https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D8%A8%DB%8C%D8%AF_%D8%B2%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8Cعبید زاکانی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-20T04:41:20Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%A8%DB%8C%D8%AF_%D8%B2%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=9673&oldid=prevSamei در ۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۵2025-06-06T13:35:11Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:157849143.jpg|بندانگشتی|عبید زاکانی، قابل بازیابی از https://ganjoor.net/photos?p=obeyd]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عُبَیدِ زاکانی (د 771 یا 772ق / 1369 یا 1370م)، شاعر، نویسنده، طنزپرداز.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عُبَیدِ زاکانی (د 771 یا 772ق / 1369 یا 1370م)، شاعر، نویسنده، طنزپرداز.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9671:rev-9673:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%A8%DB%8C%D8%AF_%D8%B2%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=9671&oldid=prevSamei در ۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۲2025-06-06T13:32:58Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خواجه نظامالدین عبیدالله زاکانی متخلص به عبید، در [[استان قزوین|قزوین]] به دنیا آمد<ref>حكیمیان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهیر ایران'''''. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 224.</ref>. سبب شهرت عبید به زاکانی، انتساب او به خاندان زاکانان یا زاکانیان است. این خاندان در اصل شاخهای از عرب بنی خفاجه بودند که پس از مهاجرت به ایران، به اطراف قزوین کوچیدند و در آن نواحی سکنا گزیدند<ref>صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج 3، (2)، ص 964.</ref>. از این خاندان دو گروه مشهور برخاستهاند. نخست آنان که اهل علم و حدیث و منقول و معقول بودهاند و دیگر ارباب صدور که عبیدالله زاکانی به این گروه تعلق داشته است<ref>مستوفی، حمدالله''. '''تاریخ گزیده'''''. به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر، 1339، ص 805.</ref>. از آغاز زندگی او اطلاعی در دست نیست، اما به گفته خود از اوان جوانی به طور جدی مطالعه کتابها و سخنان علما و حکما را دنبال کرد و از آن پس نیز از مطالعه آثار حکمای قدیم و متأخرین دست برنداشت<ref>عبید زاکانی، نظامالدین. '''''لطائف عبید زاکانی'''''. به کوشش فرتر، استانبول: بی نا، 1303ق، ص 51.</ref>. به تدریج دانشهای رایج روزگار خود و زبان و ادب عرب را آموخت و با علم نجوم هم آشنا شد. پس از سی و پنج سالگی در بدو پادشاهی شاه شیخ ابواسحاق اینجو بر فارس (حک 742-758ق / 1341-1357م) به [[شیراز]] رفت<ref>صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج 3، ص 965 و 966 .</ref>. در آنجا چند سالی در خدمت پادشاه و وزیرش رکنالدین عمیدالملک به سر برد و آنان را مدح گفت. سپس در 758ق / 1357م شاهد کشته شدن شیخ ابواسحاق به دست امیر مبارزالدین مظفّری (حک 713-759ق / 1313-1358م) و ویران شدن کاخ او بود<ref name=":0">بهزادی اندوهجردی، حسین. '''''طنزپردازان ایران''''' (از آغاز تا پایان دوره قاجار). تهران: دستان، 1383، ص 301.</ref>. برخی گفتهاند که عبید پس از آن به [[استان قزوین|قزوین]] بازگشت و بر مسند قضا نشست و به تربیت و تعلیم بزرگزادگان پرداخت<ref>انصاری، قاسم. '''''گلچینی از دیوان عبید زاکانی قزوینی'''''. تهران: طه، 1377، ص 14.