del>همان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت </del>است؛ متصل است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيرا اجزاي آن </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در عقل به گذشته و حال و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آينده تقسيم مي‌شوند</del>) در عالم واقع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جداناشدني مي‌باشند؛ </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غير </del>قارالذات است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيرا </del>ذات او مستلزم تقدم و تأخر است و ثابت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست بلكه سيال </del>است. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>رو است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>زمان دائماً در حالت تجدد مستمر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافت مي‌شود </del>و الا زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2- '''زمان:''' وجودش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشکار </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیستی‌اش </ins>پنهان است. زمان را مقدار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت </ins>دانسته‌اند. وجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تغییر </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت </ins>در جهان با مشاهده ثابت است و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان، </ins>تقدم و تأخر (قبل و بعد) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیداست</ins>. تقدم و تأخر در ذات زمان است و هرگز با هم جمع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمی‌شوند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یعنی </ins>چون قبل باشد بعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست </ins>و چون بعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امد دیگر </ins>قبل نخواهد بود. بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عکس </ins>مسافت، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که فاصلهحرکت </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان </ins>است، تقدم و تأخر هر دو قابل مشاهده و جمع هستند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنابراین </ins>زمان را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«کم </ins>متصل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیر </ins>قارالذات» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعریف می‌کنند</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیرالدین طوسی. '''''شرح''''' '''''اشارات'''''. در، ابن‌سینا، '''''الاشارات''''' '''''و''''' '''''التنبیهات'''''. تهران: 1403ق، 3/86، 94- 97.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. کم </ins>است (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمیت</ins>) چون عرض است ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرضیه حرکت جوهری </ins>ملاصدرا در عرض فرض <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شد </ins>ـ و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقداری </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خودی </ins>خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی نیست بلکه </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موضوعی یافت می‌شود که </ins>همان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت </ins>است؛ متصل است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیرا اجزای ان </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در عقل به گذشته و حال و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اینده تقسیم می‌شوند</ins>) در عالم واقع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جداناشدنی می‌باشند؛ </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیر </ins>قارالذات است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیرا </ins>ذات او مستلزم تقدم و تأخر است و ثابت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست بلکه سیال </ins>است. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>رو است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>زمان دائماً در حالت تجدد مستمر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافت می‌شود </ins>و الا زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهمنیار بن مرزبان. '''''التحصیل'''''. به کوشش مرتضی مطهری، تهران: 1375ش، ص456.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==  '''ماخذ:''' ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. ارسطو. '''''طبيعيات'''''. ترجمة مهدي فرشاد. تهران: 1363ش، ص127- 140.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. فروغي، محمدعلي. '''''فن''''' '''''سماع''''' '''''طبيعي''''' (از كتاب شفا). تهران: 1360ش، ص176.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. جرجاني، '''''اتعريفات'''''. بيروت: 1990م، ص244- 245.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4. نصيرالدين طوسي. '''''شرح''''' '''''اشارات'''''. در، ابن‌سينا، '''''الاشارات''''' '''''و''''' '''''التنبيهات'''''. تهران: 1403ق، 3/86، 94- 97.