https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D8%A7%D9%82%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87 2026-06-21T08:46:38Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%D9%82%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=9733&oldid=prev 2025-06-06T18:33:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ساقی‌نامه، در ادب فارسی یکی از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب سروده می‌شود&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.&lt;/ref&gt;. ساقی‌نامه که مولود اشعار خمریه است، به سروده‌هایی اطلاق می‌شود که شاعر در آن ساقی را مخاطب قرار داده و از وی طلب شرب مدام می‌کند تا تأثر خویش را از گذشت ایام و ناپایداری دور زمان بنمایاند. تفاوت ساقی نامه‌ها با خمریات را می‌توان در آمیختگی یک روح فلسفی، اخلاقی و عرفانی در آنها دانست&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین‌العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شعر و ادب فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.&lt;/ref&gt;. چند ویژگی برای ساقی نامه‌ها برشمرده‌اند که از آن میان می‌توان به: استفاده از قالب مثنوی، مدح و ستایش بزرگان، ذکر نام بسیاری از سازها و آهنگ‌ها و اصطلاحات موسیقی در آنها اشاره کرد&lt;ref&gt;زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، &#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.&lt;/ref&gt;. پیشینه ساقی نامه‌ها در شعر فارسی به روزگار رودکی* و بشار مرغزی بازمی‌گردد، اما کهن‌ترین شعر خطابی از این نوع را به [[فخرالدین اسعد گرگانی]] نسبت داده‌اند. پس از او [[نظامی گنجوی|نظامی]]، ‌امیرخسرو دهلوی و [[خواجوی کرمانی]] به این شیوه اشعاری سروده‌اند. با این همه، قدیم‌ترین ساقی‌نامه مستقل فارسی به [[حافظ شیرازی]] انتساب دارد&lt;ref&gt;مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه ادب فارسی (2)&#039;&#039;، فرهنگنامه ادبی فارسی&#039;&#039;&#039;، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،  1376 ش، ج.1، ص 777.&lt;/ref&gt;. اوج رواج ساقی‌نامه‌ها در [[صفویان|عهد صفویه]] بوده است، چنان که ملا عبدالنبی فخرالزمانی در تذکره میخانه نام بسیاری از ساقی‌نامه سرایان این دوره را ذکر کرده است&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش،  ج.9، ص 260.&lt;/ref&gt;. از میان ساقی نامه سرایان مشهور ایران عبدالله هاتفی، طالب آملی*، [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]]، وحشی بافقی* و ظهوری ترشیزی* را می‌توان نام برد&lt;ref&gt;فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تذکره‌میخانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9.&lt;/ref&gt;. در دوره معاصر نیز چند ساقی نامه توسط شاعرانی نظیر [[ابتهاج|هوشنگ ابتهاج]]*، رعدی آذرخشی* و نوذر پرنگ سروده شده است&lt;ref&gt;مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه ادب فارسی (2)&#039;&#039;، فرهنگنامه ادبی فارسی&#039;&#039;&#039;، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ساقی‌نامه، در ادب فارسی یکی از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب سروده می‌شود&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.&lt;/ref&gt;. ساقی‌نامه که مولود اشعار خمریه است، به سروده‌هایی اطلاق می‌شود که شاعر در آن ساقی را مخاطب قرار داده و از وی طلب شرب مدام می‌کند تا تأثر خویش را از گذشت ایام و ناپایداری دور زمان بنمایاند. تفاوت ساقی نامه‌ها با خمریات را می‌توان در آمیختگی یک روح فلسفی، اخلاقی و عرفانی در آنها دانست&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین‌العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شعر و ادب فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.&lt;/ref&gt;. چند ویژگی برای ساقی نامه‌ها برشمرده‌اند که از آن میان می‌توان به: استفاده از قالب مثنوی، مدح و ستایش بزرگان، ذکر نام بسیاری از سازها و آهنگ‌ها و اصطلاحات موسیقی در آنها اشاره کرد&lt;ref&gt;زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، &#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.&lt;/ref&gt;. پیشینه ساقی نامه‌ها در شعر فارسی به روزگار رودکی* و بشار مرغزی بازمی‌گردد، اما کهن‌ترین شعر خطابی از این نوع را به [[فخرالدین اسعد گرگانی]] نسبت داده‌اند. پس از او [[نظامی گنجوی|نظامی]]، ‌امیرخسرو دهلوی و [[خواجوی کرمانی]] به این شیوه اشعاری سروده‌اند. با این همه، قدیم‌ترین ساقی‌نامه مستقل فارسی به [[حافظ شیرازی]] انتساب دارد&lt;ref&gt;مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه ادب فارسی (2)&#039;&#039;، فرهنگنامه ادبی فارسی&#039;&#039;&#039;، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،  1376 ش، ج.1، ص 777.&lt;/ref&gt;. اوج رواج ساقی‌نامه‌ها در [[صفویان|عهد صفویه]] بوده است، چنان که ملا عبدالنبی فخرالزمانی در تذکره میخانه نام بسیاری از ساقی‌نامه سرایان این دوره را ذکر کرده است&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش،  ج.9، ص 260.&lt;/ref&gt;. از میان ساقی نامه سرایان مشهور ایران عبدالله هاتفی، طالب آملی*، [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]]، وحشی بافقی* و ظهوری ترشیزی* را می‌توان نام برد&lt;ref&gt;فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تذکره‌میخانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9.&lt;/ref&gt;. در دوره معاصر نیز چند ساقی نامه توسط شاعرانی نظیر [[ابتهاج|هوشنگ ابتهاج]]*، رعدی آذرخشی* و نوذر پرنگ سروده شده است&lt;ref&gt;مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامه ادب فارسی (2)&#039;&#039;، فرهنگنامه ادبی فارسی&#039;&#039;&#039;، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1ـ شمیسا، ‌سیروس. ''انواع ادبی''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 259.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[فخرالدین اسعد گرگانی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[نظامی گنجوی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[خواجوی کرمانی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2ـ مؤتمن، ‌زین‌العابدین. ''شعر و ادب فارسی''، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3ـ زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، ''‌مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد''، س 12، ش 3 (پاییز 1355 ش)، ص 577.