شفاعت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۳

2025-05-06T22:13:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۳
خط ۵:		خط ۵:
	* سوم، «المشفوع عنده» یعنی، آن که وسیله شفاعت خواه و ضمیمه شفیع به نزد او برده می‌شود و از او خواسته «شفاعت خواه» طلب می‌‌شود<ref name=":0" />.		* سوم، «المشفوع عنده» یعنی، آن که وسیله شفاعت خواه و ضمیمه شفیع به نزد او برده می‌شود و از او خواسته «شفاعت خواه» طلب می‌‌شود<ref name=":0" />.

	شفاعت در ~~قرآن،~~ اصل وجود شفاعت طبق آیات چندی از قرآن اثبات می‌شود که در این جا به ذکر چند آیه می‌پردازیم: 1- بقره/255: «مَن ذَ الَّذی یشفَعُ عِندَهُ اِلا باذِنه» (کیست که نزد او (خداوند) به شفاعت برخیزد مگر به فرمان و اجازه او. این آیه شفاعت بااذن الهی را ثابت می‌کند.		شفاعت در [[قرآن]]، اصل وجود شفاعت طبق آیات چندی از [[قرآن]] اثبات می‌شود که در این جا به ذکر چند آیه می‌پردازیم: 1- بقره/255: «مَن ذَ الَّذی یشفَعُ عِندَهُ اِلا باذِنه» (کیست که نزد او (خداوند) به شفاعت برخیزد مگر به فرمان و اجازه او. این آیه شفاعت بااذن الهی را ثابت می‌کند.

	در آیه 87/ مریم: «لا یملکون الشفاعَهَ اِلّا مَن اتَخَذَ عِنْدَ الرَّحمن عَهداً» (در روز قیامت هیچ کس مالک شفاعت نباشد مگر کسی که از خداوند رحمان عهدی (در این زمینه) گرفته باشد. این آیه اجمالاً وجود شفاعت برای آنان را که عهد دارند ثابت می‌داند. آیات دیگری مثل: طه/ 109 و انبیاء/28 در قرآن برای اثبات شفاعت وجود دارد. شفاعت در روایات: روایات فراوانی از اهل تسنن و تشیع درباره اثبات شفاعت وارد شده است. در معجم‌های حدیثی اهل سنت مانند «المعجم المفهرس لا لفاظ الحدیث النبوی» روایات شفاعت از پیامبر اکرم(ص) نقل شده و در کتب صحاح اهل سنت نیز آمده است. یکی از علما نویسندگان حوزه علمیه قم به عنوان نمونه تعداد چهل و پنج حدیث درباره اثبات شفاعت از صحاح اهل سنت جمع آوری و در کتاب خود ذکر کرده است. در بعضی از کتب روایی شیعه نیز احادیث فراوانی درباره شفاعت وارد شده است<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/61- 34.</ref>. به طور کلی می‌توان احادیث وارده در باب شفاعت از سوی امامان شیعه را به سه دسته تقسیم کرد:		در آیه 87/ مریم: «لا یملکون الشفاعَهَ اِلّا مَن اتَخَذَ عِنْدَ الرَّحمن عَهداً» (در روز قیامت هیچ کس مالک شفاعت نباشد مگر کسی که از خداوند رحمان عهدی (در این زمینه) گرفته باشد. این آیه اجمالاً وجود شفاعت برای آنان را که عهد دارند ثابت می‌داند. آیات دیگری مثل: طه/ 109 و انبیاء/28 در قرآن برای اثبات شفاعت وجود دارد. شفاعت در روایات: روایات فراوانی از اهل تسنن و تشیع درباره اثبات شفاعت وارد شده است. در معجم‌های حدیثی اهل سنت مانند «المعجم المفهرس لا لفاظ الحدیث النبوی» روایات شفاعت از پیامبر اکرم(ص) نقل شده و در کتب صحاح اهل سنت نیز آمده است. یکی از علما نویسندگان حوزه علمیه [[قم]] به عنوان نمونه تعداد چهل و پنج حدیث درباره اثبات شفاعت از صحاح اهل سنت جمع آوری و در کتاب خود ذکر کرده است. در بعضی از کتب روایی شیعه نیز احادیث فراوانی درباره شفاعت وارد شده است<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/61- 34.</ref>. به طور کلی می‌توان احادیث وارده در باب شفاعت از سوی امامان شیعه را به سه دسته تقسیم کرد:

