https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T05:38:41Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=5233&oldid=prevSamei در ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷2025-05-01T09:27:22Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی جمهوری اسلامی]]'''، مجموعه اصول و قوانین بنیادی که نوع حکومت، قوای حاکم، نظام سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، تشکیلات اصلی اداره کشور، حدود اختیارات رهبری و هر یک از قوا و مبانی فکری اسلامی ناظر بر اصول و آرمانهای نظام جمهوری اسلامی را مشخص و بیان میکند. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی جمهوری اسلامی]]'''، مجموعه اصول و قوانین بنیادی که نوع حکومت، قوای حاکم، نظام سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، تشکیلات اصلی اداره کشور، حدود اختیارات رهبری و هر یک از قوا و مبانی فکری اسلامی ناظر بر اصول و آرمانهای نظام جمهوری اسلامی را مشخص و بیان میکند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دو ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی<sup>*</sup>، در یک همهپرسی عمومی در 12 فروردین 1358ش، بیش از 98 درصد از رأی دهندگان ایرانی، به استقرار نظام جمهوری اسلامی در ایران رأی مثبت دادند. در پی آن تنظیم و تدوین قانون اساسی نوین متناسب اوضاع سیاسی جدید و بر اساس مواضع، اهداف و ایدئولوژی و برنامه انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ضروری به نظر میرسید. از این رو برای فراهم شدن زمینههای عملی مناسب جهت حاکمیت اسلام در تمامی شئونات مملکتی، فعالیت برای تهیه قانون اساسی به عنوان مبیّن بنیادهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه ایران بر اساس اصول اسلامی، آغاز گردید. پس از تأیید ضرورت تهیه قانون اساسی، طرح پیشنویس آن در شورای طرحهای شورای انقلاب<sup>*</sup> تدوین شد و به تصویب دولت موقت به نخستوزیری [[مهدی بازرگان]]<sup>*</sup> رسید<ref>اسماعیلی، خیرالله. '''''دولت موقت'''''. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380، ص 115-117. </ref> و به شورای انقلاب<sup>*</sup> برای تصحیح و تأیید بازگشت. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دو ماه پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[انقلاب اسلامی ایران|</ins>پیروزی انقلاب اسلامی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup>، در یک همهپرسی عمومی در 12 فروردین 1358ش، بیش از 98 درصد از رأی دهندگان ایرانی، به استقرار نظام جمهوری اسلامی در ایران رأی مثبت دادند. در پی آن تنظیم و تدوین قانون اساسی نوین متناسب اوضاع سیاسی جدید و بر اساس مواضع، اهداف و ایدئولوژی و برنامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[انقلاب اسلامی ایران|</ins>انقلاب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و نظام جمهوری اسلامی ضروری به نظر میرسید. از این رو برای فراهم شدن زمینههای عملی مناسب جهت حاکمیت اسلام در تمامی شئونات مملکتی، فعالیت برای تهیه قانون اساسی به عنوان مبیّن بنیادهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه ایران بر اساس اصول اسلامی، آغاز گردید. پس از تأیید ضرورت تهیه قانون اساسی، طرح پیشنویس آن در شورای طرحهای شورای انقلاب<sup>*</sup> تدوین شد و به تصویب دولت موقت به نخستوزیری [[مهدی بازرگان]]<sup>*</sup> رسید<ref>اسماعیلی، خیرالله. '''''دولت موقت'''''. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380، ص 115-117. </ref> و به شورای انقلاب<sup>*</sup> برای تصحیح و تأیید بازگشت. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پیشنویس قانون اساسی توسط جمعی از حقوقدانان، از جمله حسن حبیبی و ناصر کاتوزیان، در 12 فصل و 151 ماده تدوین شده بود<ref> '''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368، ص 3. </ref>. این پیشنویس نظرها و مخالفت و موافقتهای بسیاری را برانگیخت. تا این که تعیین تکلیف و تصویب نهایی آن بر عهده شورایی متشکل از برگزیدگان مردم شامل فقها و دانشمندان و حقوقدانان و اسلامشناسان، به نام «شورای بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» یا «[[مجلس خبرگان]] قانون اساسی»،<sup>*</sup> گذارده شد<ref> '''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 . ص 25-28.</ref>. در 14 تیر 1358ش شورای انقلاب، قانون انتخابات را انتخاب اعضای این شورا یا مجلس در 8 فصل و 41 ماده تصویب کرد<ref> فارسی، جلالالدین'''''.''''' '''''فرهنگ واژههای انقلاب اسلامی'''''. تهران: بنیاد فرهنگی امام رضا (ع)، 1374، ص 630.</ref> که بر اساس آن 73 تن از کاندیداها در 29 تیر 1358ش با رأی مردم برای نمایندگی در شورای بررسی نهایی انتخاب شدند<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 1، ص 7. </ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پیشنویس قانون اساسی توسط جمعی از حقوقدانان، از جمله حسن حبیبی و ناصر کاتوزیان، در 12 فصل و 151 ماده تدوین شده بود<ref> '''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368، ص 3. </ref>. این پیشنویس نظرها و مخالفت و موافقتهای بسیاری را برانگیخت. تا این که تعیین تکلیف و تصویب نهایی آن بر عهده شورایی متشکل از برگزیدگان مردم شامل فقها و دانشمندان و حقوقدانان و اسلامشناسان، به نام «شورای بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» یا «[[مجلس خبرگان]] قانون اساسی»،<sup>*</sup> گذارده شد<ref> '''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 . ص 25-28.</ref>. در 14 تیر 1358ش شورای انقلاب، قانون انتخابات را انتخاب اعضای این شورا یا مجلس در 8 فصل و 41 ماده تصویب کرد<ref> فارسی، جلالالدین'''''.''''' '''''فرهنگ واژههای انقلاب اسلامی'''''. تهران: بنیاد فرهنگی امام رضا (ع)، 1374، ص 630.</ref> که بر اساس آن 73 تن از کاندیداها در 29 تیر 1358ش با رأی مردم برای نمایندگی در شورای بررسی نهایی انتخاب شدند<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 1، ص 7. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مجلس خبرگان قانون اساسی در 28 مرداد 1358ش با قرائت پیام [[امام خمینی]] و سخنان [[مهدی بازرگان]] (نخستوزیر) و هاشم صباغیان (وزیر کشور) افتتاح شد<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 1 . ص 1. </ref>. [[امام خمینی]] در پیام خویش به صراحت اظهار داشت «قانون اساسی و سایر قوانین در این جمهوری باید صد در صد بر اساس اسلام باشد و اگر یک ماده هم بر خلاف احکام اسلام باشد، تخلف از جمهوری و آراء اکثریت قریب به اتفاق ملت است... . تشخیص مخالفت و موافقت با احکام اسلام منحصراً در صلاحیت فقهای عظام است<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 3، ص 1884 و دو صفحه پیوست. </ref>.» </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مجلس خبرگان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قانون اساسی در 28 مرداد 1358ش با قرائت پیام [[امام خمینی]] و سخنان [[مهدی بازرگان]] (نخستوزیر) و هاشم صباغیان (وزیر کشور) افتتاح شد<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 1 . ص 1. </ref>. [[امام خمینی]] در پیام خویش به صراحت اظهار داشت «قانون اساسی و سایر قوانین در این جمهوری باید