سنندجی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۲

2025-05-14T13:12:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:گویش های گروه مرکزی (سورانی).png\|بندانگشتی\|گویش های گروه مرکزی (سورانی) شامل کردی شمالی، کردی میانی، کردی جنوبی، زازاکی، گورانی،برگرفته از سایت ویکی پدیا، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/سورانی سورانی/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]		[[پرونده:گویش های گروه مرکزی (سورانی).png\|بندانگشتی\|گویش های گروه مرکزی (سورانی) شامل کردی شمالی، کردی میانی، کردی جنوبی، زازاکی، گورانی،برگرفته از سایت ویکی پدیا، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/سورانی سورانی/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]
	'''[[سنندجی]]/'''sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،<ref>ابراهیم‌پور، محمدتقی. '''''واژه‌نامه کردی ـ فارسی'''''. تهران: ققنوس، 1373، ص15.</ref><ref>برگرفته از [https://www.ethnologue. https://www.ethnologue.com]</ref> از گویش‌های [[کردی]] مرکزی است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص543.</ref> که خود از زبان‌های ایرانی شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک عراق و نواحی مرزی کردستان ~~ایران،~~ مهاباد و [[سنندج]] (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref>. مهم‌ترین قبیله کرد [[سنندج]]، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی، 1380، جلد اول، ص1356.</ref>. [[سنندج]] مرکز [[استان کردستان]] است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده [[کردی]] زبان، نواحی غربی [[سنندج]] تا حدود مرزهای عراق گویشوران لهجه [[هورامی]] یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد<ref>Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6</ref>. طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است<ref>'''''ایران در آینه آمار 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران، ص23 به نقل از مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، نتایج تفصیلی کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران، 1376.</ref>. نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص544.</ref>. در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص545.</ref>. واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c باشد: xweyšk «?». در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62.</ref> البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد<ref>صادقی، علی‌اشرف. «نقد و معرفی کتاب» بررسی گویش بویراحمد و کهگیلویه»، '''''مجله زبان‌شناسی.''''' سال چهاردهم، شماره اول و دوم، 1378، ص144- 142.</ref>. نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 480</ref>. ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928</ref> در کردی سنندج نیز حفظ شده است<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، '''''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.''''' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. [[سنندجی]] به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در ایران از خط [[فارسی]] که مبتنی بر الفبای [[عربی]] است، استفاده می‌شود<ref name=":0" />.		'''[[سنندجی]]/'''sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،<ref>ابراهیم‌پور، محمدتقی. '''''واژه‌نامه کردی ـ فارسی'''''. تهران: ققنوس، 1373، ص15.</ref><ref>برگرفته از [https://www.ethnologue. https://www.ethnologue.com]</ref> از گویش‌های [[کردی]] مرکزی است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص543.</ref> که خود از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و نواحی مرزی [[استان کردستان\|کردستان ایران]]، مهاباد و [[سنندج]] (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref>. مهم‌ترین قبیله کرد [[سنندج]]، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی، 1380، جلد اول، ص1356.</ref>.

			[[سنندج]] مرکز [[استان کردستان]] است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده [[کردی]] زبان، نواحی غربی [[سنندج]] تا حدود مرزهای [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] گویشوران لهجه [[هورامی]] یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد<ref>Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6</ref>. طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است<ref>'''''ایران در آینه آمار 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران، ص23 به نقل از مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، نتایج تفصیلی کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران، 1376.</ref>. نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص544.</ref>.

			در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>.

			واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص545.</ref>. واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c باشد: xweyšk «?».