</ref>. اما ظاهراً وی پس از زوال دولت ابواسحاق، چندی در بغداد به سر برد و در آن شهر با [[سلمان ساوجی]]<sup>*</sup>، شاعر دربار سلطان اویس جلایری (حک 757-776ق / 1356-1374م) دیدار کرد. هم در آنجا بود که به خدمت اویس راه یافت و اشعاری در ستایش او سرود<ref>اقبال آشتیانی، عباس. مقدمه بر '''''کلیات عبید زاکانی'''''. تهران: اقبال، 1332، ص 4 (مقدمه).</ref>. بنا بر نوشته تذکرهنویسان عبید پس از کور شدن امیر مبارزالدین و روی کار آمدن پسرش، شاه شجاع مظفری (حک 759-786ق / 1358-1384م) نزد شاه محمود برادر شاه شجاع و حاکم حکمران رفت و او را مدح گفت. سپس به [[شیراز]] بازگشت و به خدمت شاه شجاع درآمد<ref name=":0" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خواجه نظامالدین عبیدالله زاکانی متخلص به عبید، در [[استان قزوین|قزوین]] به دنیا آمد<ref>حكیمیان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهیر ایران'''''. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 224.</ref>. سبب شهرت عبید به زاکانی، انتساب او به خاندان زاکانان یا زاکانیان است. این خاندان در اصل شاخهای از عرب بنی خفاجه بودند که پس از مهاجرت به ایران، به اطراف قزوین کوچیدند و در آن نواحی سکنا گزیدند<ref>صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج 3، (2)، ص 964.</ref>. از این خاندان دو گروه مشهور برخاستهاند. نخست آنان که اهل علم و حدیث و منقول و معقول بودهاند و دیگر ارباب صدور که عبیدالله زاکانی به این گروه تعلق داشته است<ref>مستوفی، حمدالله''. '''تاریخ گزیده'''''. به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر، 1339، ص 805.</ref>. از آغاز زندگی او اطلاعی در دست نیست، اما به گفته خود از اوان جوانی به طور جدی مطالعه کتابها و سخنان علما و حکما را دنبال کرد و از آن پس نیز از مطالعه آثار حکمای قدیم و متأخرین دست برنداشت<ref>عبید زاکانی، نظامالدین. '''''لطائف عبید زاکانی'''''. به کوشش فرتر، استانبول: بی نا، 1303ق، ص 51.</ref>. به تدریج دانشهای رایج روزگار خود و زبان و ادب عرب را آموخت و با علم نجوم هم آشنا شد. پس از سی و پنج سالگی در بدو پادشاهی شاه شیخ ابواسحاق اینجو بر فارس (حک 742-758ق / 1341-1357م) به [[شیراز]] رفت<ref>صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج 3، ص 965 و 966 .</ref>. در آنجا چند سالی در خدمت پادشاه و وزیرش رکنالدین عمیدالملک به سر برد و آنان را مدح گفت. سپس در 758ق / 1357م شاهد کشته شدن شیخ ابواسحاق به دست امیر مبارزالدین مظفّری (حک 713-759ق / 1313-1358م) و ویران شدن کاخ او بود<ref name=":0">بهزادی اندوهجردی، حسین. '''''طنزپردازان ایران''''' (از آغاز تا پایان دوره قاجار). تهران: دستان، 1383، ص 301.</ref>. برخی گفتهاند که عبید پس از آن به [[استان قزوین|قزوین]] بازگشت و بر مسند قضا نشست و به تربیت و تعلیم بزرگزادگان پرداخت<ref>انصاری، قاسم. '''''گلچینی از دیوان عبید زاکانی قزوینی'''''. تهران: طه، 1377، ص 14.</ref>. اما ظاهراً وی پس از زوال دولت ابواسحاق، چندی در بغداد به سر برد و در آن شهر با [[سلمان ساوجی]]<sup>*</sup>، شاعر دربار سلطان اویس جلایری (حک 757-776ق / 1356-1374م) دیدار کرد. هم در آنجا بود که به خدمت اویس راه یافت و اشعاری در ستایش او سرود<ref>اقبال آشتیانی، عباس. مقدمه بر '''''کلیات عبید زاکانی'''''. تهران: اقبال، 1332، ص 4 (مقدمه).</ref>. بنا بر نوشته تذکرهنویسان عبید پس از کور شدن امیر مبارزالدین و روی کار آمدن پسرش، شاه شجاع مظفری (حک 759-786ق / 1358-1384م) نزد شاه محمود برادر شاه شجاع و حاکم حکمران رفت و او را مدح گفت. سپس به [[شیراز]] بازگشت و به خدمت شاه شجاع درآمد<ref name=":0" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عبید بیشتر عمر خویش را با رفاه و عزت گذراند، اما در پایان حیات با تنگدستی و قرض دست به گریبان شد. مدفن او را گروهی اصفهان و بعضی بغداد نوشتهاند<ref>انصاری، قاسم. '''''گلچینی از دیوان عبید زاکانی قزوینی'''''. تهران: طه، 1377، ص 14 و 15.