https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86
سلجوقیان - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-22T07:29:37Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=5703&oldid=prev
Samei در ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۴۵
2025-05-03T21:45:13Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[سلجوقیان]]،''' بزرگترین و مهمترین سلسله از حاکمان ترک در ایران (حک: 429-700ق / 1038-1301م). نسب سلجوقیان به سلجوق بن دقاق (تقاق = سخت کمان) رئیس یکی از قبایل ترکمان غز (اُغُز) میرسد<ref>راوندی، محمد بن علی بن سلیمان، '''''راحه الصدور و ایه السرور'''''. تصحیح محمد اقبال، به اهتمام مجتبی مینوی، تهران: امیرکبیر، چاپ دوم، 1362، ص 97-114.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[سلجوقیان]]،''' بزرگترین و مهمترین سلسله از حاکمان ترک در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حک: 429-700ق / 1038-1301م). نسب سلجوقیان به سلجوق بن دقاق (تقاق = سخت کمان) رئیس یکی از قبایل ترکمان غز (اُغُز) میرسد<ref>راوندی، محمد بن علی بن سلیمان، '''''راحه الصدور و ایه السرور'''''. تصحیح محمد اقبال، به اهتمام مجتبی مینوی، تهران: امیرکبیر، چاپ دوم، 1362، ص 97-114.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سلجوق پس از اختلاف با سران غز، به شمال شرق ایران مهاجرت کرد و با پذیرش اسلام در برابر کفار ترک از مسلمانان حمایت کرد<ref>حسین، صدرالدین. '''''اخبار الدوله السلجوقیه.''''' تصحیح محمد اقبال، لاهور: دانشگاه پنجاب، 1933، ص 5.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سلجوق پس از اختلاف با سران غز، به شمال شرق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مهاجرت کرد و با پذیرش اسلام در برابر کفار ترک از مسلمانان حمایت کرد<ref>حسین، صدرالدین. '''''اخبار الدوله السلجوقیه.''''' تصحیح محمد اقبال، لاهور: دانشگاه پنجاب، 1933، ص 5.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از او فرزندانش در حرکت به داخل ایران به نزدیکی بخارا مهاجرت کردند<ref> باسورث، کیلفورد ادموند، '''''تاریخ غزنویان'''''. ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، 1356، ص 225. </ref> و محمود غزنوی وادار شد انان را تحت امر ارسلان بن سلجوق به نواحی مختلف خراسان کوچ دهد<ref>'''''تاریخ ایران کمبریج'''''. ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، ج 5، 1381، ص 29.</ref>. سرانجام بر اثر قدرتیابی سلجوقیان، در مرو به نام چغری بیک داوود و در توس و نیشابور به نام طغرل بیک خطبه خوانده شد<ref>بنداری، '''''زبده النصر و نخبه العصره'''''. ترجمه محمدحسین خلیلی بنیاد فرهنگ ایران، 1356، ص 8؛ راوندی، ص 97.</ref>. (429ق / 1038م) بعد از شکست مسعود غزنوی در دندانقان <ref>ابن اثیر، عزالدین، '''''کامل، تاریخ بزرگ اسلام و ایران'''''. ترجمه عباس خلیلی، ابوالقاسم حالت، انتشارات علمی، ص 197-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">196؛ </del>گردیزی، '''''زین الاخبار'''''. تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ص 204.</ref> (431ق / 1040م)، تصرف گرگان و طبرستان و شکست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیاریان، </del>اسیر کردن ملک رحیم و بر انداختن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ال </del>بویه<sup>*</sup> از اقدامات مهم طغرل است<ref>خواند میر، غیاثالدین بن همامالدین الحسینی. '''''حبیبالسیر فی اخبار افراد بشر'''''. ج 2، کتابفروشی خیام، 1353، ص 503-507.