			در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62.</ref> البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد<ref>صادقی، علی‌اشرف. «نقد و معرفی کتاب» بررسی گویش بویراحمد و کهگیلویه»، '''''مجله زبان‌شناسی.''''' سال چهاردهم، شماره اول و دوم، 1378، ص144- 142.</ref>. نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 480</ref>. ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928</ref> در [[کردی]] [[سنندج]] نیز حفظ شده است<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، '''''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.''''' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. [[سنندجی]] به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در [[کشور ایران\|ایران]] از خط [[فارسی]] که مبتنی بر الفبای [[عربی]] است، استفاده می‌شود<ref name=":0" />.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* ~~'''~~[[کردی]]~~'''~~		* [[زبان های ایرانی]]
			* [[کردی]]

	* ~~'''~~[[مهابادی]]~~'''~~		* [[مهابادی]]

	* ~~'''~~[[کرمانشاهی]]~~'''~~		* [[کرمانشاهی]]

	* ~~'''~~[[هورامی]]~~'''~~		* [[هورامی]]

	* ~~'''~~[[گیلکی]]~~'''~~		* [[گیلکی]]

	* ~~'''~~[[لری]]~~'''~~		* [[لری]]

	* ~~'''~~[[ممسنی]]~~'''~~		* [[ممسنی]]

	* ~~'''~~[[بختیاری]]~~'''~~		* [[بختیاری]]

	* ~~'''~~[[لکی]]~~'''~~		* [[لکی]]

	* ~~'''~~[[مازندرانی]]~~'''~~		* [[مازندرانی]]

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==

Karimian در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۶

2025-05-13T19:56:32Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''سنندجی/'''sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،<ref>ابراهیم‌پور، محمدتقی. '''''واژه‌نامه کردی ـ فارسی'''''. تهران: ققنوس، 1373، ص15.</ref><ref>برگرفته از [https://www.ethnologue. https://www.ethnologue.com]</ref> از گویش‌های کردی مرکزی است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص543.</ref> که خود از زبان‌های ایرانی شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک عراق و نواحی مرزی کردستان ایران، مهاباد و [[سنندج]] (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref>. مهم‌ترین قبیله کرد سنندج، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی، 1380، جلد اول، ص1356.</ref>. سنندج مرکز استان کردستان است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده کردی زبان، نواحی غربی سنندج تا حدود مرزهای عراق گویشوران لهجه هورامی یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد<ref>Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6</ref>. طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است<ref>'''''ایران در آینه آمار 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران، ص23 به نقل از مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، نتایج تفصیلی کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران، 1376.</ref>. نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص544.</ref>. در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص545.</ref>. واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ  «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c  باشد: xweyšk «?». در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62.</ref> البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد<ref>صادقی، علی‌اشرف. «نقد و معرفی کتاب» بررسی گویش بویراحمد و کهگیلویه»، '''''مجله زبان‌شناسی.''''' سال چهاردهم، شماره اول و دوم، 1378، ص144- 142.</ref>. نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 480</ref>. ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928</ref> در کردی سنندج نیز حفظ شده است<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، '''''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.''''' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. سنندجی به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود<ref name=":0" />.
+[[پرونده:گویش های گروه مرکزی (سورانی).png|بندانگشتی|گویش های گروه مرکزی (سورانی) شامل کردی شمالی، کردی میانی، کردی جنوبی، زازاکی، گورانی،برگرفته از سایت ویکی پدیا، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/سورانی سورانی/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]
 == نیز نگاه کنید به ==
 == '''مآخذ''' ==
 آتوسا رستم بیک تفرشی

