https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%ACسنندج - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T09:23:56Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC&diff=7936&oldid=prevSamei در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۰2025-05-10T15:50:59Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان سنندج از شمال با شهرستان دیواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان کامیاران، از غرب با شهرستانهای مریوان و سروآباد، همسایه است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383.</ref> و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان سنندج از شمال با شهرستان دیواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان کامیاران، از غرب با شهرستانهای مریوان و سروآباد، همسایه است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383.</ref> و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر سنندج با مختصات جغرافیایی ً45 َ59 ْ46 طول شرقی و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالی و ارتفاع 1480 متر، با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و با متوسط بارندگی 480 میلیمتر، محصور در ارتفاعاتی است که تقریباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفعترین این کوهها عبارتاند از: کوچکسار (2946 متر)، آبیدر بزرگ (2550 متر)، شیخ معروف (2895 متر) و کوه یوسف سیاه (2550 متر). این ارتفاعات منشا و بستر آبریزها و رودخانههای متعددی شدهاند که در اطراف شهر جریان دارند که قشلاق، قزلاوزن، آب سیروان و گاوه رود، از آن جملهاند<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 727.</ref>.فاصله سنندج تا تهران از راه زمینی 501 کم<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای ایران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380.</ref> و از طریق هوا 391 کم است<ref>جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 23.</ref>.این شهر توسط راههای آسفالت شده با دیگر شهرهای استان و نیز استانهای همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقیم در روی نقشه، حدود 80 کم فاصله دارد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 20 و 21.</ref>.در منابع تاریخی از سنندج با نامهای سانان دژ، سندنیز، سنه، سنهدژ، سیَیرم، کُرد کوک یاد شده است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 220.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر سنندج با مختصات جغرافیایی ً45 َ59 ْ46 طول شرقی و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالی و ارتفاع 1480 متر، با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و با متوسط بارندگی 480 میلیمتر، محصور در ارتفاعاتی است که تقریباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفعترین این کوهها عبارتاند از: کوچکسار (2946 متر)، آبیدر بزرگ (2550 متر)، شیخ معروف (2895 متر) و کوه یوسف سیاه (2550 متر). این ارتفاعات منشا و بستر آبریزها و رودخانههای متعددی شدهاند که در اطراف شهر جریان دارند که قشلاق، قزلاوزن، آب سیروان و گاوه رود، از آن جملهاند<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 727.</ref>. فاصله سنندج تا تهران از راه زمینی 501 کم<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای ایران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380.</ref> و از طریق هوا 391 کم است<ref>جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 23.</ref>. این شهر توسط راههای آسفالت شده با دیگر شهرهای استان و نیز استانهای همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقیم در روی نقشه، حدود 80 کم فاصله دارد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 20 و 21.</ref>. در منابع تاریخی از سنندج با نامهای سانان دژ، سندنیز، سنه، سنهدژ، سیَیرم، کُرد کوک یاد شده است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 220.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنندج شهر نو بنیادی است که تأسیس آن را به سلیمان خان اردلان، والی [[استان کردستان|کردستان]] و به روزگار [[صفویان]] نسبت میدهند. در منابع جغرافیایی قدیم نامی از سنندج به چشم نمیخورد و بیتردید بنیان این شهر بر روی بازمانده شهر یا دژی بوده است که در برخی منابع به سه دژ یا سنهدژ معروف بوده است<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص412.</ref>.چنانکه بارتولد در این زمینه مینویسد<ref>بارتولد، و'''''. تذکره جغرافیای تاریخی ایران.''''' ترجمه حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 215.</ref>:«ولایت بین [[کرمانشاه]] و آذربایجان در این زمان به اردلان موسوم است که شهر مهم آن سنه است.» وی در ادامه مینویسد: «در قرن نوزدهم والی کرد شهر سنه، در حقیقت امر به کلی مستقل و در قید دولت ایران نبود. این ولایت را فقط در زمان [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] مطیع دولت ساختند. شاه عموی خود را به فرمانروایی سنه اعزام نمود و پس از فوت والی مزبور، پسرش جانشین او گردید». با تأسیس [[استان کردستان]] در 1337<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، ص97 و 98.