https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C
شیخ بهایی - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-16T10:47:26Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=10197&oldid=prev
Samei در ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۷
2025-06-09T15:07:05Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیخ بهائی (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متکلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیخ بهائی (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متکلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام<ref>صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 1039.</ref> در بعلبک لبنان زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد که از پیشوایان و مشایخ شیعه در جبل عامل بود، به قزوین آمد. مدتی در آنجا ماند و تحصیل را دنبال کرد<ref>رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''کشکول''''' شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هفت (مقدمه).</ref>. ابتدا نزد پدرش و سپس در محضر استادانی چون عبدالله یزدی (د 981ق / 1573م)، محمدباقر یزدی (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرداماد، </del>د 1041ق / 1631م)، ملا علی مذهّب درس خواند و به زودی در علوم دینی، ادبیات و سایر دانشهای رایج زمان سرآمد شد<ref>'''''اثر آفرینان'''.'' به کوشش کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ص 394.</ref>. در روزگار [[عباس یکم صفوی|شاه عباس بزرگ صفوی]] (حک 996-1038ق / 1588-1629م) نقش سیاسی مهمی در اداره امور کشور بر عهده گرفت. همچنین مدتی در هرات شیخ الاسلام گردید. پس از آن از سمت خود کناره گرفت و به حجاز، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصر، </del>شامات، عراق و آذربایجان سفر کرد. پس از 1006ق / 1597م متصب شیخالاسلامی [[اصفهان]] را به عهده گرفت. از 1012 تا 1019ق / 1603 تا 1610م بار دیگر به سفر رفت. در 1019ق به [[اصفهان]] بازگشت و تا آخر عمر شیخ الاسلامی اصفهان را بر عهده داشت<ref>مهدیپور، محمود. '''''شیخ بهائی زاهد سیاستمدار و دانشمند ذی فنون'''''. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377، ص 74.</ref>. در [[اصفهان]] درگذشت و جنازه او را به [[مشهد]] بردند و در فضایی میان مسجد گوهرشاد و صحن جدید به خاک سپردند<ref name=":0">مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. 1381، ج 2، ص 1522.</ref>. تألیفات بسیاری به [[عربی]] و [[فارسی]] از او باقی مانده است که خلاصه الحساب، کشکول، تشریح الافلاک، دیوان شعر و همچنین مثنویهای نان و حلوا، شیر و شکر و موش و گربه از آن جملهاند. از میان شاگردانش، [[ملاصدرا|ملاصدرا شیرازی]]، ملا خلیل قزوینی و ملامحسن فیض کاشانی شهرت بسیار یافتهاند. معماری [[مسجد شاه اصفهان]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup></del>، مهندسی حصار نجف و چند بنای دیگر<ref>رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''کشکول''''' شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هشت(مقدمه).</ref> و تنظیم طومار، سندی برای چگونگی تقسیم آب [[زاینده رود|زایندهرود]] اصفهان<ref name=":0" /> بدو منسوب است. شیخ بهائی بدون شک یکی از نوابغ علم و ادب است. آگاهی وسیع او در رشتههای گوناگون، شهرت جهانگیری را برای وی به ارمغان آورد،<ref>جواهری، غلامحسین. مقدمه بر '''''کلیات اشعار فارسی''''' شیخ بهایی. تهران: کتابفروشی محمودی، 1372، ص الف.</ref> و افسانههایی درباره زندگی او ساختند. مثلاً گویند شیخ حمامی ساخته بود که با یک شمع گرم میشد<ref name=":0" /><ref>بیانی، مهدی. '''''کارنامه بزرگان ایران'''''. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 324ـ325.</ref><ref>دهخدا، علیاکبر''. '''لغتنامه'''''. ذیل بهاءالدین؛ التونجی، محمد''. '''بهاءالدین العاملی'''''. دمشق: المستشاریه الثقافیه الجمهوریه الاسلامیه الایرانیه بدمشق، بی تا.</ref><ref>مدرس تبریزی، محمدعلی. '''''ریحانه الادب'''''. تهران: خیام، 1349، ج 3، ص 301ـ 320.</ref><ref>دامادی، محسن. '''''شیخ''''' '''''بهائی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383.</ref><ref>نصرآبادی، محمدطاهر. '''''تذکره نصرآبادی'''''. به کوشش وحید دستگردی، تهران: چاپخانه ارمغان، 1317، ص 150.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام<ref>صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 1039.