https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%87زندیه - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T18:50:23Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%87&diff=5686&oldid=prevSamei: /* نویسنده مقاله */2025-05-03T20:31:57Z<p><span class="autocomment">نویسنده مقاله</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زندیه]]'''، سلسله حکمرانان [[ایران]] (حک1209-1163ق ؟ م).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زندیه]]'''، سلسله حکمرانان [[ایران]] (حک1209-1163ق ؟ م).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زندیه، از طوایف لک و مؤسس این [[کریم خان زند|سلسله کریمخان]]<sup>*</sup> میباشد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انان </del>احیاناً در زمان شاه عباس اول از دامنههای کوههای زاگرس به حوالی پری و کمازان در نزدیکی ملایر کوچ داده شدند. این طایفه به سه تیره زند بگله و زند هزاره از یک تبار و زند خراجی از تبار دیگر تقسیم میشد<ref>نوائی، عبدالحسین. '''''کریمخان زند'''''. تهران: 1365، فراز، ص37.</ref>. با سقوط صفویان توسط افغانها، زندها به سرداری مهدیخان به راهزنی میپرداختند، اما با روی کار امدن نادرشاه توسط وی سرکوب و به خراسان کوچ داده شدند<ref>گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین. '''''مجملالتواریخ'''''. چاپ مدرس رضوی، تهران: 1356، ابنسینا، ص147-145.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زندیه، از طوایف لک و مؤسس این [[کریم خان زند|سلسله کریمخان]]<sup>*</sup> میباشد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنان </ins>احیاناً در زمان شاه عباس اول از دامنههای کوههای زاگرس به حوالی پری و کمازان در نزدیکی ملایر کوچ داده شدند. این طایفه به سه تیره زند بگله و زند هزاره از یک تبار و زند خراجی از تبار دیگر تقسیم میشد<ref>نوائی، عبدالحسین. '''''کریمخان زند'''''. تهران: 1365، فراز، ص37.</ref>. با سقوط صفویان توسط افغانها، زندها به سرداری مهدیخان به راهزنی میپرداختند، اما با روی کار امدن نادرشاه توسط وی سرکوب و به خراسان کوچ داده شدند<ref>گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین. '''''مجملالتواریخ'''''. چاپ مدرس رضوی، تهران: 1356، ابنسینا، ص147-145.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با مرگ نادر طایفه زند به رهبری کریمخان به خاستگاه خود پری و کمازان بازگشت و شروع به دست اندازی نواحی اطراف کرد و سرانجام توانست در 1172ق / ؟م با حذف رقیبانی چون ابوالفتحخان، علیمردانخان، ازادخان و محمدحسنخان قاجار قدرت را در دست گیرد<ref> رجبی، پرویز'''''. کریمخان زند و زمان او'''''. تهران: 1352، گروه فرهنگی مرجان با همکاری انتشارات امیرکبیر، ص74-70.</ref>. اقدامهای بعدی کریمخان پس از تثبیت قدرت عبارت بودند از پایان غائله میرمهنا راهزن دریائی در خلیجفارس (1182ق / ؟ م)، <ref>نامیاصفهانی، میرزا محمدصادق موسوی. '''''تاریخ گیتی گشا'''''. چاپ سعید نفیسی، تهران: 1317، اقبال، ص167.</ref>حمله به عمان (1185ق / ؟ م) <ref>شعبانی، رضا. '''''تاریخ تحولات سیاسی- اجتماعی ایران در دوره افشاریه و زندیه'''''. تهران: 1377، سمت، ص149-148.</ref>و فتح بصره (1190ق / ؟ م)<ref>غفاری، کاشانی. ابوالحسن. '''''گلشان مراد'''''. چاپ غلامرضا طباطبائیمجد، تهران: 1369، زرین، ص187.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با مرگ نادر طایفه زند به رهبری کریمخان به خاستگاه خود پری و کمازان بازگشت و شروع به دست اندازی نواحی اطراف کرد و سرانجام توانست در 1172ق / ؟م با حذف رقیبانی چون ابوالفتحخان، علیمردانخان، ازادخان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[محمد حسن قاجار|</ins>محمدحسنخان قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قدرت را در دست گیرد<ref> رجبی، پرویز'''''. کریمخان زند و زمان او'''''. تهران: 1352، گروه فرهنگی مرجان با همکاری انتشارات امیرکبیر، ص74-70.