</ref> و انتخاب سنندج به عنوان مرکز آن، این شهر به تدریج به یکی از شهرهای مهم واقع در غرب کشورتبدیل شد به گونهای که با تأسیس مراکز متعدد آموزشی و خدماتی پذیرای بسیاری از مهاجران گردید. جمعیت شهر سنندج در نخستین سرشماری عمومی ایران در 1335، تعداد 40461 تن بود که در 1375 به 277808 تن<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 109 و 185.</ref>و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 162.</ref>.شهر سنندج افزون بر جاذبههای طبیعی در حومه خود نظیر ارتفاعات صلوات آباد، کوه آبیدر و دریاچه سد قشلاق، در داخل نیز با تأسیس امکانات تفریحی و رفاهی، سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب میکند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشیردیوان، عمارت گنجینه (موزه)، از جمله آثار برجای مانده از قدیم در این شهر است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش)، '''''جغرافیای استان کردستان'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص 52-57.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنندج شهر نو بنیادی است که تأسیس آن را به سلیمان خان اردلان، والی [[استان کردستان|کردستان]] و به روزگار [[صفویان]] نسبت میدهند. در منابع جغرافیایی قدیم نامی از سنندج به چشم نمیخورد و بیتردید بنیان این شهر بر روی بازمانده شهر یا دژی بوده است که در برخی منابع به سه دژ یا سنهدژ معروف بوده است<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص412.</ref>. چنانکه بارتولد در این زمینه مینویسد<ref>بارتولد، و'''''. تذکره جغرافیای تاریخی ایران.''''' ترجمه حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 215.</ref>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«ولایت بین [[کرمانشاه]] و آذربایجان در این زمان به اردلان موسوم است که شهر مهم آن سنه است.»<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>وی در ادامه مینویسد: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«در قرن نوزدهم والی کرد شهر سنه، در حقیقت امر به کلی مستقل و در قید دولت ایران نبود. این ولایت را فقط در زمان [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] مطیع دولت ساختند. شاه عموی خود را به فرمانروایی سنه اعزام نمود و پس از فوت والی مزبور، پسرش جانشین او گردید».<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>با تأسیس [[استان کردستان]] در 1337<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، ص97 و 98.</ref> و انتخاب سنندج به عنوان مرکز آن، این شهر به تدریج به یکی از شهرهای مهم واقع در غرب کشورتبدیل شد به گونهای که با تأسیس مراکز متعدد آموزشی و خدماتی پذیرای بسیاری از مهاجران گردید. جمعیت شهر سنندج در نخستین سرشماری عمومی ایران در 1335، تعداد 40461 تن بود که در 1375 به 277808 تن<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 109 و 185.</ref> و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 162.</ref>. شهر سنندج افزون بر جاذبههای طبیعی در حومه خود نظیر ارتفاعات صلوات آباد، کوه آبیدر و دریاچه سد قشلاق، در داخل نیز با تأسیس امکانات تفریحی و رفاهی، سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب میکند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشیردیوان، عمارت گنجینه (موزه)، از جمله آثار برجای مانده از قدیم در این شهر است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش)، '''''جغرافیای استان کردستان'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص 52-57.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان کردستان|کردستان]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[کرمان]] </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان کردستان|کردستان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[کرمان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[کرمانشاه]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[کرمانشاه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مأخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مأخذ ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7458:rev-7936:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC&diff=7458&oldid=prevMaedeh در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۱2025-05-09T15:31:37Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنندج، مرکز استان مرزی کردستان و مرکز شهرستانی به همین نام واقع در غرب کشور. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنندج، مرکز استان مرزی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>کردستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|کردستان]] </ins>و مرکز شهرستانی به همین نام واقع در غرب کشور. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:سنندج.jpg|بندانگشتی|سنندج، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان سنندج از شمال با شهرستان دیواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان کامیاران، از غرب با شهرستانهای مریوان و سروآباد، همسایه است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383.</ref> و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان سنندج از شمال با شهرستان دیواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان کامیاران، از غرب با شهرستانهای مریوان و سروآباد، همسایه است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383.</ref> و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر سنندج با مختصات جغرافیایی ً45 َ59 ْ46 طول شرقی و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالی و ارتفاع 1480 متر، با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و با متوسط بارندگی 480 میلیمتر، محصور در ارتفاعاتی است که تقریباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفعترین این کوهها عبارتاند از: کوچکسار (2946 متر)، آبیدر بزرگ (2550 متر)، شیخ معروف (2895 متر) و کوه یوسف سیاه (2550 متر). این ارتفاعات منشا و بستر آبریزها و رودخانههای متعددی شدهاند که در اطراف شهر جریان دارند که قشلاق، قزلاوزن، آب سیروان و گاوه رود، از آن جملهاند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.3 فاصله سنندج تا تهران از راه زمینی 501 کم4 و از طریق هوا 391 کم است.5 این شهر توسط راههای آسفالت شده با دیگر شهرهای استان و نیز استانهای همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقیم در روی نقشه، حدود 80 کم فاصله دارد.6 در منابع تاریخی از سنندج با نامهای سانان دژ، سندنیز، سنه، سنهدژ، سیَیرم، کُرد کوک یاد شده است.7 </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر سنندج با مختصات جغرافیایی ً45 َ59 ْ46 طول شرقی و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالی و ارتفاع 1480 متر، با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و با متوسط بارندگی 480 میلیمتر، محصور در ارتفاعاتی است که تقریباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفعترین این کوهها عبارتاند از: کوچکسار (2946 متر)، آبیدر بزرگ (2550 متر)، شیخ معروف (2895 متر) و کوه یوسف سیاه (2550 متر). این ارتفاعات منشا و بستر آبریزها و رودخانههای متعددی شدهاند که در اطراف شهر جریان دارند که قشلاق، قزلاوزن، آب سیروان و گاوه رود، از آن جملهاند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 727.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref></ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاصله سنندج تا تهران از راه زمینی 501 کم<ref>سازمان </ins>نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای ایران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref> و از طریق هوا 391 کم است<ref>جعفری، </ins>عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 23.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref></ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این شهر توسط راههای آسفالت شده با دیگر شهرهای استان و نیز استانهای همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقیم در روی نقشه، حدود 80 کم فاصله دارد<ref></ins>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 20 و 21.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref></ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در منابع تاریخی از سنندج با نامهای سانان دژ، سندنیز، سنه، سنهدژ، سیَیرم، کُرد کوک یاد شده است<ref></ins>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 220<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref></ins>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنندج شهر نو بنیادی است که تأسیس آن را به سلیمان خان اردلان، والی کردستان و به روزگار صفویان نسبت میدهند. در منابع جغرافیایی قدیم نامی از سنندج به چشم نمیخورد و بیتردید بنیان این شهر بر روی بازمانده شهر یا دژی بوده است که در برخی منابع به سه دژ یا سنهدژ معروف بوده است.8 چنانکه بارتولد در این زمینه مینویسد:9 «ولایت بین کرمانشاه و آذربایجان در این زمان به اردلان موسوم است که شهر مهم آن سنه است.» وی در ادامه مینویسد: «در قرن نوزدهم والی کرد شهر سنه، در حقیقت امر به کلی مستقل و در قید دولت ایران نبود. این ولایت را فقط در زمان ناصرالدین شاه مطیع دولت ساختند. شاه عموی خود را به فرمانروایی سنه اعزام نمود و پس از فوت والی مزبور، پسرش جانشین او گردید». با تأسیس استان کردستان در 1337 10 و انتخاب سنندج به عنوان مرکز آن، این شهر به تدریج به یکی از شهرهای مهم واقع در غرب کشورتبدیل شد به گونهای که با تأسیس مراکز متعدد آموزشی و خدماتی پذیرای بسیاری از مهاجران گردید. جمعیت شهر سنندج در نخستین سرشماری عمومی ایران در 1335، تعداد 40461 تن بود که در 1375 به 277808 تن11 و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسیده است.12 شهر سنندج افزون بر جاذبههای طبیعی در حومه خود نظیر ارتفاعات صلوات آباد، کوه آبیدر و دریاچه سد قشلاق، در داخل نیز با تأسیس امکانات تفریحی و رفاهی، سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب میکند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشیردیوان، عمارت گنجینه (موزه)، از جمله آثار برجای مانده از قدیم در این شهر است.