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از او فرزندانش در حرکت به داخل ایران به نزدیکی بخارا مهاجرت کردند<ref> باسورث، کیلفورد ادموند، '''''تاریخ غزنویان'''''. ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، 1356، ص 225. </ref> و محمود غزنوی وادار شد انان را تحت امر ارسلان بن سلجوق به نواحی مختلف خراسان کوچ دهد<ref>'''''تاریخ ایران کمبریج'''''. ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، ج 5، 1381، ص 29.</ref>. سرانجام بر اثر قدرتیابی سلجوقیان، در مرو به نام چغری بیک داوود و در توس و نیشابور به نام طغرل بیک خطبه خوانده شد<ref>بنداری، '''''زبده النصر و نخبه العصره'''''. ترجمه محمدحسین خلیلی بنیاد فرهنگ ایران، 1356، ص 8؛ راوندی، ص 97.</ref>. (429ق / 1038م) بعد از شکست مسعود غزنوی در دندانقان <ref>ابن اثیر، عزالدین، '''''کامل، تاریخ بزرگ اسلام و ایران'''''. ترجمه عباس خلیلی، ابوالقاسم حالت، انتشارات علمی، ص 197-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">196.</ref><ref></ins>گردیزی، '''''زین الاخبار'''''. تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ص 204.</ref> (431ق / 1040م)، تصرف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>گرگان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و طبرستان و شکست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زیاریان]]، </ins>اسیر کردن ملک رحیم و بر انداختن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آل </ins>بویه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> از اقدامات مهم طغرل است<ref>خواند میر، غیاثالدین بن همامالدین الحسینی. '''''حبیبالسیر فی اخبار افراد بشر'''''. ج 2، کتابفروشی خیام، 1353، ص 503-507.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان طغرل، سلجوقیان در غرب تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسیای </del>صغیر و متصرفات فاطمیان مصر پیش رفتند<ref>'''''مجملالتواریخ و القصص'''''. به تصحیح ملکالشعرا بهار، تهران: کلاله خاور، 1318، ص 407، 408.</ref>. الب ارسلان (455-465ق / ؟ م) برادرزاده طغرل که از کفایت وزیرانی چون عمیدالملک کندری و خواجه نظامالملک طوسی بهره میبرد و در نبرد ملازگرد، رومانوس دیوجانوس[Romanus Diyojānūs] امپراتور روم شرقی را شکست داد و به سلطه رومیان در ارمنستان خاتمه داد (463ق / 1071م)<ref>نیشابوری، امام ظهیرالدین، '''''سلجوقنامه'''''. به کوشش محمد رمضانی، تهران: کلاله خاور، 1332، ص19. </ref>. دوره حکومت ملکشاه با تدابیر نظامالملک اوج قدرت سلجوقیان بود. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان طغرل، سلجوقیان در غرب تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آسیای </ins>صغیر و متصرفات فاطمیان مصر پیش رفتند<ref>'''''مجملالتواریخ و القصص'''''. به تصحیح ملکالشعرا بهار، تهران: کلاله خاور، 1318، ص 407، 408.</ref>. الب ارسلان (455-465ق / ؟ م) برادرزاده طغرل که از کفایت وزیرانی چون عمیدالملک کندری و خواجه نظامالملک طوسی بهره میبرد و در نبرد ملازگرد، رومانوس دیوجانوس[Romanus Diyojānūs] امپراتور روم شرقی را شکست داد و به سلطه رومیان در ارمنستان خاتمه داد (463ق / 1071م)<ref>نیشابوری، امام ظهیرالدین، '''''سلجوقنامه'''''. به کوشش محمد رمضانی، تهران: کلاله خاور، 1332، ص19. </ref>. دوره حکومت ملکشاه با تدابیر نظامالملک اوج قدرت سلجوقیان بود. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قتل نظامالملک و مرگ ملکشاه (488ق / ؟ م) همراه با درگیریهای داخلی و اختلاف بر سر جانشینی موجب تجزیه و ضعف سلجوقیان گردید<ref>جوینی، عطاء ملک. '''''جهانگشای جوینی'''''. تصحیح محمد بن عبدالوهاب قزوینی، هلند، لیدن، انتشارات بریل 1329، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">280؛ </del>بیهقی، علی بن زید (ابن فندوق)، تاریخ بیهق، تهران: ناشر، 1317، ص 272.</ref>. هر چند به قدرت رسیدن سلطان سنجر موجب بهبود اوضاع گردید، اما حمله غزان (548ق / 1153م) و غلبه تکش خوارزمشاه بر طغرل سوم (590ق / 1194م) پایان حکومت سلجوقیان در خراسان بود<ref>حسینی، صدرالدین بن علی، '''''اخبار الدوله السلجوقی'''''. به کوشش محمد اقبال، بیروت: دارالافاق الجدیده، 1984، ص 30.</ref>. سلاجقه کرمان (قاوردیان) <ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای اگاهی بیشتر: </del>افضل کرمانی، ابوحامد. '''''سلجوقیان و غز در کرمان'''''. تحریر محمدابراهیم خبیصی، تصحیح محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران، طهوری، چ اول، 1343.</ref> نیز مغلوب غزان شده بودند و تنها در عراق و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسیای </del>صغیر (روم شرقی) سلاجقه روم تا (700ق / 1301م) قدرت داشتند<ref>ابن بی بی، یحیی بن محمد'''''. اخبار سلاجقه روم'''''. تعلیقات محمدجواد مشکور، تبریز: کتابفروشی تهران، 1350، صفحات مختلف. </ref>. اتابکان نیز که در مناطق مختلف سرپرستی شاهزادگان سلجوقی را عهدهدار بودند، اعلام استقلال کردند. همچنین از گرفتاریهای عمده سلجوقیان ظهور اسماعیلیان نزاری به رهبری حسن صباح در قلعه الموت بود. (483ق / 1090م)<ref>مورگان، دیوید. '''''ایران در قرون وسطی'''''. ترجمه عباس مخبر، تهران: طرح نو، 1373، ص 59-60.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قتل نظامالملک و مرگ ملکشاه (488ق / ؟ م) همراه با درگیریهای داخلی و اختلاف بر سر جانشینی موجب تجزیه و ضعف سلجوقیان گردید<ref>جوینی، عطاء ملک. '''''جهانگشای جوینی'''''. تصحیح محمد بن عبدالوهاب قزوینی، هلند، لیدن، انتشارات بریل 1329، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">280.</ref><ref></ins>بیهقی، علی بن زید (ابن فندوق)، تاریخ بیهق، تهران: ناشر، 1317، ص 272.</ref>. هر چند به قدرت رسیدن سلطان سنجر موجب بهبود اوضاع گردید، اما حمله غزان (548ق / 1153م) و غلبه تکش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خوارزمشاهیان|</ins>خوارزمشاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بر طغرل سوم (590ق / 1194م) پایان حکومت سلجوقیان در خراسان بود<ref>حسینی، صدرالدین بن علی، '''''اخبار الدوله السلجوقی'''''. به کوشش محمد اقبال، بیروت: دارالافاق الجدیده، 1984، ص 30.</ref>. سلاجقه کرمان (قاوردیان) <ref>افضل کرمانی، ابوحامد. '''''سلجوقیان و غز در کرمان'''''. تحریر محمدابراهیم خبیصی، تصحیح محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران، طهوری، چ اول، 1343.</ref> نیز مغلوب غزان شده بودند و تنها در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آسیای </ins>صغیر (روم شرقی) سلاجقه روم تا (700ق / 1301م) قدرت داشتند<ref>ابن بی بی، یحیی بن محمد'''''. اخبار سلاجقه روم'''''. تعلیقات محمدجواد مشکور، تبریز: کتابفروشی تهران، 1350، صفحات مختلف. </ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اتابکان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز که در مناطق مختلف سرپرستی شاهزادگان سلجوقی را عهدهدار بودند، اعلام استقلال کردند. همچنین از گرفتاریهای عمده سلجوقیان ظهور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسماعیلیه|</ins>اسماعیلیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نزاری به رهبری حسن صباح در قلعه الموت بود. (483ق / 1090م)<ref>مورگان، دیوید. '''''ایران در قرون وسطی'''''. ترجمه عباس مخبر، تهران: طرح نو، 1373، ص 59-60.