	# دسته اول، احادیثی هستند که اصل وجود شفاعت را اثبات می‌کنند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/37- 40.</ref>؛		# دسته اول، احادیثی هستند که اصل وجود شفاعت را اثبات می‌کنند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/37- 40.</ref>؛
	# دسته دوم، روایاتی هستند که شفیعان را معرفی و کیفیت شفاعت آنان را بیان می‌کنند. این شفیعان عبارتند از: وجود مبارک حضرت پیامبر اکرم(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س)، ائمه معصومین، ~~قرآن،~~ انبیاء، علما، شهدا، ملائکه، مؤمنان و شیعیان، کلمه اخلاص، ایمان اعمالی مانند، جهاد، روزه، عمل به حق، راستگویی، عمل به دستورهای انبیاء، صله رحم، رعایت امانت و توبه<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/122.</ref><ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/123.</ref>؛		# دسته دوم، روایاتی هستند که شفیعان را معرفی و کیفیت شفاعت آنان را بیان می‌کنند. این شفیعان عبارتند از: وجود مبارک حضرت پیامبر اکرم(ص)، [[فاطمه(س)\|حضرت فاطمه زهرا(س)]]، ائمه معصومین، [[قرآن]]، انبیاء، علما، شهدا، ملائکه، مؤمنان و شیعیان، کلمه اخلاص، ایمان اعمالی مانند، جهاد، روزه، عمل به حق، راستگویی، عمل به دستورهای انبیاء، صله رحم، رعایت امانت و [[توبه]]<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/122.</ref><ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/123.</ref>؛
	# دسته سوم، احادیثی هستند که شرایط و موانع شفاعت را بیان می‌کنند، مثلاً در حدیثی پیامبر اکرم(ص) شفاعت حضرت فاطمه زهرا(س) را برای زنانی ثابت می‌داند که اعمال واجب خود مانند: نماز، روزه، حج، زکات و اطاعت از شوهر را انجام داده باشند و از دوستداران حضرت علی(ع) به حساب آیند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص. 8/59.</ref>.		# دسته سوم، احادیثی هستند که شرایط و موانع شفاعت را بیان می‌کنند، مثلاً در حدیثی پیامبر اکرم(ص) شفاعت [[فاطمه(س)\|حضرت فاطمه زهرا(س)]] را برای زنانی ثابت می‌داند که اعمال واجب خود مانند: نماز، روزه، حج، زکات و اطاعت از شوهر را انجام داده باشند و از دوستداران [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|حضرت علی(ع)]] به حساب آیند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص. 8/59.</ref>.

	امام صادق(ع) در آخرین لحظات عمر خود، مهم‌ترین سفارشی که به اطرافیان خود کرد، این بود: <blockquote>«کسی که نماز را سبک شمارد، به شفاعت ما نایل نخواهد شد»<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/404.</ref>. </blockquote>از اشکالاتی که بر مسأله شفاعت وارد شده است این است که شفیع با شفاعت خود از اجرای قانون کلی خداوند جلوگیری می‌کند و بدین ترتیب، تبعیض در قانون خداوند راه می‌یابد، علامه طباطبائی در مقام رفع این اشکال می‌فرماید: «باید دانست که شفیع از خداوند در مقام شفاعت، سه چیز را نمی‌خواهد:		[[امام جعفر بن محمد صادق(ع)\|امام صادق(ع)]] در آخرین لحظات عمر خود، مهم‌ترین سفارشی که به اطرافیان خود کرد، این بود: <blockquote>«کسی که نماز را سبک شمارد، به شفاعت ما نایل نخواهد شد»<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/404.</ref>. </blockquote>از اشکالاتی که بر مسأله شفاعت وارد شده است این است که شفیع با شفاعت خود از اجرای قانون کلی خداوند جلوگیری می‌کند و بدین ترتیب، تبعیض در قانون خداوند راه می‌یابد، علامه طباطبائی در مقام رفع این اشکال می‌فرماید: «باید دانست که شفیع از خداوند در مقام شفاعت، سه چیز را نمی‌خواهد:

	# از او نمی‌خواهد که مولویت خود و عبودیت عبد را نادیده بگیرد و باطل کند؛		# از او نمی‌خواهد که مولویت خود و عبودیت عبد را نادیده بگیرد و باطل کند؛
	# از او نمی‌خواهد که از حکم خود صرف نظر کند؛		# از او نمی‌خواهد که از حکم خود صرف نظر کند؛
	# از او نمی‌خواهد که قانون کلی مجازات را باطل کند<ref>طباطبایی، سیدمحمد حسین. '''''المیزان فی تفسیر القرآن'''''. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1393ق، چ3، ص1/159.</ref>.		# از او نمی‌خواهد که [[قانون]] کلی مجازات را باطل کند<ref>طباطبایی، سیدمحمد حسین. '''''المیزان فی تفسیر القرآن'''''. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1393ق، چ3، ص1/159.</ref>.