<sup>13</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/sup</del>> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. </del>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 727.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> سازمان </del>نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای ایران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5. جعفری، </del>عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 23.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 20 و 21.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 220.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> افشار </del>سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص412.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنندج شهر نو بنیادی است که تأسیس آن را به سلیمان خان اردلان، والی [[استان کردستان|کردستان]] و به روزگار [[صفویان]] نسبت میدهند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در منابع جغرافیایی قدیم نامی از سنندج به چشم نمیخورد و بیتردید بنیان این شهر بر روی بازمانده شهر یا دژی بوده است که در برخی منابع به سه دژ یا سنهدژ معروف بوده است<ref>افشار </ins>سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص412<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref>.چنانکه بارتولد در این زمینه مینویسد<ref>بارتولد، و'''''. تذکره جغرافیای تاریخی ایران.''''' ترجمه حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 215.</ref>:«ولایت بین [[کرمانشاه]] و آذربایجان در این زمان به اردلان موسوم است که شهر مهم آن سنه است.» وی در ادامه مینویسد: «در قرن نوزدهم والی کرد شهر سنه، در حقیقت امر به کلی مستقل و در قید دولت ایران نبود. این ولایت را فقط در زمان [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] مطیع دولت ساختند. شاه عموی خود را به فرمانروایی سنه اعزام نمود و پس از فوت والی مزبور، پسرش جانشین او گردید». با تأسیس [[استان کردستان]] در 1337<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، ص97 و 98.</ref> و انتخاب سنندج به عنوان مرکز آن، این شهر به تدریج به یکی از شهرهای مهم واقع در غرب کشورتبدیل شد به گونهای که با تأسیس مراکز متعدد آموزشی و خدماتی پذیرای بسیاری از مهاجران گردید. جمعیت شهر سنندج در نخستین سرشماری عمومی ایران در 1335، تعداد 40461 تن بود که در 1375 به 277808 تن<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 109 و 185.</ref>و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 162.</ref>.شهر سنندج افزون بر جاذبههای طبیعی در حومه خود نظیر ارتفاعات صلوات آباد، کوه آبیدر و دریاچه سد قشلاق، در داخل نیز با تأسیس امکانات تفریحی و رفاهی، سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب میکند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشیردیوان، عمارت گنجینه (موزه)، از جمله آثار برجای مانده از قدیم در این شهر است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش)، '''''جغرافیای استان کردستان'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص 52-57.</ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9. بارتولد، و'''''. تذکره جغرافیای تاریخی ایران.''''' ترجمه حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 215.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان کردستان|کردستان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10. امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، ص97 و 98.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کرمان]] </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">11. نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 109 و 185.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کرمانشاه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">12. مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 162.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مأخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">13</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>سازمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پژوهش </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برنامهریزی آموزشی </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وزارت آموزش و پرورش</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، '''''جغرافیای استان کردستان'''''</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چ5، </del>تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرکت چاپ </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص 52-57.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ </ins>سازمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1398</ins>). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران. </ins>تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلامحسین تکمیل همایون</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلامحسین تکمیل همایون</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جغرافیا]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7453:rev-7458:php=table -->
