https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1فتحعلی شاه قاجار - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-20T04:44:29Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1&diff=8713&oldid=prevSamei در ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶2025-05-14T11:56:27Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:213403 586.jpg|بندانگشتی|فتحعلی شاه قاجار، قابل بازیابی از https://www.asriran.com/fa/news/205363/%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فتحعلیشاه قاجار،''' دومین پادشاه [[قاجاریه|سلسله قاجاریه]]<sup>*</sup> (حک 1212ـ1250ق / 1797ـ1834م) باباخان، پسر حسینقلیخان، برادرزاده و جانشین [[آقا محمدخان قاجار|آقا محمدخان]]<sup>*</sup> بود. پیش از پادشاهی از طرف [[آقا محمدخان قاجار|آقامحمدخان]] حکمران [[استان فارس|فارس]] بود که به کمک حاج ابراهیمخان کلانتر (اعتمادالدوله) به تخت نشست<ref>خورموجی، محمدجعفر. '''''حقایقالاخبار ناصری'''''. به کوشش حسین خدیوجم، تهران: نشر نی، 1363ش، ص10.</ref> و بر مخالفان خود مانند علیقلیخان، صادقخان شقاقی، حسینقلی خان، نادرمیرزا و ... پیروزی یافت<ref>میرزا فضلالله شیرازی (خاوری). '''''تاریخ ذوالقرنین'''''. تصحیح ناصر افشارفرد، تهران: کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1380ش، ص75.</ref>. اما با قتل صدراعظم خود، حاجابراهیم خان کلانتر، میرزا شفیع مازندرانی و سپس محمدحسن صدراصفهانی را صدراعظم خویش کرد<ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان'''''. صدرالتواریخ'''''. تصحیح محمد مشیری، تهران: روزبهان، 1357ش، ص112- 117.</ref>. در زمان او، سه [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 کشور فرانسه]، انگلستان (بریتانیا) و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] در راستای اهداف استعماری خود برای دست یافتن بر آبهای آزاد جنوب [[کشور ایران|ایران]] و سرزمین هندوستان در اوج رقابت بودند و اوضاع داخلی ایران به ویژه مسأله حکومت هرات که حکمرانان آن مانند شاه شجاع و کامران میرزا به تأثیر از دخالت بیگانگان مانند فرمانفرمای انگلیسی هند بودند، نابسامان بود<ref>اتحادیه، منصوره. '''''انفصال هرات'''''. تهران: نشر تاریخ ایران، 1380ش، ص17- 28.</ref>. در پی آن مهدیعلی خان (بهادرجنگ، 1214ق / 1799م) و سرجان ملکم [ Sir Jhon Malkom](1215ق / 1800م) برای مذاکره درباره هرات و منافع تجاری در خلیج فارس و اقیانوس هند و ارتباط [[کشور ایران|ایران]] با [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] به حضور فتحعلیشاه رسیدند، اما این روابط پس از قتل سفیر ایران، حاجی خلیل خان، در هند موقتاً به هم خورد<ref>شمیم، علیاصغر'''''. ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374ش، ص70- 82.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فتحعلیشاه قاجار،''' دومین پادشاه [[قاجاریه|سلسله قاجاریه]]<sup>*</sup> (حک 1212ـ1250ق / 1797ـ1834م) باباخان، پسر حسینقلیخان، برادرزاده و جانشین [[آقا محمدخان قاجار|آقا محمدخان]]<sup>*</sup> بود. پیش از پادشاهی از طرف [[آقا محمدخان قاجار|آقامحمدخان]] حکمران [[استان فارس|فارس]] بود که به کمک حاج ابراهیمخان کلانتر (اعتمادالدوله) به تخت نشست<ref>خورموجی، محمدجعفر. '''''حقایقالاخبار ناصری'''''. به کوشش حسین خدیوجم، تهران: نشر نی، 1363ش، ص10.