https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B4%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8Cشبیه خوانی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T08:08:56Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=13421&oldid=prevSamei در ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۷2026-02-12T10:57:37Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شبیهخوانی در ایران تنها شکل هنری است که میان ارزش زیباییشناختی و شکل هنریاش با نگرش اجتماعی و فلسفی هماهنگی داشته و از جمله هنرهایی است که با استقبال عامه همراه بود. ریشهی اصلی این هنر در شهادت یاران امام حسین (ع) در سال ۶۱ق است. اجرای مراسم شبیهخوانی ظاهراً از زمان معزالدولهی دیلمی در قرن چهارم آغاز شد که به سوگواری برای شهدایکربلا رسمیت بخشید.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شبیهخوانی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ایران]] </ins>تنها شکل هنری است که میان ارزش زیباییشناختی و شکل هنریاش با نگرش اجتماعی و فلسفی هماهنگی داشته و از جمله هنرهایی است که با استقبال عامه همراه بود. ریشهی اصلی این هنر در شهادت یاران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام حسین بن علی(ع)|</ins>امام حسین (ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در سال ۶۱ق است. اجرای مراسم شبیهخوانی ظاهراً از زمان معزالدولهی دیلمی در قرن چهارم آغاز شد که به سوگواری برای شهدایکربلا رسمیت بخشید.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منابع اولیهی شبیهخوانی، حماسههای دینی و تاریخی بودهاست و بعد از زمان تیموریان که داستان اهل بیت به طور وسیع به نظم درآمد، منبعی مهم در این زمینه پدید آمد. حماسههایی چون خاوراننامهی ابن حسام که در ۸۳۰ق سروده شد و موضوع اصلی آن سفرها و جنگهای علی (ع) و حملهی حیدری از محمد رفیع خان باذل، مورد توجه شبیهخوانان بودند. شعرا و نویسندگان بزرگی هم در رثای واقعهی کربلا اشعار و آثاری بر جای نهادند. محتشم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاشانی، </del>کاتبی ترشیزی، وصال شیرازی از این دستهاند. «مقتلنویسان» کسانی بودند که دربارهی شهادت در کربلا و برپا کردن مجالس عزاداری و تعزیهنویسی اطلاع و مهارت داشتند. مقتلنویسان ظاهراً تعزیهگردان هم بودند و این سنت را حتی تا زمان [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%87 </del>قاجار] حفظ میکردند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منابع اولیهی شبیهخوانی، حماسههای دینی و تاریخی بودهاست و بعد از زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تیموریان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>که داستان اهل بیت به طور وسیع به نظم درآمد، منبعی مهم در این زمینه پدید آمد. حماسههایی چون خاوراننامهی ابن حسام که در ۸۳۰ق سروده شد و موضوع اصلی آن سفرها و جنگهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|</ins>علی (ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و حملهی حیدری از محمد رفیع خان باذل، مورد توجه شبیهخوانان بودند. شعرا و نویسندگان بزرگی هم در رثای واقعهی کربلا اشعار و آثاری بر جای نهادند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محتشم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاشانی]]، </ins>کاتبی ترشیزی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>وصال شیرازی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از این دستهاند. «مقتلنویسان» کسانی بودند که دربارهی شهادت در کربلا و برپا کردن مجالس عزاداری و تعزیهنویسی اطلاع و مهارت داشتند. مقتلنویسان ظاهراً تعزیهگردان هم بودند و این سنت را حتی تا زمان [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[قاجاریه|</ins>قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>] حفظ میکردند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موضوع تعزیهی شهدایکربلا، جنگ میان اولیا و اشقیاست. این تراژدی در ظاهر به نفع اشقیا تمام میشود، ولی در باطن، بیننده میداند پیروز واقعی، اولیا هستند. لذا بیان مظلومیت، ظلم و ستم بر اولیا از مضامین رایج تعزیه است. از مجموعه تعزیههای معروف، میتوان به مجموعهی خوچکو با ۳۳ تعزیه، مجموعهی پُلی با ۳۷ و مجموعهی لیطن با ۱۵ و مجموعهی چرولی با ۱۰۵۵ تعزیه اشاره کرد<ref>ملکپور، جمشید. '''ادبیات نمایشی در ایران'''. تهران: توس، ۱۳۷۴، ج ۱، ص ۲۳۰.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موضوع تعزیهی شهدایکربلا، جنگ میان اولیا و اشقیاست. این تراژدی در ظاهر به نفع اشقیا تمام میشود، ولی در باطن، بیننده میداند پیروز واقعی، اولیا هستند. لذا بیان مظلومیت، ظلم و ستم بر اولیا از مضامین رایج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تعزیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است. از مجموعه تعزیههای معروف، میتوان به مجموعهی خوچکو با ۳۳ تعزیه، مجموعهی پُلی با ۳۷ و مجموعهی لیطن با ۱۵ و مجموعهی چرولی با ۱۰۵۵ تعزیه اشاره کرد<ref>ملکپور، جمشید. '''ادبیات نمایشی در ایران'''. تهران: توس، ۱۳۷۴، ج ۱، ص ۲۳۰.</ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به هر روی شبیهخوانی به عنوان یک شکل مطرح در ادب نمایشی از دورهی صفویه و با حمایت حکومت شیعهی [[صفویان|صفوی]] رواج یافت وکسانی چون ملاحسین واعظ کاشفی با جمعآوری وقایع کرب و بلا در کتاب روضة الشهدا در اشاعهی این نوع نمایش نقش مهمی داشتند. اما ورود نمایشنامه به معنای مصطلح آن به ایران در زمان [[ناصرالدین شاه قاجار]] صورت پذیرفت. </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هر روی شبیهخوانی به عنوان یک شکل مطرح در </del>ادب نمایشی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از دورهی صفویه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با حمایت حکومت شیعهی صفوی رواج یافت وکسانی چون ملاحسین واعظ کاشفی با جمعآوری وقایع کرب </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلا در کتاب روضة الشهدا در اشاعهی این نوع نمایش نقش مهمی داشتند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اما ورود نمایشنامه به معنای مصطلح آن به ایران در زمان ناصرالدین شاه قاجار صورت پذیرفت. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[</ins>ادب نمایشی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تعزیه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تعزیه سیار]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انواع ادبی. تهران: [https://alhoda.ir موسسه فرهنگی، هنری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتشاراتی بین المللی الهدی]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمد تمیم داری</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-13420:rev-13421:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=13420&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «شبیهخوانی در ایران تنها شکل هنری است که میان ارزش زیباییشناختی و شکل هنریاش با نگرش اجتماعی و فلسفی هماهنگی داشته و از جمله هنرهایی است که با استقبال عامه همراه بود. ریشهی اصلی این هنر در شهادت یاران امام حسین (ع) در سال ۶۱ق است. اجرای مرا...» ایجاد کرد2026-02-12T10:52:57Z<p>صفحهای تازه حاوی «شبیهخوانی در ایران تنها شکل هنری است که میان ارزش زیباییشناختی و شکل هنریاش با نگرش اجتماعی و فلسفی هماهنگی داشته و از جمله هنرهایی است که با استقبال عامه همراه بود. ریشهی اصلی این هنر در شهادت یاران امام حسین (ع) در سال ۶۱ق است. اجرای مرا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>شبیهخوانی در ایران تنها شکل هنری است که میان ارزش زیباییشناختی و شکل هنریاش با نگرش اجتماعی و فلسفی هماهنگی داشته و از جمله هنرهایی است که با استقبال عامه همراه بود. ریشهی اصلی این هنر در شهادت یاران امام حسین (ع) در سال ۶۱ق است. اجرای مراسم شبیهخوانی ظاهراً از زمان معزالدولهی دیلمی در قرن چهارم آغاز شد که به سوگواری برای شهدایکربلا رسمیت بخشید.<br />
<br />
منابع اولیهی شبیهخوانی، حماسههای دینی و تاریخی بودهاست و بعد از زمان تیموریان که داستان اهل بیت به طور وسیع به نظم درآمد، منبعی مهم در این زمینه پدید آمد. حماسههایی چون خاوراننامهی ابن حسام که در ۸۳۰ق سروده شد و موضوع اصلی آن سفرها و جنگهای علی (ع) و حملهی حیدری از محمد رفیع خان باذل، مورد توجه شبیهخوانان بودند. شعرا و نویسندگان بزرگی هم در رثای واقعهی کربلا اشعار و آثاری بر جای نهادند. محتشم کاشانی، کاتبی ترشیزی، وصال شیرازی از این دستهاند. «مقتلنویسان» کسانی بودند که دربارهی شهادت در کربلا و برپا کردن مجالس عزاداری و تعزیهنویسی اطلاع و مهارت داشتند. مقتلنویسان ظاهراً تعزیهگردان هم بودند و این سنت را حتی تا زمان [https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%87 قاجار] حفظ میکردند.<br />
<br />
موضوع تعزیهی شهدایکربلا، جنگ میان اولیا و اشقیاست. این تراژدی در ظاهر به نفع اشقیا تمام میشود، ولی در باطن، بیننده میداند پیروز واقعی، اولیا هستند. لذا بیان مظلومیت، ظلم و ستم بر اولیا از مضامین رایج تعزیه است. از مجموعه تعزیههای معروف، میتوان به مجموعهی خوچکو با ۳۳ تعزیه، مجموعهی پُلی با ۳۷ و مجموعهی لیطن با ۱۵ و مجموعهی چرولی با ۱۰۵۵ تعزیه اشاره کرد<ref>ملکپور، جمشید. '''ادبیات نمایشی در ایران'''. تهران: توس، ۱۳۷۴، ج ۱، ص ۲۳۰.</ref>.<br />
<br />
به هر روی شبیهخوانی به عنوان یک شکل مطرح در ادب نمایشی از دورهی صفویه و با حمایت حکومت شیعهی صفوی رواج یافت وکسانی چون ملاحسین واعظ کاشفی با جمعآوری وقایع کرب و بلا در کتاب روضة الشهدا در اشاعهی این نوع نمایش نقش مهمی داشتند. اما ورود نمایشنامه به معنای مصطلح آن به ایران در زمان ناصرالدین شاه قاجار صورت پذیرفت. </div>Samei