https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3 2026-06-21T15:58:28Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3&diff=9687&oldid=prev 2025-06-06T14:44:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۴۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>صِحاحُ الْفُرس، فرهنگ قدیمی فارسی تألیف شمس‌الدین محمد مشهور به شمس منشی (684 پیش از 777ق / 1285 ـ پیش از 1375م).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>صِحاحُ الْفُرس، فرهنگ قدیمی فارسی تألیف شمس‌الدین محمد مشهور به شمس منشی (684 پیش از 777ق / 1285 ـ پیش از 1375م).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این فرهنگ کهن‌ترین واژگان موجود [[فارسی]] به [[فارسی]] پس از [[لغت فرس اسدی|لُغت فُرس]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">٭ </del>[[اسدی طوسی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">٭ </del>به شمار می‌رود. مؤلف آن فرزند فخرالدین هندوشاه نخجوانی (د 730 ق / 1329 م) است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران.''''' تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ج 3، ب 2، ص1300 ، 1303.&lt;/ref&gt;.  شمس منشی که ندیم یا منشی خواجه غیاث‌الدین محمد فرزند خواجه رشیدالدین فضل الله، وزیر سلطان ابوسعید بهادرخان (حک 717 ـ 736 ق/ 1317 ـ 1335 م) بود، در 728 ق / 1327 م تألیف این فرهنگ را به نام وی به پایان برد. صحاح الفرس حاوی 25 باب ، حـ 430 فصل و 2300 واژه است&lt;ref&gt;طاعتی، عبدالعلی. «صحاح الفرس»، '''''مقدمه لغت نامه دهخدا'''''. ‌گروهی از نویسندگان، تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص187.&lt;/ref&gt;. صحاح الفرس مانند لغت فرس واژه‌های ساده‌ای دارد&lt;ref&gt;دبیرسیاقی، محمد'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 38.&lt;/ref&gt; و ترتیب الفبایی آن بر اساس حرف آخر واژه‌ها با عنوان  «باب» و حرف اول آن به عنوان «فصل» است&lt;ref&gt;نقوی، ‌شهریار. '''''فرهنگ‌نویسی فارسی در هند و پاکستان'''''. تهران: انتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 8.&lt;/ref&gt;. در این فرهنگ شعرهای شاعرانی چون امیر معزّی،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </del>‌ادیب صابر ترمذی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </del>مسعود سعدِ سلمان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </del>[[نظامی گنجوی]]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ‌</del>[[سعدی|سعدی شیرازی]]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ‌هندوشاه </del>نخجوانی (پدر مؤلف) و جز آنان برای تمثیل و درک درست معانی واژگان آمده و مجموع شاعران آن به 140 تن می‌رسد.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5 </del>صحاح الفرس در واقع فرهنگی است که ایران دوره پیش از مغولان را با دوره‌های پس از آن پیوند می‌دهد. به عبارت دیگر، نخستین فرهنگ فارسی به فارسی پس از [[مغول ها|عهد مغول]] در ایران است&lt;ref&gt;دبیرسیاقی، محمد'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 43.&lt;/ref&gt;. این فرهنگ به دلایلی نظیر وحدت و جامعیت مطالب، حوادث دوران و محیط زیست مؤلف، ‌قدمت تألیف و شرح سیر زبان‌شناسی در حوزه‌های علمی کشور تا سده 8 ق، اهمیت و تازگی دارد&lt;ref&gt;نخجوانی، محمد بن هندوشاه. '''''صحاح الفرس'''''. به اهتمام عبدالعلی طاعتی ،‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1341، ص 9 (مقدمه مصحح).&lt;/ref&gt;. عبدالعلی طاعتی صحاح الفرس را تصحیح کرده و توسط بنگاه ترجمه و نشر کتاب به چاپ رسانیده است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این فرهنگ کهن‌ترین واژگان موجود [[فارسی]] به [[فارسی]] پس از [[لغت فرس اسدی|لُغت فُرس]] [[اسدی طوسی]] به شمار می‌رود. مؤلف آن فرزند فخرالدین هندوشاه نخجوانی (د 730 ق / 1329 م) است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران.''''' تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ج 3، ب 2، ص1300 ، 1303.&lt;/ref&gt;.  شمس منشی که ندیم یا منشی خواجه غیاث‌الدین محمد فرزند خواجه رشیدالدین فضل الله، وزیر سلطان ابوسعید بهادرخان (حک 717 ـ 736 ق/ 1317 ـ 1335 م) بود، در 728 ق / 1327 م تألیف این فرهنگ را به نام وی به پایان برد. صحاح الفرس حاوی 25 باب ، حـ 430 فصل و 2300 واژه است&lt;ref&gt;طاعتی، عبدالعلی. «صحاح الفرس»، '''''مقدمه لغت نامه دهخدا'''''. ‌گروهی از نویسندگان، تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص187.&lt;/ref&gt;. صحاح الفرس مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>لغت فرس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسدی|لغت فرس]] </ins>واژه‌های ساده‌ای دارد&lt;ref&gt;دبیرسیاقی، محمد'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 38.&lt;/ref&gt; و ترتیب الفبایی آن بر اساس حرف آخر واژه‌ها با عنوان  «باب» و حرف اول آن به عنوان «فصل» است&lt;ref&gt;نقوی، ‌شهریار. '''''فرهنگ‌نویسی فارسی در هند و پاکستان'''''. تهران: انتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 8.&lt;/ref&gt;. در این فرهنگ شعرهای شاعرانی چون امیر معزّی، ‌ادیب صابر ترمذی، مسعود سعدِ سلمان، [[نظامی گنجوی]]، [[سعدی|سعدی شیرازی]]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندوشاه </ins>نخجوانی (پدر مؤلف) و جز آنان برای تمثیل و درک درست معانی واژگان آمده و مجموع شاعران آن به 140 تن می‌رسد. صحاح الفرس در واقع فرهنگی است که ایران دوره پیش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مغول ها|</ins>مغولان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را با دوره‌های پس از آن پیوند می‌دهد. به عبارت دیگر، نخستین فرهنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پس از [[مغول ها|عهد مغول]] در ایران است&lt;ref&gt;دبیرسیاقی، محمد'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 43.