https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86زیاریان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T13:29:44Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=5687&oldid=prevSamei در ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۶2025-05-03T20:36:31Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زیاریان]]،''' یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ال </del>زیار سلسلهای از حکمرانان ایرانی در طبرستان و گرگان (حک319-483ق/931-1090م).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[زیاریان]]،''' یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آل </ins>زیار سلسلهای از حکمرانان ایرانی در طبرستان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>گرگان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حک319-483ق/931-1090م).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ضعف حکمرانان علوی در شمال، سردار زیاری اسفار بن شیرویه زیاری از نوادگان زیار بن وردانشاه، گرگان و طبرستان را تصرف کرد. اما به توسط مرداویج پسر زیار در 316ق/982م کشته شد. مرداویج (حک 316-323ق)، ری، همدان و اصفهان را نیز گرفت و سپاه مقتدر خلیفه عباسی نیز از او شکست خورد و تا خوزستان پیش رفت<ref>زرینکوب. عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران'''''. تهران: 1368، امیرکبیر،ج2، ص388.</ref>. او که گرایش به دین زردشت داشت در پی احیای عظمت ساسانیان<ref> '''''[مجملالتواریخ و القصص].''''' چاپ ملکالشعراء بهار. تهران؛ 1318، کلاله خاور، ص388.</ref> و براندازی عباسیان بود و جشنهای مهرگان، سده و نوروز را با شکوه برگزار میکرد<ref>ابنمسکویه، احمد بن محمد. '''''تجارب الامم'''''. ترجمه محمد فضائلی، تهران: 1366، زرّین، ص228.</ref> و در 323ق توسط غلامان ترک خود کشته شد و برادرش وشمگیر به جای او بر تخت نشست که با قیام ماکان بن کاکی، مواجه شد <ref> ابناسفندیار، محمدحسن. '''''تاریخ طبرستان'''''. چاپ عباس اقبال، تهران: 1320، کلالهخاور، ج1، ص295.</ref>و در جدال با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">البویه </del>و سامانیان قرار گرفت. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با ضعف حکمرانان علوی در شمال، سردار زیاری اسفار بن شیرویه زیاری از نوادگان زیار بن وردانشاه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>گرگان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و طبرستان را تصرف کرد. اما به توسط مرداویج پسر زیار در 316ق/982م کشته شد. مرداویج (حک 316-323ق)، ری، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>همدان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را نیز گرفت و سپاه مقتدر خلیفه عباسی نیز از او شکست خورد و تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان خوزستان|</ins>خوزستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پیش رفت<ref>زرینکوب. عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران'''''. تهران: 1368، امیرکبیر،ج2، ص388.</ref>. او که گرایش به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>دین زردشت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داشت در پی احیای عظمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ساسانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><ref> '''''[مجملالتواریخ و القصص].''''' چاپ ملکالشعراء بهار. تهران؛ 1318، کلاله خاور، ص388.</ref> و براندازی عباسیان بود و جشنهای مهرگان، سده و نوروز را با شکوه برگزار میکرد<ref>ابنمسکویه، احمد بن محمد. '''''تجارب الامم'''''. ترجمه محمد فضائلی، تهران: 1366، زرّین، ص228.</ref> و در 323ق توسط غلامان ترک خود کشته شد و برادرش وشمگیر به جای او بر تخت نشست که با قیام ماکان بن کاکی، مواجه شد <ref> ابناسفندیار، محمدحسن. '''''تاریخ طبرستان'''''. چاپ عباس اقبال، تهران: 1320، کلالهخاور، ج1، ص295.</ref>و در جدال با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آل بویه|آلبویه]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سامانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قرار گرفت. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از وشمگیر، پسرش بیستون، شمسالمعالی قابوس بن وشمگیر، منوچهر، انوشیروان یکی پس از دیگری به حکومت رسیدند. شمسالمعالی با مؤیدالدّوله دیلمی جنگهای بد فرجامی داشت اگر چه خود سختکوش بود <ref>عنصرالمعالی، کیکاوس بن اسکندر. '''''قابوسنامه.''''' چاپ غلامحسین یوسفی، تهران: 1345، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج6، ص400-344.</ref>و در شعر، ادبیات و خط از سرامدان روزگار بود که کتاب ''کمالالبلاغه'' را به زبان عربی به وی نسبت میدهند. منوچهر نیز که از القادربالله خلیفه عباسی لقب فلکالمعالی را گرفته بود با محمود غزنوی همزمان بود سیادت او را پذیرفت <ref>بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین. '''''تاریخ بیهقی'''''. چاپ علیاکبر فیاض، ایرانشهر: 1351، ص102.</ref>و با دختر محمود ازدواج کرد. منوچهری دامغانی شاعر بزرگ در دوران وی میزیست. و دربار وی نیز ادیبپرور بود. در دوران انوشیروان زمام امور در دست سپهسالار، ابوکالیجار، و تحت سیادت مسعود غزنوی بود. اختلاف این دو راه را برای موفقیت انوشیروان در شمال ایران فراهم کرد<ref>فرای، ریچارد. '''''تاریخ ایران کمبریج'''''. ترجمه حسن انوشه، تهران: 1363، امیرکبیر، ج4، ص188.</ref>. اما حضور سلجوقیان در نواحی داخلی به مرور زیاریان را از صحنه سیادت حذف کرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از وشمگیر، پسرش بیستون، شمسالمعالی قابوس بن وشمگیر، منوچهر، انوشیروان یکی پس از دیگری به حکومت رسیدند. شمسالمعالی با مؤیدالدّوله دیلمی جنگهای بد فرجامی داشت اگر چه خود سختکوش بود <ref>عنصرالمعالی، کیکاوس بن اسکندر. '''''قابوسنامه.''''' چاپ غلامحسین یوسفی، تهران: 1345، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج6، ص400-344.</ref>و در شعر، ادبیات و خط از سرامدان روزگار بود که کتاب ''کمالالبلاغه'' را به زبان عربی به وی نسبت میدهند. منوچهر نیز که از القادربالله خلیفه عباسی لقب فلکالمعالی را گرفته بود با محمود غزنوی همزمان بود سیادت او را پذیرفت <ref>بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین. '''''تاریخ بیهقی'''''. چاپ علیاکبر فیاض، ایرانشهر: 1351، ص102.</ref>و با دختر محمود ازدواج کرد. منوچهری دامغانی شاعر بزرگ در دوران وی میزیست. و دربار وی نیز ادیبپرور بود. در دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خسرو </ins>انوشیروان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|انوشیروان]] </ins>زمام امور در دست سپهسالار، ابوکالیجار، و تحت سیادت مسعود غزنوی بود. اختلاف این دو راه را برای موفقیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خسرو انوشیروان|</ins>انوشیروان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در شمال ایران فراهم کرد<ref>فرای، ریچارد. '''''تاریخ ایران کمبریج'''''. ترجمه حسن انوشه، تهران: 1363، امیرکبیر، ج4، ص188.</ref>. اما حضور سلجوقیان در نواحی داخلی به مرور زیاریان را از صحنه سیادت حذف کرد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زیاریان به فرهنگ و تمدّن ایرانی علاقه فراوان داشتند. عنصرالمعالی کیکاووس کتاب '''قابوسنامه''' را در اخلاق و پند برای پسرش گیلان شاه نوشت <ref>شعبانی، رضا. '''''مروری کوتاه بر تاریخ ایران'''''. تهران: 1380، سخن، ص419.</ref> و در این زمان ابوریحان بیرونی ''اثارالباقیه عن القرون الخالیه'' را به نام قابوس زیاری نوشت. گنبد بلند اجری در گنبد- گرگان- از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثار </del>ماندگار و نشانهای از تواناییهای هنری زیاریان است. زیاریان در اغاز احساسات ضد عربی داشتند <ref>مسعودی، ابیالحسن علی. '''''مروج الذهب و معادن الجوهر'''''. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1344، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج2، ص554.</ref> اما به تدریج خود را مجبور به همراهی با اعراب داشتند و با خلفای عباسی و ترکان حامی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انان </del>کنار امدند. اما همواره سعی میکردند از عرب مابی دوری کرده علم اموزی و فرهنگ ایرانی را رواج دهند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زیاریان به فرهنگ و تمدّن ایرانی علاقه فراوان داشتند. عنصرالمعالی کیکاووس کتاب '''قابوسنامه''' را در اخلاق و پند برای پسرش گیلان شاه نوشت <ref>شعبانی، رضا. '''''مروری کوتاه بر تاریخ ایران'''''. تهران: 1380، سخن، ص419.