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5. بهمنيار بن مرزبان. '''''التحصيل'''''. </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشش مرتضي مطهري، تهران: 1375ش، ص456.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86&diff=530&oldid=prev 2024-08-12T23:46:12Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;زمان و مكان،&#039;&#039;&#039; در فلسفه و طبيعت/ فيزيك (و در كلام). زمان و مكان از اموري هستند كه بودنشان، به علت همراهي و ربط مستقيم با حركت، براي همگان آشكار است و دائماً در زندگي روزمرة انسان مورد گفتگو و اشاره قرار مي‌گيرند اما شناخت حقيقت و تعريف آن‌ها دش...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;زمان و مكان،&#039;&#039;&#039; در فلسفه و طبيعت/ فيزيك (و در كلام). زمان و مكان از اموري هستند كه بودنشان، به علت همراهي و ربط مستقيم با حركت، براي همگان آشكار است و دائماً در زندگي روزمرة انسان مورد گفتگو و اشاره قرار مي‌گيرند اما شناخت حقيقت و تعريف آن‌ها دشوار است. به همين جهت نيز از ديرباز موضوع انديشة متفكران قرار گرفته است. محصول پرداختن انديشمندان پيش سقراطي به زمان و مكان، به وسيلة بررسي نسبتاً مفصل ارسطو، به عالم اسلامي راه يافت و فيلسوفان و متكلمان مسلمان را متناسب با زيربناي فكري و باورهايشان به انديشه و نظريه پردازي دربارة آن‌ها واداشت. زمان و مكان هر دو در رابطه با حركت مشخص و تعريف مي‌شوند. <br /> <br /> 1- &#039;&#039;&#039;مكان:&#039;&#039;&#039; در يونان باستان، زنون اليائي، وجود مكان را با استناد به تسلسل، رد كرده بود. وي مي‌گفت اگر مكان چيزي باشد بايد خودش در چيز ديگري باشد و همين‌طور تا بي‌نهايت. ديگران، مكان را ماده (هيولي)، صورت و شكل، و امتداد دانسته بودند. ارسطو با بحث علمي دربارة مكان، آراي مذكور را رد كرد و مكان را به عنوان چيزي كه هست اثبات كرد. از آن‌جا كه نوعي حركت تغيير در مكان است و اجسام جابجا مي‌شوند، همچنين با توجه به حركت اجسام بنيادين (عناصر، مانند آب، آتش و خاك) به سوي مكان طبيعي خودشان (پائين، بالا)، پيداست كه مكان وجود دارد. به اين معني كه چيزها، همواره در چيزي ديگر قرار دارند. پس «مكان دروني‌ترين مرز بي‌حركت جسم حاوي (= در برگيرنده) است». بنا بر اين تعريف، مكان، منطبق با چيزي است كه در آن قرار مي‌گيرد، يعني، حدود حاوي (ظرف، مكان) با حدود محوي (مظروف، چيزي كه حاوي است) منطبق خواهند بود.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; مكان، سطح جسم حاوي به طور مطلق نيست، بلكه سطحي است كه نهايت جسم حاوي باشد (معناي دروني‌ترين) و ممكن نيست كه دو جسم با هم در يك مكان واقع شوند و از همين جا وجود و ماهيت مكان روشن مي‌شود.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اين توصيف نشان مي‌دهد كه مكان، اگر چه هست، امري اعتباري است. با توجه به همين جهت، متكلمان در تعريف خود، وصف «موهوم» را نيز به تعريف مكان اضافه كرده‌اند.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; <br /> <br /> 2- &#039;&#039;&#039;زمان:&#039;&#039;&#039; وجودش آشكار و چيستي‌اش پنهان است. زمان را مقدار حركت دانسته‌اند. وجود تغيير و حركت در جهان با مشاهده ثابت است و در آن، تقدم و تأخر (قبل و بعد) پيداست. تقدم و تأخر در ذات زمان است و هرگز با هم جمع نمي‌شوند. يعني چون قبل باشد بعد نيست و چون بعد آمد ديگر قبل نخواهد بود. بر عكس مسافت، كه فاصلة حركت در مكان است، تقدم و تأخر هر دو قابل مشاهده و جمع هستند. بنابراين زمان را «كم متصل غير قارالذات» تعريف مي‌كنند.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; كم است (كميت) چون عرض است ـ حركت تا پيش از فرضية حركت جوهري ملاصدرا در عرض فرض مي‌شد ـ و مقداري به خودي خود چيزي نيست بلكه در موضوعي يافت مي‌شود كه همان حركت است؛ متصل است زيرا اجزاي آن (كه در عقل به گذشته و حال و آينده تقسيم مي‌شوند) در عالم واقع جداناشدني مي‌باشند؛ و غير قارالذات است زيرا ذات او مستلزم تقدم و تأخر است و ثابت نيست بلكه سيال است. از اين رو است كه زمان دائماً در حالت تجدد مستمر يافت مي‌شود و الا زمان نيست.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1. ارسطو. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;طبيعيات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة مهدي فرشاد. تهران: 1363ش، ص127- 140.<br /> <br /> 2. فروغي، محمدعلي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فن&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سماع&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;طبيعي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (از كتاب شفا). تهران: 1360ش، ص176.<br /> <br /> 3. جرجاني، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اتعريفات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. بيروت: 1990م، ص244- 245.<br /> <br /> 4. نصيرالدين طوسي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اشارات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. در، ابن‌سينا، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;الاشارات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;و&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التنبيهات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: 1403ق، 3/86، 94- 97.<br /> <br /> 5. بهمنيار بن مرزبان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التحصيل&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش مرتضي مطهري، تهران: 1375ش، ص456.<br /> <br /> <br /> منوچهر پزشک</div>

Samei