&lt;/ref&gt;. این فرهنگ به دلایلی نظیر وحدت و جامعیت مطالب، حوادث دوران و محیط زیست مؤلف، ‌قدمت تألیف و شرح سیر زبان‌شناسی در حوزه‌های علمی کشور تا سده 8 ق، اهمیت و تازگی دارد&lt;ref&gt;نخجوانی، محمد بن هندوشاه. '''''صحاح الفرس'''''. به اهتمام عبدالعلی طاعتی ،‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1341، ص 9 (مقدمه مصحح).&lt;/ref&gt;. عبدالعلی طاعتی صحاح الفرس را تصحیح کرده و توسط بنگاه ترجمه و نشر کتاب به چاپ رسانیده است.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[لغت فرس اسدی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اسدی طوسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مغول ها]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># صفا، ذبیح‌الله</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''تاریخ ادبیات در ایران.''''' تهران: دانشگاه تهران، چ 2 ، 2535 </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1355</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، ج 3، ب 2، ص1300 ، 1303</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># طاعتی، عبدالعلی. «صحاح الفرس»، '''''مقدمه لغت نامه دهخدا'''''</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌گروهی از نویسندگان، </del>تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه تهران، 1338، ص187.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># دبیرسیاقی، محمد'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرا، چ 2، 1375، ص 38.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># نقوی، ‌شهریار</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''فرهنگ‌نویسی فارسی در هند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاکستان'''''. تهران: </del>انتشارات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 8.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1398</ins>). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins>. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">//alhoda</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ موسسه فرهنگی هنری </ins>و انتشارات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># معصومی، بهرام. همان‌جا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># دبیرسیاقی، محمد'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 43.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># نخجوانی، محمد بن هندوشاه. '''''صحاح الفرس'''''. به اهتمام عبدالعلی طاعتی ،‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1341، ص 9 (مقدمه مصحح).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3&diff=9686&oldid=prev 2025-06-06T14:39:48Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>صِحاحُ الْفُرس، فرهنگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قديمي فارسي تأليف شمس‌الدين </del>محمد مشهور به شمس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشي </del>(684 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيش </del>از 777ق / 1285 ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيش </del>از 1375م).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>صِحاحُ الْفُرس، فرهنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قدیمی فارسی تألیف شمس‌الدین </ins>محمد مشهور به شمس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشی </ins>(684 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش </ins>از 777ق / 1285 ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش </ins>از 1375م).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>فرهنگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كهن‌ترين </del>واژگان موجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>پس از لُغت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فُرس٭ اسدي طوسي٭ </del>به شمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رود</del>. مؤلف آن فرزند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخرالدين </del>هندوشاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخجواني </del>(د 730 ق / 1329 م) است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1  </del>شمس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشي كه نديم يا منشي </del>خواجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غياث‌الدين </del>محمد فرزند خواجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشيدالدين </del>فضل الله، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وزير </del>سلطان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوسعيد </del>بهادرخان (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حك </del>717 ـ 736 ق/ 1317 ـ 1335 م) بود، در 728 ق / 1327 م <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأليف اين </del>فرهنگ را به نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پايان </del>برد. صحاح الفرس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوي </del>25 باب ، حـ 430 فصل و 2300 واژه است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2 </del>صحاح الفرس مانند لغت