	استاد شهید مطهری نیز در توجیه شفاعت، بیان دیگری دارد و می‌گوید: شفاعت بر دو قسم است:		استاد شهید مطهری نیز در توجیه شفاعت، بیان دیگری دارد و می‌گوید: شفاعت بر دو قسم است:
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	# شفاعت مغفرت یا از بین بردن عذاب.		# شفاعت مغفرت یا از بین بردن عذاب.

	شفاعت رهبری یا عمل، آن است که شخص به واسطه پیروی از دستورهای یک پیشوا و عمل به فرموده‌های او، همراه با او به بهشت وارد می‌شود. بسیاری از روایاتی که شفاعت پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم و علما و مؤمنان را مطرح می‌کند، ناظر به همین شفاعت است؛ یعنی، در حقیقت اطاعت از راهنمایی‌های یک فرد در قیامت به صورت شفاعت راهنما از رهبر، تجسّم پیدا می‌کند. عمده بحث در شفاعت، در مغفرت است که باعث از بین بردن عذاب گناهکار می‌شود. اگر آیات و روایات دلالت بر شفاعت نمی‌کرد از راه عقل می‌توانستیم برای نفوس کلیّه، اثبات شفاعت کنیم<ref>مطهری، مرتضی. '''''عدل''''' '''''الهی'''''. تهران: صدرا، ص247- 265.</ref>. به هر حال شفاعت نه تنها باعث تشویق به گناه نمی‌شود بلکه دارای آثار تربیتی مهمی است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار تربیتی مهم است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار عبارتند از:		شفاعت رهبری یا عمل، آن است که شخص به واسطه پیروی از دستورهای یک پیشوا و عمل به فرموده‌های او، همراه با او به [[بهشت]] وارد می‌شود. بسیاری از روایاتی که شفاعت پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم و علما و مؤمنان را مطرح می‌کند، ناظر به همین شفاعت است؛ یعنی، در حقیقت اطاعت از راهنمایی‌های یک فرد در قیامت به صورت شفاعت راهنما از رهبر، تجسّم پیدا می‌کند. عمده بحث در شفاعت، در مغفرت است که باعث از بین بردن عذاب گناهکار می‌شود. اگر آیات و روایات دلالت بر شفاعت نمی‌کرد از راه عقل می‌توانستیم برای نفوس کلیّه، اثبات شفاعت کنیم<ref>مطهری، مرتضی. '''''عدل''''' '''''الهی'''''. تهران: صدرا، ص247- 265.</ref>. به هر حال شفاعت نه تنها باعث تشویق به گناه نمی‌شود بلکه دارای آثار تربیتی مهمی است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار تربیتی مهم است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار عبارتند از:

	# ایجاد امید و مبارزه با روح یأس؛		# ایجاد امید و مبارزه با روح یأس؛
خط ۳۲:		خط ۳۲:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[قانون]]
			* [[فاطمه(س)]]
			* [[قرآن]]
			* [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)]]
			* [[توبه]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	خدیجه بوترابی		خدیجه بوترابی
			[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]

