قشقایی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۰

2025-05-12T19:50:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:منطقه کوچ ایل قشقایی در ایران.png\|بندانگشتی\|منطقه کوچ ایل قشقایی در ایران، برگرفته از سایت، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/قشقایی https://fa.wikipedia.org]]]		[[پرونده:منطقه کوچ ایل قشقایی در ایران.png\|بندانگشتی\|منطقه کوچ ایل قشقایی در ایران، برگرفته از سایت، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/قشقایی https://fa.wikipedia.org]]]
	'''[[قشقایی]]'''/qæšqayi/، از گویش‌های [[آذربایجانی]]<ref name=":1">برگرفته از https://www.ethnologue.com/.</ref><ref>Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, fascicle 3, p 246</ref> گروه اغوز شاخه ترکیک از خانواده زبان‌های آلتایی<ref>Campbell. G. L. "Turkic languages", '''''Compendium of the world’s Languages.''''' London: Routledge. (2000), 2nd ed. Vol II, p 1687.</ref>. برخی آن را از گویش‌های [[ترکی]] افشاری می‌دانند<ref>"Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, fascicle 3, p 245.</ref> و نه [[آذربایجانی]]<ref>Johanson. L, "Iranian Elements in Azeri Turkish", '''''Encyclopeadia''''' '''''Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, New York: Routledg & kegan paul lnc. 1988, vol III, fascicle 3, p. 248.</ref>. به نظر می‌رسد گویش طایفه قلیچ، شاخه‌ای از ایل [[قشقایی]] از سایر گویش‌های مرتبط، متفاوت باشد<ref>رضایی‌ باغ‌بیدی، حسن. «زبان‌های غیر ایرانی»، '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج10، ص552.</ref>. کلمه «[[قشقایی]]» [[ترکی]] است<ref>دهخدا، علی‌اکبر. '''''لغت‌نامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1373، ج11، ص15508 و معین، محمد. '''''فرهنگ''''' '''''فارسی'''''. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1382، ج6، ص1465.</ref> و از ریشه «قاشقا» آمده که معانی مختلفی دارد. مثلاً «قاشقا آتلاری» یعنی اسب‌هایی با لکه سفید در پیشانی<ref name=":0">هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص321.</ref>. «قاش» به محل نگهداری اسب و گوسفند نیز گفته می‌شود و «قایی» به معنی غیر قابل فتح و محکم است و «قاشقایی» به معنای غیر قابل فتح است<ref name=":0" />. البته وجوه تسمیه دیگری نیز برای نام قشقایی ذکر شده است<ref>پرهام، سیروس. «ایل قشقایی کی و از کجا به فارس آمده است؟، '''''«ایلات و عشایر'''''». تهران: آگاه، 1362، ص261و 247.</ref><ref name=":2">Sumer, F. "kashkāy". '''''Encyclopeadia of Islam''''', Leiden: Brill, 1978, vol IV, p. 706.</ref>. از قدیمی‌ترین متون فارسی که نام [[قشقایی]] را به عنوان یک عشیره در بر دارد، کتاب جامع التواریخ حسنی تألیف تاج‌الدین حسن ابن شهاب یزدی حدود 855 تا 857ق / ؟م است<ref>افشار، ایرج. «کُنیه، لقب، نسبت عشایر و ذکر آن‌ها در متون فارسی»، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: آگاه، 1362، ص244.</ref>. در فارس علاوه بر قشقایی سه ایل ترک زبان دیگر یعنی اینالّو، بهارلو و نفر وجود دارد که با دو ایل عرب زبان<ref name=":3">هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص323.