صحو - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۲

2025-05-01T15:22:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۲
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	اصغر دادبه		اصغر دادبه
			[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]

Samei: /* نیز نگاه کنید به */

2025-04-18T16:20:58Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[صحو]]،''' در برابر [[سکر]]. در لغت به معنی هوشیار شدن و از مستی به هوش آمدن است. می‌توان صحو را بر اساس سخنان آشکار اهل عرفان و [[تصوف]] در معنایی مکمل [[سکر]] و بر بنیاد سخنان ضمنی و نهفته آنان در معنایی متقابل با سکر تفسیر کرد:		'''[[صحو]]،''' در برابر [[سکر]]. در لغت به معنی هوشیار شدن و از مستی به هوش آمدن است. می‌توان صحو را بر اساس سخنان آشکار اهل عرفان و [[تصوف]] در معنایی مکمل [[سکر]] و بر بنیاد سخنان ضمنی و نهفته آنان در معنایی متقابل با سکر تفسیر کرد:

	1) صحو، مکمل [[سکر]]: معنای شایع و شناخته شده صحو، عبارت است از به خودآمدن (= با خودی) و هوشیار شدن بعد از [[سکر]] و سرمستی است. از معنا و از این حالت به صحو ثانی، صحوالجمع، و صحو بعد المحو تعبیر کرده‌اند و در تعریفان با عبارات گوناگون از یک معنا که همانا هوشیار شدن بعد از مستی است، سخن گفته‌اند<ref>~~1. نک:~~ مستملی نجاری. '''''شرح التعرف لمذهب اهل التصوف'''''. ج 5، به کوشش محمد روشن، تهران: اساطیر، 1363، ص 1487-~~1501؛~~ هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. به کوشش محمود عابدی، تهران: سروش، 1383، ص 279-~~283؛~~ قشیری، ابوالقاسم. '''''الرساله'''''. ترجمه از مترجمی ناشناخته، به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1340، ص 112-~~114؛~~ بقلی شیرازی، روزبهان. '''''شرح شطحیات'''''. به کوشش هانری کربن، تهران: طهوری، 1385، ص ~~552؛ همو~~. '''''مشرب الارواح'''''. استانبول: نشریات جامعه استانبول کلیه الآداب، 1973م، ص 122.</ref>. به نظرانان صحو در این معنا با [[سکر]]، نسبت مستقیم دارد و به گفته ابن عربی، صحو هر سالک به اندازه [[سکر]] اوست<ref> ابن عربی. '''''الفتوحات'''''. ج 2، قاهره: چاپ بولاق، 1269 تا 1274ق، ص 576-547.</ref> و چون سالک‌اند سرمست از سکر به صحواید به مشاهده حقیقت نایل می‌شود<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 3، به کوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهی، 1357، ص 254.</ref>.		1) صحو، مکمل [[سکر]]: معنای شایع و شناخته شده صحو، عبارت است از به خودآمدن (= با خودی) و هوشیار شدن بعد از [[سکر]] و سرمستی است. از معنا و از این حالت به صحو ثانی، صحوالجمع، و صحو بعد المحو تعبیر کرده‌اند و در تعریفان با عبارات گوناگون از یک معنا که همانا هوشیار شدن بعد از مستی است، سخن گفته‌اند<ref name=":0">مستملی نجاری. '''''شرح التعرف لمذهب اهل التصوف'''''. ج 5، به کوشش محمد روشن، تهران: اساطیر، 1363، ص 1487-1501.</ref><ref>هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. به کوشش محمود عابدی، تهران: سروش، 1383، ص 279-283.</ref><ref>قشیری، ابوالقاسم. '''''الرساله'''''. ترجمه از مترجمی ناشناخته، به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1340، ص 112-114.</ref><ref>بقلی شیرازی، روزبهان. '''''شرح شطحیات'''''. به کوشش هانری کربن، تهران: طهوری، 1385، ص 552.</ref><ref>بقلی شیرازی، روزبهان. '''''مشرب الارواح'''''. استانبول: نشریات جامعه استانبول کلیه الآداب، 1973م، ص 122.</ref>. به نظرانان صحو در این معنا با [[سکر]]، نسبت مستقیم دارد و به گفته ابن عربی، صحو هر سالک به اندازه [[سکر]] اوست<ref> ابن عربی. '''''الفتوحات'''''. ج 2، قاهره: چاپ بولاق، 1269 تا 1274ق، ص 576-547.</ref> و چون سالک‌اند سرمست از سکر به صحواید به مشاهده حقیقت نایل می‌شود<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 3، به کوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهی، 1357، ص 254.</ref>.