</ref> و بر مخالفان خود مانند علیقلیخان، صادقخان شقاقی، حسینقلی خان، نادرمیرزا و ... پیروزی یافت<ref>میرزا فضلالله شیرازی (خاوری). '''''تاریخ ذوالقرنین'''''. تصحیح ناصر افشارفرد، تهران: کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1380ش، ص75.</ref>. اما با قتل صدراعظم خود، حاجابراهیم خان کلانتر، میرزا شفیع مازندرانی و سپس محمدحسن صدراصفهانی را صدراعظم خویش کرد<ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان'''''. صدرالتواریخ'''''. تصحیح محمد مشیری، تهران: روزبهان، 1357ش، ص112- 117.</ref>. در زمان او، سه [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 کشور فرانسه]، انگلستان (بریتانیا) و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] در راستای اهداف استعماری خود برای دست یافتن بر آبهای آزاد جنوب [[کشور ایران|ایران]] و سرزمین هندوستان در اوج رقابت بودند و اوضاع داخلی ایران به ویژه مسأله حکومت هرات که حکمرانان آن مانند شاه شجاع و کامران میرزا به تأثیر از دخالت بیگانگان مانند فرمانفرمای انگلیسی هند بودند، نابسامان بود<ref>اتحادیه، منصوره. '''''انفصال هرات'''''. تهران: نشر تاریخ ایران، 1380ش، ص17- 28.</ref>. در پی آن مهدیعلی خان (بهادرجنگ، 1214ق / 1799م) و سرجان ملکم [ Sir Jhon Malkom](1215ق / 1800م) برای مذاکره درباره هرات و منافع تجاری در خلیج فارس و اقیانوس هند و ارتباط [[کشور ایران|ایران]] با [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] به حضور فتحعلیشاه رسیدند، اما این روابط پس از قتل سفیر ایران، حاجی خلیل خان، در هند موقتاً به هم خورد<ref>شمیم، علیاصغر'''''. ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374ش، ص70- 82.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[قاجاریه]] </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[قاجاریه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[آقا محمدخان قاجار]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[آقا محمدخان قاجار]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ترکمانچای]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ترکمانچای]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[امیرکبیر، میرزا تقی خان]] </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[امیرکبیر، میرزا تقی خان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-8711:rev-8713:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1&diff=8711&oldid=prevSamei: /* مآخذ */2025-05-14T11:54:19Z<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1&diff=8711&oldid=8710">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1&diff=8710&oldid=prevSamei در ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۲2025-05-14T11:52:34Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1&diff=8710&oldid=5977">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1&diff=5977&oldid=prevSamei در ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۶2025-05-04T22:36:47Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فتحعليشاه قاجار،''' دومين پادشاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلسلة </del>قاجاريه<sup>*</sup> (حك 1212ـ1250ق / 1797ـ1834م) باباخان، پسر حسينقليخان، برادرزاده و جانشين آقا محمدخان<sup>*</sup> بود. پيش از پادشاهي از طرف آقامحمدخان حكمران فارس بود كه به كمك حاج ابراهيمخان كلانتر (اعتمادالدوله) به تخت نشست<sup>1</sup> و بر مخالفان خود مانند عليقليخان، صادقخان شقاقي، حسينقلي خان، نادرميرزا و ... پيروزي يافت.