</ref> ـ و در برخی منابع با یک ایل فارس زبان به نام باصری و یک ایل عرب زبان<ref>Lambton, A. K. S. "Īlāt", '''''Encyclopeadia of Islam''''', Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106.</ref> ـ ایلات خمسه فارس را تشکیل می‌دهند. قشقایی و خمسه از مهم‌ترین قبایل ترک زبان در استان فارس و جنوب غربی [[کشور ایران\|ایران]] هستند<ref>Oberling, p. "Ethnography" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. New York: Bibliotheca persica press. 1999, vol IX, p. 360</ref><ref>Ingham, B, "Iran: Language Situation", The '''''Encyclopeadia of''''' Language and Linguistics. Ed. R. E. Asher, Oxford: pergamon press, 1994, vol 4, p. 1773</ref><ref>Asher, R. E. " Languages of South Asia from Iran to Bangladesh. '''''Atlas of the world’s Languages'''''. London: Routledge, 1994, p. 216</ref>. قشقایی‌ها در مقایسه با گونه‌هایی مانند اینالّو، ~~بهارلو،~~ مقدم، نفر، قجر، قره‌گزلو و شاهسونی بخش قابل توجهی از جمعیت ترک زبان ایران را شامل می‌شود<ref name=":1" /><ref>Kornfilt, J. "Turkish", '''''International Encyclopeadia of Linguistics''''', ed. W. Bright, New york: OUP, 1992, vol 4, p. 190 </ref>. به عبارت دیگر احتمالاً پس از گویش‌ اصلی [[آذربایجانی]]، [[ترکمنی]] و [[ترکی]] خراسانی بیشترین گویشور ترک زبان را در ایران دارد<ref>Asher, R. E. " Languages of South Asia from Iran to Bangladesh. '''''Atlas of the world’s Languages'''''. London: Routledge, 1994, p. 205</ref>. قشقایی‌ها اصلاً ترک زبان هستند اما تعدادی از لُرها و لک‌ها نیز مانند تیره‌های بیگدلی و گشتاسبی با آنان آمیخته شده‌اند<ref>کیانی، منوچهر. '''''کوچ با عشق شقایق'''''. شیراز: کیان نشر، 1377، ص14؛ «ایل قشقایی کی و از کجا به فارس آمده است؟»، '''''ایلات و عشایر'''''. ص257.</ref>. تاریخچه این ایل کاملاً روشن نیست و به درستی معلوم نشده که دقیقاً از چه زمانی و از کجا و بر اثر چه عواملی به فارس کوچ کرده‌اند<ref>کیانی، منوچهر. '''''کوچ با عشق شقایق'''''. شیراز: کیان نشر، 1377، ص13؛ «ایل قشقایی کی و از کجا به فارس آمده است؟»، '''''ایلات و عشایر'''''. ص246.</ref>. اما تقریباً مسلم است که این ایل به طور یک جا و در یک زمان به صورت ایلی واحد و یکپارچه به فارس نیامده است<ref>"Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, .fascicle 3, P. 360</ref>، بلکه به تدریج از گردهم آمدن تیره‌ها و طوایف ترک زبان ـ که ضرورتاً منشاء واحد هم نداشته‌اند ـ تشکیل شده است. این ایل احتمالاً در سده 11م/ 5ق با سلجوقیان به فارس آمده و البته قبل از آن مدتی هم در آذربایجان به سر برده‌اند، زیرا در بین آن‌ها تیره‌هایی مانند بیگدلی، افشار، بیات و قره‌گزلو وجود دارد<ref>هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص320. </ref>. امروزه ایل قشقایی از اتحاد حدود 200 تیره از ترک و لُر و کرد و عرب که همگی به ترکی سخن می‌گویند، تشکیل شده است<ref> فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: آگاه، 1362، ص27.