</ref>. از میان آثارش میتوان از ''کلیات،'' شامل اشعار جدی شاعر (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران، </del>1321ش)؛ ''منتخب اللطائف'' حاوی رسائل طنزآمیز و انتقادی (به اهتمام میرزا حبیب اصفهانی، استانبول، 1311ق)؛ ''نوادر الامثال،'' به عربی و در ادب و اخلاق و فلسفه و امثال و حِکَم؛ رسائل انتقادی و هزل آمیز ''ریش نامه''، ''صدپند''، ''ده فصل'' مشهور به ''تعریفات'' و ''دلگشا''؛ قصیده مشهور ''موش و گربه'' و مثنوی ''عشاق نامه'' به شیوه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظامی، </del>یاد کرد. بیتردید بهترین کتاب عبید، ''اخلاق الاشراف'' نام دارد که از عمیقترین رسالههای فارسی است<ref>حلبی، علیاصغر. '''''عبید زاکانی'''''. تهران: طرح نو، 1377، ص 9.</ref>. هزلیات، حکایات، تمثیلات، سخنان بی پرده و کلمات زشت عبید در واقع نحوه تلقی شاعر و ابزار مبارزه او در دورانی بوده که بدترین ریاکاریها، زهدفروشیها و ستمگریها رواج داشته است. در این نوشتهها و سرودهها شاعر با زشتی به جنگ زشتی شتافته است<ref>کاویان، اسفندیار. '''''نگرشی بر اندیشه و اشعار حافظ و یادی از عبید زاکانی طنزآور بزرگ'''''. تهران: گوتنبرگ، بی تا، ص 42.</ref>. شاید بتوان او را برگزیدهترین هجوسرایان و تقلیدنویسانی دانست که در ایران ظهور کردهاند<ref>براون، ادوارد. '''''از سعدی تا جامی'''''. به کوشش علیاصغر حکمت، تهران: ابن سینا، چ 3، 1351، ص 312.</ref>. گذشت زمان نیز به نظم ونثر زاکانی خللی وارد نکرده و مناسبت و تازگی آن تا به امروز محفوظ مانده است. بی گمان میتوان علت اصلی بی اعتنایی منتقدان ادبی قدیم و جدید نسبت به عبید را در نظر اصولی وی مبنی بر مخالفت با اشراف و بورژوازی شهری خلاصه کرد. اختصاص عبید و حافظ به یک دربار در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیراز، </del>احتمال وجود ارتباط میان آن دو و حتی تأثیر پذیری حافظ از لحن هزلآمیز وی را به یقین تبدیل میکند<ref>ریپکا، یان. '''''تاریخ ادبیات ایران'''''، ترجمه عیسی شهابی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1354، ص 433-434.</ref>. نکته یابی و انتقادهای ظریف اجتماعی در لباس طنز و لطیفه، ابتکار و نواندیشی و لطف بیان و قدرت تعبیر و اوج بلاغت و سرانجام ایجاز هنرمندانه از ویژگیهای مهم آثار عبید زاکانی است<ref>یوسفی، غلامحسین. '''''دیداری با اهل قلم'''''. تهران: علمی، 1375، ج.5، ص 288-289. </ref><ref>آذربیگدلی، لطفعلی بیگ. '''''آتشکده آذر'''''. به کوشش حسن سادات ناصری، تهران: امیرکبیر، 1339، ج 1، ب 3، ص 1195-1197.</ref><ref>دولتشاه سمرقندی، '''''تذکره الشعرا'''''. تهران: بی نا، ص 322.</ref><ref>اته، هرمان. '''''تاریخ ادبیات فارسی'''''. ترجمه رضازاده شفق، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1337، ص 118-119.</ref><ref>صفی، فخرالدین علی. '''''لطائفالطوائف'''''. به کوشش احمد گلچین معانی، تهران: اقبال، 1336، ص 227-228 و 329-332.</ref><ref>نیکوبخت، ناصر. '''''هجو در شعر فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 1، 1380، ص 353-356.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عبید بیشتر عمر خویش را با رفاه و عزت گذراند، اما در پایان حیات با تنگدستی و قرض دست به گریبان شد. مدفن او را گروهی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و بعضی بغداد نوشتهاند<ref>انصاری، قاسم. '''''گلچینی از دیوان عبید زاکانی قزوینی'''''. تهران: طه، 1377، ص 14 و 15.