Samei در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۵

2025-01-12T14:05:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۵
خط ۱:		خط ۱:
	'''شفاعت،''' خواهش‌گری و پایمردی. در لغت از «شفع» که به معنای ضمیمه کردن چیزی به چیز دیگر و جفت و زوج می‌باشد و در مقابل لغت «وتر» که به معنای طاق و فرداست، قرار می‌گیرد<ref>راغب، اصفهانی. '''''المفردات فی غریب القرآن'''''. تهران: المکتبة المرتضویه، تحقیق محمد سید گیلانی، ص263.</ref>؛ و در اصطلاح به این معناست که، شخصی که وسیله و سبب ناقصی برای تقرب و نزدیکی به بزرگی را دارد، بخواهد آن را به کمک امر دیگری که واسطه است تکمیل کند؛ یعنی، در حقیقت آن واسطه را به وسیله آن به منظور خود می‌رسد، به طوری که اگر آن واسطه نبود، به علت ضعف وسیله خود نمی‌توانست به خواسته‌اش برسد<ref name=":0">طباطبایی، سیدمحمد حسین. '''''المیزان فی تفسیر القرآن'''''. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1393ق، چ3، ص1/157.</ref>. شفاعت دارای سه رکن است:		'''شفاعت،''' خواهش‌گری و پایمردی. در لغت از «شفع» که به معنای ضمیمه کردن چیزی به چیز دیگر و جفت و زوج می‌باشد و در مقابل لغت «وتر» که به معنای طاق و فرداست، قرار می‌گیرد<ref>راغب، اصفهانی. '''''المفردات فی غریب القرآن'''''. تهران: المکتبة المرتضویه، تحقیق محمد سید گیلانی، ص263.</ref>؛ و در اصطلاح به این معناست که، شخصی که وسیله و سبب ناقصی برای تقرب و نزدیکی به بزرگی را دارد، بخواهد آن را به کمک امر دیگری که واسطه است تکمیل کند؛ یعنی، در حقیقت آن واسطه را به وسیله آن به منظور خود می‌رسد، به طوری که اگر آن واسطه نبود، به علت ضعف وسیله خود نمی‌توانست به خواسته‌اش برسد<ref name=":0">طباطبایی، سیدمحمد حسین. '''''المیزان فی تفسیر القرآن'''''. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1393ق، چ3، ص1/157.</ref>. شفاعت دارای سه رکن است:

	* اول، مستشفع و شفاعت خواه که به آن «مشفوع‌له» (شفاعت شده به نفع او) نیز ~~می‌گویند.~~		* اول، مستشفع و شفاعت خواه که به آن «مشفوع‌له» (شفاعت شده به نفع او) نیز می‌گویند؛
	* دوم، شفیع یا ~~واسطه،~~		* دوم، شفیع یا واسطه؛
	* سوم، «المشفوع عنده» یعنی، آن که وسیله شفاعت خواه و ضمیمه شفیع به نزد او برده می‌شود و از او خواسته «شفاعت خواه» طلب می‌‌شود<ref name=":0" />.		* سوم، «المشفوع عنده» یعنی، آن که وسیله شفاعت خواه و ضمیمه شفیع به نزد او برده می‌شود و از او خواسته «شفاعت خواه» طلب می‌‌شود<ref name=":0" />.

Samei در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۵

2025-01-12T14:05:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۵
خط ۹:		خط ۹:
	در آیه 87/ مریم: «لا یملکون الشفاعَهَ اِلّا مَن اتَخَذَ عِنْدَ الرَّحمن عَهداً» (در روز قیامت هیچ کس مالک شفاعت نباشد مگر کسی که از خداوند رحمان عهدی (در این زمینه) گرفته باشد. این آیه اجمالاً وجود شفاعت برای آنان را که عهد دارند ثابت می‌داند. آیات دیگری مثل: طه/ 109 و انبیاء/28 در قرآن برای اثبات شفاعت وجود دارد. شفاعت در روایات: روایات فراوانی از اهل تسنن و تشیع درباره اثبات شفاعت وارد شده است. در معجم‌های حدیثی اهل سنت مانند «المعجم المفهرس لا لفاظ الحدیث النبوی» روایات شفاعت از پیامبر اکرم(ص) نقل شده و در کتب صحاح اهل سنت نیز آمده است. یکی از علما نویسندگان حوزه علمیه قم به عنوان نمونه تعداد چهل و پنج حدیث درباره اثبات شفاعت از صحاح اهل سنت جمع آوری و در کتاب خود ذکر کرده است. در بعضی از کتب روایی شیعه نیز احادیث فراوانی درباره شفاعت وارد شده است<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/61- 34.</ref>. به طور کلی می‌توان احادیث وارده در باب شفاعت از سوی امامان شیعه را به سه دسته تقسیم کرد:		در آیه 87/ مریم: «لا یملکون الشفاعَهَ اِلّا مَن اتَخَذَ عِنْدَ الرَّحمن عَهداً» (در روز قیامت هیچ کس مالک شفاعت نباشد مگر کسی که از خداوند رحمان عهدی (در این زمینه) گرفته باشد. این آیه اجمالاً وجود شفاعت برای آنان را که عهد دارند ثابت می‌داند. آیات دیگری مثل: طه/ 109 و انبیاء/28 در قرآن برای اثبات شفاعت وجود دارد. شفاعت در روایات: روایات فراوانی از اهل تسنن و تشیع درباره اثبات شفاعت وارد شده است. در معجم‌های حدیثی اهل سنت مانند «المعجم المفهرس لا لفاظ الحدیث النبوی» روایات شفاعت از پیامبر اکرم(ص) نقل شده و در کتب صحاح اهل سنت نیز آمده است. یکی از علما نویسندگان حوزه علمیه قم به عنوان نمونه تعداد چهل و پنج حدیث درباره اثبات شفاعت از صحاح اهل سنت جمع آوری و در کتاب خود ذکر کرده است. در بعضی از کتب روایی شیعه نیز احادیث فراوانی درباره شفاعت وارد شده است<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/61- 34.</ref>. به طور کلی می‌توان احادیث وارده در باب شفاعت از سوی امامان شیعه را به سه دسته تقسیم کرد:

	1- دسته اول، احادیثی هستند که اصل وجود شفاعت را اثبات می‌کنند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/37- 40.</ref>.		# دسته اول، احادیثی هستند که اصل وجود شفاعت را اثبات می‌کنند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/37- 40.</ref>؛
			# دسته دوم، روایاتی هستند که شفیعان را معرفی و کیفیت شفاعت آنان را بیان می‌کنند. این شفیعان عبارتند از: وجود مبارک حضرت پیامبر اکرم(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س)، ائمه معصومین، قرآن، انبیاء، علما، شهدا، ملائکه، مؤمنان و شیعیان، کلمه اخلاص، ایمان اعمالی مانند، جهاد، روزه، عمل به حق، راستگویی، عمل به دستورهای انبیاء، صله رحم، رعایت امانت و توبه<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/122.</ref><ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/123.</ref>؛
			# دسته سوم، احادیثی هستند که شرایط و موانع شفاعت را بیان می‌کنند، مثلاً در حدیثی پیامبر اکرم(ص) شفاعت حضرت فاطمه زهرا(س) را برای زنانی ثابت می‌داند که اعمال واجب خود مانند: نماز، روزه، حج، زکات و اطاعت از شوهر را انجام داده باشند و از دوستداران حضرت علی(ع) به حساب آیند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص. 8/59.</ref>.

	2- دسته دوم، روایاتی هستند که شفیعان را معرفی و کیفیت شفاعت آنان را بیان می‌کنند. این شفیعان عبارتند از: وجود مبارک حضرت پیامبر اکرم(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س)، ائمه معصومین، قرآن، انبیاء، علما، شهدا، ملائکه، مؤمنان و شیعیان، کلمه اخلاص، ایمان اعمالی مانند، جهاد، روزه، عمل به حق، راستگویی، عمل به دستورهای انبیاء، صله رحم، رعایت امانت و توبه<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/122.</ref><ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/123.</ref>.		امام صادق(ع) در آخرین لحظات عمر خود، مهم‌ترین سفارشی که به اطرافیان خود کرد، این بود: <blockquote>«کسی که نماز را سبک شمارد، به شفاعت ما نایل نخواهد شد»<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/404.</ref>. </blockquote>از اشکالاتی که بر مسأله شفاعت وارد شده است این است که شفیع با شفاعت خود از اجرای قانون کلی خداوند جلوگیری می‌کند و بدین ترتیب، تبعیض در قانون خداوند راه می‌یابد، علامه طباطبائی در مقام رفع این اشکال می‌فرماید: «باید دانست که شفیع از خداوند در مقام شفاعت، سه چیز را نمی‌خواهد:

	3- دسته سوم، احادیثی هستند که شرایط و موانع شفاعت را بیان می‌کنند، مثلاً در حدیثی پیامبر اکرم(ص) شفاعت حضرت فاطمه زهرا(س) را برای زنانی ثابت می‌داند که اعمال واجب خود مانند: نماز، روزه، حج، زکات و اطاعت از شوهر را انجام داده باشند و از دوستداران حضرت علی(ع) به حساب آیند<ref>مجلسی، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، چ2، ص. 8/59.</ref>.