</ref>. در میان گونه‌های ترکی رایج در ~~ایران،~~ قشقایی و اینالّو به طور قابل ملاحظه‌ای تحت تأثیر فارسی بوده‌اند<ref>"Johanson. L, "Iranian Elements in Azeri Turkish", '''''Encyclopeadia''''' '''''Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, New York: Routledg & kegan paul lnc. 1988, vol III, fascicle 3, pp. 248, 249</ref>. بسیاری از افراد [[قشقایی]] دو زبانه [[فارسی]] و قشقایی‌اند و به خوبی به [[فارسی]] سخن می‌گویند<ref name=":1" /><ref name=":4">برگرفته از https://www.Wikipedia.com</ref>. [[ترکی]] [[قشقایی]] ضمن حفظ ویژگی‌های [[آذربایجانی]] و شباهت فراوان با آن،<ref name=":0" /><ref name=":1" /> دارای بعضی خصوصیات ترکی آناتولی نیز هست؛ بنابراین تا حدی با [[آذربایجانی]] متفاوت شده است<ref name=":0" />. این تفاوت‌ها معمولاً در سطح واژگان یا آوایی است<ref name=":5">هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص322.</ref>. در [[قشقایی]] واکه کشیده وجود دارد<ref name=":5" /> ولی هماهنگی واکه‌ای ضعیف عمل می‌کند. مثلاً کاربردِ /varimuš/ «بوده است» به جای / varimiš/.<ref name=":3" /> این قوم از خط عربی ـ‌ فارسی رایج در ایران استفاده می‌کند<ref name=":4" /><ref name=":1" />. در میان قشقایی‌ها از دیرباز ادبیات شفاهی به ویژه اشعار غنایی رونق داشته است و گاه به رشته تحریر درآمده است<ref name=":5" />. اشعار عاشقانه، توصیف دلاوری‌ها و افسانه کوروغلی از مهم‌ترین اشعار این سرزمین است<ref name=":2" />. ابراهیم، حسینعلی بیگ‌بیات، علی شاهلو و یوسف علی بیک از مهم‌ترین شاعران [[قشقایی]] هستند<ref name=":5" />.		'''[[قشقایی]]'''/qæšqayi/، از گویش‌های [[آذربایجانی]]<ref name=":1">برگرفته از https://www.ethnologue.com/.</ref><ref>Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, fascicle 3, p 246</ref> گروه اغوز شاخه ترکیک از خانواده زبان‌های آلتایی<ref>Campbell. G. L. "Turkic languages", '''''Compendium of the world’s Languages.''''' London: Routledge. (2000), 2nd ed. Vol II, p 1687.</ref>. برخی آن را از گویش‌های [[ترکی]] افشاری می‌دانند<ref>"Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, fascicle 3, p 245.</ref> و نه [[آذربایجانی]]<ref>Johanson. L, "Iranian Elements in Azeri Turkish", '''''Encyclopeadia''''' '''''Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, New York: Routledg & kegan paul lnc. 1988, vol III, fascicle 3, p. 248.</ref>. به نظر می‌رسد گویش طایفه قلیچ، شاخه‌ای از ایل [[قشقایی]] از سایر گویش‌های مرتبط، متفاوت باشد<ref>رضایی‌ باغ‌بیدی، حسن. «زبان‌های غیر ایرانی»، '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج10، ص552.</ref>. کلمه «[[قشقایی]]» [[ترکی]] است<ref>دهخدا، علی‌اکبر. '''''لغت‌نامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1373، ج11، ص15508 و معین، محمد. '''''فرهنگ''''' '''''فارسی'''''. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1382، ج6، ص1465.</ref> و از ریشه «قاشقا» آمده که معانی مختلفی دارد. مثلاً «قاشقا آتلاری» یعنی اسب‌هایی با لکه سفید در پیشانی<ref name=":0">هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص321.</ref>. «قاش» به محل نگهداری اسب و گوسفند نیز گفته می‌شود و «قایی» به معنی غیر قابل فتح و محکم است و «قاشقایی» به معنای غیر قابل فتح است<ref name=":0" />. البته وجوه تسمیه دیگری نیز برای نام قشقایی ذکر شده است<ref>پرهام، سیروس. «ایل قشقایی کی و از کجا به فارس آمده است؟، '''''«ایلات و عشایر'''''». تهران: آگاه، 1362، ص261و 247.</ref><ref name=":2">Sumer, F. "kashkāy". '''''Encyclopeadia of Islam''''', Leiden: Brill, 1978, vol IV, p. 706.</ref>.