	2) صحو، مقابل [[سکر]]: صحو در این معنا کمتر شناخته است و بایدآن را معنایی غیر شایع به شمار آورد و مراد از آن حالت هوشیاری، استشعاری و خردمندی و به تعبیر مولوی حالت «با خودی»<ref>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. به کوشش توفیق هـ . سبحانی، تهران: قطره، 1381، ج 1، غزل 323، ص 202.</ref> (در برابر «بی‌خودی») است. این صحو را که باید صحو قبل المحو، صحو قبل از سکر یا صحو اول<ref>تهانوی، محمدعلی. '''''کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم'''''. ج 1، به کوشش د. علی دحروج و...، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون، 1996م، ص 962.</ref> نامید. از نظر اهل عارفان و عشق وجهی ندارد و اساساً آن را صحو نمی‌خوانند<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 2، ص 162.</ref> و به گفته مولوی، حالتی است منفی که دارنده آن توانایی باطنی و معنوی ندارد به کشف [[حقیقت]] نایل ~~نمی‌شود،~~<ref~~>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. همانجا.<~~/~~ref~~> اما از دیدگاه اهل خرد و فلسفه و حتی در نظر اهل [[زهد]]، حالتی است لازمه شناخت حقیقت و دست یافتن به معرفت که جستجوگر هر چه هوشیارتر باشد به [[حقیقت]] نزدیک‌تر خواهد بود.		2) صحو، مقابل [[سکر]]: صحو در این معنا کمتر شناخته است و بایدآن را معنایی غیر شایع به شمار آورد و مراد از آن حالت هوشیاری، استشعاری و خردمندی و به تعبیر مولوی حالت «با خودی»<ref name=":1">مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. به کوشش توفیق هـ . سبحانی، تهران: قطره، 1381، ج 1، غزل 323، ص 202.</ref> (در برابر «بی‌خودی») است. این صحو را که باید صحو قبل المحو، صحو قبل از سکر یا صحو اول<ref>تهانوی، محمدعلی. '''''کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم'''''. ج 1، به کوشش د. علی دحروج و...، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون، 1996م، ص 962.</ref> نامید. از نظر اهل عارفان و عشق وجهی ندارد و اساساً آن را صحو نمی‌خوانند<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. به کوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهی، 1357، ج 2، ص 162.</ref> و به گفته مولوی، حالتی است منفی که دارنده آن توانایی باطنی و معنوی ندارد به کشف [[حقیقت]] نایل نمی‌شود<ref name=":1" />، اما از دیدگاه اهل خرد و فلسفه و حتی در نظر اهل [[زهد]]، حالتی است لازمه شناخت [[حقیقت]] و دست یافتن به معرفت که جستجوگر هر چه هوشیارتر باشد به [[حقیقت]] نزدیک‌تر خواهد بود.

	اهل صحو و اهل [[سکر]]: بر اساس دومعنایی که از صحو به دست داده شد می‌توان اهل صحو را خردمندانی دانست که هوشیاری و خردمندی را لازمه شناخت [[حقیقت]] می‌شمارند و اهل سکر را عاشقان سرمستی محسوب داشت که بی‌خودی و سرمستی (= سکر) را شرط کشف [[حقیقت]] می‌دانند. نیز می‌توان اهل صحو را آن دسته از عارفان دانست که در مقایسه صحو (= هوشیاری بعد از مستی) و [[سکر]]، صحو را بر [[سکر]] ترجیح می دهند؛ چرا که به نظر آنان اولاً، صحو مرحله پس از [[سکر]] است یعنی مرحله تمام و کمال است؛ ثانیاً، آن که در حالت [[سکر]] است بسا که به سبب بی‌خبری دست به کرداری مکروه بزند و هوشیار چنین نمی‌کند. در برابر اهل صحو، اهل [[سکر]]، عارفانی هستند که به سبب تأکید بر اهمیت «بی‌خودی» و این که [[سکر]] چیزی جز بی‌خودی نیست، [[سکر]] را بر صحو رجحان می‌نهند<ref>~~مستملی نجاری. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نیزنک:~~ هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. ص 278-~~282؛~~ انصاری، خواجه عبدالله. به کوشش دی لوجدیه دی بورکی الدومیلی، قاهره: 1960م، ص 291-292.</ref>. [← [[سکر]]]		اهل صحو و اهل [[سکر]]: بر اساس دومعنایی که از صحو به دست داده شد می‌توان اهل صحو را خردمندانی دانست که هوشیاری و خردمندی را لازمه شناخت [[حقیقت]] می‌شمارند و اهل سکر را عاشقان سرمستی محسوب داشت که بی‌خودی و سرمستی (= [[سکر]]) را شرط کشف [[حقیقت]] می‌دانند. نیز می‌توان اهل صحو را آن دسته از عارفان دانست که در مقایسه صحو (= هوشیاری بعد از مستی) و [[سکر]]، صحو را بر [[سکر]] ترجیح می دهند؛ چرا که به نظر آنان اولاً، صحو مرحله پس از [[سکر]] است یعنی مرحله تمام و کمال است؛ ثانیاً، آن که در حالت [[سکر]] است بسا که به سبب بی‌خبری دست به کرداری مکروه بزند و هوشیار چنین نمی‌کند. در برابر اهل صحو، اهل [[سکر]]، عارفانی هستند که به سبب تأکید بر اهمیت «بی‌خودی» و این که [[سکر]] چیزی جز بی‌خودی نیست، [[سکر]] را بر صحو رجحان می‌نهند<ref name=":0" /><ref>هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. به کوشش محمود عابدی، تهران: سروش، 1383، ص 278-282.</ref><ref>انصاری، خواجه عبدالله. به کوشش دی لوجدیه دی بورکی الدومیلی، قاهره: 1960م، ص 291-292.</ref> [← [[سکر]]]

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	* [[سکر]]<br />		* [[سکر]]<br />