</ref> در بعلبک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 </ins>لبنان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد که از پیشوایان و مشایخ شیعه در جبل عامل بود، به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>قزوین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|قزوین]] </ins>آمد. مدتی در آنجا ماند و تحصیل را دنبال کرد<ref>رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''کشکول''''' شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هفت (مقدمه).</ref>. ابتدا نزد پدرش و سپس در محضر استادانی چون عبدالله یزدی (د 981ق / 1573م)، محمدباقر یزدی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[میرداماد]]، </ins>د 1041ق / 1631م)، ملا علی مذهّب درس خواند و به زودی در علوم دینی، ادبیات و سایر دانشهای رایج زمان سرآمد شد<ref>'''''اثر آفرینان'''.'' به کوشش کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ص 394.</ref>. در روزگار [[عباس یکم صفوی|شاه عباس بزرگ صفوی]] (حک 996-1038ق / 1588-1629م) نقش سیاسی مهمی در اداره امور کشور بر عهده گرفت. همچنین مدتی در هرات شیخ الاسلام گردید. پس از آن از سمت خود کناره گرفت و به حجاز، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر]، </ins>شامات، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و آذربایجان سفر کرد. پس از 1006ق / 1597م متصب شیخالاسلامی [[اصفهان]] را به عهده گرفت. از 1012 تا 1019ق / 1603 تا 1610م بار دیگر به سفر رفت. در 1019ق به [[اصفهان]] بازگشت و تا آخر عمر شیخ الاسلامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را بر عهده داشت<ref>مهدیپور، محمود. '''''شیخ بهائی زاهد سیاستمدار و دانشمند ذی فنون'''''. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377، ص 74.</ref>. در [[اصفهان]] درگذشت و جنازه او را به [[مشهد]] بردند و در فضایی میان مسجد گوهرشاد و صحن جدید به خاک سپردند<ref name=":0">مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. 1381، ج 2، ص 1522.</ref>. تألیفات بسیاری به [[عربی]] و [[فارسی]] از او باقی مانده است که خلاصه الحساب، کشکول، تشریح الافلاک، دیوان شعر و همچنین مثنویهای نان و حلوا، شیر و شکر و موش و گربه از آن جملهاند. از میان شاگردانش، [[ملاصدرا|ملاصدرا شیرازی]]، ملا خلیل قزوینی و ملامحسن فیض کاشانی شهرت بسیار یافتهاند. معماری [[مسجد شاه اصفهان]]، مهندسی حصار نجف و چند بنای دیگر<ref>رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''کشکول''''' شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هشت(مقدمه).</ref> و تنظیم طومار، سندی برای چگونگی تقسیم آب [[زاینده رود|زایندهرود]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><ref name=":0" /> بدو منسوب است. شیخ بهائی بدون شک یکی از نوابغ علم و ادب است. آگاهی وسیع او در رشتههای گوناگون، شهرت جهانگیری را برای وی به ارمغان آورد،<ref>جواهری، غلامحسین. مقدمه بر '''''کلیات اشعار فارسی''''' شیخ بهایی. تهران: کتابفروشی محمودی، 1372، ص الف.</ref> و افسانههایی درباره زندگی او ساختند. مثلاً گویند شیخ حمامی ساخته بود که با یک شمع گرم میشد<ref name=":0" /><ref>بیانی، مهدی. '''''کارنامه بزرگان ایران'''''. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 324ـ325.</ref><ref>دهخدا، علیاکبر''. '''لغتنامه'''''. ذیل بهاءالدین؛ التونجی، محمد''. '''بهاءالدین العاملی'''''. دمشق: المستشاریه الثقافیه الجمهوریه الاسلامیه الایرانیه بدمشق، بی تا.</ref><ref>مدرس تبریزی، محمدعلی. '''''ریحانه الادب'''''. تهران: خیام، 1349، ج 3، ص 301ـ 320.</ref><ref>دامادی، محسن. '''''شیخ''''' '''''بهائی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383.</ref><ref>نصرآبادی، محمدطاهر. '''''تذکره نصرآبادی'''''. به کوشش وحید دستگردی، تهران: چاپخانه ارمغان، 1317، ص 150.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=10103&oldid=prev
Nazli در ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۴
2025-06-09T06:34:57Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:مقبره شیخ بهایی.jpg|بندانگشتی|مقبره شیخ بهایی برگرفته از سایت کجارو قابل بازیابی از https://www.kojaro.com/attraction/41153-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C/]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیخ بهائی (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متکلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیخ بهائی (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متکلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>= مآخذ =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>= مآخذ =</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالقاسم رادفر</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr>