			از قدیمی‌ترین متون فارسی که نام [[قشقایی]] را به عنوان یک عشیره در بر دارد، کتاب جامع التواریخ حسنی تألیف تاج‌الدین حسن ابن شهاب یزدی حدود 855 تا 857ق / ؟م است<ref>افشار، ایرج. «کُنیه، لقب، نسبت عشایر و ذکر آن‌ها در متون فارسی»، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: آگاه، 1362، ص244.</ref>. در [[استان فارس\|فارس]] علاوه بر قشقایی سه ایل ترک زبان دیگر یعنی اینالّو، بهارلو و نفر وجود دارد که با دو ایل عرب زبان<ref name=":3">هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص323.</ref> ـ و در برخی منابع با یک ایل فارس زبان به نام باصری و یک ایل عرب زبان<ref>Lambton, A. K. S. "Īlāt", '''''Encyclopeadia of Islam''''', Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106.</ref> ـ ایلات خمسه فارس را تشکیل می‌دهند. قشقایی و خمسه از مهم‌ترین قبایل ترک زبان در [[استان فارس]] و جنوب غربی [[کشور ایران\|ایران]] هستند<ref>Oberling, p. "Ethnography" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. New York: Bibliotheca persica press. 1999, vol IX, p. 360</ref><ref>Ingham, B, "Iran: Language Situation", The '''''Encyclopeadia of''''' Language and Linguistics. Ed. R. E. Asher, Oxford: pergamon press, 1994, vol 4, p. 1773</ref><ref>Asher, R. E. " Languages of South Asia from Iran to Bangladesh. '''''Atlas of the world’s Languages'''''. London: Routledge, 1994, p. 216</ref>. قشقایی‌ها در مقایسه با گونه‌هایی مانند اینالّو، [[بهارلو]]، مقدم، نفر، قجر، قره‌گزلو و شاهسونی بخش قابل توجهی از جمعیت ترک زبان ایران را شامل می‌شود<ref name=":1" /><ref>Kornfilt, J. "Turkish", '''''International Encyclopeadia of Linguistics''''', ed. W. Bright, New york: OUP, 1992, vol 4, p. 190 </ref>. به عبارت دیگر احتمالاً پس از گویش‌ اصلی [[آذربایجانی]]، [[ترکمنی]] و [[ترکی]] خراسانی بیشترین گویشور ترک زبان را در ایران دارد<ref>Asher, R. E. " Languages of South Asia from Iran to Bangladesh. '''''Atlas of the world’s Languages'''''. London: Routledge, 1994, p. 205</ref>. قشقایی‌ها اصلاً ترک زبان هستند اما تعدادی از لُرها و لک‌ها نیز مانند تیره‌های بیگدلی و گشتاسبی با آنان آمیخته شده‌اند<ref>کیانی، منوچهر. '''''کوچ با عشق شقایق'''''. شیراز: کیان نشر، 1377، ص14؛ «ایل قشقایی کی و از کجا به فارس آمده است؟»، '''''ایلات و عشایر'''''. ص257.</ref>. تاریخچه این ایل کاملاً روشن نیست و به درستی معلوم نشده که دقیقاً از چه زمانی و از کجا و بر اثر چه عواملی به فارس کوچ کرده‌اند<ref>کیانی، منوچهر. '''''کوچ با عشق شقایق'''''. شیراز: کیان نشر، 1377، ص13؛ «ایل قشقایی کی و از کجا به فارس آمده است؟»، '''''ایلات و عشایر'''''. ص246.