</ref>. اقدامهای بعدی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پس از تثبیت قدرت عبارت بودند از پایان غائله میرمهنا راهزن دریائی در خلیجفارس (1182ق / ؟ م)، <ref>نامیاصفهانی، میرزا محمدصادق موسوی. '''''تاریخ گیتی گشا'''''. چاپ سعید نفیسی، تهران: 1317، اقبال، ص167.</ref>حمله به عمان (1185ق / ؟ م) <ref>شعبانی، رضا. '''''تاریخ تحولات سیاسی- اجتماعی ایران در دوره افشاریه و زندیه'''''. تهران: 1377، سمت، ص149-148.</ref>و فتح بصره (1190ق / ؟ م)<ref>غفاری، کاشانی. ابوالحسن. '''''گلشان مراد'''''. چاپ غلامرضا طباطبائیمجد، تهران: 1369، زرین، ص187.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با فوت کریمخان در 1193ق دورهای از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشوب </del>ایران را فرا گرفت. ابوالفتحخان پسر کریمخان با حمایت عمومی خود زکیخان از میان رقیبان به تاج و تخت رسید، اما در مقابل دیگر عموی خود صادقخان از سلطنت خلع شد (9شعبان 1193ق) هر چند خود او را از بصره به شیراز دعوت کرده بود<ref>میرزا محمد. '''''روزنامه میرزا محمد کلانتر فارس'''''. چاپ عباس اقبال، تهران: طهوری، 1362، ص74-72.</ref>. رقیب اصلی صادقخان علی مرادخان بود که با فتح شیراز صادقخان را به همراه فرزندانش به قتل رساند (ربیعالاول 1196ق)<ref>فسائی شیرازی، میرزا حسن. '''''فارسنامه ناصری'''''. تهران: 1340، بینا، ج2، ص223.</ref>. وی پس از برقراری نظم به شیراز رفت و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجا </del>به ساماندهی امور پرداخت. اما از همین زمان فعالیتهای نظامی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقامحمدخان </del>در مازندران اغاز شد و به زودی در مقابل خان زند قرار گرفت. با مرگ علیمراد خان حکومت به جعفرخان رسید. وی با دو مشکل شورش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقا </del>محمدخان و شورشهای دیگر ایلات و عشایر روبرو بود. این روند تا زمان قتل جعفرخان توسط سید مراد خان در ربیعالثانی 1303ق / ؟ م ادامه داشت<ref>شیرازی، محمدرضا. ذیل '''''تاریخ گیتیگشا'''''. چاپ سعید نفیسی، تهران: بینا، 1317، اقبال، ص312.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با فوت کریمخان در 1193ق دورهای از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آشوب [[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را فرا گرفت. ابوالفتحخان پسر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با حمایت عمومی خود زکیخان از میان رقیبان به تاج و تخت رسید، اما در مقابل دیگر عموی خود صادقخان از سلطنت خلع شد (9شعبان 1193ق) هر چند خود او را از بصره به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دعوت کرده بود<ref>میرزا محمد. '''''روزنامه میرزا محمد کلانتر فارس'''''. چاپ عباس اقبال، تهران: طهوری، 1362، ص74-72.</ref>. رقیب اصلی صادقخان علی مرادخان بود که با فتح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>صادقخان را به همراه فرزندانش به قتل رساند (ربیعالاول 1196ق)<ref>فسائی شیرازی، میرزا حسن. '''''فارسنامه ناصری'''''. تهران: 1340، بینا، ج2، ص223.</ref>. وی پس از برقراری نظم به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>رفت و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنجا </ins>به ساماندهی امور پرداخت. اما از همین زمان فعالیتهای نظامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آقا محمدخان قاجار|آقامحمدخان]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>مازندران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|مازندران]] </ins>اغاز شد و به زودی در مقابل خان زند قرار گرفت. با مرگ علیمراد خان حکومت به جعفرخان رسید. وی با دو مشکل شورش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آقا محمدخان قاجار|آقا </ins>محمدخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و شورشهای دیگر ایلات و عشایر روبرو بود. این روند تا زمان قتل جعفرخان توسط سید مراد خان در ربیعالثانی 1303ق / ؟ م ادامه داشت<ref>شیرازی، محمدرضا. ذیل '''''تاریخ گیتیگشا'''''. چاپ سعید نفیسی، تهران: بینا، 1317، اقبال، ص312.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جعفرخان پیش از مرگ، پسرش لطفعلیخان را به نیابت منصوب کرد. اما در زمان مرگ جعفرخان وی جهت سرکوب شورشی، در لار به سر میبرد. از این رو سیدمرادخان یکی از اعضای خاندان زند از فرصت استفاده کرد و حکومت را به دست گرفت. حکومت وی چند ماه بیشتر طول نکشید (تا شعبان1203ق / ؟ م) زیرا توسط لطفعلیخان دستگیر شد. لطفعلیخان در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اغاز </del>حکومت خود با حمله به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقا </del>محمدخان مواجه شد. وی پس از دفع این حمله جهت برقراری نظم به کرمان رفت، اما در بازگشت با خیانت کلانتر شهر شیراز از حاجابراهیم کلانتر مواجه شد که دروازه شهر را به روی وی بست<ref>جونز، سر هاردفورد. '''''اخرین روزهای لطفعلیخان زند'''''. ترجمه هما ناطق و جانگری، تهران: 1365، بینا، ص28.</ref>. به دعوت حاجابراهیم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقامحمدخان </del>در شوال 1206ق وارد شیراز شد. لطفعلیخان به طبس و کرمان رفت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقامحمدخان </del>کرمان را مورد محاصره قرار داد و پس از چند ماه شهر را تصرف و مردم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </del>را قتل و عام کرد (1209ق). لطفعلیخان توانست به بم بگریزد. اما توسط جهانگیر خان حاکم بم دستگیر و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقا </del>محمد خان تحویل داده شد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقامحمدخان </del>هم پس از شکنجه و کور کردن، وی را روانه تهران کرد و در انجا به قتل رساند. جنازه لطفعلیخان در امامزاده زید مدفون گردید (1209ق) و بدین ترتیب سلسله زند منقرض شد<ref>شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: 1342، کتابخانه ابنسینا، ص22-20.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جعفرخان پیش از مرگ، پسرش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>لطفعلیخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را به نیابت منصوب کرد. اما در زمان مرگ جعفرخان وی جهت سرکوب شورشی، در لار به سر میبرد. از این رو سیدمرادخان یکی از اعضای خاندان زند از فرصت استفاده کرد و حکومت را به دست گرفت. حکومت وی چند ماه بیشتر طول نکشید (تا شعبان1203ق / ؟ م) زیرا توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>لطفعلیخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دستگیر شد. لطفعلیخان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آغاز </ins>حکومت خود با حمله به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آقا </ins>محمدخان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاجار|آقا محمدخان]] </ins>مواجه شد. وی پس از دفع این حمله جهت برقراری نظم به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کرمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>رفت، اما در بازگشت با خیانت کلانتر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شیراز|</ins>شهر شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از حاجابراهیم کلانتر مواجه شد که دروازه شهر را به روی وی بست<ref>جونز، سر هاردفورد. '''''اخرین روزهای لطفعلیخان زند'''''. ترجمه هما ناطق و جانگری، تهران: 1365، بینا، ص28.