</ref> و در این زمان ابوریحان بیرونی ''اثارالباقیه عن القرون الخالیه'' را به نام قابوس زیاری نوشت. گنبد بلند اجری در گنبد- <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>گرگان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>- از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثار </ins>ماندگار و نشانهای از تواناییهای هنری زیاریان است. زیاریان در اغاز احساسات ضد عربی داشتند <ref>مسعودی، ابیالحسن علی. '''''مروج الذهب و معادن الجوهر'''''. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1344، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج2، ص554.</ref> اما به تدریج خود را مجبور به همراهی با اعراب داشتند و با خلفای عباسی و ترکان حامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنان </ins>کنار امدند. اما همواره سعی میکردند از عرب مابی دوری کرده علم اموزی و فرهنگ ایرانی را رواج دهند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زیاریان در دورهای به حکومت رسیدند که از یک سو با سامانیان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">البویه </del>در اغاز حکومت و از دیگر سو با غزنویان و خلفای عباسی و سرانجام با سلجوقیان روابط و مناسباتی توأم با جدال برقرار کردند. قلمرو حکومتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انان </del>در اغاز از شمال تا جنوب غربی ایران بود و سرانجام به همان سرزمینهای شمالی اکتفا کردند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زیاریان در دورهای به حکومت رسیدند که از یک سو با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سامانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آل بویه|آلبویه]] </ins>در اغاز حکومت و از دیگر سو با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>غزنویان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و خلفای عباسی و سرانجام با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سلجوقیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>روابط و مناسباتی توأم با جدال برقرار کردند. قلمرو حکومتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنان </ins>در اغاز از شمال تا جنوب غربی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود و سرانجام به همان سرزمینهای شمالی اکتفا کردند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نگاه کنید به </ins>==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آل بویه]] </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سامانیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سلجوقیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ساسانیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کورش صالحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کورش صالحی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2726:rev-5687:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=2726&oldid=prevNazli در ۵ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۱2025-03-05T13:21:02Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=2726&oldid=786">نمایش تغییرات</a>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=786&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''زياريان،''' يا آل زيار سلسلهاي از حكمرانان ايراني در طبرستان و گرگان (حك319-483ق/931-1090م). با ضعف حكمرانان علوي در شمال، سردار زياري اسفار بن شيرويه زياري از نوادگان زيار بن وردانشاه، گرگان و طبرستان را تصرف كرد. اما به توسط مرداويج پسر زيار در 316...» ایجاد کرد2024-08-13T17:05:39Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''زياريان،''' يا آل زيار سلسلهاي از حكمرانان ايراني در طبرستان و گرگان (حك319-483ق/931-1090م). با ضعف حكمرانان علوي در شمال، سردار زياري اسفار بن شيرويه زياري از نوادگان زيار بن وردانشاه، گرگان و طبرستان را تصرف كرد. اما به توسط مرداويج پسر زيار در 316...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''زياريان،''' يا آل زيار سلسلهاي از حكمرانان ايراني در طبرستان و گرگان (حك319-483ق/931-1090م).<br />