فرس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واژه‌هاي ساده‌اي دارد3 </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترتيب الفبايي </del>آن بر اساس حرف آخر واژه‌ها با عنوان  «باب» و حرف اول آن به عنوان «فصل» است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4 </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>فرهنگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شعرهاي شاعراني </del>چون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امير معزّي،</del>* <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌اديب </del>صابر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترمذي، </del>* مسعود سعدِ سلمان، * <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظامي گنجوي، </del>* <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌سعدي شيرازي، </del>* ‌هندوشاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخجواني </del>(پدر مؤلف) و جز آنان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي تمثيل </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درك </del>درست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاني </del>واژگان آمده و مجموع شاعران آن به 140 تن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رسد</del>.5 صحاح الفرس در واقع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگي </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه ايران دورة پيش </del>از مغولان را با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره‌هاي </del>پس از آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيوند مي‌دهد</del>. به عبارت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر، نخستين </del>فرهنگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>پس از عهد مغول در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6 اين </del>فرهنگ به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلايلي نظير </del>وحدت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامعيت </del>مطالب، حوادث دوران و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محيط زيست </del>مؤلف، ‌قدمت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأليف </del>و شرح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سير زبان‌شناسي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه‌هاي علمي كشور </del>تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدة </del>8 ق، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهميت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تازگي </del>دارد.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7 عبدالعلي طاعتي </del>صحاح الفرس را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصحيح كرده </del>و توسط بنگاه ترجمه و نشر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب </del>به چاپ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسانيده </del>است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>فرهنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کهن‌ترین </ins>واژگان موجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فارسی]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فارسی]] </ins>پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[لغت فرس اسدی|</ins>لُغت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فُرس]]٭ [[اسدی طوسی]]٭ </ins>به شمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌رود</ins>. مؤلف آن فرزند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخرالدین </ins>هندوشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخجوانی </ins>(د 730 ق / 1329 م) است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ج 3، ب 2، ص1300 ، 1303.&lt;/ref&gt;.  </ins>شمس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منشی که ندیم یا منشی </ins>خواجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیاث‌الدین </ins>محمد فرزند خواجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشیدالدین </ins>فضل الله، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وزیر </ins>سلطان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوسعید </ins>بهادرخان (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حک </ins>717 ـ 736 ق/ 1317 ـ 1335 م) بود، در 728 ق / 1327 م <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تألیف این </ins>فرهنگ را به نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایان </ins>برد. صحاح الفرس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </ins>25 باب ، حـ 430 فصل و 2300 واژه است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;طاعتی، عبدالعلی. «صحاح الفرس»، '''''مقدمه لغت نامه دهخدا'''''. ‌گروهی از نویسندگان، تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص187.&lt;/ref&gt;</ins>. صحاح الفرس مانند لغت فرس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واژه‌های ساده‌ای دارد&lt;ref&gt;دبیرسیاقی، محمد'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 38.&lt;/ref&gt; و ترتیب الفبایی </ins>آن بر اساس حرف آخر واژه‌ها با عنوان  «باب» و حرف اول آن به عنوان «فصل» است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;نقوی، ‌شهریار</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''فرهنگ‌نویسی فارسی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هند و پاکستان'''''. تهران: انتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 8.