https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B4%D9%85%D8%B3_%D9%82%DB%8C%D8%B3_%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8Cشمس قیس رازی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T18:42:46Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3_%D9%82%DB%8C%D8%B3_%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=10204&oldid=prevSamei در ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸2025-06-09T15:18:10Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:کتاب شمس.jpg|بندانگشتی|کتاب المعجم فی معاییر اشعارالعجم برگرفته از سایت کتابناک قابل بازیابی از https://ketabnak.com/persons/21278/%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%82%DB%8C%D8%B3+%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:کتاب شمس.jpg|بندانگشتی|کتاب المعجم فی معاییر اشعارالعجم برگرفته از سایت کتابناک قابل بازیابی از https://ketabnak.com/persons/21278/%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%82%DB%8C%D8%B3+%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شمس قیس رازی (سده 6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد<ref name=":0">قزوینی، محمد. '''مقدمه بر ''المعجم فی معاییر اشعارالعجم'''''، نوشته شمسالدین محمد شمس قیس رازی، با مقابله مدرس رضوی، تهران: مؤسسه خاور، 1314 ش، ص د.</ref>. در این سال، پس از آنکه علاءالدین محمد خوارزمشاه (حک 596ـ 617 ق / ؟م) به قصد فتح عراق و بغداد از خوارزم به حرکت درآمد و از خراسان عبور کرد، شمس قیس نیز در رکاب او به عراق رفت و چندی در آن جا زیست. در حدود 632 ق / ؟م از عراق رهسپار [[استان فارس|فارس]] شد و به خدمت اتابک سعد بن زنگی درآمد<ref>صفا، ذبیحالله''. '''تاریخ ادبیات در ایران'''''، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 1031، 1032.</ref>. پس از مرگ سعد به دربار پسر او اتابک ابوبکر بن سعد (حک 613 ـ 659 ق/ ؟م) پیوست. مهمترین تألیف وی المعجم فی معاییر اشعارالعجم نام دارد که مشهورترین کتاب عروض و قوافی و محسنات شعر فارسی به شمار میرود. او نخستین بار در 614 ق / ؟م در مرو طرح این کتاب را ریخت، اما این طرح در وقایع 617 ق / ؟م مفقود شد و دوباره با کمک روستائیان عراق آن را پیدا کرد و در 630 ق / ؟م آن را در فارس به پایان برد<ref>'''''اثرآفرینان'''''، زیر نظر سید کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1378 ش، ج 3، ص 367.</ref>. جز کتاب مذکور دو اثر دیگر به نامهای الکافی فی العروضین و القوافی و حدائقالمعجم را به وی نسبت دادهاند<ref name=":0" />. نثر شمس قیس یکی از بهترین نثرهای روزگار خود به شمار میرود و به نظر میرسد که نثر دری با مرگ وی و [[سعدی]] به خاک رفته است<ref>بهار(ملکالشعرا)، محمدتقی. '''''سبک شناسی'''''، تهران: کتابهای پرستو، چ 4، 2535، ج 3، ص 35.</ref><ref>علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا. '''''معانی و بیان'''''، تهران: سمت، چ 1، 1376 ش، ص 19.</ref><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''، تهران: ص 1494 ـ 1495 (ذیل شمس قیس).</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شمس قیس رازی (سده 6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد<ref name=":0">قزوینی، محمد. '''مقدمه بر ''المعجم فی معاییر اشعارالعجم'''''، نوشته شمسالدین محمد شمس قیس رازی، با مقابله مدرس رضوی، تهران: مؤسسه خاور، 1314 ش، ص د.</ref>. در این سال، پس از آنکه علاءالدین محمد خوارزمشاه (حک 596ـ 617 ق / ؟م) به قصد فتح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و بغداد از خوارزم به حرکت درآمد و از خراسان عبور کرد، شمس قیس نیز در رکاب او به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>رفت و چندی در آن جا زیست. در حدود 632 ق / ؟م از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>رهسپار [[استان فارس|فارس]] شد و به خدمت اتابک سعد بن زنگی درآمد<ref>صفا، ذبیحالله''. '''تاریخ ادبیات در ایران'''''، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 1031، 1032.</ref>. پس از مرگ سعد به دربار پسر او اتابک ابوبکر بن سعد (حک 613 ـ 659 ق/ ؟م) پیوست. مهمترین تألیف وی المعجم فی معاییر اشعارالعجم نام دارد که مشهورترین کتاب عروض و قوافی و محسنات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شعر فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به شمار میرود. او نخستین بار در 614 ق / ؟م در مرو طرح این کتاب را ریخت، اما این طرح در وقایع 617 ق / ؟م مفقود شد و دوباره با کمک روستائیان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>آن را پیدا کرد و در 630 ق / ؟م آن را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|فارس]] </ins>به پایان برد<ref>'''''اثرآفرینان'''''، زیر نظر سید کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1378 ش، ج 3، ص 367.</ref>. جز کتاب مذکور دو اثر دیگر به نامهای الکافی فی العروضین و القوافی و حدائقالمعجم را به وی نسبت دادهاند<ref name=":0" />. نثر شمس قیس یکی از بهترین نثرهای روزگار خود به شمار میرود و به نظر میرسد که نثر دری با مرگ وی و [[سعدی]] به خاک رفته است<ref>بهار(ملکالشعرا)، محمدتقی. '''''سبک شناسی'''''، تهران: کتابهای پرستو، چ 4، 2535، ج 3، ص 35.</ref><ref>علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا. '''''معانی و بیان'''''، تهران: سمت، چ 1، 1376 ش، ص 19.</ref><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''، تهران: ص 1494 ـ 1495 (ذیل شمس قیس).</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان فارس]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان فارس]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[سعدی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[سعدی]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[شعر فارسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3_%D9%82%DB%8C%D8%B3_%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=10094&oldid=prevNazli در ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۷2025-06-09T06:07:54Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالقاسم رادفر</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr>