</ref>. از میان آثارش میتوان از ''کلیات،'' شامل اشعار جدی شاعر (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان تهران|تهران]]، </ins>1321ش)؛ ''منتخب اللطائف'' حاوی رسائل طنزآمیز و انتقادی (به اهتمام میرزا حبیب اصفهانی، استانبول، 1311ق)؛ ''نوادر الامثال،'' به عربی و در ادب و اخلاق و فلسفه و امثال و حِکَم؛ رسائل انتقادی و هزل آمیز ''ریش نامه''، ''صدپند''، ''ده فصل'' مشهور به ''تعریفات'' و ''دلگشا''؛ قصیده مشهور ''موش و گربه'' و مثنوی ''عشاق نامه'' به شیوه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نظامی گنجوی|نظامی]]، </ins>یاد کرد. بیتردید بهترین کتاب عبید، ''اخلاق الاشراف'' نام دارد که از عمیقترین رسالههای فارسی است<ref>حلبی، علیاصغر. '''''عبید زاکانی'''''. تهران: طرح نو، 1377، ص 9.</ref>. هزلیات، حکایات، تمثیلات، سخنان بی پرده و کلمات زشت عبید در واقع نحوه تلقی شاعر و ابزار مبارزه او در دورانی بوده که بدترین ریاکاریها، زهدفروشیها و ستمگریها رواج داشته است. در این نوشتهها و سرودهها شاعر با زشتی به جنگ زشتی شتافته است<ref>کاویان، اسفندیار. '''''نگرشی بر اندیشه و اشعار حافظ و یادی از عبید زاکانی طنزآور بزرگ'''''. تهران: گوتنبرگ، بی تا، ص 42.</ref>. شاید بتوان او را برگزیدهترین هجوسرایان و تقلیدنویسانی دانست که در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ایران]] </ins>ظهور کردهاند<ref>براون، ادوارد. '''''از سعدی تا جامی'''''. به کوشش علیاصغر حکمت، تهران: ابن سینا، چ 3، 1351، ص 312.</ref>. گذشت زمان نیز به نظم ونثر زاکانی خللی وارد نکرده و مناسبت و تازگی آن تا به امروز محفوظ مانده است. بی گمان میتوان علت اصلی بی اعتنایی منتقدان ادبی قدیم و جدید نسبت به عبید را در نظر اصولی وی مبنی بر مخالفت با اشراف و بورژوازی شهری خلاصه کرد. اختصاص عبید و حافظ به یک دربار در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شیراز]]، </ins>احتمال وجود ارتباط میان آن دو و حتی تأثیر پذیری حافظ از لحن هزلآمیز وی را به یقین تبدیل میکند<ref>ریپکا، یان. '''''تاریخ ادبیات ایران'''''، ترجمه عیسی شهابی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1354، ص 433-434.</ref>. نکته یابی و انتقادهای ظریف اجتماعی در لباس طنز و لطیفه، ابتکار و نواندیشی و لطف بیان و قدرت تعبیر و اوج بلاغت و سرانجام ایجاز هنرمندانه از ویژگیهای مهم آثار عبید زاکانی است<ref>یوسفی، غلامحسین. '''''دیداری با اهل قلم'''''. تهران: علمی، 1375، ج.5، ص 288-289. </ref><ref>آذربیگدلی، لطفعلی بیگ. '''''آتشکده آذر'''''. به کوشش حسن سادات ناصری، تهران: امیرکبیر، 1339، ج 1، ب 3، ص 1195-1197.</ref><ref>دولتشاه سمرقندی، '''''تذکره الشعرا'''''. تهران: بی نا، ص 322.</ref><ref>اته، هرمان. '''''تاریخ ادبیات فارسی'''''. ترجمه رضازاده شفق، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1337، ص 118-119.</ref><ref>صفی، فخرالدین علی. '''''لطائفالطوائف'''''. به کوشش احمد گلچین معانی، تهران: اقبال، 1336، ص 227-228 و 329-332.</ref><ref>نیکوبخت، ناصر. '''''هجو در شعر فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 1، 1380، ص 353-356.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان قزوین]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان فارس]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سلمان ساوجی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># حکیمیان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهیر ایران'''''. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 224.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج 3، (2)، ص 964.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># مستوفی، حمدالله''. '''تاریخ گزیده'''''. به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر، 1339، ص 805.