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترکمانان سلجوقی با اموختن اداب و سنن و شیوه حکمرانی ایرانی، تحت تأثیر دیوانسالاران با تدبیر ایرانی قرار داشتند<ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای اگاهی بیشتر: </del>کلوزنر، کارلا. '''''دیوانسالاری در عهد سلجوقی'''''. ترجمه یعقوب اژند، تهران: امیرکبیر، 1363.</ref>. در این دوره شاعران، نویسندگان و دانشمندان بسیاری از جمله فخرالدین گرگانی، خیام (رباعیسرا، ریاضیدان و تدوینگر تقویم جلالی)، ناصرخسرو، انوری، قطران، تبریزی، جلابی هجویری، محمد بن منور، گردیزی، راوندی، کیکاووس بن اسکندر و عارفانی مانند: باباطاهر، غزالی، سنایی و نجمالدین کبری و غیره ظهور کردند. صنایع، هنرها و معماری ایران در این دوره تأثیر جهانی بسیاری از خود بر جای گذارد. سفالسازی، نساجی، فلزکاری و معماری به ویژه در کاربرد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجر، </del>لعاب و کاشی گسترش چشمگیری داشت<ref>درک، هیل'''''. معماری و تزیینات اسلامی'''''. ترجمه مهرداد وحدتی، تهران: قلم، 1375، صفحات مختلف.</ref> که نمونههای ان را میتوان در مساجد جامع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان، قزوین، </del>ورامین و... مشاهده کرد. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترکمانان سلجوقی با اموختن اداب و سنن و شیوه حکمرانی ایرانی، تحت تأثیر دیوانسالاران با تدبیر ایرانی قرار داشتند<ref>کلوزنر، کارلا. '''''دیوانسالاری در عهد سلجوقی'''''. ترجمه یعقوب اژند، تهران: امیرکبیر، 1363.</ref>. در این دوره شاعران، نویسندگان و دانشمندان بسیاری از جمله فخرالدین گرگانی، خیام (رباعیسرا، ریاضیدان و تدوینگر تقویم جلالی)، ناصرخسرو، انوری، قطران، تبریزی، جلابی هجویری، محمد بن منور، گردیزی، راوندی، کیکاووس بن اسکندر و عارفانی مانند: باباطاهر، غزالی، سنایی و نجمالدین کبری و غیره ظهور کردند. صنایع، هنرها و معماری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در این دوره تأثیر جهانی بسیاری از خود بر جای گذارد. سفالسازی، نساجی، فلزکاری و معماری به ویژه در کاربرد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آجر، </ins>لعاب و کاشی گسترش چشمگیری داشت<ref>درک، هیل'''''. معماری و تزیینات اسلامی'''''. ترجمه مهرداد وحدتی، تهران: قلم، 1375، صفحات مختلف.</ref> که نمونههای ان را میتوان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مسجد جامع اصفهان|</ins>مساجد جامع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان]]، [[استان قزوین|قزوین]]، </ins>ورامین و... مشاهده کرد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نگاه کنید به </ins>==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[زیاریان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آل بویه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلی </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقاله </ins>==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حشمت الله عزیزی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حشمت الله عزیزی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2718:rev-5703:php=table -->