	== ~~ماخذ~~ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==

Samei در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۳

2025-04-18T16:13:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۳
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[صحو]]،''' در برابر سکر. در لغت به معنی هوشیار شدن و از مستی به ~~هوشامدن~~ است. می‌توان صحو را بر اساس ~~سخناناشکار~~ اهل عرفان و تصوف در معنایی مکمل سکر و بر بنیاد سخنان ضمنی و ~~نهفتهانان~~ در معنایی متقابل با سکر تفسیر کرد:		'''[[صحو]]،''' در برابر [[سکر]]. در لغت به معنی هوشیار شدن و از مستی به هوش آمدن است. می‌توان صحو را بر اساس سخنان آشکار اهل عرفان و [[تصوف]] در معنایی مکمل [[سکر]] و بر بنیاد سخنان ضمنی و نهفته آنان در معنایی متقابل با سکر تفسیر کرد:

	1) صحو، مکمل سکر: معنای شایع و شناخته شده صحو، عبارت است از به ~~خودامدن~~ (= با خودی) و هوشیار شدن بعد از سکر و سرمستی است. از معنا و از این حالت به صحو ثانی، صحوالجمع، و صحو بعد المحو تعبیر کرده‌اند و در تعریفان با عبارات گوناگون از یک معنا که همانا هوشیار شدن بعد از مستی است، سخن گفته‌اند<ref>1. نک: مستملی نجاری. '''''شرح التعرف لمذهب اهل التصوف'''''. ج 5، به کوشش محمد روشن، تهران: اساطیر، 1363، ص 1487-1501؛ هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. به کوشش محمود عابدی، تهران: سروش، 1383، ص 279-283؛ قشیری، ابوالقاسم. '''''الرساله'''''. ترجمه از مترجمی ناشناخته، به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1340، ص 112-114؛ بقلی شیرازی، روزبهان. '''''شرح شطحیات'''''. به کوشش هانری کربن، تهران: طهوری، 1385، ص 552؛ همو. '''''مشرب الارواح'''''. استانبول: نشریات جامعه استانبول کلیه الآداب، 1973م، ص 122.</ref>. به نظرانان صحو در این معنا با ~~سکر،~~ نسبت مستقیم دارد و به گفته ابن عربی، صحو هر سالک به اندازه سکر اوست<ref> ابن عربی. '''''الفتوحات'''''. ج 2، قاهره: چاپ بولاق، 1269 تا 1274ق، ص 576-547.</ref> و چون سالک‌اند سرمست از سکر به صحواید به مشاهده حقیقت نایل می‌شود<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 3، به کوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهی، 1357، ص 254.</ref>.		1) صحو، مکمل [[سکر]]: معنای شایع و شناخته شده صحو، عبارت است از به خودآمدن (= با خودی) و هوشیار شدن بعد از [[سکر]] و سرمستی است. از معنا و از این حالت به صحو ثانی، صحوالجمع، و صحو بعد المحو تعبیر کرده‌اند و در تعریفان با عبارات گوناگون از یک معنا که همانا هوشیار شدن بعد از مستی است، سخن گفته‌اند<ref>1. نک: مستملی نجاری. '''''شرح التعرف لمذهب اهل التصوف'''''. ج 5، به کوشش محمد روشن، تهران: اساطیر، 1363، ص 1487-1501؛ هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. به کوشش محمود عابدی، تهران: سروش، 1383، ص 279-283؛ قشیری، ابوالقاسم. '''''الرساله'''''. ترجمه از مترجمی ناشناخته، به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1340، ص 112-114؛ بقلی شیرازی، روزبهان. '''''شرح شطحیات'''''. به کوشش هانری کربن، تهران: طهوری، 1385، ص 552؛ همو. '''''مشرب الارواح'''''. استانبول: نشریات جامعه استانبول کلیه الآداب، 1973م، ص 122.</ref>. به نظرانان صحو در این معنا با [[سکر]]، نسبت مستقیم دارد و به گفته ابن عربی، صحو هر سالک به اندازه [[سکر]] اوست<ref> ابن عربی. '''''الفتوحات'''''. ج 2، قاهره: چاپ بولاق، 1269 تا 1274ق، ص 576-547.</ref> و چون سالک‌اند سرمست از سکر به صحواید به مشاهده حقیقت نایل می‌شود<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 3، به کوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهی، 1357، ص 254.</ref>.