<br />
با ضعف حكمرانان علوي در شمال، سردار زياري اسفار بن شيرويه زياري از نوادگان زيار بن وردانشاه، گرگان و طبرستان را تصرف كرد. اما به توسط مرداويج پسر زيار در 316ق/982م كشته شد. مرداويج (حك 316-323ق)، ري، همدان و اصفهان را نيز گرفت و سپاه مقتدر خليفة عباسي نيز از او شكست خورد و تا خوزستان پيش رفت.<sup>1</sup> او كه گرايش به دين زردشت داشت در پي احياي عظمت ساسانيان<sup>2</sup> و براندازي عباسيان بود و جشنهاي مهرگان، سده و نوروز را با شكوه برگزار ميكرد<sup>3</sup> و در 323ق توسط غلامان ترك خود كشته شد و برادرش وشمگير به جاي او بر تخت نشست كه با قيام ماكان بن كاكي، مواجه شد<sup>4</sup> و در جدال با آلبويه و سامانيان قرار گرفت. <br />
<br />
پس از وشمگير، پسرش بيستون، شمسالمعالي قابوس بن وشمگير، منوچهر، انوشيروان يكي پس از ديگري به حكومت رسيدند. شمسالمعالي با مؤيدالدّوله ديلمي جنگهاي بد فرجامي داشت اگر چه خود سختكوش بود<sup>5</sup> و در شعر، ادبيات و خط از سرآمدان روزگار بود كه كتاب ''كمالالبلاغه'' را به زبان عربي به وي نسبت ميدهند. منوچهر نيز كه از القادربالله خليفة عباسي لقب فلكالمعالي را گرفته بود با محمود غزنوي همزمان بود سيادت او را پذيرفت<sup>6</sup> و با دختر محمود ازدواج كرد. منوچهري دامغاني شاعر بزرگ در دوران وي ميزيست. و دربار وي نيز اديبپرور بود. در دوران انوشيروان زمام امور در دست سپهسالار، ابوكاليجار، و تحت سيادت مسعود غزنوي بود. اختلاف اين دو راه را براي موفقيت انوشيروان در شمال ايران فراهم كرد.<sup>7</sup> اما حضور سلجوقيان در نواحي داخلي به مرور زياريان را از صحنة سيادت حذف كرد.<br />
<br />
زياريان به فرهنگ و تمدّن ايراني علاقة فراوان داشتند. عنصرالمعالي كيكاووس كتاب '''قابوسنامه''' را در اخلاق و پند براي پسرش گيلان شاه نوشت<sup>8</sup> و در اين زمان ابوريحان بيروني ''آثارالباقيه عن القرون الخاليه'' را به نام قابوس زياري نوشت. گنبد بلند آجري در گنبد- گرگان- از آثار ماندگار و نشانهاي از تواناييهاي هنري زياريان است. زياريان در آغاز احساسات ضد عربي داشتند<sup>9</sup> اما به تدريج خود را مجبور به همراهي با اعراب داشتند و با خلفاي عباسي و تركان حامي آنان كنار آمدند. اما همواره سعي ميكردند از عرب مآبي دوري كرده علم آموزي و فرهنگ ايراني را رواج دهند.<br />
<br />
زياريان در دورهاي به حكومت رسيدند كه از يك سو با سامانيان و آلبويه در آغاز حكومت و از ديگر سو با غزنويان و خلفاي عباسي و سرانجام با سلجوقيان روابط و مناسباتي توأم با جدال برقرار كردند. قلمرو حكومتي آنان در آغاز از شمال تا جنوب غربي ايران بود و سرانجام به همان سرزمينهاي شمالي اكتفا كردند.<br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. زرينكوب. عبدالحسين. '''''تاريخ مردم ايران'''''. تهران: 1368، اميركبير،ج2، ص388.<br />
<br />
2. '''''[مجملالتواريخ و القصص].''''' چاپ ملكالشعراء بهار. تهران؛ 1318، كلاله خاور، ص388.<br />
<br />
3. ابنمسكويه، احمد بن محمد. '''''تجارب الامم'''''. ترجمة محمد فضائلي، تهران: 1366، زرّين، ص228.<br />
<br />
4. ابناسفنديار، محمدحسن. '''''تاريخ طبرستان'''''. چاپ عباس اقبال، تهران: 1320، كلالهخاور، ج1، ص295.<br />
<br />
5. عنصرالمعالي، كيكاوس بن اسكندر. '''''قابوسنامه.''''' چاپ غلامحسين يوسفي، تهران: 1345، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ج6، ص400-344.<br />
<br />
6. بيهقي، ابوالفضل محمد بن حسين. '''''تاريخ بيهقي'''''. چاپ علياكبر فياض، ايرانشهر: 1351، ص102.<br />
<br />
7. فراي، ريچارد. '''''تاريخ ايران كمبريج'''''. ترجمة حسن انوشه، تهران: 1363، اميركبير، ج4، ص188.<br />
<br />
8. شعباني، رضا. '''''مروري كوتاه بر تاريخ ايران'''''. تهران: 1380، سخن، ص419.<br />
<br />
9. مسعودي، ابيالحسن علي. '''''مروج الذهب و معادن الجوهر'''''. ترجمة ابوالقاسم پاينده، تهران: 1344، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ج2، ص554.<br />
<br />
کورش صالحی</div>Samei