https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%BA%D8%A7%DB%8C%D9%87 2026-09-22T17:02:13Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%BA%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=5365&oldid=prev 2025-05-01T15:26:15Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-3550:rev-5365:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%BA%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=3550&oldid=prev 2025-04-18T15:57:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[غایه]]،''' در فلسفه، یكی از چهار علت به وجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امدن </del>چیزها. در میان علت‌های چهارگانه، علت فاعلی و غائی را علت وجود و علت مادی و صوری را علت ماهیت دانسته‌اند. نظریه علیت از ارسطو اقتباس و در فلسفه اسلامی با اموزه‌های دینی هماهنگ شده است. در تعریف غایه گفته شده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </del>چیزی كه وجود شیء برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </del>است&lt;ref&gt;   جرجانی. '''''التعریفات'''''. بیروت: 1990م، 166.&lt;/ref&gt;. مثلاً صندلی برای نشستن. هرچیز كه دارای غایت نباشد عَبَث (= بیهوده) است. به نظر حكمای الهی عالم هستی دارای غایت است و هیچ چیز عبث و بیهوده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افریده </del>نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشیاء و امور طبیعی هم كه فاقد شعور و اگاهی هستند به سوی غایتی در حركتند و هدف و مقصدی را دنبال می‌كنند و اقتضای حكمت و عنایت خدا این است كه همه موجودات ممكن به سوی غایات خود در حركت باشند&lt;ref&gt;سبزواری، ملاهادی. '''''شرح''''' '''''منظومه'''''. «فلسفه»، 123.&lt;/ref&gt;. این موضوع با مشاهده اثبات می‌گردد كه همه امور طبیعی به خاطر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثاری </del>كه بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان‌ها </del>مترتب می‌گردد در حركتند، و از این روست كه هر چیزی نتیجه خاص خود را می‌دهد، مثلاً از دانه جو، جو می‌روید و از انسان، انسان متولد می‌شود و بر همین قیاس. این امر نشان دهنده وجود قانون دائمی است كه چون مانعی جلوی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </del>را نگیرد همواره همان‌گونه خواهد بود. حكمت، علم به نتایج و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثاریست </del>كه بر هر چیزی مترتب می‌گردد و عنایت، علم فعلی (در برابر علم انفعالی كه از ان انسان است) خداوند است نسبت به بهترین نظام ممكن در هستی و این دو گونه علم (= حكمت و عنایت) با قدرت همراه است و حكمت و عنایت الهی اقتضا می‌كند هر چیز دارای عنایت باشد و غایت، سبب فاعلیت است. بدین معنا كه غایت موجب می‌شود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاری را كه باید انجام ‌دهد و چیزی را باید پدید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اورد </del>براساس خدا جهان هستی را ایجاد كرده است، و غایتِ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان، </del>چیزیست كه این جهان برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </del>ایجاد شده است&lt;ref&gt;  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">املی، </del>محمدتقی. '''''دررالفوائد'''''. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1/354- 357.&lt;/ref&gt;. به این دلیل است كه در فلسفه اسلامی، نخست از علت فاعلی سپس از علت غائی سخن می‌گویند و در مرتبه بعد از علت مادی و علت صوری. در این نظام جائی برای تصادف و افعال بیهوده و بی‌هدف وجود ندارد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[غایه]]،''' در فلسفه، یكی از چهار علت به وجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمدن </ins>چیزها. در میان علت‌های چهارگانه، علت فاعلی و غائی را علت وجود و علت مادی و صوری را علت ماهیت دانسته‌اند. نظریه علیت از ارسطو اقتباس و در فلسفه اسلامی با اموزه‌های دینی هماهنگ شده است. در تعریف غایه گفته شده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>چیزی كه وجود شیء برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>است&lt;ref&gt;   جرجانی. '''''التعریفات'''''. بیروت: 1990م، 166.&lt;/ref&gt;. مثلاً صندلی برای نشستن. هرچیز كه دارای غایت نباشد عَبَث (= بیهوده) است. به نظر حكمای الهی عالم هستی دارای غایت است و هیچ چیز عبث و بیهوده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آفریده </ins>نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشیاء و امور طبیعی هم كه فاقد شعور و اگاهی هستند به سوی غایتی در حركتند و هدف و مقصدی را دنبال می‌كنند و اقتضای حكمت و عنایت خدا این است كه همه موجودات ممكن به سوی غایات خود در حركت باشند&lt;ref&gt;سبزواری، ملاهادی. '''''شرح''''' '''''منظومه'''''. «فلسفه»، 123.&lt;/ref&gt;. این موضوع با مشاهده اثبات می‌گردد كه همه امور طبیعی به خاطر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثاری </ins>كه بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها </ins>مترتب می‌گردد در حركتند، و از این روست كه هر چیزی نتیجه خاص خود را می‌دهد، مثلاً از دانه جو، جو می‌روید و از انسان، انسان متولد می‌شود و بر همین قیاس.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این امر نشان دهنده وجود قانون دائمی است كه چون مانعی جلوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>را نگیرد همواره همان‌گونه خواهد بود. حكمت، علم به نتایج و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثاریست </ins>كه بر هر چیزی مترتب می‌گردد و عنایت، علم فعلی (در برابر علم انفعالی كه از ان انسان است) خداوند است نسبت به بهترین نظام ممكن در هستی و این دو گونه علم (= حكمت و عنایت) با قدرت همراه است و حكمت و عنایت الهی اقتضا می‌كند هر چیز دارای عنایت باشد و غایت، سبب فاعلیت است. بدین معنا كه غایت موجب می‌شود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاری را كه باید انجام ‌دهد و چیزی را باید پدید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آورد </ins>براساس خدا جهان هستی را ایجاد كرده است، و غایتِ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن، </ins>چیزیست كه این جهان برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>ایجاد شده است&lt;ref&gt;  <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آملی، </ins>محمدتقی. '''''دررالفوائد'''''. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1/354- 357.