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=2718&oldid=prev
Nazli در ۵ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۳
2025-03-05T11:33:55Z
<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=2718&oldid=794">نمایش تغییرات</a>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=794&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی «'''سلجوقيان،''' بزرگترين و مهمترين سلسله از حاكمان ترك در ايران (حك: 429-700ق / 1038-1301م). نسب سلجوقيان به سلجوق بن دقاق (تقاق = سخت كمان) رئيس يكي از قبايل تركمان غز (اُغُز) ميرسد.<sup>1</sup> سلجوق پس از اختلاف با سران غز، به شمال شرق ايران مهاجرت كرد و با...» ایجاد کرد
2024-08-13T18:29:48Z
<p>صفحهای تازه حاوی «'''سلجوقيان،''' بزرگترين و مهمترين سلسله از حاكمان ترك در ايران (حك: 429-700ق / 1038-1301م). نسب سلجوقيان به سلجوق بن دقاق (تقاق = سخت كمان) رئيس يكي از قبايل تركمان غز (اُغُز) ميرسد.<sup>1</sup> سلجوق پس از اختلاف با سران غز، به شمال شرق ايران مهاجرت كرد و با...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''سلجوقيان،''' بزرگترين و مهمترين سلسله از حاكمان ترك در ايران (حك: 429-700ق / 1038-1301م). نسب سلجوقيان به سلجوق بن دقاق (تقاق = سخت كمان) رئيس يكي از قبايل تركمان غز (اُغُز) ميرسد.<sup>1</sup> سلجوق پس از اختلاف با سران غز، به شمال شرق ايران مهاجرت كرد و با پذيرش اسلام در برابر كفار ترك از مسلمانان حمايت كرد.<sup>2</sup><br />
<br />
پس از او فرزندانش در حركت به داخل ايران به نزديكي بخارا مهاجرت كردند<sup>3</sup> و محمود غزنوي وادار شد آنان را تحت امر ارسلان بن سلجوق به نواحي مختلف خراسان كوچ دهد.<sup>4</sup> سرانجام بر اثر قدرتيابي سلجوقيان، در مرو به نام چغري بيك داوود و در توس و نيشابور به نام طغرل بيك خطبه خوانده شد.<sup>5</sup> (429ق / 1038م) بعد از شكست مسعود غزنوي در دندانقان<sup>6</sup> (431ق / 1040م)، تصرف گرگان و طبرستان و شكست زياريان، اسير كردن ملك رحيم و بر انداختن آل بويه<sup>*</sup> از اقدامات مهم طغرل است.<sup>7</sup> <br />
<br />
در زمان طغرل، سلجوقيان در غرب تا آسياي صغير و متصرفات فاطميان مصر پيش رفتند.<sup>8</sup> آلب ارسلان (455-465ق / ؟ م) برادرزادة طغرل كه از كفايت وزيراني چون عميدالملك كندري و خواجه نظامالملك طوسي بهره ميبرد و در نبرد ملازگرد، رومانوس ديوجانوس[1] امپراتور روم شرقي را شكست داد و به سلطة روميان در ارمنستان خاتمه داد (463ق / 1071م).<sup>9</sup> دورة حكومت ملكشاه با تدابير نظامالملك اوج قدرت سلجوقيان بود. <br />
<br />
قتل نظامالملك و مرگ ملكشاه (488ق / ؟ م) همراه با درگيريهاي داخلي و اختلاف بر سر جانشيني موجب تجزيه و ضعف سلجوقيان گرديد.<sup>10</sup> هر چند به قدرت رسيدن سلطان سنجر موجب بهبود اوضاع گرديد، اما حملة غزان (548ق / 1153م) و غلبة تكش خوارزمشاه بر طغرل سوم (590ق / 1194م) پايان حكومت سلجوقيان در خراسان بود.<sup>11</sup> سلاجقة كرمان (قاورديان)<sup>12</sup> نيز مغلوب غزان شده بودند و تنها در عراق و آسياي صغير (روم شرقي) سلاجقة روم تا (700ق / 1301م) قدرت داشتند.<sup>13</sup> اتابكان نيز كه در مناطق مختلف سرپرستي شاهزادگان سلجوقي را عهدهدار بودند، اعلام استقلال كردند. همچنين از گرفتاريهاي عمدة سلجوقيان ظهور اسماعيليان نزاري به رهبري حسن صباح در قلعة الموت بود. (483ق / 1090م).<sup>14</sup><br />