</table>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=10101&oldid=prev
Nazli در ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۲
2025-06-09T06:32:58Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شیخ بهائی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>(953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متكلّم، </del>ریاضیدان، ادیب و شاعر.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیخ بهائی (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متکلّم، </ins>ریاضیدان، ادیب و شاعر.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعلبك </del>لبنان زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>از پیشوایان و مشایخ شیعه در جبل عامل بود، به قزوین آمد. مدتی در آنجا ماند و تحصیل را دنبال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> ابتدا نزد پدرش و سپس در محضر استادانی چون عبدالله یزدی (د 981ق / 1573م)، محمدباقر یزدی (میرداماد، د 1041ق / 1631م)، ملا علی مذهّب درس خواند و به زودی در علوم دینی، ادبیات و سایر دانشهای رایج زمان سرآمد شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> در روزگار [[عباس یکم صفوی|شاه عباس بزرگ صفوی]] (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حك </del>996-1038ق / 1588-1629م) نقش سیاسی مهمی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادارة </del>امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشور </del>بر عهده گرفت. همچنین مدتی در هرات شیخ الاسلام گردید. پس از آن از سمت خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كناره </del>گرفت و به حجاز، مصر، شامات، عراق و آذربایجان سفر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد</del>. پس از 1006ق / 1597م متصب شیخالاسلامی [[اصفهان]] را به عهده گرفت. از 1012 تا 1019ق / 1603 تا 1610م بار دیگر به سفر رفت. در 1019ق به اصفهان بازگشت و تا آخر عمر شیخ الاسلامی اصفهان را بر عهده داشت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> در اصفهان درگذشت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنازة </del>او را به مشهد بردند و در فضایی میان مسجد گوهرشاد و صحن جدید به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاك </del>سپردند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> تألیفات بسیاری به عربی و فارسی از او باقی مانده است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه ''خلاصة الحساب''، ''كشكول''، ''</del>تشریح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الافلاك''، ''</del>دیوان شعر<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>و همچنین مثنویهای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>نان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حلوا''، ''</del>شیر و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكر'' </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>موش و گربه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>از آن جملهاند. از میان شاگردانش، [[ملاصدرا|ملاصدرا شیرازی]]، ملا خلیل قزوینی و ملامحسن فیض <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاشانی </del>شهرت بسیار یافتهاند.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>6</sup> </del>معماری مسجد شاه اصفهان<sup>*</sup>، مهندسی حصار نجف و چند بنای دیگر<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> و تنظیم طومار، سندی برای چگونگی تقسیم آب زایندهرود اصفهان<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup>8<</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> بدو منسوب است. شیخ بهائی بدون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شك یكی </del>از نوابغ علم و ادب است. آگاهی وسیع او در رشتههای گوناگون، شهرت جهانگیری را برای وی به ارمغان آورد،<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> و افسانههایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>زندگی او ساختند. مثلاً گویند شیخ حمامی ساخته بود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یك </del>شمع گرم میشد.