	امام صادق(ع) در آخرین لحظات عمر خود، مهم‌ترین سفارشی که به اطرافیان خود کرد، این بود: <blockquote>«کسی که نماز را سبک شمارد، به شفاعت ما نایل نخواهد شد»<ref>محمدی ری‌شهری، محمد. '''''میزان''''' '''''الحکمه'''''. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، چ4، ص5/404.</ref>. </blockquote>از اشکالاتی که بر مسأله شفاعت وارد شده است این است که شفیع با شفاعت خود از اجرای قانون کلی خداوند جلوگیری می‌کند و بدین ترتیب، تبعیض در قانون خداوند راه می‌یابد، علامه طباطبائی در مقام رفع این اشکال می‌فرماید: «باید دانست که شفیع از خداوند در مقام شفاعت، سه چیز را نمی‌خواهد.

	# از او نمی‌خواهد که مولویت خود و عبودیت عبد را نادیده بگیرد و باطل کند؛		# از او نمی‌خواهد که مولویت خود و عبودیت عبد را نادیده بگیرد و باطل کند؛
خط ۲۶:		خط ۲۴:
	# شفاعت مغفرت یا از بین بردن عذاب.		# شفاعت مغفرت یا از بین بردن عذاب.

	شفاعت رهبری یا عمل، آن است که شخص به واسطه پیروی از دستورهای یک پیشوا و عمل به فرموده‌های او، همراه با او به بهشت وارد می‌شود. بسیاری از روایاتی که شفاعت پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم و علما و مؤمنان را مطرح می‌کند، ناظر به همین شفاعت است؛ یعنی، در حقیقت اطاعت از راهنمایی‌های یک فرد در قیامت به صورت شفاعت راهنما از رهبر، تجسّم پیدا می‌کند. عمده بحث در شفاعت، در مغفرت است که باعث از بین بردن عذاب گناهکار می‌شود. اگر آیات و روایات دلالت بر شفاعت نمی‌کرد از راه عقل می‌توانستیم برای نفوس کلیّه، اثبات شفاعت کنیم<ref>مطهری، مرتضی. '''''عدل''''' '''''الهی'''''. تهران: صدرا، ص247- 265.</ref>. به هر حال شفاعت نه تنها باعث تشویق به گناه نمی‌شود بلکه دارای آثار تربیتی مهمی است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار تربیتی مهم است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار عبارتند از: 1- ایجاد امید و مبارزه با روح ~~یأس. 2-~~ ایجاد رابطه‌ای معنوی با اولیاء ~~الله. 3-~~ تحصیل شرایط ~~شفاعت. 4-~~ توجه به سلسله شفیعان<ref>مکارم‌شیرازی، با همکاری جمعی نویسندگان. '''''پیام''''' '''''قرآن'''''. قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین، 1370، چ1، ص523- 6/531.</ref>		شفاعت رهبری یا عمل، آن است که شخص به واسطه پیروی از دستورهای یک پیشوا و عمل به فرموده‌های او، همراه با او به بهشت وارد می‌شود. بسیاری از روایاتی که شفاعت پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم و علما و مؤمنان را مطرح می‌کند، ناظر به همین شفاعت است؛ یعنی، در حقیقت اطاعت از راهنمایی‌های یک فرد در قیامت به صورت شفاعت راهنما از رهبر، تجسّم پیدا می‌کند. عمده بحث در شفاعت، در مغفرت است که باعث از بین بردن عذاب گناهکار می‌شود. اگر آیات و روایات دلالت بر شفاعت نمی‌کرد از راه عقل می‌توانستیم برای نفوس کلیّه، اثبات شفاعت کنیم<ref>مطهری، مرتضی. '''''عدل''''' '''''الهی'''''. تهران: صدرا، ص247- 265.</ref>. به هر حال شفاعت نه تنها باعث تشویق به گناه نمی‌شود بلکه دارای آثار تربیتی مهمی است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار تربیتی مهم است که از گناه جلوگیری می‌کند. این آثار عبارتند از:

			# ایجاد امید و مبارزه با روح یأس؛
			# ایجاد رابطه‌ای معنوی با اولیاء الله؛
			# تحصیل شرایط شفاعت؛
			# توجه به سلسله شفیعان<ref>مکارم‌شیرازی، با همکاری جمعی نویسندگان. '''''پیام''''' '''''قرآن'''''. قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین، 1370، چ1، ص523- 6/531.</ref>.