<br />
تركمانان سلجوقي با آموختن آداب و سنن و شيوة حكمراني ايراني، تحت تأثير ديوانسالاران با تدبير ايراني قرار داشتند.<sup>15</sup> در اين دوره شاعران، نويسندگان و دانشمندان بسياري از جمله فخرالدين گرگاني، خيام (رباعيسرا، رياضيدان و تدوينگر تقويم جلالي)، ناصرخسرو، انوري، قطران، تبريزي، جلابي هجويري، محمد بن منور، گرديزي، راوندي، كيكاووس بن اسكندر و عارفاني مانند: باباطاهر، غزالي، سنايي و نجمالدين كبري و غيره ظهور كردند. صنايع، هنرها و معماري ايران در اين دوره تأثير جهاني بسياري از خود بر جاي گذارد. سفالسازي، نساجي، فلزكاري و معماري به ويژه در كاربرد آجر، لعاب و كاشي گسترش چشمگيري داشت<sup>16</sup> كه نمونههاي آن را ميتوان در مساجد جامع اصفهان، قزوين، ورامين و... مشاهده كرد. <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1- راوندي، محمد بن علي بن سليمان، '''''راحة الصدور و آية السرور'''''. تصحيح محمد اقبال، به اهتمام مجتبي مينوي، تهران: اميركبير، چاپ دوم، 1362، ص 97-114.<br />
<br />
2- حسين، صدرالدين. '''''اخبار الدولة السلجوقية.''''' تصحيح محمد اقبال، لاهور: دانشگاه پنجاب، 1933، ص 5.<br />
<br />
3- باسورث، كيلفورد ادموند، '''''تاريخ غزنويان'''''. ترجمة حسن انوشه، تهران: اميركبير، 1356، ص 225. <br />
<br />
4- '''''تاريخ ايران كمبريج'''''. ترجمة حسن انوشه، تهران: اميركبير، ج 5، 1381، ص 29.<br />
<br />
5- بنداري، '''''زبدة النصر و نخبة العصرة'''''. ترجمة محمدحسين خليلي بنياد فرهنگ ايران، 1356، ص 8؛ راوندي، ص 97.<br />
<br />
6- ابن اثير، عزالدين، '''''كامل، تاريخ بزرگ اسلام و ايران'''''. ترجمة عباس خليلي، ابوالقاسم حالت، انتشارات علمي، ص 197-196؛ گرديزي، '''''زين الاخبار'''''. تصحيح عبدالحي حبيبي، تهران: بنياد فرهنگ ايران، ص 204.<br />
<br />
7- خواند مير، غياثالدين بن همامالدين الحسيني. '''''حبيبالسير في اخبار افراد بشر'''''. ج 2، كتابفروشي خيام، 1353، ص 503-507.<br />
<br />
8- '''''مجملالتواريخ و القصص'''''. به تصحيح ملكالشعرا بهار، تهران: كلالة خاور، 1318، ص 407، 408.<br />
<br />
9- نيشابوري، امام ظهيرالدين، '''''سلجوقنامه'''''. به كوشش محمد رمضاني، تهران: كلالة خاور، 1332، ص19. <br />
<br />
10- جويني، عطاء ملك. '''''جهانگشاي جويني'''''. تصحيح محمد بن عبدالوهاب قزويني، هلند، ليدن، انتشارات بريل 1329، ص 280؛ بيهقي، علي بن زيد (ابن فندوق)، تاريخ بيهق، تهران: ناشر، 1317، ص 272.<br />
<br />
11- حسيني، صدرالدين بن علي، '''''اخبار الدولة السلجوقي'''''. به كوشش محمد اقبال، بيروت: دارالآفاق الجديدة، 1984، ص 30.<br />
<br />
12- براي آگاهي بيشتر: افضل كرماني، ابوحامد. '''''سلجوقيان و غز در كرمان'''''. تحرير محمدابراهيم خبيصي، تصحيح محمدابراهيم باستاني پاريزي، تهران، طهوري، چ اول، 1343. <br />
<br />
13- ابن بي بي، يحيي بن محمد'''''. اخبار سلاجقة روم'''''. تعليقات محمدجواد مشكور، تبريز: كتابفروشي تهران، 1350، صفحات مختلف. <br />
<br />
14- مورگان، ديويد. '''''ايران در قرون وسطي'''''. ترجمة عباس مخبر، تهران: طرح نو، 1373، ص 59-60.<br />
<br />
15- براي آگاهي بيشتر: كلوزنر، كارلا. '''''ديوانسالاري در عهد سلجوقي'''''. ترجمة يعقوب آژند، تهران: اميركبير، 1363.<br />
<br />
16- درك، هيل'''''. معماري و تزيينات اسلامي'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: قلم، 1375، صفحات مختلف. <br />
<br />
حشمت الله عزیزی<br />
----[1]. Romanus Diyojānūs</div>
Samei