<sup>2</sup> اما با قتل صدراعظم خود، حاجابراهيم خان كلانتر، ميرزا شفيع مازندراني و سپس محمدحسن صدراصفهاني را صدراعظم خويش كرد.<sup>3</sup> در زمان او، سه كشور فرانسه، انگلستان (بريتانيا) و روسيه در راستاي اهداف استعماري خود براي دست يافتن بر آبهاي آزاد جنوب ايران و سرزمين هندوستان در اوج رقابت بودند و اوضاع داخلي ايران به ويژه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسألة </del>حكومت هرات كه حكمرانان آن مانند شاه شجاع و كامران ميرزا به تأثير از دخالت بيگانگان مانند فرمانفرماي انگليسي هند بودند، نابسامان بود.<sup>4</sup> در پي آن مهديعلي خان (بهادرجنگ، 1214ق / 1799م) و سرجان ملكم [1](1215ق / 1800م) براي مذاكره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>هرات و منافع تجاري در خليج فارس و اقيانوس هند و ارتباط ايران با روسيه و فرانسه به حضور فتحعليشاه رسيدند، اما اين روابط پس از قتل سفير ايران، حاجي خليل خان، در هند موقتاً به هم خورد.<sup>5</sup> در پي تمايل فتحعليشاه به رابطه با ناپلئون، [2] امپراتور فرانسه، ژوبر[3] (1220ق / 1805م) و روميو[4] (1221ق/ 1806م) و چند افسر مهندس به ايران آمدند و سفير ايران ميرزا رضاخان قزويني در ملاقات با ناپلئون عهدنامهاي به نام فينكناشتاين، [5]در 1 مقدمه و 16 ماده مبني بر كمك فرانسه در مقابل روسيه و انگليس به ايران در ازاي حركت از طريق ايران به سوي هند منعقد كرد (1222ق/ 1807م).<sup>6</sup> كه متعاقب آن ژنرال گاردان[6] و افسران فرانسوي براي آموزش نيروهاي نظامي به ايران آمدند اما انعقاد قرارداد تيلسيت[7] ميان روسيه و فرانسه كه ناپلئون تعهدات فرانسه به ايران را در آن ناديده گرفت باعث گرايش فتحعليشاه به انگليس شد<sup>7</sup> و سرهارفورد جونز[8] سفير انگليس در قراردادي متعهد به پرداخت كمك مالي و نظامي در جنگ با روسيه به ايران شد (1224ق / 1809م). در زمان سفارت سرگور اوزلي نيز در زمان جنگهاي ايران و روسيه، انگليسيها اگر چه در قراردادهايي متعهد به كمك نظامي، سياسي و اقتصادي به ايران شدند اما در ارتباط پنهاني با روسيه در ضعف و شكست ايران<sup>8</sup> در جنگهاي با روسيه كه منجر به معاهدات تحميلي گلستان<sup>*</sup> (1228ق / 1813م) و تركمانچاي<sup>*</sup> (1243ق / 1827م)، اشغال بخش عظيمي از سرزمينهاي شمالي ايران توسط روسيه و كسب امتيازات فراوان توسط آنان شد،<sup>9</sup> مؤثر بودند. اين جنگها، كه عباسميرزا وليعهد و پسر فتحعلي شاه فرماندهي آن را بر عهده داشت، بر سر مناطق مرزي شمال ايران و توسعهطلبيهاي ارضي روسيه از 1219 تا 1243ق به طول انجاميد.<sup>10</sup> و فتاواي جهاد روحانيان كه در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسالة </del>جهاديه توسط ميرزا بزرگ فراهاني گردآوري شدهاند، در اعزام مردم به جنگ نقش مهمي داشت.<sup>11</sup> در 1244ق / 1828م، قتل گريبايدوف[9] سفير روسيه در ايران در ماجراي استرداد دو زن ارمني تازه مسلمان شده باعث تيرگي روابط و عذرخواهي رسمي ايران شد.<sup>12</sup> در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>فتحعليشاه روابط ايران و عثماني نيز بر سر مناطق مرزي طرفين، اشغال شهرهاي ايراني توسط عثمانيان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسألة </del>عشاير مرزنشين و ممانعت عثمانيان از زيارت اماكن مذهبي عراق توسط ايرانيان آشفته شد كه در 1239ق / 1824م با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاهدة ارزنةالروم </del>(ارزروم) توسط ميرزا تقيخان فراهاني (اميركبير)<sup>*</sup> سفير ايران و محمد امين پادشاه عثماني، صلح ميان طرفين برقرار شد.