صد در صد بر اساس اسلام باشد و اگر یک ماده هم بر خلاف احکام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>باشد، تخلف از جمهوری و آراء اکثریت قریب به اتفاق ملت است... . تشخیص مخالفت و موافقت با احکام اسلام منحصراً در صلاحیت فقهای عظام است<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 3، ص 1884 و دو صفحه پیوست. </ref>.» </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بحث و بررسی درباره پیشنویس که پیش از این در مورد نام مجلس بررسی کننده آن، تعداد نمایندگان، زمان تشکیل و اصول لازم برای تدوین آن مخالفتها و سخنهای بسیار مطرح شده بود، طی 67 جلسه صورت گرفت و تغییراتی اساسی در پیشنویس صورت گرفت. آنگونه که اصلاً طرح پیشنویس به کنار نهاده شد و قانون اساسی از ابتدا پس از بررسی در کمیسیونهای هفتگانه و سپس در کمیسیون مشترک و بعد از آن در شورای هماهنگی و بالاخره در جلسات علنی مجلس طرح و بررسی گردید تا این که متن نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در 24 آبان تدوین و تنظیم شد و به تأیید دو سوم نمایندگان آن شورا رسید<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 3، ص 1884 و دو صفحه پیوست. </ref>. سپس امام خمینی آن را در 11 آذر 1358ش تأیید کرد و با همهپرسی 12 آذر به تصویب نهایی رسید<ref> '''''راهنمای استفاده ...''''' .تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 ، ص 307.</ref>. پس از گذشت چند سال از اجرای قانون اساسی، ایرادهایی بر آن وارد شد که بدون اصلاح آنها اداره امور مملکت با مشکلات مواجه میشد. برخی از این نواقص و مشکلات عبارت بودند از: «شرایط رهبری، عدم تمرکز در مدیریت قوای [[قوه مجریه|مجریه]]<sup>*</sup> و قضائیه<sup>*</sup>، عدم تمرکز در مدیریت صدا و سیما<sup>*</sup>، چگونگی بازنگری به قانون اساسی در آینده، تعداد نمایندگان مجلس شورای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی،</del><sup>*</sup> مجمع تشخیص مصلحت نظام<sup>*</sup> و تغییر نام [[مجلس شورای ملی]]<sup>*</sup> به مجلس شورای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی»</del>. انجام تغییرات در قانون اساسی در دوران جنگ با عراق میسر نبود، از این رو پس از خاتمه جنگ، تعدادی از نمایندگان مجلس دوره سوم و اعضای شورای عالی قضایی به صورت جداگانه، با ارسال نامههایی به امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمینی، </del>ضرورت بازنگری در قانون اساسی را مطرح و از ایشان صدور دستور انجام آن را خواستار شدند. امام در چهارم اردیبهشت ماه 1368ش طی دست خطی خطاب به آیتالله خامنهای رئیس جمهور وقت، هیئتی 20 نفره را برای این شورای بازنگری قانون اساسی تعیین کردند و معرفی 5 تن دیگر را به انتخاب مجلس شورای اسلامی واگذاشتند<ref>'''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 . ص 108.</ref>. پس از آن شورای بازنگری در 7 اردیبهشت 1368ش آغاز به کار کرد و طی 41 جلسه تغییرات لازم را در صورت قانون اساسی داد و در 20 تیر 1368ش آن را به تصویب اعضا رساند که با رأیگیری عمومی به تصویب مردم ایران نیز رسید<ref>'''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 . مقدمه. </ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بحث و بررسی درباره پیشنویس که پیش از این در مورد نام مجلس بررسی کننده آن، تعداد نمایندگان، زمان تشکیل و اصول لازم برای تدوین آن مخالفتها و سخنهای بسیار مطرح شده بود، طی 67 جلسه صورت گرفت و تغییراتی اساسی در پیشنویس صورت گرفت. آنگونه که اصلاً طرح پیشنویس به کنار نهاده شد و قانون اساسی از ابتدا پس از بررسی در کمیسیونهای هفتگانه و سپس در کمیسیون مشترک و بعد از آن در شورای هماهنگی و بالاخره در جلسات علنی مجلس طرح و بررسی گردید تا این که متن نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در 24 آبان تدوین و تنظیم شد و به تأیید دو سوم نمایندگان آن شورا رسید<ref> '''''صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 3، ص 1884 و دو صفحه پیوست. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سپس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام خمینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آن را در 11 آذر 1358ش تأیید کرد و با همهپرسی 12 آذر به تصویب نهایی رسید<ref> '''''راهنمای استفاده ...''''' .تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 ، ص 307.</ref>. پس از گذشت چند سال از اجرای قانون اساسی، ایرادهایی بر آن وارد شد که بدون اصلاح آنها اداره امور مملکت با مشکلات مواجه میشد. برخی از این نواقص و مشکلات عبارت بودند از: «شرایط رهبری، عدم تمرکز در مدیریت قوای [[قوه مجریه|مجریه]]<sup>*</sup> و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قوه قضاییه|</ins>قضائیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup>، عدم تمرکز در مدیریت صدا و سیما<sup>*</sup>، چگونگی بازنگری به قانون اساسی در آینده، تعداد نمایندگان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://www.parliran.ir/ </ins>مجلس شورای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی]،</ins><sup>*</sup> مجمع تشخیص مصلحت نظام<sup>*</sup> و تغییر نام [[مجلس شورای ملی]]<sup>*</sup> به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://www.parliran.ir/ </ins>مجلس شورای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی]»</ins>. انجام تغییرات در قانون اساسی در دوران جنگ با عراق میسر نبود، از این رو پس از خاتمه جنگ، تعدادی از نمایندگان مجلس دوره سوم و اعضای شورای عالی قضایی به صورت جداگانه، با ارسال نامههایی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمینی]]، </ins>ضرورت بازنگری در قانون اساسی را مطرح و از ایشان صدور دستور انجام آن را خواستار شدند. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امام در چهارم اردیبهشت ماه 1368ش طی دست خطی خطاب به آیتالله خامنهای رئیس جمهور وقت، هیئتی 20 نفره را برای این شورای بازنگری قانون اساسی تعیین کردند و معرفی 5 تن دیگر را به انتخاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://www.parliran.ir/ </ins>مجلس شورای اسلامی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>واگذاشتند<ref>'''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 . ص 108.</ref>. پس از آن شورای بازنگری در 7 اردیبهشت 1368ش آغاز به کار کرد و طی 41 جلسه تغییرات لازم را در صورت قانون اساسی داد و در 20 تیر 1368ش آن را به تصویب اعضا رساند که با رأیگیری عمومی به تصویب مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز رسید<ref>'''''راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.''''' تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1368 . مقدمه. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جعفر گلشن</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جعفر گلشن</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم سیاسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4619&oldid=prevKarimian در ۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۸2025-04-26T11:48:23Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مجلس شورای ملی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مجلس شورای ملی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ == </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4618&oldid=prevKarimian در ۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۸2025-04-26T11:48:05Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4618&oldid=1117">نمایش تغییرات</a>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1117&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''قانون اساسي جمهوري اسلامي'''، مجموعة اصول و قوانين بنيادي كه نوع حكومت، قواي حاكم، نظام سياسي، اقتصادي، فرهنگي، تشكيلات اصلي ادارة كشور، حدود اختيارات رهبري و هر يك از قوا و مباني فكري اسلامي ناظر بر اصول و آرمانهاي نظام جمهوري اسلامي را م...» ایجاد کرد2024-08-14T22:49:38Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''قانون اساسي جمهوري اسلامي'''، مجموعة اصول و قوانين بنيادي كه نوع حكومت، قواي حاكم، نظام سياسي، اقتصادي، فرهنگي، تشكيلات اصلي ادارة كشور، حدود اختيارات رهبري و هر يك از قوا و مباني فكري اسلامي ناظر بر اصول و آرمانهاي نظام جمهوري اسلامي را م...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''قانون اساسي جمهوري اسلامي'''، مجموعة اصول و قوانين بنيادي كه نوع حكومت، قواي حاكم، نظام سياسي، اقتصادي، فرهنگي، تشكيلات اصلي ادارة كشور، حدود اختيارات رهبري و هر يك از قوا و مباني فكري اسلامي ناظر بر اصول و آرمانهاي نظام جمهوري اسلامي را مشخص و بيان ميكند. <br />
<br />
دو ماه پس از پيروزي انقلاب اسلامي<sup>*</sup>، در يك همهپرسي عمومي در 12 فروردين 1358ش، بيش از 98 درصد از رأي دهندگان ايراني، به استقرار نظام جمهوري اسلامي در ايران رأي مثبت دادند. در پي آن تنظيم و تدوين قانون اساسي نوين متناسب اوضاع سياسي جديد و بر اساس مواضع، اهداف و ايدئولوژي و برنامة انقلاب و نظام جمهوري اسلامي ضروري به نظر ميرسيد. از اين رو براي فراهم شدن زمينههاي عملي مناسب جهت حاكميت اسلام در تمامي شئونات مملكتي، فعاليت براي تهية قانون اساسي به عنوان مبيّن بنيادهاي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي جامعة ايران بر اساس اصول اسلامي، آغاز گرديد. پس از تأييد ضرورت تهية قانون اساسي، طرح پيشنويس آن در شوراي طرحهاي شوراي انقلاب<sup>*</sup> تدوين شد و به تصويب دولت موقت به نخستوزيري مهدي بازرگان<sup>*</sup> رسيد<sup>1</sup> و به شوراي انقلاب<sup>*</sup> براي تصحيح و تأييد بازگشت. <br />
<br />
پيشنويس قانون اساسي توسط جمعي از حقوقدانان، از جمله حسن حبيبي و ناصر كاتوزيان، در 12 فصل و 151 ماده تدوين شده بود.<sup>2</sup> اين پيشنويس نظرها و مخالفت و موافقتهاي بسياري را برانگيخت. تا اين كه تعيين تكليف و تصويب نهايي آن بر عهدة شورايي متشكل از برگزيدگان مردم شامل فقها و دانشمندان و حقوقدانان و اسلامشناسان، به نام «شوراي بررسي نهائي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران» يا «مجلس خبرگان قانون اساسي»،<sup>*</sup> گذارده شد.<sup>3</sup> در 14 تير 1358ش شوراي انقلاب، قانون انتخابات را انتخاب اعضاي اين شورا يا مجلس در 8 فصل و 41 ماده تصويب كرد<sup>4</sup> كه بر اساس آن 73 تن از كانديداها در 29 تير 1358ش با رأي مردم براي نمايندگي در شوراي بررسي نهايي انتخاب شدند.<sup>5</sup> <br />
<br />
مجلس خبرگان قانون اساسي در 28 مرداد 1358ش با قرائت پيام امام خميني و سخنان مهدي بازرگان (نخستوزير) و هاشم صباغيان (وزير كشور) افتتاح شد.<sup>6</sup> امام خميني در پيام خويش به صراحت اظهار داشت «قانون اساسي و ساير قوانين در اين جمهوري بايد صد در صد بر اساس اسلام باشد و اگر يك ماده هم بر خلاف احكام اسلام باشد، تخلف از جمهوري و آراء اكثريت قريب به اتفاق ملت است... . تشخيص مخالفت و موافقت با احكام اسلام منحصراً در صلاحيت فقهاي عظام است.»<sup>7</sup> <br />