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC&diff=7453&oldid=prevMaedeh در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۹2025-05-09T15:19:27Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>سنندج،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>مرکز استان مرزی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان کردستان|</del>کردستان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>و مرکز شهرستانی به همین نام واقع در غرب کشور. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنندج، مرکز استان مرزی کردستان و مرکز شهرستانی به همین نام واقع در غرب کشور. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شهرستان سنندج<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>از شمال با شهرستان دیواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان کامیاران، از غرب با شهرستانهای مریوان و سروآباد، همسایه است<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان سنندج از شمال با شهرستان دیواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان کامیاران، از غرب با شهرستانهای مریوان و سروآباد، همسایه است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>> و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شهر سنندج<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>با مختصات جغرافیایی ً45 َ59 ْ46 طول شرقی و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالی و ارتفاع 1480 متر، با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و با متوسط بارندگی 480 میلیمتر، محصور در ارتفاعاتی است که تقریباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفعترین این کوهها عبارتاند از: کوچکسار (2946 متر)، آبیدر بزرگ (2550 متر)، شیخ معروف (2895 متر) و کوه یوسف سیاه (2550 متر). این ارتفاعات منشا و بستر آبریزها و رودخانههای متعددی شدهاند که در اطراف شهر جریان دارند که قشلاق، قزلاوزن، آب سیروان و گاوه رود، از آن جملهاند.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>3<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del>فاصله سنندج تا تهران از راه زمینی 501 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کم<sup>4</sup> </del>و از طریق هوا 391 کم است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>5<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del>این شهر توسط راههای آسفالت شده با دیگر شهرهای استان و نیز استانهای همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقیم در روی نقشه، حدود 80 کم فاصله دارد.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>6<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del>در منابع تاریخی از سنندج با نامهای سانان دژ، سندنیز، سنه، سنهدژ، سیَیرم، کُرد کوک یاد شده است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>7<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر سنندج با مختصات جغرافیایی ً45 َ59 ْ46 طول شرقی و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالی و ارتفاع 1480 متر، با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و با متوسط بارندگی 480 میلیمتر، محصور در ارتفاعاتی است که تقریباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفعترین این کوهها عبارتاند از: کوچکسار (2946 متر)، آبیدر بزرگ (2550 متر)، شیخ معروف (2895 متر) و کوه یوسف سیاه (2550 متر). این ارتفاعات منشا و بستر آبریزها و رودخانههای متعددی شدهاند که در اطراف شهر جریان دارند که قشلاق، قزلاوزن، آب سیروان و گاوه رود، از آن جملهاند.3 فاصله سنندج تا تهران از راه زمینی 501 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کم4 </ins>و از طریق هوا 391 کم است.5 این شهر توسط راههای آسفالت شده با دیگر شهرهای استان و نیز استانهای همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقیم در روی نقشه، حدود 80 کم فاصله دارد.6 در منابع تاریخی از سنندج با نامهای سانان دژ، سندنیز، سنه، سنهدژ، سیَیرم، کُرد کوک یاد شده است.7 </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنندج شهر نو بنیادی است که تأسیس آن را به سلیمان خان اردلان، والی کردستان و به روزگار صفویان نسبت میدهند. در منابع جغرافیایی قدیم نامی از سنندج به چشم نمیخورد و بیتردید بنیان این شهر بر روی بازمانده شهر یا دژی بوده است که در برخی منابع به سه دژ یا سنهدژ معروف بوده است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>8<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del>چنانکه