</ref>. به دعوت حاجابراهیم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آقا محمدخان قاجار|آقامحمدخان]] </ins>در شوال 1206ق وارد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شد. لطفعلیخان به طبس و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کرمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>رفت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آقا محمدخان قاجار|آقامحمدخان]] [[</ins>کرمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را مورد محاصره قرار داد و پس از چند ماه شهر را تصرف و مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>را قتل و عام کرد (1209ق). لطفعلیخان توانست به بم بگریزد. اما توسط جهانگیر خان حاکم بم دستگیر و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آقا محمدخان قاجار|آقا </ins>محمد خان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تحویل داده شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آقا محمدخان قاجار|آقامحمدخان]] </ins>هم پس از شکنجه و کور کردن، وی را روانه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان تهران|</ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>کرد و در انجا به قتل رساند. جنازه لطفعلیخان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام زاده|</ins>امامزاده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>زید مدفون گردید (1209ق) و بدین ترتیب سلسله زند منقرض شد<ref>شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: 1342، کتابخانه ابنسینا، ص22-20.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تشکیلات اداری زندیان همانند صفویان و افشارها بود با این تفاوت که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انان </del>خود را شاه نمینامیدند. در سیستمی که کریمخان برای اداره مناطق تحت سلطه خود ایجاد کرد در هر شهر از سوی خان عوامل اداری، شامل، وزیر، مستوفی، وکیلالرعایا، کلانتر، نقیب و محتسب تعیین میشدند<ref>اصف، محمدهاشم. '''''رستمالتواریخ'''''. چاپ محمد مشیری، تهران: 1352، امیرکبیر، ص307.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تشکیلات اداری زندیان همانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>صفویان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و افشارها بود با این تفاوت که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنان </ins>خود را شاه نمینامیدند. در سیستمی که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>برای اداره مناطق تحت سلطه خود ایجاد کرد در هر شهر از سوی خان عوامل اداری، شامل، وزیر، مستوفی، وکیلالرعایا، کلانتر، نقیب و محتسب تعیین میشدند<ref>اصف، محمدهاشم. '''''رستمالتواریخ'''''. چاپ محمد مشیری، تهران: 1352، امیرکبیر، ص307.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به لحاظ اجتماعی مردم ایران در زمان کریمخان دوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارامی </del>را پشت سر گذاشتند. ایجاد ارتش دائمی و سیستم مالیاتگیری منظم از سوی کریمخان به این امر کمک کرد<ref>فوران، جان. '''''مقاومت شکننده'''''. ترجمه احمد تدین، تهران: 1380، رسا، چاپ سوم، ص139-138.</ref>. اما با مرگ کریمخان هرج و مرج ناشی از جنگهای جانشینی موجبات ادبار ایران و مردم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </del>را فراهم اورد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به لحاظ اجتماعی مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرامی </ins>را پشت سر گذاشتند. ایجاد ارتش دائمی و سیستم مالیاتگیری منظم از سوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به این امر کمک کرد<ref>فوران، جان. '''''مقاومت شکننده'''''. ترجمه احمد تدین، تهران: 1380، رسا، چاپ سوم، ص139-138.