<sup>13</sup> فتحعليشاه به مقدسات مذهبي پايبند بود و با تخلص خاقان شعر ميسرود. از او فرزندان زيادي برجاي ماند كه در نهايت محمدميرزا پسر عباس ميرزا (وليعهد و فرمانده اصلي در جنگهاي ايران با روسيه) به جانشيني او رسيد، بناي عمارتهاي مسجدشاه و باغ نگارستان در تهران، سليمانه در كرج، مسجدشاه سمنان، پلها، كاروانسراها و بازارها در زمان او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشانة </del>توجه به امور عمراني است، در زمان او ابراهيمخان ظهيرالدوله خرابيهاي كرمان را آباد كرد اما اوضاع اقتصادي <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامعة </del>ايران به دليل جنگهاي طولاني نابسامان بود. فتحعليشاه در 1250ق در اصفهان فوت كرد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنازة </del>او را در قم به خاك سپردند.<sup>14</sup> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فتحعليشاه قاجار،''' دومين پادشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|سلسله </ins>قاجاريه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> (حك 1212ـ1250ق / 1797ـ1834م) باباخان، پسر حسينقليخان، برادرزاده و جانشين آقا محمدخان<sup>*</sup> بود. پيش از پادشاهي از طرف آقامحمدخان حكمران فارس بود كه به كمك حاج ابراهيمخان كلانتر (اعتمادالدوله) به تخت نشست<sup>1</sup> و بر مخالفان خود مانند عليقليخان، صادقخان شقاقي، حسينقلي خان، نادرميرزا و ... پيروزي يافت.<sup>2</sup> اما با قتل صدراعظم خود، حاجابراهيم خان كلانتر، ميرزا شفيع مازندراني و سپس محمدحسن صدراصفهاني را صدراعظم خويش كرد.<sup>3</sup> در زمان او، سه كشور فرانسه، انگلستان (بريتانيا) و روسيه در راستاي اهداف استعماري خود براي دست يافتن بر آبهاي آزاد جنوب ايران و سرزمين هندوستان در اوج رقابت بودند و اوضاع داخلي ايران به ويژه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسأله </ins>حكومت هرات كه حكمرانان آن مانند شاه شجاع و كامران ميرزا به تأثير از دخالت بيگانگان مانند فرمانفرماي انگليسي هند بودند، نابسامان بود.<sup>4</sup> در پي آن مهديعلي خان (بهادرجنگ، 1214ق / 1799م) و سرجان ملكم [1](1215ق / 1800م) براي مذاكره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>هرات و منافع تجاري در خليج فارس و اقيانوس هند و ارتباط ايران با روسيه و فرانسه به حضور فتحعليشاه رسيدند، اما اين روابط پس از قتل سفير ايران، حاجي خليل خان، در هند موقتاً به هم خورد.<sup>5</sup> در پي تمايل فتحعليشاه به رابطه با ناپلئون، [2] امپراتور فرانسه، ژوبر[3] (1220ق / 1805م) و روميو[4] (1221ق/ 1806م) و چند افسر مهندس به ايران آمدند و سفير ايران ميرزا رضاخان قزويني در ملاقات با ناپلئون عهدنامهاي به نام فينكناشتاين، [5]در 1 مقدمه و 16 ماده مبني بر كمك فرانسه در مقابل روسيه و انگليس به ايران در ازاي حركت از طريق ايران به سوي هند منعقد كرد (1222ق/ 1807م).