			== نیز نگاه کنید به ==

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			دانشنامه ایران

			== نویسنده مقاله ==
			خدیجه بوترابی

Samei در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۳

2025-01-12T14:03:02Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''شفاعت،''' خواهش‌گري و پايمردي. در لغت از «شفع» كه به معناي ضميمه كردن چيزي به چيز ديگر و جفت و زوج مي‌باشد و در مقابل لغت «وتر» كه به معناي طاق و فرداست، قرار مي‌گيرد؛¹ و در اصطلاح به اين معناست كه، شخصي كه وسيله و سبب ناقصي براي تقرب و نز...» ایجاد کرد

2024-08-16T06:30:22Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''شفاعت،''' خواهش‌گري و پايمردي. در لغت از «شفع» كه به معناي ضميمه كردن چيزي به چيز ديگر و جفت و زوج مي‌باشد و در مقابل لغت «وتر» كه به معناي طاق و فرداست، قرار مي‌گيرد؛1 و در اصطلاح به اين معناست كه، شخصي كه وسيله و سبب ناقصي براي تقرب و نز...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''شفاعت،''' خواهش‌گري و پايمردي. در لغت از «شفع» كه به معناي ضميمه كردن چيزي به چيز ديگر و جفت و زوج مي‌باشد و در مقابل لغت «وتر» كه به معناي طاق و فرداست، قرار مي‌گيرد؛1 و در اصطلاح به اين معناست كه، شخصي كه وسيله و سبب ناقصي براي تقرب و نزديكي به بزرگي را دارد، بخواهد آن را به كمك امر ديگري كه واسطه است تكميل كند؛ يعني، در حقيقت آن واسطه را به وسيلة آن به منظور خود مي‌رسد، به طوري كه اگر آن واسطه نبود، به علت ضعف وسيلة خود نمي‌توانست به خواسته‌اش برسد.2 شفاعت داراي سه ركن است: اول، مستشفع و شفاعت خواه كه به آن «مشفوع‌له» (شفاعت شده به نفع او) نيز مي‌گويند. دوم، شفيع يا واسطه، سوم، «المشفوع عنده» يعني، آن كه وسيلة شفاعت خواه و ضميمة شفيع به نزد او برده مي‌شود و از او خواسته «شفاعت خواه» طلب مي‌‌شود.3 شفاعت در قرآن، اصل وجود شفاعت طبق آيات چندي از قرآن اثبات مي‌شود كه در اين جا به ذكر چند آيه مي‌پردازيم: 1- بقره/255: «مَن ذَ الَّذي يشفَعُ عِندَهُ اِلا باذِنه» (كيست كه نزد او (خداوند) به شفاعت برخيزد مگر به فرمان و اجازه او. اين آيه شفاعت بااذن الهي را ثابت مي‌كند. در آيه 87/ مريم: «لا يملكون الشفاعَةَ اِلّا مَن اتَخَذَ عِنْدَ الرَّحمن عَهداً» (در روز قيامت هيچ كس مالك شفاعت نباشد مگر كسي كه از خداوند رحمان عهدي (در اين زمينه) گرفته باشد. اين آيه اجمالاً وجود شفاعت براي آنان را كه عهد دارند ثابت مي‌داند. آيات ديگري مثل: طه/ 109 و انبياء/28 در قرآن براي اثبات شفاعت وجود دارد. شفاعت در روايات: روايات فراواني از اهل تسنن و تشيع دربارة اثبات شفاعت وارد شده است. در معجم‌هاي حديثي اهل سنت مانند «المعجم المفهرس لا لفاظ الحديث النبوي» روايات شفاعت از پيامبر اكرم(ص) نقل شده و در كتب صحاح اهل سنت نيز آمده است. يكي از علما نويسندگان حوزه علميه قم به عنوان نمونه تعداد چهل و پنج حديث دربارة اثبات شفاعت از صحاح اهل سنت جمع آوري و در كتاب خود ذكر كرده است. در بعضي از كتب روايي شيعه نيز احاديث فراواني دربارة شفاعت وارد شده است.4 به طور كلي مي‌توان احاديث وارده در باب شفاعت از سوي امامان شيعه را به سه دسته تقسيم كرد: 1- دستة اول، احاديثي هستند كه اصل وجود شفاعت را اثبات مي‌كنند.5 2- دستة دوم، رواياتي هستند كه شفيعان را معرفي و كيفيت شفاعت آنان را بيان مي‌كنند. اين شفيعان عبارتند از: وجود مبارك حضرت پيامبر اكرم(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س)، ائمه معصومين، قرآن، انبياء، علما، شهدا، ملائكه، مؤمنان و شيعيان، كلمه اخلاص، ايمان اعمالي مانند، جهاد، روزه، عمل به حق، راستگويي، عمل به دستورهاي انبياء، صله رحم، رعايت امانت و توبه.7و6 3- دستة سوم، احاديثي هستند كه شرايط و موانع شفاعت را بيان مي‌كنند، مثلاً در حديثي پيامبر اكرم(ص) شفاعت حضرت فاطمه زهرا(س) را براي زناني ثابت مي‌داند كه اعمال واجب خود مانند: نماز، روزه، حج، زكات و اطاعت از شوهر را انجام داده باشند و از دوستداران حضرت علي(ع) به حساب آيند.8 امام صادق(ع) در آخرين لحظات عمر خود، مهم‌ترين سفارشي كه به اطرافيان خود كرد، اين بود: «كسي كه نماز را سبك شمارد، به شفاعت ما نايل نخواهد شد».9 از اشكالاتي كه بر مسأله شفاعت وارد شده است اين است كه شفيع با شفاعت خود از اجراي قانون كلي خداوند جلوگيري مي‌كند و بدين ترتيب، تبعيض در قانون خداوند راه مي‌يابد، علامه طباطبائي در مقام رفع اين اشكال مي‌فرمايد: «بايد دانست كه شفيع از خداوند در مقام شفاعت، سه چيز را نمي‌خواهد. 1- از او نمي‌خواهد كه مولويت خود و عبوديت عبد را ناديده بگيرد و باطل كند. 2- از او نمي‌خواهد كه از حكم خود صرف نظر كند. 3- از او نمي‌خواهد كه قانون كلي مجازات را باطل كند.10 استاد شهيد مطهري نيز در توجيه شفاعت، بيان ديگري دارد و مي‌گويد: شفاعت بر دو قسم است: 1- شفاعت رهبري يا عمل. 2- شفاعت مغفرت يا از بين بردن عذاب. شفاعت رهبري يا عمل، آن است كه شخص به واسطه پيروي از دستورهاي يك پيشوا و عمل به فرموده‌هاي او، همراه با او به بهشت وارد مي‌شود. بسياري از رواياتي كه شفاعت پيامبر اكرم(ص) و امامان معصوم و علما و مؤمنان را مطرح مي‌كند، ناظر به همين شفاعت است؛ يعني، در حقيقت اطاعت از راهنمايي‌هاي يك فرد در قيامت به صورت شفاعت راهنما از رهبر، تجسّم پيدا مي‌كند. عمده بحث در شفاعت، در مغفرت است كه باعث از بين بردن عذاب گناهكار مي‌شود. اگر آيات و روايات دلالت بر شفاعت نمي‌كرد از راه عقل مي‌توانستيم براي نفوس كليّه، اثبات شفاعت كنيم.11 به هر حال شفاعت نه تنها باعث تشويق به گناه نمي‌شود بلكه داراي آثار تربيتي مهمي است كه از گناه جلوگيري مي‌كند. اين آثار تربيتي مهم است كه از گناه جلوگيري مي‌كند. اين آثار عبارتند از: 1- ايجاد اميد و مبارزه با روح يأس. 2- ايجاد رابطه‌اي معنوي با اولياء الله. 3- تحصيل شرايط شفاعت. 4- توجه به سلسله شفيعان.12