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ </ins>سازمان فرهنگ و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارتباطات </ins>اسلامی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398)</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">//alhoda</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ موسسه فرهنگی هنری </ins>و انتشارات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بین المللی الهدی]</ins>،</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4ـ مژدهی، سامیه</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساقی نامه»، ''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: </del>سازمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چاپ و انتشارات وزارت </del>فرهنگ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارشاد </del>اسلامی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چ 1، 1376 ش، ص 777</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5ـ شمیسا، ‌سیروس</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''انواع ادبی''، ویرایش سوم، ‌تهران</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوس، چ 9، 1381 ش،  ص 260.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6ـ فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. ''تذکره‌میخانه''، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7ـ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، ''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ </del>و انتشارات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و نیز نگ: رستگار فسایی، ‌منصور. ''انواع شعر فارسی''</del>، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیراز: نوید شیراز، چ 2، 1380 ش، ص 259 ـ 269.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%D9%82%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=9731&oldid=prev 2025-06-06T18:30:01Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقي‌نامه، </del>در ادب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي يكي </del>از انواع شعر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غنايي </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>معمولاً در قالب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثنوي </del>و به بحر متقارب سروده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شود</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1 ساقي‌نامه كه </del>مولود اشعار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمريه </del>است، به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سروده‌هايي </del>اطلاق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شود كه </del>شاعر در آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقي </del>را مخاطب قرار داده و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>طلب شرب مدام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كند </del>تا تأثر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خويش </del>را از گذشت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايام </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناپايداري </del>دور زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنماياند</del>. تفاوت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقي </del>نامه‌ها با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمريات </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌توان </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آميختگي يك </del>روح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فلسفي، اخلاقي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عرفاني </del>در آنها دانست.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2 </del>چند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ويژگي براي ساقي </del>نامه‌ها برشمرده‌اند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>از آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان مي‌توان </del>به: استفاده از قالب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثنوي، </del>مدح و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ستايش </del>بزرگان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذكر </del>نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسياري </del>از سازها و آهنگ‌ها و اصطلاحات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسيقي </del>در آنها اشاره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد</del>.3 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيشينة ساقي </del>نامه‌ها در شعر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>به روزگار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودكي</del>* و بشار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرغزي بازمي‌گردد، </del>اما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كهن‌ترين </del>شعر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خطابي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>نوع را به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخرالدين </del>اسعد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرگاني* </del>نسبت داده‌اند. پس از او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظامي*</del>، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌اميرخسرو دهلوي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواجوي كرماني* </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين شيوه اشعاري </del>سروده‌اند. با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>همه، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قديم‌ترين ساقي‌نامة </del>مستقل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>به حافظ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيرازي* </del>انتساب دارد.