&lt;/ref&gt;. در این </ins>فرهنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شعرهای شاعرانی </ins>چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیر معزّی،</ins>* <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌ادیب </ins>صابر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترمذی، </ins>* مسعود سعدِ سلمان، * <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نظامی گنجوی]]، </ins>* <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌[[سعدی|سعدی شیرازی]]، </ins>* ‌هندوشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخجوانی </ins>(پدر مؤلف) و جز آنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای تمثیل </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درک </ins>درست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معانی </ins>واژگان آمده و مجموع شاعران آن به 140 تن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌رسد</ins>.5 صحاح الفرس در واقع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگی </ins>است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که ایران دوره پیش </ins>از مغولان را با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره‌های </ins>پس از آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیوند می‌دهد</ins>. به عبارت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر، نخستین </ins>فرهنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مغول ها|</ins>عهد مغول<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;دبیرسیاقی، محمد'''''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 43.&lt;/ref&gt;. این </ins>فرهنگ به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلایلی نظیر </ins>وحدت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامعیت </ins>مطالب، حوادث دوران و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محیط زیست </ins>مؤلف، ‌قدمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تألیف </ins>و شرح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیر زبان‌شناسی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه‌های علمی کشور </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سده </ins>8 ق، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهمیت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تازگی </ins>دارد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;نخجوانی، محمد بن هندوشاه. '''''صحاح الفرس'''''. به اهتمام عبدالعلی طاعتی ،‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1341، ص 9 (مقدمه مصحح).&lt;/ref&gt;</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالعلی طاعتی </ins>صحاح الفرس را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصحیح کرده </ins>و توسط بنگاه ترجمه و نشر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب </ins>به چاپ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسانیده </ins>است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># صفا، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذبیح‌الله</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ ادبیات </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران</ins>.''''' تهران: دانشگاه تهران، چ 2 ، 2535 (1355)، ج 3، ب 2، ص1300 ، 1303.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># صفا، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذبيح‌الله</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ ادبيات </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران</del>.''''' تهران: دانشگاه تهران، چ 2 ، 2535 (1355)، ج 3، ب 2، ص1300 ، 1303.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طاعتی، عبدالعلی</ins>. «صحاح الفرس»، '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقدمه </ins>لغت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامه </ins>دهخدا'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌گروهی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسندگان، </ins>تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص187.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طاعتي، عبدالعلي</del>. «صحاح الفرس»، '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقدمة </del>لغت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامة </del>دهخدا'''''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌گروهي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نويسندگان، </del>تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص187.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دبیرسیاقی، </ins>محمد'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ‌های فارسی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زبان‌های دیگر</ins>'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 38.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دبيرسياقي، </del>محمد'''''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ‌هاي فارسي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زبان‌هاي ديگر</del>'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 38.