&lt;/ref&gt;. به این دلیل است كه در فلسفه اسلامی، نخست از علت فاعلی سپس از علت غائی سخن می‌گویند و در مرتبه بعد از علت مادی و علت صوری. در این نظام جائی برای تصادف و افعال بیهوده و بی‌هدف وجود ندارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اسلام]]&lt;br /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماخذ </del>==</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهدی،</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ </ins>سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>(1398). دانشنامه ایران. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://alhoda.ir/ </ins>موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-3172:rev-3550:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%BA%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=3172&oldid=prev 2025-04-14T16:49:38Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[غایه]]،&#039;&#039;&#039; در فلسفه، یكی از چهار علت به وجود امدن چیزها. در میان علت‌های چهارگانه، علت فاعلی و غائی را علت وجود و علت مادی و صوری را علت ماهیت دانسته‌اند. نظریه علیت از ارسطو اقتباس و در فلسفه اسلامی با اموزه‌های دینی هماهنگ شده است. در تعریف غایه گفته شده ان چیزی كه وجود شیء برای ان است&lt;ref&gt;   جرجانی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التعریفات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. بیروت: 1990م، 166.&lt;/ref&gt;. مثلاً صندلی برای نشستن. هرچیز كه دارای غایت نباشد عَبَث (= بیهوده) است. به نظر حكمای الهی عالم هستی دارای غایت است و هیچ چیز عبث و بیهوده افریده نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشیاء و امور طبیعی هم كه فاقد شعور و اگاهی هستند به سوی غایتی در حركتند و هدف و مقصدی را دنبال می‌كنند و اقتضای حكمت و عنایت خدا این است كه همه موجودات ممكن به سوی غایات خود در حركت باشند&lt;ref&gt;سبزواری، ملاهادی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منظومه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. «فلسفه»، 123.&lt;/ref&gt;. این موضوع با مشاهده اثبات می‌گردد كه همه امور طبیعی به خاطر اثاری كه بر ان‌ها مترتب می‌گردد در حركتند، و از این روست كه هر چیزی نتیجه خاص خود را می‌دهد، مثلاً از دانه جو، جو می‌روید و از انسان، انسان متولد می‌شود و بر همین قیاس. این امر نشان دهنده وجود قانون دائمی است كه چون مانعی جلوی ان را نگیرد همواره همان‌گونه خواهد بود. حكمت، علم به نتایج و اثاریست كه بر هر چیزی مترتب می‌گردد و عنایت، علم فعلی (در برابر علم انفعالی كه از ان انسان است) خداوند است نسبت به بهترین نظام ممكن در هستی و این دو گونه علم (= حكمت و عنایت) با قدرت همراه است و حكمت و عنایت الهی اقتضا می‌كند هر چیز دارای عنایت باشد و غایت، سبب فاعلیت است. بدین معنا كه غایت موجب می‌شود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاری را كه باید انجام ‌دهد و چیزی را باید پدید اورد براساس خدا جهان هستی را ایجاد كرده است، و غایتِ ان، چیزیست كه این جهان برای ان ایجاد شده است&lt;ref&gt;  املی، محمدتقی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دررالفوائد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1/354- 357.&lt;/ref&gt;. به این دلیل است كه در فلسفه اسلامی، نخست از علت فاعلی سپس از علت غائی سخن می‌گویند و در مرتبه بعد از علت مادی و علت صوری. در این نظام جائی برای تصادف و افعال بیهوده و بی‌هدف وجود ندارد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[غایه]]،&#039;&#039;&#039; در فلسفه، یكی از چهار علت به وجود امدن چیزها. در میان علت‌های چهارگانه، علت فاعلی و غائی را علت وجود و علت مادی و صوری را علت ماهیت دانسته‌اند. نظریه علیت از ارسطو اقتباس و در فلسفه اسلامی با اموزه‌های دینی هماهنگ شده است. در تعریف غایه گفته شده ان چیزی كه وجود شیء برای ان است&lt;ref&gt;   جرجانی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التعریفات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. بیروت: 1990م، 166.&lt;/ref&gt;. مثلاً صندلی برای نشستن. هرچیز كه دارای غایت نباشد عَبَث (= بیهوده) است. به نظر حكمای الهی عالم هستی دارای غایت است و هیچ چیز عبث و بیهوده افریده نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشیاء و امور طبیعی هم كه فاقد شعور و اگاهی هستند به سوی غایتی در حركتند و هدف و مقصدی را دنبال می‌كنند و اقتضای حكمت و عنایت خدا این است كه همه موجودات ممكن به سوی غایات خود در حركت باشند&lt;ref&gt;سبزواری، ملاهادی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منظومه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. «فلسفه»، 123.&lt;/ref&gt;. این موضوع با مشاهده اثبات می‌گردد كه همه امور طبیعی به خاطر اثاری كه بر ان‌ها مترتب می‌گردد در حركتند، و از این روست كه هر چیزی نتیجه خاص خود را می‌دهد، مثلاً از دانه جو، جو می‌روید و از انسان، انسان متولد می‌شود و بر همین قیاس. این امر نشان دهنده وجود قانون دائمی است كه چون مانعی جلوی ان را نگیرد همواره همان‌گونه خواهد بود. حكمت، علم به نتایج و اثاریست كه بر هر چیزی مترتب می‌گردد و عنایت، علم فعلی (در برابر علم انفعالی كه از ان انسان است) خداوند است نسبت به بهترین نظام ممكن در هستی و این دو گونه علم (= حكمت و عنایت) با قدرت همراه است و حكمت و عنایت الهی اقتضا می‌كند هر چیز دارای عنایت باشد و غایت، سبب فاعلیت است. بدین معنا كه غایت موجب می‌شود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاری را كه باید انجام ‌دهد و چیزی را باید پدید اورد براساس خدا جهان هستی را ایجاد كرده است، و غایتِ ان، چیزیست كه این جهان برای ان ایجاد شده است&lt;ref&gt;  املی، محمدتقی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دررالفوائد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1/354- 357.