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4 </del>اوج رواج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقي‌نامه‌ها </del>در عهد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفويه </del>بوده است، چنان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>ملا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالنبي فخرالزماني </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذكرة ميخانه </del>نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسياري </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقي‌نامه سرايان اين </del>دوره را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذكر كرده </del>است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5 </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان ساقي </del>نامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرايان </del>مشهور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>عبدالله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هاتفي، </del>طالب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آملي</del>*، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخرالدين عراقي*</del>، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وحشي بافقي</del>* و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ظهوري ترشيزي</del>* را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌توان </del>نام برد.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6 </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>معاصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>چند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقي </del>نامه توسط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاعراني نظير </del>هوشنگ ابتهاج*، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رعدي آذرخشي</del>* و نوذر پرنگ سروده شده است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7 </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقی‌نامه، </ins>در ادب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی یکی </ins>از انواع شعر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غنایی </ins>است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>معمولاً در قالب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثنوی </ins>و به بحر متقارب سروده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''انواع ادبی'''''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.&lt;/ref&gt;. ساقی‌نامه که </ins>مولود اشعار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمریه </ins>است، به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سروده‌هایی </ins>اطلاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود که </ins>شاعر در آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقی </ins>را مخاطب قرار داده و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>طلب شرب مدام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌کند </ins>تا تأثر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خویش </ins>را از گذشت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایام </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناپایداری </ins>دور زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنمایاند</ins>. تفاوت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقی </ins>نامه‌ها با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمریات </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌توان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمیختگی یک </ins>روح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فلسفی، اخلاقی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عرفانی </ins>در آنها دانست<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین‌العابدین. '''''شعر و ادب فارسی'''''، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.&lt;/ref&gt;</ins>. چند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویژگی برای ساقی </ins>نامه‌ها برشمرده‌اند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>از آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان می‌توان </ins>به: استفاده از قالب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثنوی، </ins>مدح و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ستایش </ins>بزرگان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذکر </ins>نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیاری </ins>از سازها و آهنگ‌ها و اصطلاحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسیقی </ins>در آنها اشاره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد&lt;ref&gt;زرین چیان، غلامرضا</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، ''‌'''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد'''''، 12(</ins>3<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)، پاییز 1355، ص 577.&lt;/ref&gt;. پیشینه ساقی </ins>نامه‌ها در شعر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>به روزگار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودکی</ins>* و بشار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرغزی بازمی‌گردد، </ins>اما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کهن‌ترین </ins>شعر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خطابی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>نوع را به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فخرالدین </ins>اسعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرگانی]] </ins>نسبت داده‌اند. پس از او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نظامی گنجوی|نظامی]]</ins>، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌امیرخسرو دهلوی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خواجوی کرمانی]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این شیوه اشعاری </ins>سروده‌اند. با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>همه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قدیم‌ترین ساقی‌نامه </ins>مستقل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حافظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیرازی]] </ins>انتساب دارد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، '''''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی'''، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،  1376 ش، ج.1، ص 777.