بارتولد در این زمینه مینویسد:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>9<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del>«ولایت بین کرمانشاه و آذربایجان در این زمان به اردلان موسوم است که شهر مهم آن سنه است.» وی در ادامه مینویسد: «در قرن نوزدهم والی کرد شهر سنه، در حقیقت امر به کلی مستقل و در قید دولت ایران نبود. این ولایت را فقط در زمان ناصرالدین شاه مطیع دولت ساختند. شاه عموی خود را به فرمانروایی سنه اعزام نمود و پس از فوت والی مزبور، پسرش جانشین او گردید». با تأسیس استان کردستان در 1337 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>10<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del>و انتخاب سنندج به عنوان مرکز آن، این شهر به تدریج به یکی از شهرهای مهم واقع در غرب کشورتبدیل شد به گونهای که با تأسیس مراکز متعدد آموزشی و خدماتی پذیرای بسیاری از مهاجران گردید. جمعیت شهر سنندج در نخستین سرشماری عمومی ایران در 1335، تعداد 40461 تن بود که در 1375 به 277808 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تن<sup>11</sup> </del>و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسیده است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup></del>12<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></sup> </del>شهر سنندج افزون بر جاذبههای طبیعی در حومه خود نظیر ارتفاعات صلوات آباد، کوه آبیدر و دریاچه سد قشلاق، در داخل نیز با تأسیس امکانات تفریحی و رفاهی، سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب میکند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشیردیوان، عمارت گنجینه (موزه)، از جمله آثار برجای مانده از قدیم در این شهر است.<sup>13</sup> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنندج شهر نو بنیادی است که تأسیس آن را به سلیمان خان اردلان، والی کردستان و به روزگار صفویان نسبت میدهند. در منابع جغرافیایی قدیم نامی از سنندج به چشم نمیخورد و بیتردید بنیان این شهر بر روی بازمانده شهر یا دژی بوده است که در برخی منابع به سه دژ یا سنهدژ معروف بوده است.8 چنانکه بارتولد در این زمینه مینویسد:9 «ولایت بین کرمانشاه و آذربایجان در این زمان به اردلان موسوم است که شهر مهم آن سنه است.» وی در ادامه مینویسد: «در قرن نوزدهم والی کرد شهر سنه، در حقیقت امر به کلی مستقل و در قید دولت ایران نبود. این ولایت را فقط در زمان ناصرالدین شاه مطیع دولت ساختند. شاه عموی خود را به فرمانروایی سنه اعزام نمود و پس از فوت والی مزبور، پسرش جانشین او گردید». با تأسیس استان کردستان در 1337 10 و انتخاب سنندج به عنوان مرکز آن، این شهر به تدریج به یکی از شهرهای مهم واقع در غرب کشورتبدیل شد به گونهای که با تأسیس مراکز متعدد آموزشی و خدماتی پذیرای بسیاری از مهاجران گردید. جمعیت شهر سنندج در نخستین سرشماری عمومی ایران در 1335، تعداد 40461 تن بود که در 1375 به 277808 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تن11 </ins>و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسیده است.12 شهر سنندج افزون بر جاذبههای طبیعی در حومه خود نظیر ارتفاعات صلوات آباد، کوه آبیدر و دریاچه سد قشلاق، در داخل نیز با تأسیس امکانات تفریحی و رفاهی، سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب میکند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشیردیوان، عمارت گنجینه (موزه)، از جمله آثار برجای مانده از قدیم در این شهر است.<sup>13</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:'''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:'''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 727.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 727.</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7036:rev-7453:php=table -->
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC&diff=7036&oldid=prevSamei در ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۲۰2025-05-08T00:20:56Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC&diff=7036&oldid=1026">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC&diff=1026&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''سنندج،''' مركز استان مرزي كردستان و مركز شهرستاني به همين نام واقع در غرب كشور. '''شهرستان سنندج''' از شمال با شهرستان ديواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان كامياران، از غرب با شهرستانهاي مريوان و سروآباد، همسايه است<sup>1</sup> و ب...» ایجاد کرد2024-08-14T19:06:03Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''سنندج،''' مركز استان مرزي كردستان و مركز شهرستاني به همين نام واقع در غرب كشور. '''شهرستان سنندج''' از شمال با شهرستان ديواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان كامياران، از غرب با شهرستانهاي مريوان و سروآباد، همسايه است<sup>1</sup> و ب...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''سنندج،''' مركز استان مرزي كردستان و مركز شهرستاني به همين نام واقع در غرب كشور. <br />