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقوی، ‌شهریار</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ‌نویسی فارسی </ins>در هند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاکستان</ins>'''''. تهران: انتشارات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اداره کل </ins>نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 8.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقوي، ‌شهريار</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ‌نويسي فارسي </del>در هند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاكستان</del>'''''. تهران: انتشارات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادارة كل </del>نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 8.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معصومی، </ins>بهرام. همان‌جا.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معصومي، </del>بهرام. همان‌جا.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دبیرسیاقی، </ins>محمد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''. فرهنگ‌های فارسی به فارسی و فارسی به زبان‌های دیگر'''''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: آرا، چ 2، 1375، </ins>ص 43.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دبيرسياقي، </del>محمد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان، </del>ص 43.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخجوانی، </ins>محمد بن هندوشاه. '''''صحاح الفرس'''''. به اهتمام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالعلی طاعتی </ins>،‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب، </ins>1341، ص 9 (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقدمه </ins>مصحح).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخجواني، </del>محمد بن هندوشاه. '''''صحاح الفرس'''''. به اهتمام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالعلي طاعتي </del>،‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب، </del>1341، ص 9 (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقدمة </del>مصحح).</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3&diff=9477&oldid=prev 2025-06-04T18:12:17Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «صِحاحُ الْفُرس، فرهنگ قديمي فارسي تأليف شمس‌الدين محمد مشهور به شمس منشي (684 پيش از 777ق / 1285 ـ پيش از 1375م). اين فرهنگ كهن‌ترين واژگان موجود فارسي به فارسي پس از لُغت فُرس٭ اسدي طوسي٭ به شمار مي‌رود. مؤلف آن فرزند فخرالدين هندوشاه نخجواني (د 730 ق...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>صِحاحُ الْفُرس، فرهنگ قديمي فارسي تأليف شمس‌الدين محمد مشهور به شمس منشي (684 پيش از 777ق / 1285 ـ پيش از 1375م).<br /> <br /> اين فرهنگ كهن‌ترين واژگان موجود فارسي به فارسي پس از لُغت فُرس٭ اسدي طوسي٭ به شمار مي‌رود. مؤلف آن فرزند فخرالدين هندوشاه نخجواني (د 730 ق / 1329 م) است.1  شمس منشي كه نديم يا منشي خواجه غياث‌الدين محمد فرزند خواجه رشيدالدين فضل الله، وزير سلطان ابوسعيد بهادرخان (حك 717 ـ 736 ق/ 1317 ـ 1335 م) بود، در 728 ق / 1327 م تأليف اين فرهنگ را به نام وي به پايان برد. صحاح الفرس حاوي 25 باب ، حـ 430 فصل و 2300 واژه است.2 صحاح الفرس مانند لغت فرس واژه‌هاي ساده‌اي دارد3 و ترتيب الفبايي آن بر اساس حرف آخر واژه‌ها با عنوان  «باب» و حرف اول آن به عنوان «فصل» است.4 در اين فرهنگ شعرهاي شاعراني چون امير معزّي،* ‌اديب صابر ترمذي، * مسعود سعدِ سلمان، * نظامي گنجوي، * ‌سعدي شيرازي، * ‌هندوشاه نخجواني (پدر مؤلف) و جز آنان براي تمثيل و درك درست معاني واژگان آمده و مجموع شاعران آن به 140 تن مي‌رسد.5 صحاح الفرس در واقع فرهنگي است كه ايران دورة پيش از مغولان را با دوره‌هاي پس از آن پيوند مي‌دهد. به عبارت ديگر، نخستين فرهنگ فارسي به فارسي پس از عهد مغول در ايران است.6 اين فرهنگ به دلايلي نظير وحدت و جامعيت مطالب، حوادث دوران و محيط زيست مؤلف، ‌قدمت تأليف و شرح سير زبان‌شناسي در حوزه‌هاي علمي كشور تا سدة 8 ق، اهميت و تازگي دارد.7 عبدالعلي طاعتي صحاح الفرس را تصحيح كرده و توسط بنگاه ترجمه و نشر كتاب به چاپ رسانيده است. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> # صفا، ذبيح‌الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاريخ ادبيات در ايران.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; تهران: دانشگاه تهران، چ 2 ، 2535 (1355)، ج 3، ب 2، ص1300 ، 1303.<br /> # طاعتي، عبدالعلي. «صحاح الفرس»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مقدمة لغت نامة دهخدا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌گروهي از نويسندگان، تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص187.<br /> # دبيرسياقي، محمد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. فرهنگ‌هاي فارسي به فارسي و فارسي به زبان‌هاي ديگر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 38.<br /> # نقوي، ‌شهريار. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ‌نويسي فارسي در هند و پاكستان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: انتشارات ادارة كل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 8.<br /> # معصومي، بهرام. همان‌جا.<br /> # دبيرسياقي، محمد. همان، ص 43.<br /> # نخجواني، محمد بن هندوشاه. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صحاح الفرس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام عبدالعلي طاعتي ،‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1341، ص 9 (مقدمة مصحح).<br /> <br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Samei