Karimian در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۸

2025-05-13T19:38:01Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''سنندجی/'''sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،<sup>1</sup> از گویش‌های کردی مرکزی است<sup>2</sup> که خود از زبان‌های ایرانی شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک عراق و نواحی مرزی کردستان ایران، مهاباد و [[سنندج]] (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند.<sup>3</sup> مهم‌ترین قبیله کرد سنندج، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد.<sup>4</sup> سنندج مرکز استان کردستان است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده کردی زبان، نواحی غربی سنندج تا حدود مرزهای عراق گویشوران لهجه هورامی یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد.<sup>5</sup> طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است.<sup>6</sup> نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند.<sup>7</sup> در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»).<sup>8</sup> واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد.<sup>9</sup> واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ  «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»).<sup>10</sup> به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c  باشد: xweyšk «?». در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،<sup>11</sup> البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد.<sup>12</sup> نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است.<sup>13</sup> ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)<sup>14</sup> در کردی سنندج نیز حفظ شده است.<sup>15</sup> سنندجی به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>16</sup>
+'''سنندجی/'''sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،<ref>ابراهیم‌پور، محمدتقی. '''''واژه‌نامه کردی ـ فارسی'''''. تهران: ققنوس، 1373، ص15.</ref><ref>برگرفته از [https://www.ethnologue. https://www.ethnologue.com]</ref> از گویش‌های کردی مرکزی است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص543.</ref> که خود از زبان‌های ایرانی شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک عراق و نواحی مرزی کردستان ایران، مهاباد و [[سنندج]] (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref>. مهم‌ترین قبیله کرد سنندج، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی، 1380، جلد اول، ص1356.</ref>. سنندج مرکز استان کردستان است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده کردی زبان، نواحی غربی سنندج تا حدود مرزهای عراق گویشوران لهجه هورامی یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد<ref>Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6</ref>. طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است<ref>'''''ایران در آینه آمار 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران، ص23 به نقل از مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، نتایج تفصیلی کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران، 1376.</ref>. نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص544.</ref>. در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص545.</ref>. واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ  «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c  باشد: xweyšk «?». در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62.</ref> البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد<ref>صادقی، علی‌اشرف. «نقد و معرفی کتاب» بررسی گویش بویراحمد و کهگیلویه»، '''''مجله زبان‌شناسی.''''' سال چهاردهم، شماره اول و دوم، 1378، ص144- 142.</ref>. نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 480</ref>. ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928</ref> در کردی سنندج نیز حفظ شده است<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، '''''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.''''' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. سنندجی به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود<ref name=":0" />.
-'''مآخذ:'''
+== '''مآخذ''' ==
 آتوسا رستم بیک تفرشی

Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۷

2025-05-08T16:37:34Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''سنندجي/'''sænændæĵi/ يا اردلاني/ærdælani/،¹ از گويش‌هاي كردي مركزي است² كه خود از زبان‌هاي ايراني شمال غربي به شمار مي‌رود. گروه مركزي گويش‌هايي را در بر مي‌گيرد كه در اربيل، سليمانيه و كركوك عراق و نواحي مرزي كردستان ايران، مهاباد و...» ایجاد کرد