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3_%D9%82%DB%8C%D8%B3_%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=10093&oldid=prevNazli در ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۷2025-06-09T06:07:25Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شمس قیس رازی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدة </del>6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> در این سال، پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنكه </del>علاءالدین محمد خوارزمشاه (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حك </del>596ـ 617 ق / ؟م) به قصد فتح عراق و بغداد از خوارزم به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حركت </del>درآمد و از خراسان عبور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد، </del>شمس قیس نیز در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ركاب </del>او به عراق رفت و چندی در آن جا زیست. در حدود 632 ق / ؟م از عراق رهسپار [[استان فارس|فارس]] شد و به خدمت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتابك </del>سعد بن زنگی درآمد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> پس از مرگ سعد به دربار پسر او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتابك ابوبكر </del>بن سعد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حك </del>613 ـ 659 ق/ ؟م) پیوست. مهمترین تألیف وی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>المعجم فی معاییر اشعارالعجم<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>نام دارد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>مشهورترین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب </del>عروض و قوافی و محسنات شعر فارسی به شمار میرود. او نخستین بار در 614 ق / ؟م در مرو طرح این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب </del>را ریخت، اما این طرح در وقایع 617 ق / ؟م مفقود شد و دوباره با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كمك </del>روستائیان عراق آن را پیدا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد </del>و در 630 ق / ؟م آن را در فارس به پایان برد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> جز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب مذكور </del>دو اثر دیگر به نامهای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''الكافی </del>فی العروضین و القوافی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>حدائقالمعجم<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>را به وی نسبت دادهاند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.<sup>4</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> نثر شمس قیس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </del>از بهترین نثرهای روزگار خود به شمار میرود و به نظر میرسد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>نثر دری با مرگ وی و [[سعدی]] به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاك </del>رفته است.<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:کتاب شمس.jpg|بندانگشتی|کتاب المعجم فی معاییر اشعارالعجم برگرفته از سایت کتابناک قابل بازیابی از https://ketabnak.com/persons/21278/%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%82%DB%8C%D8%B3+%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شمس قیس رازی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سده </ins>6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0"</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قزوینی، محمد. '''مقدمه بر ''المعجم فی معاییر اشعارالعجم'''''، نوشته شمسالدین محمد شمس قیس رازی، با مقابله مدرس رضوی، تهران: مؤسسه خاور، 1314 ش، ص د.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>در این سال، پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنکه </ins>علاءالدین محمد خوارزمشاه (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حک </ins>596ـ 617 ق / ؟م) به قصد فتح عراق و بغداد از خوارزم به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرکت </ins>درآمد و از خراسان عبور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد، </ins>شمس قیس نیز در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رکاب </ins>او به عراق رفت و چندی در آن جا زیست. در حدود 632 ق / ؟م از عراق رهسپار [[استان فارس|فارس]] شد و به خدمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتابک </ins>سعد بن زنگی درآمد<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفا، ذبیحالله''. '''تاریخ ادبیات در ایران'''''، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 1031، 1032.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>پس از مرگ سعد به دربار پسر او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتابک ابوبکر </ins>بن سعد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حک </ins>613 ـ 659 ق/ ؟م) پیوست. مهمترین تألیف وی المعجم فی معاییر اشعارالعجم نام دارد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>مشهورترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب </ins>عروض و قوافی و محسنات شعر فارسی به شمار میرود. او نخستین بار در 614 ق / ؟