&lt;/ref&gt;. به این دلیل است كه در فلسفه اسلامی، نخست از علت فاعلی سپس از علت غائی سخن می‌گویند و در مرتبه بعد از علت مادی و علت صوری. در این نظام جائی برای تصادف و افعال بیهوده و بی‌هدف وجود ندارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> '''ماخذ:''' </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نگاه کنید به </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== ماخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2803:rev-3172:php=table --> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%BA%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=2803&oldid=prev 2025-04-03T10:30:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غايه،</del>''' در فلسفه، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از چهار علت به وجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمدن چيزها</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان علت‌هاي </del>چهارگانه، علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاعلي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غائي </del>را علت وجود و علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مادي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صوري </del>را علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماهيت </del>دانسته‌اند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظرية عليت </del>از ارسطو اقتباس و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فلسفة اسلامي </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آموزه‌هاي ديني </del>هماهنگ شده است. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعريف غايه </del>گفته شده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن چيزي </del>كه وجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيء براي آن </del>است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; مثلاً <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صندلي براي </del>نشستن. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هرچيز </del>كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داراي غايت </del>نباشد عَبَث (= <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيهوده</del>) است. به نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكماي الهي </del>عالم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستي داراي غايت </del>است و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيچ چيز </del>عبث و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيهوده آفريده </del>نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشياء </del>و امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبيعي </del>هم كه فاقد شعور و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آگاهي </del>هستند به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي غايتي </del>در حركتند و هدف و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقصدي </del>را دنبال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كنند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتضاي </del>حكمت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنايت </del>خدا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>است كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همة </del>موجودات ممكن به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي غايات </del>خود در حركت باشند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>موضوع با مشاهده اثبات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گردد </del>كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همة </del>امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبيعي </del>به خاطر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثاري </del>كه بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها </del>مترتب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گردد </del>در حركتند، و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>روست كه هر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي نتيجة </del>خاص خود را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌دهد، </del>مثلاً از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانة </del>جو، جو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رويد </del>و از انسان، انسان متولد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شود </del>و بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين قياس</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>امر نشان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دهندة </del>وجود قانون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دائمي </del>است كه چون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مانعي جلوي آن </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگيرد </del>همواره همان‌گونه خواهد بود. حكمت، علم به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نتايج </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثاريست </del>كه بر هر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي </del>مترتب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گردد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنايت، </del>علم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فعلي </del>(در برابر علم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انفعالي </del>كه از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </del>انسان است) خداوند است نسبت به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهترين </del>نظام ممكن در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>دو گونه علم (= حكمت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنايت</del>) با قدرت همراه است و حكمت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنايت الهي </del>اقتضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كند </del>هر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيز داراي عنايت </del>باشد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غايت، </del>سبب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاعليت </del>است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدين </del>معنا كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غايت </del>موجب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شود </del>تا فاعل اقدام به فعل كند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاري </del>را كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بايد </del>انجام ‌دهد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چيزي </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بايد پديد آورد </del>براساس خدا جهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستي </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايجاد </del>كرده است، و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غايتِ آن، چيزيست </del>كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>جهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي آن ايجاد </del>شده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين دليل </del>است كه در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فلسفة اسلامي، </del>نخست از علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاعلي </del>سپس از علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غائي </del>سخن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گويند </del>و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرتبة </del>بعد از علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مادي </del>و علت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صوري</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>نظام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جائي براي </del>تصادف و افعال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيهوده </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بي‌هدف </del>وجود ندارد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غایه]]،</ins>''' در فلسفه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </ins>از چهار علت به وجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امدن چیزها</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان علت‌های </ins>چهارگانه، علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاعلی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غائی </ins>را علت وجود و علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مادی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صوری </ins>را علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماهیت </ins>دانسته‌اند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظریه علیت </ins>از ارسطو اقتباس و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فلسفه اسلامی </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اموزه‌های دینی </ins>هماهنگ شده است. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعریف غایه </ins>گفته شده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان چیزی </ins>كه وجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیء برای ان </ins>است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">   جرجانی. '''''التعریفات'''''. بیروت: 1990م، 166.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>مثلاً <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صندلی برای </ins>نشستن. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هرچیز </ins>كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارای غایت </ins>نباشد عَبَث (= <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهوده</ins>) است. به نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكمای الهی </ins>عالم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستی دارای غایت </ins>است و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیچ چیز </ins>عبث و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهوده افریده </ins>نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشیاء </ins>و امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبیعی </ins>هم كه فاقد شعور و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اگاهی </ins>هستند به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی غایتی </ins>در حركتند و هدف و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقصدی </ins>را دنبال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌كنند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتضای </ins>حكمت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنایت </ins>خدا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>است كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همه </ins>موجودات ممكن به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی غایات </ins>خود در حركت باشند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سبزواری، ملاهادی. '''''شرح''''' '''''منظومه'''''. «فلسفه»، 123.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. این </ins>موضوع با مشاهده اثبات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گردد </ins>كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همه </ins>امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبیعی </ins>به خاطر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثاری </ins>كه بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان‌ها </ins>مترتب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گردد </ins>در حركتند، و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>روست كه هر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی نتیجه </ins>خاص خود را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌دهد، </ins>مثلاً از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانه </ins>جو، جو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌روید </ins>و از انسان، انسان متولد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود </ins>و بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین قیاس</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>امر نشان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دهنده </ins>وجود قانون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دائمی </ins>است كه چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مانعی جلوی ان </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگیرد </ins>همواره همان‌گونه خواهد بود. حكمت، علم به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نتایج </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثاریست </ins>كه بر هر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی </ins>مترتب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گردد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنایت، </ins>علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فعلی </ins>(در برابر علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انفعالی </ins>كه از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </ins>انسان است) خداوند است نسبت به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهترین </ins>نظام ممكن در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>دو گونه علم (= حكمت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنایت</ins>) با قدرت همراه است و حكمت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنایت الهی </ins>اقتضا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌كند </ins>هر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیز دارای عنایت </ins>باشد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غایت، </ins>سبب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاعلیت </ins>است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدین </ins>معنا كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غایت </ins>موجب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود </ins>تا فاعل اقدام به فعل كند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاری </ins>را كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید </ins>انجام ‌دهد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چیزی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید پدید اورد </ins>براساس خدا جهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایجاد </ins>كرده است، و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غایتِ ان، چیزیست </ins>كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>جهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای ان ایجاد </ins>شده است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  املی، محمدتقی. '''''دررالفوائد'''''. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1/354- 357.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این دلیل </ins>است كه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فلسفه اسلامی، </ins>نخست از علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاعلی </ins>سپس از علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غائی </ins>سخن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گویند </ins>و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرتبه </ins>بعد از علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مادی </ins>و علت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صوری</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>نظام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جائی برای </ins>تصادف و افعال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهوده </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌هدف </ins>وجود ندارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==  '''ماخذ:''' ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1.     جرجاني. '''''التعريفات'''''. بيروت: 1990م، 166.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2.     سبزواري، ملاهادي. '''''شرح''''' '''''منظومه'''''. «فلسفه»، 123.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3.     آملي، محمدتقي. '''''دررالفوائد'''''. قم: مؤسسة اسماعيليان، 1/354- 357.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منوچهر پزشک</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-542:rev-2803:php=table --> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%BA%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=542&oldid=prev 2024-08-12T23:57:36Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;غايه،&#039;&#039;&#039; در فلسفه، يكي از چهار علت به وجود آمدن چيزها. در ميان علت‌هاي چهارگانه، علت فاعلي و غائي را علت وجود و علت مادي و صوري را علت ماهيت دانسته‌اند. نظرية عليت از ارسطو اقتباس و در فلسفة اسلامي با آموزه‌هاي ديني هماهنگ شده است. در تعريف غا...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;غايه،&#039;&#039;&#039; در فلسفه، يكي از چهار علت به وجود آمدن چيزها. در ميان علت‌هاي چهارگانه، علت فاعلي و غائي را علت وجود و علت مادي و صوري را علت ماهيت دانسته‌اند. نظرية عليت از ارسطو اقتباس و در فلسفة اسلامي با آموزه‌هاي ديني هماهنگ شده است. در تعريف غايه گفته شده آن چيزي كه وجود شيء براي آن است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; مثلاً صندلي براي نشستن. هرچيز كه داراي غايت نباشد عَبَث (= بيهوده) است. به نظر حكماي الهي عالم هستي داراي غايت است و هيچ چيز عبث و بيهوده آفريده نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشياء و امور طبيعي هم كه فاقد شعور و آگاهي هستند به سوي غايتي در حركتند و هدف و مقصدي را دنبال مي‌كنند و اقتضاي حكمت و عنايت خدا اين است كه همة موجودات ممكن به سوي غايات خود در حركت باشند.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اين موضوع با مشاهده اثبات مي‌گردد كه همة امور طبيعي به خاطر آثاري كه بر آن‌ها مترتب مي‌گردد در حركتند، و از اين روست كه هر چيزي نتيجة خاص خود را مي‌دهد، مثلاً از دانة جو، جو مي‌رويد و از انسان، انسان متولد مي‌شود و بر همين قياس. اين امر نشان دهندة وجود قانون دائمي است كه چون مانعي جلوي آن را نگيرد همواره همان‌گونه خواهد بود. حكمت، علم به نتايج و آثاريست كه بر هر چيزي مترتب مي‌گردد و عنايت، علم فعلي (در برابر علم انفعالي كه از آن انسان است) خداوند است نسبت به بهترين نظام ممكن در هستي و اين دو گونه علم (= حكمت و عنايت) با قدرت همراه است و حكمت و عنايت الهي اقتضا مي‌كند هر چيز داراي عنايت باشد و غايت، سبب فاعليت است. بدين معنا كه غايت موجب مي‌شود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاري را كه بايد انجام ‌دهد و چيزي را بايد پديد آورد براساس خدا جهان هستي را ايجاد كرده است، و غايتِ آن، چيزيست كه اين جهان براي آن ايجاد شده است.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; به اين دليل است كه در فلسفة اسلامي، نخست از علت فاعلي سپس از علت غائي سخن مي‌گويند و در مرتبة بعد از علت مادي و علت صوري. در اين نظام جائي براي تصادف و افعال بيهوده و بي‌هدف وجود ندارد.<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1.     جرجاني. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;التعريفات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. بيروت: 1990م، 166.<br /> <br /> 2.     سبزواري، ملاهادي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;منظومه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. «فلسفه»، 123.<br /> <br /> 3.     آملي، محمدتقي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دررالفوائد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. قم: مؤسسة اسماعيليان، 1/354- 357.<br /> <br /> منوچهر پزشک</div>

Samei