<sup>6</sup> كه متعاقب آن ژنرال گاردان[6] و افسران فرانسوي براي آموزش نيروهاي نظامي به ايران آمدند اما انعقاد قرارداد تيلسيت[7] ميان روسيه و فرانسه كه ناپلئون تعهدات فرانسه به ايران را در آن ناديده گرفت باعث گرايش فتحعليشاه به انگليس شد<sup>7</sup> و سرهارفورد جونز[8] سفير انگليس در قراردادي متعهد به پرداخت كمك مالي و نظامي در جنگ با روسيه به ايران شد (1224ق / 1809م). در زمان سفارت سرگور اوزلي نيز در زمان جنگهاي ايران و روسيه، انگليسيها اگر چه در قراردادهايي متعهد به كمك نظامي، سياسي و اقتصادي به ايران شدند اما در ارتباط پنهاني با روسيه در ضعف و شكست ايران<sup>8</sup> در جنگهاي با روسيه كه منجر به معاهدات تحميلي گلستان<sup>*</sup> (1228ق / 1813م) و تركمانچاي<sup>*</sup> (1243ق / 1827م)، اشغال بخش عظيمي از سرزمينهاي شمالي ايران توسط روسيه و كسب امتيازات فراوان توسط آنان شد،<sup>9</sup> مؤثر بودند. اين جنگها، كه عباسميرزا وليعهد و پسر فتحعلي شاه فرماندهي آن را بر عهده داشت، بر سر مناطق مرزي شمال ايران و توسعهطلبيهاي ارضي روسيه از 1219 تا 1243ق به طول انجاميد.<sup>10</sup> و فتاواي جهاد روحانيان كه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رساله </ins>جهاديه توسط ميرزا بزرگ فراهاني گردآوري شدهاند، در اعزام مردم به جنگ نقش مهمي داشت.<sup>11</sup> در 1244ق / 1828م، قتل گريبايدوف[9] سفير روسيه در ايران در ماجراي استرداد دو زن ارمني تازه مسلمان شده باعث تيرگي روابط و عذرخواهي رسمي ايران شد.<sup>12</sup> در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>فتحعليشاه روابط ايران و عثماني نيز بر سر مناطق مرزي طرفين، اشغال شهرهاي ايراني توسط عثمانيان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسأله </ins>عشاير مرزنشين و ممانعت عثمانيان از زيارت اماكن مذهبي عراق توسط ايرانيان آشفته شد كه در 1239ق / 1824م با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاهده ارزنهالروم </ins>(ارزروم) توسط ميرزا تقيخان فراهاني (اميركبير)<sup>*</sup> سفير ايران و محمد امين پادشاه عثماني، صلح ميان طرفين برقرار شد.<sup>13</sup> فتحعليشاه به مقدسات مذهبي پايبند بود و با تخلص خاقان شعر ميسرود. از او فرزندان زيادي برجاي ماند كه در نهايت محمدميرزا پسر عباس ميرزا (وليعهد و فرمانده اصلي در جنگهاي ايران با روسيه) به جانشيني او رسيد، بناي عمارتهاي مسجدشاه و باغ نگارستان در تهران، سليمانه در كرج، مسجدشاه سمنان، پلها، كاروانسراها و بازارها در زمان او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشانه </ins>توجه به امور عمراني است، در زمان او ابراهيمخان ظهيرالدوله خرابيهاي كرمان را آباد كرد اما اوضاع اقتصادي <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامعه </ins>ايران به دليل جنگهاي طولاني نابسامان بود. فتحعليشاه در 1250ق در اصفهان فوت كرد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنازه </ins>او را در قم به خاك سپردند.<sup>14</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">خط ۱۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. اتحاديه، منصوره. '''''انفصال هرات'''''. تهران: نشر تاريخ ايران، 1380ش، ص17- 28.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. اتحاديه، منصوره. '''''انفصال هرات'''''. تهران: نشر تاريخ ايران، 1380ش، ص17- 28.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. شميم، علياصغر'''''. ايران در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374ش، ص70- 82.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. شميم، علياصغر'''''. ايران در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374ش، ص70- 82.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. هوشنگمهدوي، عبدالرضا. '''''تاريخ روابط خارجي ايران (از ابتداي دوران صفويه تا پايان جنگ دوم جهاني).''''' تهران: اميركبير، 1377ش، ص211. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. هوشنگمهدوي، عبدالرضا. '''''تاريخ روابط خارجي ايران (از ابتداي دوران صفويه تا پايان جنگ دوم جهاني).''''' تهران: اميركبير، 1377ش، ص211. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">خط ۲۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>9. وحيدنيا، سيفالله. '''''معاهدات ننگين قاجار'''''. تهران: فرنگيس، 1375ش، ص89- 99.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>9. وحيدنيا، سيفالله. '''''معاهدات ننگين قاجار'''''. تهران: فرنگيس، 1375ش، ص89- 99.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>10. كاظمزاده، فيروز. '''''روس و انگليس در ايران.''''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة </del>منوچهر اميري، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1371ش، ص3- 4.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>10. كاظمزاده، فيروز. '''''روس و انگليس در ايران.''''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه </ins>منوچهر اميري، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1371ش، ص3- 4.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>11. منذر، ع. '''''جهاد دفاعي و جنگطلبي ايران و روس تزاري'''''. تهران: نشر دارالحسيني، بيتا، ص87- 98.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>11. منذر، ع. '''''جهاد دفاعي و جنگطلبي ايران و روس تزاري'''''. تهران: نشر دارالحسيني، بيتا، ص87- 98.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l31">خط ۳۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>13. مفتوندنبلي، عبدالرزاق'''''. مآثر سلطانيه'''''. به اهتمام غلامحسين صدريافشار، تهران: ابنسينا، 1351ش، ص375- 376.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>13. مفتوندنبلي، عبدالرزاق'''''. مآثر سلطانيه'''''. به اهتمام غلامحسين صدريافشار، تهران: ابنسينا، 1351ش، ص375- 376.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>14. مستوفي، عبدالله. '''''شرح زندگاني من (تاريخ اجتماعي و اداري <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>قاجاريه).''''' تهران: زوار، 1371ش، ج1، ص36- 41.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>14. مستوفي، عبدالله. '''''شرح زندگاني من (تاريخ اجتماعي و اداري <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>قاجاريه).''''' تهران: زوار، 1371ش، ج1، ص36- 41.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-827:rev-5977:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D8%AD%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1&diff=827&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی « '''فتحعليشاه قاجار،''' دومين پادشاه سلسلة قاجاريه<sup>*</sup> (حك 1212ـ1250ق / 1797ـ1834م) باباخان، پسر حسينقليخان، برادرزاده و جانشين آقا محمدخان<sup>*</sup> بود. پيش از پادشاهي از طرف آقامحمدخان حكمران فارس بود كه به كمك حاج ابراهيمخان كلانتر (اعتمادالد...» ایجاد کرد2024-08-13T19:11:25Z<p>صفحهای تازه حاوی « '''فتحعليشاه قاجار،''' دومين پادشاه سلسلة قاجاريه<sup>*</sup> (حك 1212ـ1250ق / 1797ـ1834م) باباخان، پسر حسينقليخان، برادرزاده و جانشين آقا محمدخان<sup>*</sup> بود. پيش از پادشاهي از طرف آقامحمدخان حكمران فارس بود كه به كمك حاج ابراهيمخان كلانتر (اعتمادالد...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div> <br />