<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 1039.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>> در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعلبک </ins>لبنان زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>از پیشوایان و مشایخ شیعه در جبل عامل بود، به قزوین آمد. مدتی در آنجا ماند و تحصیل را دنبال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''کشکول''''' شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هفت (مقدمه).</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>ابتدا نزد پدرش و سپس در محضر استادانی چون عبدالله یزدی (د 981ق / 1573م)، محمدباقر یزدی (میرداماد، د 1041ق / 1631م)، ملا علی مذهّب درس خواند و به زودی در علوم دینی، ادبیات و سایر دانشهای رایج زمان سرآمد شد<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''اثر آفرینان'''.'' به کوشش کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ص 394.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>در روزگار [[عباس یکم صفوی|شاه عباس بزرگ صفوی]] (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حک </ins>996-1038ق / 1588-1629م) نقش سیاسی مهمی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اداره </ins>امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور </ins>بر عهده گرفت. همچنین مدتی در هرات شیخ الاسلام گردید. پس از آن از سمت خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کناره </ins>گرفت و به حجاز، مصر، شامات، عراق و آذربایجان سفر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>. پس از 1006ق / 1597م متصب شیخالاسلامی [[اصفهان]] را به عهده گرفت. از 1012 تا 1019ق / 1603 تا 1610م بار دیگر به سفر رفت. در 1019ق به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بازگشت و تا آخر عمر شیخ الاسلامی اصفهان را بر عهده داشت<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهدیپور، محمود. '''''شیخ بهائی زاهد سیاستمدار و دانشمند ذی فنون'''''. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377، ص 74.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>درگذشت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنازه </ins>او را به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مشهد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بردند و در فضایی میان مسجد گوهرشاد و صحن جدید به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاک </ins>سپردند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0"</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. 1381، ج 2، ص 1522.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>تألیفات بسیاری به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عربی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از او باقی مانده است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که خلاصه الحساب، کشکول، </ins>تشریح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الافلاک، </ins>دیوان شعر و همچنین مثنویهای نان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حلوا، </ins>شیر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکر </ins>و موش و گربه از آن جملهاند. از میان شاگردانش، [[ملاصدرا|ملاصدرا شیرازی]]، ملا خلیل قزوینی و ملامحسن فیض <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاشانی </ins>شهرت بسیار یافتهاند. معماری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مسجد شاه اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup>، مهندسی حصار نجف و چند بنای دیگر<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''کشکول''''' شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هشت(مقدمه).</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>> و تنظیم طومار، سندی برای چگونگی تقسیم آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زاینده رود|</ins>زایندهرود<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اصفهان<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0" </ins>/> بدو منسوب است. شیخ بهائی بدون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شک یکی </ins>از نوابغ علم و ادب است. آگاهی وسیع او در رشتههای گوناگون، شهرت جهانگیری را برای وی به ارمغان آورد،<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جواهری، غلامحسین. مقدمه بر '''''کلیات اشعار فارسی''''' شیخ بهایی. تهران: کتابفروشی محمودی، 1372، ص الف.