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># عبید زاکانی، نظامالدین. '''''لطائف عبید زاکانی'''''. به کوشش فرتر، استانبول</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی نا، 1303ق، ص 51</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">//icro</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1398</ins>). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه </ins>ایران. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">//alhoda</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ موسسه فرهنگی هنری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتشارات بین المللی الهدی]</ins>،</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج 3، </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">،ص 965 و 966 .</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># بهزادی اندوهجردی، حسین</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''طنزپردازان </del>ایران<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' (از آغاز تا پایان دوره قاجار)</del>. تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دستان، 1383، ص 301.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># انصاری، قاسم. '''''گلچینی از دیوان عبید زاکانی قزوینی'''''. تهران: طه، 1377، ص 14.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># اقبال آشتیانی، عباس. مقدمه بر '''''کلیات عبید زاکانی'''''. تهران</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقبال، 1332، ص 4 (مقدمه)</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># بهزادی اندوهجردی. همانجا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># انصاری، قاسم. '''''گلچینی از دیوان عبید زاکانی قزوینی'''''. تهران: طه، 1377، ص 14 </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">15.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># حلبی، علیاصغر. '''''عبید زاکانی'''''. تهران: طرح نو، 1377، ص 9.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># کاویان، اسفندیار. '''''نگرشی بر اندیشه و اشعار حافظ و یادی از عبید زاکانی طنزآور بزرگ'''''. تهران: گوتنبرگ، بی تا، ص 42.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># براون، ادوارد. '''''از سعدی تا جامی'''''. به کوشش علیاصغر حکمت، تهران: ابن سینا، چ 3، 1351، ص 312.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ریپکا، یان. ''تاریخ ادبیات ایران''</del>، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه عیسی شهابی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1354، ص 433-434.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># یوسفی، غلامحسین. '''''دیداری با اهل قلم'''''. تهران: علمی، چ 5، 1375، ص 288-289. نیز نک: آذربیگدلی، لطفعلی بیگ. '''''آتشکده آذر'''''. به کوشش حسن سادات ناصری، تهران: امیرکبیر، 1339، ج 1، ب 3، ص 1195-1197؛ دولتشاه سمرقندی، '''''تذکرهالشعرا'''''. تهران: بی نا، ص 322؛ اته، هرمان. '''''تاریخ ادبیات فارسی'''''. ترجمه رضازاده شفق، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1337، ص 118-119؛ صفی، فخرالدین علی. '''''لطائفالطوائف'''''. به کوشش احمد گلچین معانی، تهران: اقبال، 1336، ص 227-228 و 329-332؛ نیکوبخت، ناصر. '''''هجو در شعر فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 1، 1380، ص 353-356.