	2) صحو، مقابل سکر: صحو در این معنا کمتر شناخته است و ~~بایدان~~ را معنایی غیر شایع به ~~شماراورد~~ و مراد ~~ازان~~ حالت هوشیاری، استشعاری و خردمندی و به تعبیر مولوی حالت «با خودی»<ref>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. به کوشش توفیق هـ . سبحانی، تهران: قطره، 1381، ج 1، غزل 323، ص 202.</ref> (در برابر «بی‌خودی») است. این صحو را که باید صحو قبل المحو، صحو قبل از سکر یا صحو اول<ref>تهانوی، محمدعلی. '''''کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم'''''. ج 1، به کوشش د. علی دحروج و...، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون، 1996م، ص 962.</ref> نامید. از نظر اهل عارفان و عشق وجهی ندارد و ~~اساساًان~~ را صحو نمی‌خوانند<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 2، ص 162.</ref> و به گفته مولوی، حالتی است منفی که ~~دارندهان~~ توانایی باطنی و معنوی ندارد به کشف حقیقت نایل نمی‌شود،<ref>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. همانجا.</ref> اما از دیدگاه اهل خرد و فلسفه و حتی در نظر اهل ~~زهد،~~ حالتی است لازمه شناخت حقیقت و دست یافتن به معرفت که جستجوگر هر چه هوشیارتر باشد به حقیقت نزدیک‌تر خواهد بود.		2) صحو، مقابل [[سکر]]: صحو در این معنا کمتر شناخته است و بایدآن را معنایی غیر شایع به شمار آورد و مراد از آن حالت هوشیاری، استشعاری و خردمندی و به تعبیر مولوی حالت «با خودی»<ref>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. به کوشش توفیق هـ . سبحانی، تهران: قطره، 1381، ج 1، غزل 323، ص 202.</ref> (در برابر «بی‌خودی») است. این صحو را که باید صحو قبل المحو، صحو قبل از سکر یا صحو اول<ref>تهانوی، محمدعلی. '''''کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم'''''. ج 1، به کوشش د. علی دحروج و...، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون، 1996م، ص 962.</ref> نامید. از نظر اهل عارفان و عشق وجهی ندارد و اساساً آن را صحو نمی‌خوانند<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 2، ص 162.</ref> و به گفته مولوی، حالتی است منفی که دارنده آن توانایی باطنی و معنوی ندارد به کشف [[حقیقت]] نایل نمی‌شود،<ref>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. همانجا.</ref> اما از دیدگاه اهل خرد و فلسفه و حتی در نظر اهل [[زهد]]، حالتی است لازمه شناخت حقیقت و دست یافتن به معرفت که جستجوگر هر چه هوشیارتر باشد به [[حقیقت]] نزدیک‌تر خواهد بود.

	اهل صحو و اهل سکر: بر اساس دومعنایی که از صحو به دست داده شد می‌توان اهل صحو را خردمندانی دانست که هوشیاری و خردمندی را لازمه شناخت حقیقت می‌شمارند و اهل سکر را عاشقان سرمستی محسوب داشت که بی‌خودی و سرمستی (= سکر) را شرط کشف حقیقت می‌دانند. نیز می‌توان اهل صحو ~~راان~~ دسته از عارفان دانست که در مقایسه صحو (= هوشیاری بعد از مستی) و ~~سکر،~~ صحو را بر سکر ترجیح می دهند؛ چرا که به ~~نظرانان~~ اولاً، صحو مرحله پس از سکر است یعنی مرحله تمام و کمال است؛ ~~ثانیاً،ان~~ که در حالت سکر است بسا که به سبب بی‌خبری دست به کرداری مکروه بزند و هوشیار چنین نمی‌کند. در برابر اهل صحو، اهل ~~سکر،~~ عارفانی هستند که به سبب تأکید بر اهمیت «بی‌خودی» و این که سکر چیزی جز بی‌خودی نیست، سکر را بر صحو رجحان می‌نهند<ref>مستملی نجاری. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نیزنک: هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. ص 278-282؛ انصاری، خواجه عبدالله. به کوشش دی لوجدیه دی بورکی الدومیلی، قاهره: 1960م، ص 291-292.</ref>. [← سکر]		اهل صحو و اهل [[سکر]]: بر اساس دومعنایی که از صحو به دست داده شد می‌توان اهل صحو را خردمندانی دانست که هوشیاری و خردمندی را لازمه شناخت [[حقیقت]] می‌شمارند و اهل سکر را عاشقان سرمستی محسوب داشت که بی‌خودی و سرمستی (= سکر) را شرط کشف [[حقیقت]] می‌دانند. نیز می‌توان اهل صحو را آن دسته از عارفان دانست که در مقایسه صحو (= هوشیاری بعد از مستی) و [[سکر]]، صحو را بر [[سکر]] ترجیح می دهند؛ چرا که به نظر آنان اولاً، صحو مرحله پس از [[سکر]] است یعنی مرحله تمام و کمال است؛ ثانیاً، آن که در حالت [[سکر]] است بسا که به سبب بی‌خبری دست به کرداری مکروه بزند و هوشیار چنین نمی‌کند. در برابر اهل صحو، اهل [[سکر]]، عارفانی هستند که به سبب تأکید بر اهمیت «بی‌خودی» و این که [[سکر]] چیزی جز بی‌خودی نیست، [[سکر]] را بر صحو رجحان می‌نهند<ref>مستملی نجاری. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نیزنک: هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. ص 278-282؛ انصاری، خواجه عبدالله. به کوشش دی لوجدیه دی بورکی الدومیلی، قاهره: 1960م، ص 291-292.</ref>. [← [[سکر]]]

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[تصوف]]
			* [[سکر]]<br />

	== ماخذ ==		== ماخذ ==
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی ~~الهدی،~~		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	اصغر دادبه		اصغر دادبه