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>> و افسانههایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>زندگی او ساختند. مثلاً گویند شیخ حمامی ساخته بود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>شمع گرم میشد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /><ref>بیانی، مهدی</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''کارنامه بزرگان ایران'''''. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 324ـ325.</ref></ins><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref>دهخدا، علیاکبر''. '''لغتنامه'''''. ذیل بهاءالدین؛ التونجی، محمد''. '''بهاءالدین العاملی'''''. دمشق: المستشاریه الثقافیه الجمهوریه الاسلامیه الایرانیه بدمشق، بی تا.</ref><ref>مدرس تبریزی، محمدعلی. '''''ریحانه الادب'''''. تهران: خیام، 1349، ج 3، ص 301ـ 320.</ref><ref>دامادی، محسن. '''''شیخ''''' '''''بهائی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383.</ref><ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصرآبادی، محمدطاهر. '''''تذکره نصرآبادی'''''. به کوشش وحید دستگردی، تهران: چاپخانه ارمغان، 1317، ص 150.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 1039.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[عباس یکم صفوی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اصفهان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[عربی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[فارسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ملاصدرا]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[زاینده رود]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مسجد شاه اصفهان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مشهد]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''كشكول''''' شیخ بهایی (متن كامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هفت (مقدمه).</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">= مآخذ =</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. '''''اثر آفرینان'''.'' به كوشش كمال حاج سیدجوادی، با همكاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ص 394.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4. مهدیپور، محمود. '''''شیخ بهائی زاهد سیاستمدار و دانشمند ذی فنون'''''. تهران: مركز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377، ص 74.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5. مصاحب، غلامحسین. '''''دایرةالمعارف فارسی'''''. 1381، ج 2، ص 1522.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6. زرینكوب. '''''همان'''''. ص 104 و 105.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7. رازانی. '''''همان'''''. ص8.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8. مصاحب. همانجا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9. جواهری، غلامحسین. مقدمه بر '''''كلیات اشعار فارسی''''' شیخ بهایی. تهران: كتابفروشی محمودی، 1372، ص الف. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10. مصاحب. همانجا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نك: بیانی، مهدی. '''''كارنامة بزرگان ایران'''''. تهران: ادارة كل انتشارات و رادیو، 1340، ص 324ـ325؛ دهخدا، علیاكبر''. '''لغتنامه'''''. ذیل بهاءالدین؛ التونجی، محمد''. '''بهاءالدین العاملی'''''. دمشق: المستشاریة الثقافیة الجمهوریة الاسلامیة الایرانیة بدمشق، بی تا؛ دامادی، محسن. '''''شیخ''''' '''''بهائی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383؛ مدرس تبریزی، محمدعلی. '''''ریحانة الادب'''''. تهران: خیام، 1349، ج 3، ص 301ـ 320؛ نصرآبادی، محمدطاهر. '''''تذكرة نصرآبادی'''''. به كوشش وحید دستگردی، تهران: چاپخانة ارمغان، 1317، ص 150.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالقاسم رادفر</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=9827&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی « '''شیخ بهائی''' (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متكلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر. بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام<sup>1</sup> در بعلبك لبنان زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد كه...» ایجاد کرد