<br />
بحث و بررسي دربارة پيشنويس كه پيش از اين در مورد نام مجلس بررسي كنندة آن، تعداد نمايندگان، زمان تشكيل و اصول لازم براي تدوين آن مخالفتها و سخنهاي بسيار مطرح شده بود، طي 67 جلسه صورت گرفت و تغييراتي اساسي در پيشنويس صورت گرفت. آنگونه كه اصلاً طرح پيشنويس به كنار نهاده شد و قانون اساسي از ابتدا پس از بررسي در كميسيونهاي هفتگانه و سپس در كميسيون مشترك و بعد از آن در شوراي هماهنگي و بالاخره در جلسات علني مجلس طرح و بررسي گرديد تا اين كه متن نهايي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران در 24 آبان تدوين و تنظيم شد و به تأييد دو سوم نمايندگان آن شورا رسيد.<sup>8</sup> سپس امام خميني آن را در 11 آذر 1358ش تأييد كرد و با همهپرسي 12 آذر به تصويب نهايي رسيد.<sup>9</sup> پس از گذشت چند سال از اجراي قانون اساسي، ايرادهايي بر آن وارد شد كه بدون اصلاح آنها ادارة امور مملكت با مشكلات مواجه ميشد. برخي از اين نواقص و مشكلات عبارت بودند از: «شرايط رهبري، عدم تمركز در مديريت قواي مجريه<sup>*</sup> و قضائيه<sup>*</sup>، عدم تمركز در مديريت صدا و سيما<sup>*</sup>، چگونگي بازنگري به قانون اساسي در آينده، تعداد نمايندگان مجلس شوراي اسلامي،<sup>*</sup> مجمع تشخيص مصلحت نظام<sup>*</sup> و تغيير نام مجلس شوراي ملي<sup>*</sup> به مجلس شوراي اسلامي». انجام تغييرات در قانون اساسي در دوران جنگ با عراق ميسر نبود، از اين رو پس از خاتمة جنگ، تعدادي از نمايندگان مجلس دورة سوم و اعضاي شوراي عالي قضايي به صورت جداگانه، با ارسال نامههايي به امام خميني، ضرورت بازنگري در قانون اساسي را مطرح و از ايشان صدور دستور انجام آن را خواستار شدند. امام در چهارم ارديبهشت ماه 1368ش طي دست خطي خطاب به آيتالله خامنهاي رئيس جمهور وقت، هيئتي 20 نفره را براي اين شوراي بازنگري قانون اساسي تعيين كردند و معرفي 5 تن ديگر را به انتخاب مجلس شوراي اسلامي واگذاشتند.<sup>10</sup> پس از آن شوراي بازنگري در 7 ارديبهشت 1368ش آغاز به كار كرد و طي 41 جلسه تغييرات لازم را در صورت قانون اساسي داد و در 20 تير 1368ش آن را به تصويب اعضا رساند كه با رأيگيري عمومي به تصويب مردم ايران نيز رسيد.<sup>11</sup><br />
<br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1- اسماعيلي، خيرالله. '''''دولت موقت'''''. تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1380، ص 115-117. <br />
<br />
2- '''''راهنماي استفاده از صورت مشروح مذاكرات مجلس بررسي نهايي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران.''''' تهران: ادارة كل امور فرهنگي و روابط عمومي مجلس شوراي اسلامي، 1368، ص 3. <br />
<br />
3- همان. ص 25-28.<br />
<br />
4- فارسي، جلالالدين'''''.''''' '''''فرهنگ واژههاي انقلاب اسلامي'''''. تهران: بنياد فرهنگي امام رضا (ع)، 1374، ص 630.<br />
<br />
5- '''''صورت مشروح مذاكرات مجلس بررسي نهايي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران.''''' تهران: ادارة كل امور فرهنگي و روابط عمومي مجلس شوراي اسلامي، 1364، ج 1، ص 7. <br />
<br />
6- همان. ص 1. <br />
<br />
7- همان. ص 5. <br />
<br />
8- همان. ج 3، ص 1884 و دو صفحة پيوست. <br />
<br />
9- '''''راهنماي استفاده ...''''' . همان، ص 307.<br />
<br />
10- همان. ص 108.<br />
<br />
11- همان. مقدمه. <br />
<br />
<br />
جعفر گلشن</div>Samei