'''فتحعليشاه قاجار،''' دومين پادشاه سلسلة قاجاريه<sup>*</sup> (حك 1212ـ1250ق / 1797ـ1834م) باباخان، پسر حسينقليخان، برادرزاده و جانشين آقا محمدخان<sup>*</sup> بود. پيش از پادشاهي از طرف آقامحمدخان حكمران فارس بود كه به كمك حاج ابراهيمخان كلانتر (اعتمادالدوله) به تخت نشست<sup>1</sup> و بر مخالفان خود مانند عليقليخان، صادقخان شقاقي، حسينقلي خان، نادرميرزا و ... پيروزي يافت.<sup>2</sup> اما با قتل صدراعظم خود، حاجابراهيم خان كلانتر، ميرزا شفيع مازندراني و سپس محمدحسن صدراصفهاني را صدراعظم خويش كرد.<sup>3</sup> در زمان او، سه كشور فرانسه، انگلستان (بريتانيا) و روسيه در راستاي اهداف استعماري خود براي دست يافتن بر آبهاي آزاد جنوب ايران و سرزمين هندوستان در اوج رقابت بودند و اوضاع داخلي ايران به ويژه مسألة حكومت هرات كه حكمرانان آن مانند شاه شجاع و كامران ميرزا به تأثير از دخالت بيگانگان مانند فرمانفرماي انگليسي هند بودند، نابسامان بود.<sup>4</sup> در پي آن مهديعلي خان (بهادرجنگ، 1214ق / 1799م) و سرجان ملكم [1](1215ق / 1800م) براي مذاكره دربارة هرات و منافع تجاري در خليج فارس و اقيانوس هند و ارتباط ايران با روسيه و فرانسه به حضور فتحعليشاه رسيدند، اما اين روابط پس از قتل سفير ايران، حاجي خليل خان، در هند موقتاً به هم خورد.<sup>5</sup> در پي تمايل فتحعليشاه به رابطه با ناپلئون، [2] امپراتور فرانسه، ژوبر[3] (1220ق / 1805م) و روميو[4] (1221ق/ 1806م) و چند افسر مهندس به ايران آمدند و سفير ايران ميرزا رضاخان قزويني در ملاقات با ناپلئون عهدنامهاي به نام فينكناشتاين، [5]در 1 مقدمه و 16 ماده مبني بر كمك فرانسه در مقابل روسيه و انگليس به ايران در ازاي حركت از طريق ايران به سوي هند منعقد كرد (1222ق/ 1807م).<sup>6</sup> كه متعاقب آن ژنرال گاردان[6] و افسران فرانسوي براي آموزش نيروهاي نظامي به ايران آمدند اما انعقاد قرارداد تيلسيت[7] ميان روسيه و فرانسه كه ناپلئون تعهدات فرانسه به ايران را در آن ناديده گرفت باعث گرايش فتحعليشاه به انگليس شد<sup>7</sup> و سرهارفورد جونز[8] سفير انگليس در قراردادي متعهد به پرداخت كمك مالي و نظامي در جنگ با روسيه به ايران شد (1224ق / 1809م). در زمان سفارت سرگور اوزلي نيز در زمان جنگهاي ايران و روسيه، انگليسيها اگر چه در قراردادهايي متعهد به كمك نظامي، سياسي و اقتصادي به ايران شدند اما در ارتباط پنهاني با روسيه در ضعف و شكست ايران<sup>8</sup> در جنگهاي با روسيه كه منجر به معاهدات تحميلي گلستان<sup>*</sup> (1228ق / 1813م) و تركمانچاي<sup>*</sup> (1243ق / 1827م)، اشغال بخش عظيمي از سرزمينهاي شمالي ايران توسط روسيه و كسب امتيازات فراوان توسط آنان شد،<sup>9</sup> مؤثر بودند. اين جنگها، كه عباسميرزا وليعهد و پسر فتحعلي شاه فرماندهي آن را بر عهده داشت، بر سر مناطق مرزي شمال ايران و توسعهطلبيهاي ارضي روسيه از 1219 تا 1243ق به طول انجاميد.<sup>10</sup> و فتاواي جهاد روحانيان كه در رسالة جهاديه توسط ميرزا بزرگ فراهاني گردآوري شدهاند، در اعزام مردم به جنگ نقش مهمي داشت.<sup>11</sup> در 1244ق / 1828م، قتل گريبايدوف[9] سفير روسيه در ايران در ماجراي استرداد دو زن ارمني تازه مسلمان شده باعث تيرگي روابط و عذرخواهي رسمي ايران شد.