2024-08-12T14:08:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''سنندجي/'''sænændæĵi/ يا اردلاني/ærdælani/،1 از گويش‌هاي كردي مركزي است2 كه خود از زبان‌هاي ايراني شمال غربي به شمار مي‌رود. گروه مركزي گويش‌هايي را در بر مي‌گيرد كه در اربيل، سليمانيه و كركوك عراق و نواحي مرزي كردستان ايران، مهاباد و...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''سنندجي/'''sænændæĵi/ يا اردلاني/ærdælani/،1 از گويش‌هاي كردي مركزي است2 كه خود از زبان‌هاي ايراني شمال غربي به شمار مي‌رود. گروه مركزي گويش‌هايي را در بر مي‌گيرد كه در اربيل، سليمانيه و كركوك عراق و نواحي مرزي كردستان ايران، مهاباد و سنندج (سنه) رواج دارند و مجموعاً سوراني ناميده مي‌شوند.3 مهم‌ترين قبيلة كرد سنندج، قبيلة جاف است و از قبايل ديگر مندمي "mandomi" و گلباغي "galbâqi" را مي‌توان نام برد.4 سنندج مركز استان كردستان است و به قول مينورسكي اغلب سكنة آن كرد هستند و علاوه بر گروه عمدة كردي زبان، نواحي غربي سنندج تا حدود مرزهاي عراق گويشوران لهجة هورامي يا اورامي كه از لهجه‌هاي زبان گوراني است را در بر دارد.5 طبق سرشماري 1375 جمعيت سنندج 277808 گزارش شده است.6 نظام واجي زبان كردي از يك گويش به گويش ديگر تفاوت چنداني نمي‌كند.7 در سنندجي واج‌هاي /?/ (انسدادي حلقي بي‌واك، /لا/ سايشي نرمكامي واكدار، /h/ سايشي حلقي بي‌واك، /t/ كناري، لثوي نرمكامي شدة واك‌دار و /r/ چند زنشي واك‌دار نيز مشاهده مي‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «كند»؛ kar «كر» و kar «خر»).8 واج /ŋ/ نرمكامي و غنه‌اي نيز ديده مي‌شود ولي در آغاز تكواژ قرار نمي‌گيرد.9 واج /w/ نيز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گيوه» و giva «صداي ويژ»).10 به نظر مي‌رسد ساخت هجا در اين گويش (c) (c) (c)v (c)c باشد: xweyšk «?». در خوشه‌هاي دو همخواني‌ آغازي، همخوان دوم هميشه نيم واكة /w/ است،11 البته در اين مورد كه آيا در اين كلمات با خوشه‌هاي همخواني آغازي مواجه هستيم يا همخوان‌هاي لبي‌شده اتفاق نظر وجود ندارد.12 نشانة نكره درگويش‌هاي جنوبي و مركز –ek و نشانة معرفه پسوند –akā است.13 ويژگي ارگاتيو (در زمان گذشتة افعال متعدي، فعل متعدي با مفعول مطابقت مي‌كند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل مي‌شود)14 در كردي سنندج نيز حفظ شده است.15 سنندجي به زبان ادبي تبديل شده است و براي نگارش ‌آن در ايران از خط فارسي كه مبتني بر الفباي عربي است، استفاده مي‌شود.16

'''مآخذ:'''

1. ابراهيم‌پور، محمدتقي. '''''واژه‌نامة كردي ـ فارسي'''''. تهران: ققنوس، 1373، ص15.

<nowiki>:</nowiki>و نك www.Ethnologue.com.

2. بلو، جويس. «كردي». '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ترجمه زير نظر حسن رضايي باغ‌بيدي، تهران: ققنوس، 1382، ص543.

3. Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479.

4. مصاحب، غلامحسين. '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. تهران: اميركبير، كتاب‌هاي جيبي، 1380، جلد اول، ص1356.

5. Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6.

6. '''''ايران در آينة آمار 1380'''''. تهران: مركز آمار ايران، ص23 به نقل از مركز آمار ايران سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375، نتايج تفصيلي كل كشور، تهران: مركز آمار ايران، 1376.

7. بلو، جويس. '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ص544.

8. كريمي‌دوستان، غلامحسين. «دستگاه واجي گويش كردي، سنندج»، '''''مجلة زبان‌شناسي'''''. سال دهم، شمارة اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.

9. بلو، جويس. '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ص545.

10. كريمي‌دوستان، غلامحسين. '''''مجلة زبان‌شناسي'''''. ص62- 55.

11. همان، ص62.

12. صادقي، علي‌اشرف. «نقد و معرفي كتاب» بررسي گويش بويراحمد و كهگيلويه»، '''''مجلة زبان‌شناسي.''''' سال چهاردهم، شمارة اول و دوم، 1378، ص144- 142.

13. Mackenzie, D. N'''''. Encyclopeadia of Islam'''''. P. 480.

14. Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.

15. كلباسي، ايران. «مقايسة كردي مهاباد، سنندج و كرمانشاه»، '''''مجلة علمي ـ پژوهشي علوم انساني دانشگاه الزهرا تهران.''''' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.

16. بلو، جويس. '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ص543.

آتوسا رستم بیک تفرشی