</ref>. اما با مرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>هرج و مرج ناشی از جنگهای جانشینی موجبات ادبار ایران و مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>را فراهم اورد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این دوران ایران و اروپا از طریق خلیجفارس روابط تجاری داشتند. در واقع این امر در زمان کریمخان به اوج رونق خود رسید هر چند که وی نسبت به تجار اروپائی بدبین بود و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انان </del>را از خروج پول از ایران منع کرد<ref>هوشنگ مهدوی، عبدالرضا'''''. تاریخ روابط خارجی ایران'''''. تهران: 1364، امیرکبیر، ص184، 183.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و اروپا از طریق خلیجفارس روابط تجاری داشتند. در واقع این امر در زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به اوج رونق خود رسید هر چند که وی نسبت به تجار اروپائی بدبین بود و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنان </ins>را از خروج پول از ایران منع کرد<ref>هوشنگ مهدوی، عبدالرضا'''''. تاریخ روابط خارجی ایران'''''. تهران: 1364، امیرکبیر، ص184، 183.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندیان شیعیان دوازده امامی بودند. اما همانند صفویان متعصب نبودند. انان نسبت به پیروان سایر مذاهب تساهل نشان میدادند<ref>ورهرام، غلامرضا. '''''تاریخ سیاسی اجتماعی ایران در عصر زند'''''. تهران: 1348، معین، ص112-117.</ref>. در دوره کریمخان اقدامهای عمرانی متعددی صورت گرفت از جمله، بنای ارگ سلطنتی، ساختمان دیوانخانه، عمارت کلاهفرنگی، برج و باروی شیراز، مسجد وکیل، بازار وکیل، بقعههای هفت تنان و چهل تنان، و ارامگاههای سعدی، حافظ در شیراز. علاوه بر شیراز در تهران، کرمان، بوشهر، و دیگر شهرها نیز بناهائی از جانب کریمخان و جانشینان او بنا گردید که نشان از توجه انان به امور رفاه عمومی است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندیان شیعیان [[امام دوازدهگانه|دوازده امامی]] بودند. اما همانند [[صفویان]] متعصب نبودند. آنان نسبت به پیروان سایر مذاهب تساهل نشان میدادند<ref>ورهرام، غلامرضا. '''''تاریخ سیاسی اجتماعی ایران در عصر زند'''''. تهران: 1348، معین، ص112-117.</ref>. در دوره [[کریم خان زند|کریمخان]] اقدامهای عمرانی متعددی صورت گرفت از جمله، بنای ارگ سلطنتی، ساختمان دیوانخانه، عمارت کلاهفرنگی، برج و باروی شیراز، مسجد وکیل، بازار وکیل، بقعههای هفت تنان و چهل تنان، و آرامگاههای سعدی، حافظ در [[شیراز]]. علاوه بر [[شیراز]] در [[استان تهران|تهران]]، [[کرمان]]، [[بوشهر]]، و دیگر شهرها نیز بناهائی از جانب [[کریم خان زند|کریمخان]] و جانشینان او بنا گردید که نشان از توجه انان به امور رفاه عمومی است.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[کریم خان زند]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[صفویان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آقا محمدخان قاجار]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید حسن شجاعی دیو کلائی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید حسن شجاعی دیو کلائی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%87&diff=4671&oldid=prevSamei در ۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۳2025-04-26T15:03:14Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زندیه]]'''، سلسله حکمرانان ایران (حک1209-1163ق ؟ م).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زندیه]]'''، سلسله حکمرانان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حک1209-1163ق ؟ م).