&lt;/ref&gt;</ins>. اوج رواج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقی‌نامه‌ها </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>عهد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفویه]] </ins>بوده است، چنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>ملا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالنبی فخرالزمانی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذکره میخانه </ins>نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیاری </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقی‌نامه سرایان این </ins>دوره را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذکر کرده </ins>است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. '''''انواع ادبی'''''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش،  ج.9، ص 260.&lt;/ref&gt;</ins>. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان ساقی </ins>نامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرایان </ins>مشهور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>عبدالله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هاتفی، </ins>طالب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آملی</ins>*، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]]</ins>، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وحشی بافقی</ins>* و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ظهوری ترشیزی</ins>* را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌توان </ins>نام برد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. '''''تذکره‌میخانه'''''، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9.&lt;/ref&gt;</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>معاصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>چند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقی </ins>نامه توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاعرانی نظیر [[ابتهاج|</ins>هوشنگ ابتهاج<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>*، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رعدی آذرخشی</ins>* و نوذر پرنگ سروده شده است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، '''''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی'''، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. '''''انواع شعر فارسی'''''، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.&lt;/ref&gt;</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شميسا، ‌سيروس</del>. ''انواع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادبي</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ويرايش </del>سوم، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 259.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمیسا، ‌سیروس</ins>. ''انواع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادبی</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویرایش </ins>سوم، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 259.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2ـ مؤتمن، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌زين‌العابدين</del>. ''شعر و ادب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي</del>''، تهران: بنگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطبوعاتي افشاري، </del>1346 ش، ص 235، 236.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2ـ مؤتمن، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌زین‌العابدین</ins>. ''شعر و ادب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی</ins>''، تهران: بنگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطبوعاتی افشاری، </ins>1346 ش، ص 235، 236.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زرين چيان، </del>غلامرضا. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساقي </del>نامه‌ها در ادب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي »، </del>''‌مجله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشكدة ادبيات </del>و علوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انساني </del>دانشگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسي </del>مشهد''، س 12، ش 3 (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاييز </del>1355 ش)، ص 577.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زرین چیان، </ins>غلامرضا. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساقی </ins>نامه‌ها در ادب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی»، </ins>''‌مجله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشکده ادبیات </ins>و علوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انسانی </ins>دانشگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسی </ins>مشهد''، س 12، ش 3 (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاییز </ins>1355 ش)، ص 577.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مژدهي، ساميه</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساقي </del>نامه»، ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامة </del>ادب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>(2)''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامة ادبي فارسي، </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرپرستي </del>حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي، </del>چ 1، 1376 ش، ص 777.