Maedeh در ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۴۴

2025-04-13T19:44:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۴۴
خط ۷:		خط ۷:
	اهل صحو و اهل سکر: بر اساس دومعنایی که از صحو به دست داده شد می‌توان اهل صحو را خردمندانی دانست که هوشیاری و خردمندی را لازمه شناخت حقیقت می‌شمارند و اهل سکر را عاشقان سرمستی محسوب داشت که بی‌خودی و سرمستی (= سکر) را شرط کشف حقیقت می‌دانند. نیز می‌توان اهل صحو راان دسته از عارفان دانست که در مقایسه صحو (= هوشیاری بعد از مستی) و سکر، صحو را بر سکر ترجیح می دهند؛ چرا که به نظرانان اولاً، صحو مرحله پس از سکر است یعنی مرحله تمام و کمال است؛ ثانیاً،ان که در حالت سکر است بسا که به سبب بی‌خبری دست به کرداری مکروه بزند و هوشیار چنین نمی‌کند. در برابر اهل صحو، اهل سکر، عارفانی هستند که به سبب تأکید بر اهمیت «بی‌خودی» و این که سکر چیزی جز بی‌خودی نیست، سکر را بر صحو رجحان می‌نهند<ref>مستملی نجاری. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نیزنک: هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. ص 278-282؛ انصاری، خواجه عبدالله. به کوشش دی لوجدیه دی بورکی الدومیلی، قاهره: 1960م، ص 291-292.</ref>. [← سکر]		اهل صحو و اهل سکر: بر اساس دومعنایی که از صحو به دست داده شد می‌توان اهل صحو را خردمندانی دانست که هوشیاری و خردمندی را لازمه شناخت حقیقت می‌شمارند و اهل سکر را عاشقان سرمستی محسوب داشت که بی‌خودی و سرمستی (= سکر) را شرط کشف حقیقت می‌دانند. نیز می‌توان اهل صحو راان دسته از عارفان دانست که در مقایسه صحو (= هوشیاری بعد از مستی) و سکر، صحو را بر سکر ترجیح می دهند؛ چرا که به نظرانان اولاً، صحو مرحله پس از سکر است یعنی مرحله تمام و کمال است؛ ثانیاً،ان که در حالت سکر است بسا که به سبب بی‌خبری دست به کرداری مکروه بزند و هوشیار چنین نمی‌کند. در برابر اهل صحو، اهل سکر، عارفانی هستند که به سبب تأکید بر اهمیت «بی‌خودی» و این که سکر چیزی جز بی‌خودی نیست، سکر را بر صحو رجحان می‌نهند<ref>مستملی نجاری. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نیزنک: هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. ص 278-282؛ انصاری، خواجه عبدالله. به کوشش دی لوجدیه دی بورکی الدومیلی، قاهره: 1960م، ص 291-292.</ref>. [← سکر]

	== ~~'''مآخذ:'''~~ ==		== نیز نگاه کنید به ==

	~~== نیز نگاه کنید به ==~~


			== ماخذ ==
			<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	اصغر دادبه		اصغر دادبه

Maedeh در ‏۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۶

2025-04-03T10:56:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''~~صحو،~~''' در برابر ~~سكر~~. در لغت به ~~معني هوشيار~~ شدن و از ~~مستي~~ به ~~هوش آمدن~~ است. ~~مي‌توان~~ صحو را بر اساس ~~سخنان آشكار~~ اهل عرفان و تصوف در ~~معنايي مكمل سكر~~ و بر ~~بنياد~~ سخنان ~~ضمني~~ و ~~نهفتة آنان~~ در ~~معنايي~~ متقابل با ~~سكر تفسير كرد~~:		'''[[صحو]]،''' در برابر سکر. در لغت به معنی هوشیار شدن و از مستی به هوشامدن است. می‌توان صحو را بر اساس سخناناشکار اهل عرفان و تصوف در معنایی مکمل سکر و بر بنیاد سخنان ضمنی و نهفتهانان در معنایی متقابل با سکر تفسیر کرد:

	1) صحو، ~~مكمل سكر~~: ~~معناي شايع~~ و شناخته ~~شدة~~ صحو، عبارت است از به ~~خود آمدن~~ (= با ~~خودي~~) و ~~هوشيار~~ شدن بعد از ~~سكر~~ و ~~سرمستي~~ است. از معنا و از ~~اين~~ حالت به صحو ~~ثاني،~~ صحوالجمع، و صحو بعد المحو ~~تعبير كرده‌اند~~ و در ~~تعريف آن~~ با عبارات گوناگون از يك معنا كه همانا ~~هوشيار~~ شدن بعد از ~~مستي~~ است، سخن گفته‌اند.<~~sup~~>1</~~sup~~> به ~~نظر آنان~~ صحو در ~~اين~~ معنا با ~~سكر،~~ نسبت ~~مستقيم~~ دارد و به ~~گفتة~~ ابن ~~عربي،~~ صحو هر ~~سالك~~ به ~~اندازة سكر~~ اوست<~~sup~~>2</~~sup~~> و چون ~~سالك‌اند~~ سرمست از ~~سكر~~ به ~~صحو آيد~~ به ~~مشاهدة حقيقت نايل مي‌شود.~~<~~sup~~>3</~~sup~~>		1) صحو، مکمل سکر: معنای شایع و شناخته شده صحو، عبارت است از به خودامدن (= با خودی) و هوشیار شدن بعد از سکر و سرمستی است. از معنا و از این حالت به صحو ثانی، صحوالجمع، و صحو بعد المحو تعبیر کرده‌اند و در تعریفان با عبارات گوناگون از یک معنا که همانا هوشیار شدن بعد از مستی است، سخن گفته‌اند<ref>1. نک: مستملی نجاری. '''''شرح التعرف لمذهب اهل التصوف'''''. ج 5، به کوشش محمد روشن، تهران: اساطیر، 1363، ص 1487-1501؛ هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. به کوشش محمود عابدی، تهران: سروش، 1383، ص 279-283؛ قشیری، ابوالقاسم. '''''الرساله'''''. ترجمه از مترجمی ناشناخته، به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1340، ص 112-114؛ بقلی شیرازی، روزبهان. '''''شرح شطحیات'''''. به کوشش هانری کربن، تهران: طهوری، 1385، ص 552؛ همو. '''''مشرب الارواح'''''. استانبول: نشریات جامعه استانبول کلیه الآداب، 1973م، ص 122.</ref>. به نظرانان صحو در این معنا با سکر، نسبت مستقیم دارد و به گفته ابن عربی، صحو هر سالک به اندازه سکر اوست<ref> ابن عربی. '''''الفتوحات'''''. ج 2، قاهره: چاپ بولاق، 1269 تا 1274ق، ص 576-547.</ref> و چون سالک‌اند سرمست از سکر به صحواید به مشاهده حقیقت نایل می‌شود<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 3، به کوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهی، 1357، ص 254.</ref>.