<br />
'''شهرستان سنندج''' از شمال با شهرستان ديواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان كامياران، از غرب با شهرستانهاي مريوان و سروآباد، همسايه است<sup>1</sup> و بر پاية آخرين تقسيمات كشوري، اين شهرستان داراي 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است.<sup>2</sup> <br />
<br />
'''شهر سنندج''' با مختصات جغرافيايي ً45 َ59 ْ46 طول شرقي و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالي و ارتفاع 1480 متر، با آب و هوايي معتدل مايل به سرد و نيمه خشك و با متوسط بارندگي 480 ميليمتر، محصور در ارتفاعاتي است كه تقريباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفعترين اين كوهها عبارتاند از: كوچكسار (2946 متر)، آبيدر بزرگ (2550 متر)، شيخ معروف (2895 متر) و كوه يوسف سياه (2550 متر). اين ارتفاعات منشا و بستر آبريزها و رودخانههاي متعددي شدهاند كه در اطراف شهر جريان دارند كه قشلاق، قزلاوزن، آب سيروان و گاوه رود، از آن جملهاند.<sup>3</sup> فاصلة سنندج تا تهران از راه زميني 501 كم<sup>4</sup> و از طريق هوا 391 كم است.<sup>5</sup> اين شهر توسط راههاي آسفالت شده با ديگر شهرهاي استان و نيز استانهاي همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقيم در روي نقشه، حدود 80 كم فاصله دارد.<sup>6</sup> در منابع تاريخي از سنندج با نامهاي سانان دژ، سندنيز، سنه، سنهدژ، سيَيرم، كُرد كوك ياد شده است.<sup>7</sup> <br />
<br />
سنندج شهر نو بنيادي است كه تأسيس آن را به سليمان خان اردلان، والي كردستان و به روزگار صفويان نسبت ميدهند. در منابع جغرافيايي قديم نامي از سنندج به چشم نميخورد و بيترديد بنيان اين شهر بر روي بازماندة شهر يا دژي بوده است كه در برخي منابع به سه دژ يا سنهدژ معروف بوده است.<sup>8</sup> چنانكه بارتولد در اين زمينه مينويسد:<sup>9</sup> «ولايت بين كرمانشاه و آذربايجان در اين زمان به اردلان موسوم است كه شهر مهم آن سنه است.» وي در ادامه مينويسد: «در قرن نوزدهم والي كرد شهر سنه، در حقيقت امر به كلي مستقل و در قيد دولت ايران نبود. اين ولايت را فقط در زمان ناصرالدين شاه مطيع دولت ساختند. شاه عموي خود را به فرمانروايي سنه اعزام نمود و پس از فوت والي مزبور، پسرش جانشين او گرديد». با تأسيس استان كردستان در 1337 <sup>10</sup> و انتخاب سنندج به عنوان مركز آن، اين شهر به تدريج به يكي از شهرهاي مهم واقع در غرب كشورتبديل شد به گونهاي كه با تأسيس مراكز متعدد آموزشي و خدماتي پذيراي بسياري از مهاجران گرديد. جمعيت شهر سنندج در نخستين سرشماري عمومي ايران در 1335، تعداد 40461 تن بود كه در 1375 به 277808 تن<sup>11</sup> و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسيده است.<sup>12</sup> شهر سنندج افزون بر جاذبههاي طبيعي در حومة خود نظير ارتفاعات صلوات آباد، كوه آبيدر و درياچة سد قشلاق، در داخل نيز با تأسيس امكانات تفريحي و رفاهي، سالانه گردشگران بسياري را به سوي خود جلب ميكند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشيرديوان، عمارت گنجينه (موزه)، از جمله آثار برجاي مانده از قديم در اين شهر است.<sup>13</sup> <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. مؤسسة گيتاشناسي. '''''اطلس گيتاشناسي استانهاي كشور'''''. تهران: گيتاشناسي، 1383.<br />
<br />
2. دفتر تقسيمات كشوري'''''. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.<br />
<br />
3. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرةالمعارف جغرافيايي ايران''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 727.<br />
<br />
4. سازمان نقشهبرداري كشور. '''''نقشة راههاي ايران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1380.<br />
<br />
5. جعفري، عباس. '''''شناسنامة جغرافياي طبيعي ايران'''''. چ1، تهران: گيتاشناسي، 1360، ص 23.<br />
<br />
6. سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جادههاي ايران''''' (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 20 و 21.<br />
<br />
7. چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامة تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنياد پژوهشهاي اسلامي، 1378، ص 220.<br />
<br />
8. افشار سيستاني، ايرج. '''''پژوهش در نام شهرهاي ايران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص412.<br />
<br />
9. بارتولد، و'''''. تذكره جغرافياي تاريخي ايران.''''' ترجمة حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 215.<br />
<br />
10. اميراحمديان، بهرام. '''''تقسيمات كشوري'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1383، ص97 و 98.<br />
<br />
11. نورالهي، طه. '''''توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 109 و 185.<br />
<br />
12. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 162.<br />
<br />
13. سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي (وزارت آموزش و پرورش)، '''''جغرافياي استان كردستان'''''. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1383، ص 52-57.<br />
<br />
غلامحسین تکمیل همایون</div>Samei