م در مرو طرح این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب </ins>را ریخت، اما این طرح در وقایع 617 ق / ؟م مفقود شد و دوباره با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمک </ins>روستائیان عراق آن را پیدا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>و در 630 ق / ؟م آن را در فارس به پایان برد<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''اثرآفرینان'''''، زیر نظر سید کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1378 ش، ج 3، ص 367.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>جز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب مذکور </ins>دو اثر دیگر به نامهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الکافی </ins>فی العروضین و القوافی و حدائقالمعجم را به وی نسبت دادهاند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0" </ins>/><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>نثر شمس قیس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی </ins>از بهترین نثرهای روزگار خود به شمار میرود و به نظر میرسد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>نثر دری با مرگ وی و [[سعدی]] به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاک </ins>رفته است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>بهار(ملکالشعرا)، محمدتقی. '''''سبک شناسی'''''، تهران: کتابهای پرستو، چ 4، 2535، ج 3، ص 35.</ref><ref>علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''معانی و بیان'''''، تهران: سمت، چ 1، 1376 ش، ص 19.</ref></ins><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''، تهران: ص 1494 ـ 1495 (ذیل شمس قیس).</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1ـ قزوینی، محمد. مقدمه بر ''المعجم فی معاییر اشعارالعجم''، نوشتة شمسالدین محمد شمس قیس رازی، با مقابلة مدرس رضوی، تهران: مؤسسة خاور، 1314 ش، ص د.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان فارس]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سعدی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2ـ صفا، ذبیحالله''. تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 1031، 1032.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3ـ ''اثرآفرینان''، زیر نظر سید كمال حاج سیدجوادی، با همكاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1378 ش، ج 3، ص 367.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4ـ قزوینی، همان، ص ح (مقدمه).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5ـبهار(ملكالشعرا)، محمدتقی. ''سبك شناسی''، تهران: كتابهای پرستو، چ 4، 2535، ج 3، ص 35.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و نیز نگ: علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا. ''معانی و بیان''، تهران: سمت، چ 1، 1376 ش، ص 19؛ مصاحب، غلامحسین. ''دایرةالمعارف فارسی''، تهران: ص 1494 ـ 1495 (ذیل شمس قیس).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالقاسم رادفر</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%D9%85%D8%B3_%D9%82%DB%8C%D8%B3_%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=9823&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''شمس قیس رازی''' (سدة 6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد.<sup>1</sup> در این س...» ایجاد کرد2025-06-07T17:05:32Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''شمس قیس رازی''' (سدة 6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد.<sup>1</sup> در این س...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''شمس قیس رازی''' (سدة 6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد.<sup>1</sup> در این سال، پس از آنكه علاءالدین محمد خوارزمشاه (حك 596ـ 617 ق / ؟م) به قصد فتح عراق و بغداد از خوارزم به حركت درآمد و از خراسان عبور كرد، شمس قیس نیز در ركاب او به عراق رفت و چندی در آن جا زیست. در حدود 632 ق / ؟م از عراق رهسپار [[استان فارس|فارس]] شد و به خدمت اتابك سعد بن زنگی درآمد.<sup>2</sup> پس از مرگ سعد به دربار پسر او اتابك ابوبكر بن سعد (حك 613 ـ 659 ق/ ؟م) پیوست. مهمترین تألیف وی ''المعجم فی معاییر اشعارالعجم'' نام دارد كه مشهورترین كتاب عروض و قوافی و محسنات شعر فارسی به شمار میرود. او نخستین بار در 614 ق / ؟م در مرو طرح این كتاب را ریخت، اما این طرح در وقایع 617 ق / ؟م مفقود شد و دوباره با كمك روستائیان عراق آن را پیدا كرد و در 630 ق / ؟م آن را در فارس به پایان برد.<sup>3</sup> جز كتاب مذكور دو اثر دیگر به نامهای ''الكافی فی العروضین و القوافی'' و ''حدائقالمعجم'' را به وی نسبت دادهاند.<sup>4</sup> نثر شمس قیس یكی از بهترین نثرهای روزگار خود به شمار میرود و به نظر میرسد كه نثر دری با مرگ وی و [[سعدی]] به خاك رفته است.<sup>5</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1ـ قزوینی، محمد. مقدمه بر ''المعجم فی معاییر اشعارالعجم''، نوشتة شمسالدین محمد شمس قیس رازی، با مقابلة مدرس رضوی، تهران: مؤسسة خاور، 1314 ش، ص د.<br />
<br />
2ـ صفا، ذبیحالله''. تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 1031، 1032.<br />
<br />
3ـ ''اثرآفرینان''، زیر نظر سید كمال حاج سیدجوادی، با همكاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1378 ش، ج 3، ص 367.<br />
<br />
4ـ قزوینی، همان، ص ح (مقدمه).<br />
<br />
5ـبهار(ملكالشعرا)، محمدتقی. ''سبك شناسی''، تهران: كتابهای پرستو، چ 4، 2535، ج 3، ص 35.<br />
<br />
و نیز نگ: علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا. ''معانی و بیان''، تهران: سمت، چ 1، 1376 ش، ص 19؛ مصاحب، غلامحسین. ''دایرةالمعارف فارسی''، تهران: ص 1494 ـ 1495 (ذیل شمس قیس).<br />
<br />
ابوالقاسم رادفر</div>Samei