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مژدهی، سامیه</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساقی </ins>نامه»، ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه </ins>ادب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>(2)''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامه ادبی فارسی، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرپرستی </ins>حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی، </ins>چ 1، 1376 ش، ص 777.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شميسا، سيروس</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان، </del>ص 260.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمیسا، ‌سیروس</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''انواع ادبی''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش،  </ins>ص 260.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخرالزماني قزويني، </del>ملا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالنبي</del>. ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذكرة‌ميخانه</del>''، به اهتمام احمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گلچين معاني، </del>تهران: اقبال و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شركاء، </del>‌1340 ش، ص 9.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخرالزمانی قزوینی، </ins>ملا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالنبی</ins>. ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذکره‌میخانه</ins>''، به اهتمام احمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گلچین معانی، </ins>تهران: اقبال و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرکاء، </ins>‌1340 ش، ص 9.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>7ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مژدهي</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان، </del>ص 778.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>7ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مژدهی، سامیه</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساقی نامه»، ''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، </ins>ص 778.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>نگ: رستگار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فسايي، </del>‌منصور. ''انواع شعر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيراز</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نويد شيراز، </del>چ 2، 1380 ش، ص 259 ـ 269.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>نگ: رستگار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فسایی، </ins>‌منصور. ''انواع شعر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیراز</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوید شیراز، </ins>چ 2، 1380 ش، ص 259 ـ 269.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%D9%82%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=9462&oldid=prev 2025-06-04T17:47:30Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «ساقي‌نامه، در ادب فارسي يكي از انواع شعر غنايي است كه معمولاً در قالب مثنوي و به بحر متقارب سروده مي‌شود.1 ساقي‌نامه كه مولود اشعار خمريه است، به سروده‌هايي اطلاق مي‌شود كه شاعر در آن ساقي را مخاطب قرار داده و از وي طلب شرب مدام مي‌كند تا تأ...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>ساقي‌نامه، در ادب فارسي يكي از انواع شعر غنايي است كه معمولاً در قالب مثنوي و به بحر متقارب سروده مي‌شود.1 ساقي‌نامه كه مولود اشعار خمريه است، به سروده‌هايي اطلاق مي‌شود كه شاعر در آن ساقي را مخاطب قرار داده و از وي طلب شرب مدام مي‌كند تا تأثر خويش را از گذشت ايام و ناپايداري دور زمان بنماياند. تفاوت ساقي نامه‌ها با خمريات را مي‌توان در آميختگي يك روح فلسفي، اخلاقي و عرفاني در آنها دانست.2 چند ويژگي براي ساقي نامه‌ها برشمرده‌اند كه از آن ميان مي‌توان به: استفاده از قالب مثنوي، مدح و ستايش بزرگان، ذكر نام بسياري از سازها و آهنگ‌ها و اصطلاحات موسيقي در آنها اشاره كرد.3 پيشينة ساقي نامه‌ها در شعر فارسي به روزگار رودكي* و بشار مرغزي بازمي‌گردد، اما كهن‌ترين شعر خطابي از اين نوع را به فخرالدين اسعد گرگاني* نسبت داده‌اند. پس از او نظامي*، ‌اميرخسرو دهلوي و خواجوي كرماني* به اين شيوه اشعاري سروده‌اند. با اين همه، قديم‌ترين ساقي‌نامة مستقل فارسي به حافظ شيرازي* انتساب دارد.4 اوج رواج ساقي‌نامه‌ها در عهد صفويه بوده است، چنان كه ملا عبدالنبي فخرالزماني در تذكرة ميخانه نام بسياري از ساقي‌نامه سرايان اين دوره را ذكر كرده است.5 از ميان ساقي نامه سرايان مشهور ايران عبدالله هاتفي، طالب آملي*، فخرالدين عراقي*، وحشي بافقي* و ظهوري ترشيزي* را مي‌توان نام برد.6 در دورة معاصر نيز چند ساقي نامه توسط شاعراني نظير هوشنگ ابتهاج*، رعدي آذرخشي* و نوذر پرنگ سروده شده است.7 <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1ـ شميسا، ‌سيروس. &#039;&#039;انواع ادبي&#039;&#039;، ويرايش سوم، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 259.<br /> <br /> 2ـ مؤتمن، ‌زين‌العابدين. &#039;&#039;شعر و ادب فارسي&#039;&#039;، تهران: بنگاه مطبوعاتي افشاري، 1346 ش، ص 235، 236.<br /> <br /> 3ـ زرين چيان، غلامرضا. «ساقي نامه‌ها در ادب فارسي »، &#039;&#039;‌مجله دانشكدة ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد&#039;&#039;، س 12، ش 3 (پاييز 1355 ش)، ص 577.<br /> <br /> 4ـ مژدهي، ساميه. «ساقي نامه»، &#039;&#039;دانشنامة ادب فارسي (2)&#039;&#039;، فرهنگنامة ادبي فارسي، به سرپرستي حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، چ 1، 1376 ش، ص 777.<br /> <br /> 5ـ شميسا، سيروس. همان، ص 260.<br /> <br /> 6ـ فخرالزماني قزويني، ملا عبدالنبي. &#039;&#039;تذكرة‌ميخانه&#039;&#039;، به اهتمام احمد گلچين معاني، تهران: اقبال و شركاء، ‌1340 ش، ص 9.<br /> <br /> 7ـ مژدهي. همان، ص 778.<br /> <br /> و نيز نگ: رستگار فسايي، ‌منصور. &#039;&#039;انواع شعر فارسي&#039;&#039;، شيراز: نويد شيراز، چ 2، 1380 ش، ص 259 ـ 269.<br /> <br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Samei