'''مآخذ:'''

1. راغب، اصفهاني. '''''المفردات في غريب القرآن'''''. تهران: المكتبة المرتضويه، تحقيق محمد سيد گيلاني، ص263.

2. طباطبايي، سيدمحمد حسين. '''''الميزان في تفسير القرآن'''''. بيروت: مؤسسه الاعلمي للمطبوعات، 1393ق، چ3، ص1/157.

3. همان.

4. مجلسي، محمدباقر. '''''بحار الانوار'''''. بيروت: مؤسسة الوفاء، 1403ق، چ2، ص8/61- 34.

5. همان، ص8/37- 40.

6. محمدي ري‌شهري، محمد. '''''ميزان''''' '''''الحكمه'''''. قم: دفتر تبليغات اسلامي، 1371، چ4، ص5/122.

7. همان، ص5/123.

8. مجلسي. 8/59.

9. محمدي ري‌شهري. 5/404.

10. طباطبائي. 1/159.

11. مطهري، مرتضي. '''''عدل''''' '''''الهي'''''. تهران: صدرا، ص247- 265.

12. مكارم‌شيرازي، ؛ با همكاري جمعي نويسندگان. '''''پيام''''' '''''قرآن'''''. قم: مدرسة امام اميرالمؤمنين، 1370، چ1، ص523- 6/531.

خدیجه بوترابی