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>ابوالقاسم رادفر<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9670:rev-9671:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%A8%DB%8C%D8%AF_%D8%B2%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=9670&oldid=prevSamei در ۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۰2025-06-06T13:30:01Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%A8%DB%8C%D8%AF_%D8%B2%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=9670&oldid=9484">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%A8%DB%8C%D8%AF_%D8%B2%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=9484&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «عُبَيدِ زاكاني (د 771 يا 772ق / 1369 يا 1370م)، شاعر، نويسنده، طنزپرداز. خواجه نظامالدين عبيدالله زاكاني متخلص به عبيد، در قزوين به دنيا آمد.<sup>1</sup> سبب شهرت عبيد به زاكاني، انتساب او به خاندان زاكانان يا زاكانيان است. اين خاندان در اصل شاخهاي ا...» ایجاد کرد2025-06-04T18:27:05Z<p>صفحهای تازه حاوی «عُبَيدِ زاكاني (د 771 يا 772ق / 1369 يا 1370م)، شاعر، نويسنده، طنزپرداز. خواجه نظامالدين عبيدالله زاكاني متخلص به عبيد، در قزوين به دنيا آمد.<sup>1</sup> سبب شهرت عبيد به زاكاني، انتساب او به خاندان زاكانان يا زاكانيان است. اين خاندان در اصل شاخهاي ا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>عُبَيدِ زاكاني (د 771 يا 772ق / 1369 يا 1370م)، شاعر، نويسنده، طنزپرداز.<br />
<br />
خواجه نظامالدين عبيدالله زاكاني متخلص به عبيد، در قزوين به دنيا آمد.<sup>1</sup> سبب شهرت عبيد به زاكاني، انتساب او به خاندان زاكانان يا زاكانيان است. اين خاندان در اصل شاخهاي از عرب بني خفاجه بودند كه پس از مهاجرت به ايران، به اطراف قزوين كوچيدند و در آن نواحي سكنا گزيدند.<sup>2</sup> از اين خاندان دو گروه مشهور برخاستهاند. نخست آنان كه اهل علم و حديث و منقول و معقول بودهاند و ديگر ارباب صدور كه عبيدالله زاكاني به اين گروه تعلق داشته است.<sup>3</sup> از آغاز زندگي او اطلاعي در دست نيست، اما به گفتة خود از اوان جواني به طور جدي مطالعة كتابها و سخنان علما و حكما را دنبال كرد و از آن پس نيز از مطالعة آثار حكماي قديم و متأخرين دست برنداشت.<sup>4</sup> به تدريج دانشهاي رايج روزگار خود و زبان و ادب عرب را آموخت و با علم نجوم هم آشنا شد. پس از سي و پنج سالگي در بدو پادشاهي شاه شيخ ابواسحاق اينجو بر فارس (حك 742-758ق / 1341-1357م) به شيراز رفت.<sup>5</sup> در آنجا چند سالي در خدمت پادشاه و وزيرش ركنالدين عميدالملك به سر برد و آنان را مدح گفت. سپس در 758ق / 1357م شاهد كشته شدن شيخ ابواسحاق به دست امير مبارزالدين مظفّري (حك 713-759ق / 1313-1358م) و ويران شدن كاخ او بود.<sup>6</sup> برخي گفتهاند كه عبيد پس از آن به قزوين بازگشت و بر مسند قضا نشست و به تربيت و تعليم بزرگزادگان پرداخت.<sup>7</sup> اما ظاهراً وي پس از زوال دولت ابواسحاق، چندي در بغداد به سر برد و در آن شهر با سلمان ساوجي<sup>*</sup>، شاعر دربار سلطان اويس جلايري (حك 757-776ق / 1356-1374م) ديدار كرد. هم در آنجا بود كه به خدمت اويس راه يافت و اشعاري در ستايش او سرود.<sup>8</sup> بنا بر نوشتة تذكرهنويسان عبيد پس از كور شدن امير مبارزالدين و روي كار آمدن پسرش، شاه شجاع مظفري (حك 759-786ق / 1358-1384م) نزد شاه محمود برادر شاه شجاع و حاكم حكمران رفت و او را مدح گفت. سپس به شيراز بازگشت و به خدمت شاه شجاع درآمد.<sup>9</sup><br />
<br />