	2) صحو، مقابل ~~سكر~~: صحو در ~~اين~~ معنا ~~كمتر~~ شناخته است و ~~بايد آن~~ را ~~معنايي غير شايع~~ به ~~شمار آورد~~ و مراد ~~از آن~~ حالت ~~هوشياري، استشعاري~~ و ~~خردمندي~~ و به ~~تعبير مولوي~~ حالت «با ~~خودي»~~<~~sup~~>4</~~sup~~> (در برابر ~~«بي‌خودي»~~) است. ~~اين~~ صحو را ~~كه بايد~~ صحو قبل المحو، صحو قبل از ~~سكر يا~~ صحو اول<~~sup~~>5</~~sup~~> ~~ناميد~~. از نظر اهل عارفان و عشق ~~وجهي~~ ندارد و ~~اساساً آن~~ را صحو ~~نمي‌خوانند~~<~~sup~~>6</~~sup~~> و به ~~گفتة مولوي، حالتي~~ است ~~منفي كه دارندة آن توانايي باطني~~ و ~~معنوي~~ ندارد به ~~كشف حقيقت نايل نمي‌شود،~~<~~sup~~>7</~~sup~~> اما از ~~ديدگاه~~ اهل خرد و فلسفه و ~~حتي~~ در نظر اهل زهد، ~~حالتي~~ است ~~لازمة~~ شناخت ~~حقيقت~~ و دست ~~يافتن~~ به معرفت كه جستجوگر هر چه ~~هوشيارتر~~ باشد به ~~حقيقت نزديك‌تر~~ خواهد بود.		2) صحو، مقابل سکر: صحو در این معنا کمتر شناخته است و بایدان را معنایی غیر شایع به شماراورد و مراد ازان حالت هوشیاری، استشعاری و خردمندی و به تعبیر مولوی حالت «با خودی»<ref>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. به کوشش توفیق هـ . سبحانی، تهران: قطره، 1381، ج 1، غزل 323، ص 202.</ref> (در برابر «بی‌خودی») است. این صحو را که باید صحو قبل المحو، صحو قبل از سکر یا صحو اول<ref>تهانوی، محمدعلی. '''''کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم'''''. ج 1، به کوشش د. علی دحروج و...، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون، 1996م، ص 962.</ref> نامید. از نظر اهل عارفان و عشق وجهی ندارد و اساساًان را صحو نمی‌خوانند<ref>شاه نعمت‌الله ولی. '''''رسائل'''''. ج 2، ص 162.</ref> و به گفته مولوی، حالتی است منفی که دارندهان توانایی باطنی و معنوی ندارد به کشف حقیقت نایل نمی‌شود،<ref>مولوی. '''''غزلیات شمس'''''. همانجا.</ref> اما از دیدگاه اهل خرد و فلسفه و حتی در نظر اهل زهد، حالتی است لازمه شناخت حقیقت و دست یافتن به معرفت که جستجوگر هر چه هوشیارتر باشد به حقیقت نزدیک‌تر خواهد بود.