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زندیه، از طوایف لک و مؤسس این سلسله کریمخان<sup>*</sup> میباشد. انان احیاناً در زمان شاه عباس اول از دامنههای کوههای زاگرس به حوالی پری و کمازان در نزدیکی ملایر کوچ داده شدند. این طایفه به سه تیره زند بگله و زند هزاره از یک تبار و زند خراجی از تبار دیگر تقسیم میشد<ref>نوائی، عبدالحسین. '''''کریمخان زند'''''. تهران: 1365، فراز، ص37.</ref>. با سقوط صفویان توسط افغانها، زندها به سرداری مهدیخان به راهزنی میپرداختند، اما با روی کار امدن نادرشاه توسط وی سرکوب و به خراسان کوچ داده شدند<ref>گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین. '''''مجملالتواریخ'''''. چاپ مدرس رضوی، تهران: 1356، ابنسینا، ص147-145.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زندیه، از طوایف لک و مؤسس این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>سلسله کریمخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> میباشد. انان احیاناً در زمان شاه عباس اول از دامنههای کوههای زاگرس به حوالی پری و کمازان در نزدیکی ملایر کوچ داده شدند. این طایفه به سه تیره زند بگله و زند هزاره از یک تبار و زند خراجی از تبار دیگر تقسیم میشد<ref>نوائی، عبدالحسین. '''''کریمخان زند'''''. تهران: 1365، فراز، ص37.</ref>. با سقوط صفویان توسط افغانها، زندها به سرداری مهدیخان به راهزنی میپرداختند، اما با روی کار امدن نادرشاه توسط وی سرکوب و به خراسان کوچ داده شدند<ref>گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین. '''''مجملالتواریخ'''''. چاپ مدرس رضوی، تهران: 1356، ابنسینا، ص147-145.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با مرگ نادر طایفه زند به رهبری کریمخان به خاستگاه خود پری و کمازان بازگشت و شروع به دست اندازی نواحی اطراف کرد و سرانجام توانست در 1172ق / ؟م با حذف رقیبانی چون ابوالفتحخان، علیمردانخان، ازادخان و محمدحسنخان قاجار قدرت را در دست گیرد<ref> رجبی، پرویز'''''. کریمخان زند و زمان او'''''. تهران: 1352، گروه فرهنگی مرجان با همکاری انتشارات امیرکبیر، ص74-70.</ref>. اقدامهای بعدی کریمخان پس از تثبیت قدرت عبارت بودند از پایان غائله میرمهنا راهزن دریائی در خلیجفارس (1182ق / ؟ م)، <ref>نامیاصفهانی، میرزا محمدصادق موسوی. '''''تاریخ گیتی گشا'''''. چاپ سعید نفیسی، تهران: 1317، اقبال، ص167.</ref>حمله به عمان (1185ق / ؟ م) <ref>شعبانی، رضا. '''''تاریخ تحولات سیاسی- اجتماعی ایران در دوره افشاریه و زندیه'''''. تهران: 1377، سمت، ص149-148.</ref>و فتح بصره (1190ق / ؟ م)<ref>غفاری، کاشانی. ابوالحسن. '''''گلشان مراد'''''. چاپ غلامرضا طباطبائیمجد، تهران: 1369، زرین، ص187.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با مرگ نادر طایفه زند به رهبری کریمخان به خاستگاه خود پری و کمازان بازگشت و شروع به دست اندازی نواحی اطراف کرد و سرانجام توانست در 1172ق / ؟م با حذف رقیبانی چون ابوالفتحخان، علیمردانخان، ازادخان و محمدحسنخان قاجار قدرت را در دست گیرد<ref> رجبی، پرویز'''''. کریمخان زند و زمان او'''''. تهران: 1352، گروه فرهنگی مرجان با همکاری انتشارات امیرکبیر، ص74-70.</ref>. اقدامهای بعدی کریمخان پس از تثبیت قدرت عبارت بودند از پایان غائله میرمهنا راهزن دریائی در خلیجفارس (1182ق / ؟ م)، <ref>نامیاصفهانی، میرزا محمدصادق موسوی. '''''تاریخ گیتی گشا'''''. چاپ سعید نفیسی، تهران: 1317، اقبال، ص167.</ref>حمله به عمان (1185ق / ؟ م) <ref>شعبانی، رضا. '''''تاریخ تحولات سیاسی- اجتماعی ایران در دوره افشاریه و زندیه'''''. تهران: 1377، سمت، ص149-148.</ref>و فتح بصره (1190ق / ؟ م)<ref>غفاری، کاشانی. ابوالحسن. '''''گلشان مراد'''''. چاپ غلامرضا طباطبائیمجد، تهران: 1369، زرین، ص187.</ref>.</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%87&diff=2727&oldid=prevNazli در ۵ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۳2025-03-05T13:33:35Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%87&diff=2727&oldid=785">نمایش تغییرات</a>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%87&diff=785&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''زنديه'''، سلسلة حكمرانان ايران (حك1209-1163ق ؟ م). زنديه، از طوايف لك و مؤسس اين سلسله كريمخان<sup>*</sup> ميباشد. آنان احياناً در زمان شاه عباس اول از دامنههاي كوههاي زاگرس به حوالي پري و کمازان در نزديكي ملاير كوچ داده شدند. اين طايفه به سه تيرة...» ایجاد کرد2024-08-13T17:04:54Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''زنديه'''، سلسلة حكمرانان ايران (حك1209-1163ق ؟ م). زنديه، از طوايف لك و مؤسس اين سلسله كريمخان<sup>*</sup> ميباشد. آنان احياناً در زمان شاه عباس اول از دامنههاي كوههاي زاگرس به حوالي پري و کمازان در نزديكي ملاير كوچ داده شدند. اين طايفه به سه تيرة...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''زنديه'''، سلسلة حكمرانان ايران (حك1209-1163ق ؟ م).<br />
<br />
زنديه، از طوايف لك و مؤسس اين سلسله كريمخان<sup>*</sup> ميباشد. آنان احياناً در زمان شاه عباس اول از دامنههاي كوههاي زاگرس به حوالي پري و کمازان در نزديكي ملاير كوچ داده شدند. اين طايفه به سه تيرة زند بگله و زند هزاره از يك تبار و زند خراجي از تبار ديگر تقسيم ميشد.<sup>1</sup> با سقوط صفويان توسط افغانها، زندها به سرداري مهديخان به راهزني ميپرداختند، اما با روي كار آمدن نادرشاه توسط وي سركوب و به خراسان كوچ داده شدند.<sup>2</sup><br />
<br />
با مرگ نادر طايفة زند به رهبري كريمخان به خاستگاه خود پري و كمازان بازگشت و شروع به دست اندازي نواحي اطراف كرد و سرانجام توانست در 1172ق / ؟م با حذف رقيباني چون ابوالفتحخان، عليمردانخان، آزادخان و محمدحسنخان قاجار قدرت را در دست گيرد.<sup>3</sup> اقدامهاي بعدي كريمخان پس از تثبيت قدرت عبارت بودند از پايان غائلة ميرمهنا راهزن دريائي در خليجفارس (1182ق / ؟ م)،<sup>4</sup> حمله به عمان (1185ق / ؟ م)<sup>5</sup> و فتح بصره (1190ق / ؟ م).<sup>6</sup><br />
<br />
با فوت كريمخان در 1193ق دورهاي از آشوب ايران را فرا گرفت. ابوالفتحخان پسر كريمخان با حمايت عمومي خود زكيخان از ميان رقيبان به تاج و تخت رسيد، اما در مقابل ديگر عموي خود صادقخان از سلطنت خلع شد (9شعبان 1193ق) هر چند خود او را از بصره به شيراز دعوت كرده بود.<sup>7</sup> رقيب اصلي صادقخان علي مرادخان بود كه با فتح شيراز صادقخان را به همراه فرزندانش به قتل رساند (ربيعالاول 1196ق).<sup>8</sup> وي پس از برقراري نظم به شيراز رفت و در آنجا به ساماندهي امور پرداخت. اما از همين زمان فعاليتهاي نظامي آقامحمدخان در مازندران آغاز شد و به زودي در مقابل خان زند قرار گرفت. با مرگ عليمراد خان حكومت به جعفرخان رسيد. وي با دو مشكل شورش آقا محمدخان و شورشهاي ديگر ايلات و عشاير روبرو بود. اين روند تا زمان قتل جعفرخان توسط سيد مراد خان در ربيعالثاني 1303ق / ؟ م ادامه داشت.<sup>9</sup><br />
<br />
جعفرخان پيش از مرگ، پسرش لطفعليخان را به نيابت منصوب كرد. اما در زمان مرگ جعفرخان وي جهت سركوب شورشي، در لار به سر ميبرد. از اين رو سيدمرادخان يكي از اعضاي خاندان زند از فرصت استفاده كرد و حكومت را به دست گرفت. حكومت وي چند ماه بيشتر طول نكشيد (تا شعبان1203ق / ؟ م) زيرا توسط لطفعليخان دستگير شد. لطفعليخان در آغاز حكومت خود با حمله به آقا محمدخان مواجه شد. وي پس از دفع اين حمله جهت برقراري نظم به كرمان رفت، اما در بازگشت با خيانت كلانتر شهر شيراز از حاجابراهيم كلانتر مواجه شد كه دروازة شهر را به روي وي بست.<sup>10</sup> به دعوت حاجابراهيم آقامحمدخان در شوال 1206ق وارد شيراز شد. لطفعليخان به طبس و كرمان رفت. آقامحمدخان كرمان را مورد محاصره قرار داد و پس از چند ماه شهر را تصرف و مردم آن را قتل و عام كرد (1209ق). لطفعليخان توانست به بم بگريزد. اما توسط جهانگير خان حاكم بم دستگير و به آقا محمد خان تحويل داده شد. آقامحمدخان هم پس از شكنجه و كور كردن، وي را روانة تهران كرد و در آنجا به قتل رساند. جنازة لطفعليخان در امامزاده زيد مدفون گرديد (1209ق) و بدين ترتيب سلسلة زند منقرض شد.<sup>11</sup><br />