<sup>12</sup> در دورة فتحعليشاه روابط ايران و عثماني نيز بر سر مناطق مرزي طرفين، اشغال شهرهاي ايراني توسط عثمانيان، مسألة عشاير مرزنشين و ممانعت عثمانيان از زيارت اماكن مذهبي عراق توسط ايرانيان آشفته شد كه در 1239ق / 1824م با معاهدة ارزنةالروم (ارزروم) توسط ميرزا تقيخان فراهاني (اميركبير)<sup>*</sup> سفير ايران و محمد امين پادشاه عثماني، صلح ميان طرفين برقرار شد.<sup>13</sup> فتحعليشاه به مقدسات مذهبي پايبند بود و با تخلص خاقان شعر ميسرود. از او فرزندان زيادي برجاي ماند كه در نهايت محمدميرزا پسر عباس ميرزا (وليعهد و فرمانده اصلي در جنگهاي ايران با روسيه) به جانشيني او رسيد، بناي عمارتهاي مسجدشاه و باغ نگارستان در تهران، سليمانه در كرج، مسجدشاه سمنان، پلها، كاروانسراها و بازارها در زمان او نشانة توجه به امور عمراني است، در زمان او ابراهيمخان ظهيرالدوله خرابيهاي كرمان را آباد كرد اما اوضاع اقتصادي جامعة ايران به دليل جنگهاي طولاني نابسامان بود. فتحعليشاه در 1250ق در اصفهان فوت كرد و جنازة او را در قم به خاك سپردند.<sup>14</sup> <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. خورموجي، محمدجعفر. '''''حقايقالاخبار ناصري'''''. به كوشش حسين خديوجم، تهران: نشر ني، 1363ش، ص10.<br />
<br />
2. ميرزا فضلالله شيرازي (خاوري). '''''تاريخ ذوالقرنين'''''. تصحيح ناصر افشارفرد، تهران: كتابخانه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي، 1380ش، ص75.<br />
<br />
3. اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان'''''. صدرالتواريخ'''''. تصحيح محمد مشيري، تهران: روزبهان، 1357ش، ص112- 117.<br />
<br />
4. اتحاديه، منصوره. '''''انفصال هرات'''''. تهران: نشر تاريخ ايران، 1380ش، ص17- 28.<br />
<br />
5. شميم، علياصغر'''''. ايران در دورة سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374ش، ص70- 82.<br />
<br />
6. هوشنگمهدوي، عبدالرضا. '''''تاريخ روابط خارجي ايران (از ابتداي دوران صفويه تا پايان جنگ دوم جهاني).''''' تهران: اميركبير، 1377ش، ص211. <br />
<br />
7. هدايت، رضاقليخان'''''. فهرسالتواريخ'''''. تصحيح عبدالحسين نوايي و ميرهاشم محدث، تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، 1373ش، ص353.<br />
<br />
8. براي آگاهي بيشتر← خانملك ساساني، احمد. '''''دست پنهان سياست انگليس در ايران.''''' تهران: هدايت، 1352ش.<br />
<br />
9. وحيدنيا، سيفالله. '''''معاهدات ننگين قاجار'''''. تهران: فرنگيس، 1375ش، ص89- 99.<br />
<br />
10. كاظمزاده، فيروز. '''''روس و انگليس در ايران.''''' ترجمة منوچهر اميري، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1371ش، ص3- 4.<br />
<br />
11. منذر، ع. '''''جهاد دفاعي و جنگطلبي ايران و روس تزاري'''''. تهران: نشر دارالحسيني، بيتا، ص87- 98.<br />
<br />
12. لسانالملك سپهر، محمدتقي'''''. ناسخالتواريخ (تاريخ قاجاريه).''''' به اهتمام جمشيد كيانفر، تهران: اساطير، 1377ش، ص418- 426.<br />
<br />
13. مفتوندنبلي، عبدالرزاق'''''. مآثر سلطانيه'''''. به اهتمام غلامحسين صدريافشار، تهران: ابنسينا، 1351ش، ص375- 376.<br />
<br />
14. مستوفي، عبدالله. '''''شرح زندگاني من (تاريخ اجتماعي و اداري دورة قاجاريه).''''' تهران: زوار، 1371ش، ج1، ص36- 41.<br />
<br />
<br />
اکبر قاسمی<br />
----[1]. Sir Jhon Malkom <br />
<br />
[2]. Napléon Bonaparte <br />
<br />
[3]. Amedé Jaubert <br />
<br />
[4]. Romieux <br />
<br />
[5]. Finkenstein <br />
<br />
[6]. General Gardan <br />
<br />
[7]. Tilisit <br />
<br />
[8]. Sir Harford Jones<br />
<br />
[9].Alexander S.Griboidov</div>Samei