عبيد بيشتر عمر خويش را با رفاه و عزت گذراند، اما در پايان حيات با تنگدستي و قرض دست به گريبان شد. مدفن او را گروهي اصفهان و بعضي بغداد نوشتهاند.<sup>10</sup> از ميان آثارش ميتوان از ''كليات،'' شامل اشعار جدي شاعر (تهران، 1321ش)؛ ''منتخب اللطائف'' حاوي رسائل طنزآميز و انتقادي (به اهتمام ميرزا حبيب اصفهاني، استانبول، 1311ق)؛ ''نوادر الامثال،'' به عربي و در ادب و اخلاق و فلسفه و امثال و حِكَم؛ رسائل انتقادي و هزل آميز ''ريش نامه''، ''صدپند''، ''ده فصل'' مشهور به ''تعريفات'' و ''دلگشا''؛ قصيدة مشهور ''موش و گربه'' و مثنوي ''عشاق نامه'' به شيوة نظامي، ياد كرد. بيترديد بهترين كتاب عبيد، ''اخلاق الاشراف'' نام دارد كه از عميقترين رسالههاي فارسي است.<sup>11</sup> هزليات، حكايات، تمثيلات، سخنان بي پرده و كلمات زشت عبيد در واقع نحوة تلقي شاعر و ابزار مبارزه او در دوراني بوده كه بدترين رياكاريها، زهدفروشيها و ستمگريها رواج داشته است. در اين نوشتهها و سرودهها شاعر با زشتي به جنگ زشتي شتافته است.<sup>12</sup> شايد بتوان او را برگزيدهترين هجوسرايان و تقليدنويساني دانست كه در ايران ظهور كردهاند.<sup>13</sup> گذشت زمان نيز به نظم ونثر زاكاني خللي وارد نكرده و مناسبت و تازگي آن تا به امروز محفوظ مانده است. بي گمان ميتوان علت اصلي بي اعتنايي منتقدان ادبي قديم و جديد نسبت به عبيد را در نظر اصولي وي مبني بر مخالفت با اشراف و بورژوازي شهري خلاصه كرد. اختصاص عبيد و حافظ به يك دربار در شيراز، احتمال وجود ارتباط ميان آن دو و حتي تأثير پذيري حافظ از لحن هزلآميز وي را به يقين تبديل ميكند.<sup>14</sup> نكته يابي و انتقادهاي ظريف اجتماعي در لباس طنز و لطيفه، ابتكار و نوانديشي و لطف بيان و قدرت تعبير و اوج بلاغت و سرانجام ايجاز هنرمندانه از ويژگيهاي مهم آثار عبيد زاكاني است.<sup>15</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
# حكيميان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهير ايران'''''. تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 2، ص 224.<br />
# صفا، ذبيحالله. '''''تاريخ ادبيات در ايران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج 3، (2)، ص 964.<br />
# مستوفي، حمدالله''. '''تاريخ گزيده'''''. به كوشش عبدالحسين نوايي، تهران: اميركبير، 1339، ص 805.<br />
# عبيد زاكاني، نظامالدين. '''''لطائف عبيد زاكاني'''''. به كوشش فرتر، استانبول: بي نا، 1303ق، ص 51.<br />
# صفا. '''''همان'''''. ص 965 و 966 .<br />
# بهزادي اندوهجردي، حسين. '''''طنزپردازان ايران''''' (از آغاز تا پايان دورة قاجار). تهران: دستان، 1383، ص 301.<br />
# انصاري، قاسم. '''''گلچيني از ديوان عبيد زاكاني قزويني'''''. تهران: طه، 1377، ص 14.<br />
# اقبال آشتياني، عباس. مقدمه بر '''''كليات عبيد زاكاني'''''. تهران: اقبال، 1332، ص 4 (مقدمه).<br />
# بهزادي اندوهجردي. همانجا.<br />
# انصاري. '''''همان'''''. ص 14 و 15.<br />
# حلبي، علياصغر. '''''عبيد زاكاني'''''. تهران: طرح نو، 1377، ص 9.<br />
# كاويان، اسفنديار. '''''نگرشي بر انديشه و اشعار حافظ و يادي از عبيد زاكاني طنزآور بزرگ'''''. تهران: گوتنبرگ، بي تا، ص 42.<br />
# براون، ادوارد. '''''از سعدي تا جامي'''''. به كوشش علياصغر حكمت، تهران: ابن سينا، چ 3، 1351، ص 312.<br />
# ريپكا، يان. ''تاريخ ادبيات ايران''، ترجمه عيسي شهابي، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1354، ص 433-434.<br />
# يوسفي، غلامحسين. '''''ديداري با اهل قلم'''''. تهران: علمي، چ 5، 1375، ص 288-289. نيز نك: آذربيگدلي، لطفعلي بيگ. '''''آتشكدة آذر'''''. به كوشش حسن سادات ناصري، تهران: اميركبير، 1339، ج 1، ب 3، ص 1195-1197؛ دولتشاه سمرقندي، '''''تذكرةالشعرا'''''. تهران: بي نا، ص 322؛ اته، هرمان. '''''تاريخ ادبيات فارسي'''''. ترجمة رضازاده شفق، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1337، ص 118-119؛ صفي، فخرالدين علي. '''''لطائفالطوائف'''''. به كوشش احمد گلچين معاني، تهران: اقبال، 1336، ص 227-228 و 329-332؛ نيكوبخت، ناصر. '''''هجو در شعر فارسي'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 1، 1380، ص 353-356.<br />
<br />
'''ابوالقاسم رادفر'''</div>Samei