<br />
تشكيلات اداري زنديان همانند صفويان و افشارها بود با اين تفاوت كه آنان خود را شاه نميناميدند. در سيستمي كه كريمخان براي ادارة مناطق تحت سلطة خود ايجاد كرد در هر شهر از سوي خان عوامل اداري، شامل، وزير، مستوفي، وكيلالرعايا، كلانتر، نقيب و محتسب تعيين ميشدند.<sup>12</sup><br />
<br />
به لحاظ اجتماعي مردم ايران در زمان كريمخان دورة آرامي را پشت سر گذاشتند. ايجاد ارتش دائمي و سيستم مالياتگيري منظم از سوي كريمخان به اين امر كمك كرد.<sup>13</sup> اما با مرگ كريمخان هرج و مرج ناشي از جنگهاي جانشيني موجبات ادبار ايران و مردم آن را فراهم آورد.<br />
<br />
در اين دوران ايران و اروپا از طريق خليجفارس روابط تجاري داشتند. در واقع اين امر در زمان كريمخان به اوج رونق خود رسيد هر چند كه وي نسبت به تجار اروپائي بدبين بود و آنان را از خروج پول از ايران منع كرد.<sup>14</sup><br />
<br />
زنديان شيعيان دوازده امامي بودند. اما همانند صفويان متعصب نبودند. آنان نسبت به پيروان ساير مذاهب تساهل نشان ميدادند.<sup>15</sup> در دورة كريمخان اقدامهاي عمراني متعددي صورت گرفت از جمله، بناي ارگ سلطنتي، ساختمان ديوانخانه، عمارت كلاهفرنگي، برج و باروي شيراز، مسجد وكيل، بازار وكيل، بقعههاي هفت تنان و چهل تنان، و آرامگاههاي سعدي، حافظ در شيراز. علاوه بر شيراز در تهران، كرمان، بوشهر، و ديگر شهرها نيز بناهائي از جانب كريمخان و جانشينان او بنا گرديد كه نشان از توجه آنان به امور رفاه عمومي است.<br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. نوائي، عبدالحسين. '''''كريمخان زند'''''. تهران: 1365، فراز، ص37.<br />
<br />
2. گلستانه، ابوالحسن بن محمدامين. '''''مجملالتواريخ'''''. چاپ مدرس رضوي، تهران: 1356، ابنسينا، ص147-145.<br />
<br />
3. رجبي، پرويز'''''. كريمخان زند و زمان او'''''. تهران: 1352، گروه فرهنگي مرجان با همكاري انتشارات اميركبير، ص74-70.<br />
<br />
4. نامياصفهاني، ميرزا محمدصادق موسوي. '''''تاريخ گيتي گشا'''''. چاپ سعيد نفيسي، تهران: 1317، اقبال، ص167.<br />
<br />
5. شعباني، رضا. '''''تاريخ تحولات سياسي- اجتماعي ايران در دورة افشاريه و زنديه'''''. تهران: 1377، سمت، ص149-148.<br />
<br />
6. غفاري، كاشاني. ابوالحسن. '''''گلشان مراد'''''. چاپ غلامرضا طباطبائيمجد، تهران: 1369، زرين، ص187.<br />
<br />
7. ميرزا محمد. '''''روزنامة ميرزا محمد كلانتر فارس'''''. چاپ عباس اقبال، تهران: طهوري، 1362، ص74-72.<br />
<br />
8. فسائي شيرازي، ميرزا حسن. '''''فارسنامة ناصري'''''. تهران: 1340، بينا، ج2، ص223.<br />
<br />
9. شيرازي، محمدرضا. ذيل '''''تاريخ گيتيگشا'''''. چاپ سعيد نفيسي، تهران: بينا، 1317، اقبال، ص312.<br />
<br />
10. جونز، سر هاردفورد. '''''آخرين روزهاي لطفعليخان زند'''''. ترجمة هما ناطق و جانگري، تهران: 1365، بينا، ص28.<br />
<br />
11. شميم، علياصغر. '''''ايران در دورة سلطنت قاجار'''''. تهران: 1342، كتابخانه ابنسينا، ص22-20.<br />
<br />
12. آصف، محمدهاشم. '''''رستمالتواريخ'''''. چاپ محمد مشيري، تهران: 1352، اميركبير، ص307.<br />
<br />
13. فوران، جان. '''''مقاومت شكننده'''''. ترجمة احمد تدين، تهران: 1380، رسا، چاپ سوم، ص139-138.<br />
<br />
14. هوشنگ مهدوي، عبدالرضا'''''. تاريخ روابط خارجي ايران'''''. تهران: 1364، اميركبير، ص184، 183.<br />
<br />
15. ورهرام، غلامرضا. '''''تاريخ سياسي اجتماعي ايران در عصر زند'''''. تهران: 1348، معين، ص112-117.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
سید حسن شجاعی دیو کلائی</div>Samei