	اهل صحو و اهل ~~سكر~~: بر اساس ~~دومعنايي كه~~ از صحو به دست داده شد ~~مي‌توان~~ اهل صحو را ~~خردمنداني~~ دانست ~~كه هوشياري~~ و ~~خردمندي~~ را ~~لازمة~~ شناخت ~~حقيقت مي‌شمارند~~ و اهل ~~سكر~~ را عاشقان ~~سرمستي~~ محسوب داشت ~~كه بي‌خودي~~ و ~~سرمستي~~ (= ~~سكر~~) را شرط ~~كشف حقيقت مي‌دانند~~. ~~نيز مي‌توان~~ اهل صحو ~~را آن~~ دسته از عارفان دانست كه در ~~مقايسه~~ صحو (= ~~هوشياري~~ بعد از ~~مستي~~) و ~~سكر،~~ صحو را بر ~~سكر ترجيح مي~~ دهند؛ چرا كه به ~~نظر آنان~~ اولاً، صحو ~~مرحلة~~ پس از ~~سكر~~ است ~~يعني مرحلة~~ تمام و ~~كمال~~ است؛ ~~ثانياً، آن كه~~ در حالت ~~سكر~~ است بسا كه به سبب ~~بي‌خبري~~ دست به ~~كرداري مكروه~~ بزند و ~~هوشيار چنين نمي‌كند~~. در برابر اهل صحو، اهل ~~سكر، عارفاني~~ هستند كه به سبب ~~تأكيد~~ بر ~~اهميت «بي‌خودي»~~ و ~~اين كه سكر چيزي~~ جز ~~بي‌خودي نيست، سكر~~ را بر صحو رجحان ~~مي‌نهند.~~<~~sup~~>8</~~sup~~> [← ~~سكر~~]		اهل صحو و اهل سکر: بر اساس دومعنایی که از صحو به دست داده شد می‌توان اهل صحو را خردمندانی دانست که هوشیاری و خردمندی را لازمه شناخت حقیقت می‌شمارند و اهل سکر را عاشقان سرمستی محسوب داشت که بی‌خودی و سرمستی (= سکر) را شرط کشف حقیقت می‌دانند. نیز می‌توان اهل صحو راان دسته از عارفان دانست که در مقایسه صحو (= هوشیاری بعد از مستی) و سکر، صحو را بر سکر ترجیح می دهند؛ چرا که به نظرانان اولاً، صحو مرحله پس از سکر است یعنی مرحله تمام و کمال است؛ ثانیاً،ان که در حالت سکر است بسا که به سبب بی‌خبری دست به کرداری مکروه بزند و هوشیار چنین نمی‌کند. در برابر اهل صحو، اهل سکر، عارفانی هستند که به سبب تأکید بر اهمیت «بی‌خودی» و این که سکر چیزی جز بی‌خودی نیست، سکر را بر صحو رجحان می‌نهند<ref>مستملی نجاری. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نیزنک: هجویری. '''''کشف‌المحجوب'''''. ص 278-282؛ انصاری، خواجه عبدالله. به کوشش دی لوجدیه دی بورکی الدومیلی، قاهره: 1960م، ص 291-292.</ref>. [← سکر]

			== '''مآخذ:''' ==

	~~'''مآخذ:'''~~		== نیز نگاه کنید به ==

	1. نك: مستملي نجاري. '''''شرح التعرف لمذهب اهل التصوف'''''. ج 5، به كوشش محمد روشن، تهران: اساطير، 1363، ص 1487-1501؛ هجويري. '''''كشف‌المحجوب'''''. به كوشش محمود عابدي، تهران: سروش، 1383، ص 279-283؛ قشيري، ابوالقاسم. '''''الرساله'''''. ترجمه از مترجمي ناشناخته، به كوشش بديع‌الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 1340، ص 112-114؛ بقلي شيرازي، روزبهان. '''''شرح شطحيات'''''. به كوشش هانري كربن، تهران: طهوري، 1385، ص 552؛ همو. '''''مشرب الارواح'''''. استانبول: نشريات جامعة استانبول كلية الآداب، 1973م، ص 122.

	~~2. ابن عربي. '''''الفتوحات'''''. ج 2، قاهره: چاپ بولاق، 1269 تا 1274ق، ص 576-547.~~		== منبع اصلی ==
			دانشنامه ایران
	~~3. شاه نعمت‌الله ولي. '''''رسائل'''''. ج 3، به كوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهي، 1357، ص 254.~~

	~~4. مولوي. '''''غزليات شمس'''''. به كوشش توفيق هـ . سبحاني، تهران: قطره، 1381، ج 1، غزل 323، ص 202.~~

	5. تهانوي، محمدعلي. '''''كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم'''''. ج 1، به كوشش د. علي دحروج و...، بيروت: مكتبة لبنان ناشرون، 1996م، ص 962.

	~~6. شاه نعمت‌الله ولي. '''''رسائل'''''. ج 2، ص 162.~~

	~~7. مولوي. '''''غزليات شمس'''''. همانجا.~~

	8. مستملي نجاري. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نيزنك: هجويري. '''''كشف‌المحجوب'''''. ص 278-282؛ انصاري، خواجه عبدالله. به كوشش دي لوجديه دي بوركي الدوميلي، قاهره: 1960م، ص 291-292.

			== نویسنده مقاله ==
	اصغر دادبه		اصغر دادبه

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''صحو،''' در برابر سكر. در لغت به معني هوشيار شدن و از مستي به هوش آمدن است. مي‌توان صحو را بر اساس سخنان آشكار اهل عرفان و تصوف در معنايي مكمل سكر و بر بنياد سخنان ضمني و نهفتة آنان در معنايي متقابل با سكر تفسير كرد: 1) صحو، مكمل سكر: معناي شايع و ش...» ایجاد کرد

2024-08-12T23:53:45Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''صحو،''' در برابر سكر. در لغت به معني هوشيار شدن و از مستي به هوش آمدن است. مي‌توان صحو را بر اساس سخنان آشكار اهل عرفان و تصوف در معنايي مكمل سكر و بر بنياد سخنان ضمني و نهفتة آنان در معنايي متقابل با سكر تفسير كرد: 1) صحو، مكمل سكر: معناي شايع و ش...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''صحو،''' در برابر سكر. در لغت به معني هوشيار شدن و از مستي به هوش آمدن است. مي‌توان صحو را بر اساس سخنان آشكار اهل عرفان و تصوف در معنايي مكمل سكر و بر بنياد سخنان ضمني و نهفتة آنان در معنايي متقابل با سكر تفسير كرد:

1) صحو، مكمل سكر: معناي شايع و شناخته شدة صحو، عبارت است از به خود آمدن (= با خودي) و هوشيار شدن بعد از سكر و سرمستي است. از معنا و از اين حالت به صحو ثاني، صحوالجمع، و صحو بعد المحو تعبير كرده‌اند و در تعريف آن با عبارات گوناگون از يك معنا كه همانا هوشيار شدن بعد از مستي است، سخن گفته‌اند.1 به نظر آنان صحو در اين معنا با سكر، نسبت مستقيم دارد و به گفتة ابن عربي، صحو هر سالك به اندازة سكر اوست2 و چون سالك‌اند سرمست از سكر به صحو آيد به مشاهدة حقيقت نايل مي‌شود.3

2) صحو، مقابل سكر: صحو در اين معنا كمتر شناخته است و بايد آن را معنايي غير شايع به شمار آورد و مراد از آن حالت هوشياري، استشعاري و خردمندي و به تعبير مولوي حالت «با خودي»4 (در برابر «بي‌خودي») است. اين صحو را كه بايد صحو قبل المحو، صحو قبل از سكر يا صحو اول5 ناميد. از نظر اهل عارفان و عشق وجهي ندارد و اساساً آن را صحو نمي‌خوانند6 و به گفتة مولوي، حالتي است منفي كه دارندة آن توانايي باطني و معنوي ندارد به كشف حقيقت نايل نمي‌شود،7 اما از ديدگاه اهل خرد و فلسفه و حتي در نظر اهل زهد، حالتي است لازمة شناخت حقيقت و دست يافتن به معرفت كه جستجوگر هر چه هوشيارتر باشد به حقيقت نزديك‌تر خواهد بود.

اهل صحو و اهل سكر: بر اساس دومعنايي كه از صحو به دست داده شد مي‌توان اهل صحو را خردمنداني دانست كه هوشياري و خردمندي را لازمة شناخت حقيقت مي‌شمارند و اهل سكر را عاشقان سرمستي محسوب داشت كه بي‌خودي و سرمستي (= سكر) را شرط كشف حقيقت مي‌دانند. نيز مي‌توان اهل صحو را آن دسته از عارفان دانست كه در مقايسه صحو (= هوشياري بعد از مستي) و سكر، صحو را بر سكر ترجيح مي دهند؛ چرا كه به نظر آنان اولاً، صحو مرحلة پس از سكر است يعني مرحلة تمام و كمال است؛ ثانياً، آن كه در حالت سكر است بسا كه به سبب بي‌خبري دست به كرداري مكروه بزند و هوشيار چنين نمي‌كند. در برابر اهل صحو، اهل سكر، عارفاني هستند كه به سبب تأكيد بر اهميت «بي‌خودي» و اين كه سكر چيزي جز بي‌خودي نيست، سكر را بر صحو رجحان مي‌نهند.8 [← سكر]

'''مآخذ:'''

1. نك: مستملي نجاري. '''''شرح التعرف لمذهب اهل التصوف'''''. ج 5، به كوشش محمد روشن، تهران: اساطير، 1363، ص 1487-1501؛ هجويري. '''''كشف‌المحجوب'''''. به كوشش محمود عابدي، تهران: سروش، 1383، ص 279-283؛ قشيري، ابوالقاسم. '''''الرساله'''''. ترجمه از مترجمي ناشناخته، به كوشش بديع‌الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 1340، ص 112-114؛ بقلي شيرازي، روزبهان. '''''شرح شطحيات'''''. به كوشش هانري كربن، تهران: طهوري، 1385، ص 552؛ همو. '''''مشرب الارواح'''''. استانبول: نشريات جامعة استانبول كلية الآداب، 1973م، ص 122.

2. ابن عربي. '''''الفتوحات'''''. ج 2، قاهره: چاپ بولاق، 1269 تا 1274ق، ص 576-547.

3. شاه نعمت‌الله ولي. '''''رسائل'''''. ج 3، به كوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت‌اللهي، 1357، ص 254.

4. مولوي. '''''غزليات شمس'''''. به كوشش توفيق هـ . سبحاني، تهران: قطره، 1381، ج 1، غزل 323، ص 202.

5. تهانوي، محمدعلي. '''''كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم'''''. ج 1، به كوشش د. علي دحروج و...، بيروت: مكتبة لبنان ناشرون، 1996م، ص 962.

6. شاه نعمت‌الله ولي. '''''رسائل'''''. ج 2، ص 162.

7. مولوي. '''''غزليات شمس'''''. همانجا.

8. مستملي نجاري. '''''شرح التعرف'''''. همانجا؛ نيزنك: هجويري. '''''كشف‌المحجوب'''''. ص 278-282؛ انصاري، خواجه عبدالله. به كوشش دي لوجديه دي بوركي الدوميلي، قاهره: 1960م، ص 291-292.

اصغر دادبه