2025-06-07T17:14:37Z
<p>صفحهای تازه حاوی « '''شیخ بهائی''' (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متكلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر. بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام<sup>1</sup> در بعلبك لبنان زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد كه...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div> <br />
'''شیخ بهائی''' (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متكلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر.<br />
<br />
بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام<sup>1</sup> در بعلبك لبنان زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد كه از پیشوایان و مشایخ شیعه در جبل عامل بود، به قزوین آمد. مدتی در آنجا ماند و تحصیل را دنبال كرد.<sup>2</sup> ابتدا نزد پدرش و سپس در محضر استادانی چون عبدالله یزدی (د 981ق / 1573م)، محمدباقر یزدی (میرداماد، د 1041ق / 1631م)، ملا علی مذهّب درس خواند و به زودی در علوم دینی، ادبیات و سایر دانشهای رایج زمان سرآمد شد.<sup>3</sup> در روزگار [[عباس یکم صفوی|شاه عباس بزرگ صفوی]] (حك 996-1038ق / 1588-1629م) نقش سیاسی مهمی در ادارة امور كشور بر عهده گرفت. همچنین مدتی در هرات شیخ الاسلام گردید. پس از آن از سمت خود كناره گرفت و به حجاز، مصر، شامات، عراق و آذربایجان سفر كرد. پس از 1006ق / 1597م متصب شیخالاسلامی [[اصفهان]] را به عهده گرفت. از 1012 تا 1019ق / 1603 تا 1610م بار دیگر به سفر رفت. در 1019ق به اصفهان بازگشت و تا آخر عمر شیخ الاسلامی اصفهان را بر عهده داشت.<sup>4</sup> در اصفهان درگذشت و جنازة او را به مشهد بردند و در فضایی میان مسجد گوهرشاد و صحن جدید به خاك سپردند.<sup>5</sup> تألیفات بسیاری به عربی و فارسی از او باقی مانده است كه ''خلاصة الحساب''، ''كشكول''، ''تشریح الافلاك''، ''دیوان شعر'' و همچنین مثنویهای ''نان و حلوا''، ''شیر و شكر'' و ''موش و گربه'' از آن جملهاند. از میان شاگردانش، [[ملاصدرا|ملاصدرا شیرازی]]، ملا خلیل قزوینی و ملامحسن فیض كاشانی شهرت بسیار یافتهاند.<sup>6</sup> معماری مسجد شاه اصفهان<sup>*</sup>، مهندسی حصار نجف و چند بنای دیگر<sup>7</sup> و تنظیم طومار، سندی برای چگونگی تقسیم آب زایندهرود اصفهان<sup>8</sup> بدو منسوب است. شیخ بهائی بدون شك یكی از نوابغ علم و ادب است. آگاهی وسیع او در رشتههای گوناگون، شهرت جهانگیری را برای وی به ارمغان آورد،<sup>9</sup> و افسانههایی دربارة زندگی او ساختند. مثلاً گویند شیخ حمامی ساخته بود كه با یك شمع گرم میشد.<sup>10</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 1039.<br />
<br />
2. رازانی، بهمن. مقدمه بر '''''كشكول''''' شیخ بهایی (متن كامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هفت (مقدمه).<br />
<br />
3. '''''اثر آفرینان'''.'' به كوشش كمال حاج سیدجوادی، با همكاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ص 394.<br />
<br />
4. مهدیپور، محمود. '''''شیخ بهائی زاهد سیاستمدار و دانشمند ذی فنون'''''. تهران: مركز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377، ص 74.<br />
<br />
5. مصاحب، غلامحسین. '''''دایرةالمعارف فارسی'''''. 1381، ج 2، ص 1522.<br />
<br />
6. زرینكوب. '''''همان'''''. ص 104 و 105.<br />
<br />
7. رازانی. '''''همان'''''. ص8.<br />
<br />
8. مصاحب. همانجا.<br />
<br />
9. جواهری، غلامحسین. مقدمه بر '''''كلیات اشعار فارسی''''' شیخ بهایی. تهران: كتابفروشی محمودی، 1372، ص الف. <br />
<br />
10. مصاحب. همانجا.<br />
<br />
نیز نك: بیانی، مهدی. '''''كارنامة بزرگان ایران'''''. تهران: ادارة كل انتشارات و رادیو، 1340، ص 324ـ325؛ دهخدا، علیاكبر''. '''لغتنامه'''''. ذیل بهاءالدین؛ التونجی، محمد''. '''بهاءالدین العاملی'''''. دمشق: المستشاریة الثقافیة الجمهوریة الاسلامیة الایرانیة بدمشق، بی تا؛ دامادی، محسن. '''''شیخ''''' '''''بهائی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383؛ مدرس تبریزی، محمدعلی. '''''ریحانة الادب'''''. تهران: خیام، 1349، ج 3، ص 301ـ 320؛ نصرآبادی، محمدطاهر. '''''تذكرة نصرآبادی'''''. به كوشش وحید دستگردی، تهران: چاپخانة ارمغان، 1317، ص 150.<br />
<br />
ابوالقاسم رادفر</div>
Samei