</ref>. اما تقریباً مسلم است که این ایل به طور یک جا و در یک زمان به صورت ایلی واحد و یکپارچه به [[استان فارس\|فارس]] نیامده است<ref>"Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, .fascicle 3, P. 360</ref>، بلکه به تدریج از گردهم آمدن تیره‌ها و طوایف ترک زبان ـ که ضرورتاً منشاء واحد هم نداشته‌اند ـ تشکیل شده است. این ایل احتمالاً در سده 11م/ 5ق با سلجوقیان به فارس آمده و البته قبل از آن مدتی هم در آذربایجان به سر برده‌اند، زیرا در بین آن‌ها تیره‌هایی مانند بیگدلی، افشار، بیات و قره‌گزلو وجود دارد<ref>هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص320. </ref>. امروزه ایل قشقایی از اتحاد حدود 200 تیره از ترک و لُر و کرد و عرب که همگی به ترکی سخن می‌گویند، تشکیل شده است<ref> فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: آگاه، 1362، ص27.</ref>. در میان گونه‌های ترکی رایج در [[کشور ایران\|ایران]]، قشقایی و اینالّو به طور قابل ملاحظه‌ای تحت تأثیر فارسی بوده‌اند<ref>"Johanson. L, "Iranian Elements in Azeri Turkish", '''''Encyclopeadia''''' '''''Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, New York: Routledg & kegan paul lnc. 1988, vol III, fascicle 3, pp. 248, 249</ref>. بسیاری از افراد [[قشقایی]] دو زبانه [[فارسی]] و قشقایی‌اند و به خوبی به [[فارسی]] سخن می‌گویند<ref name=":1" /><ref name=":4">برگرفته از https://www.Wikipedia.com</ref>. [[ترکی]] [[قشقایی]] ضمن حفظ ویژگی‌های [[آذربایجانی]] و شباهت فراوان با آن،<ref name=":0" /><ref name=":1" /> دارای بعضی خصوصیات [[ترکی]] آناتولی نیز هست؛ بنابراین تا حدی با [[آذربایجانی]] متفاوت شده است<ref name=":0" />. این تفاوت‌ها معمولاً در سطح واژگان یا آوایی است<ref name=":5">هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص322.</ref>. در [[قشقایی]] واکه کشیده وجود دارد<ref name=":5" /> ولی هماهنگی واکه‌ای ضعیف عمل می‌کند. مثلاً کاربردِ /varimuš/ «بوده است» به جای / varimiš/.<ref name=":3" /> این قوم از خط عربی ـ‌ فارسی رایج در [[کشور ایران\|ایران]] استفاده می‌کند<ref name=":4" /><ref name=":1" />. در میان قشقایی‌ها از دیرباز ادبیات شفاهی به ویژه اشعار غنایی رونق داشته است و گاه به رشته تحریر درآمده است<ref name=":5" />. اشعار عاشقانه، توصیف دلاوری‌ها و افسانه کوروغلی از مهم‌ترین اشعار این سرزمین است<ref name=":2" />. ابراهیم، حسینعلی بیگ‌بیات، علی شاهلو و یوسف علی بیک از مهم‌ترین شاعران [[قشقایی]] هستند<ref name=":5" />.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۱۸:		خط ۲۰:
	* [[دری]]		* [[دری]]

	* ~~'''~~[[تاجیکی]]~~'''~~		* [[تاجیکی]]

	* ~~'''~~[[عربی]]~~'''~~		* [[عربی]]

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==

Karimian در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۷

2025-05-12T14:17:04Z

نمایش تغییرات

Karimian در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۱

2025-05-10T13:41:10Z

نمایش تغییرات

Karimian در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۹

2025-05-10T11:49:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۹
خط ۱:		خط ۱:

	'''قشقایی'''/qæšqayi/، از گویش‌های آذربایجانی<sup>1</sup> گروه اغوز شاخه ترکیک از خانواده زبان‌های آلتایی.<sup>2</sup> برخی آن را از گویش‌های ترکی افشاری می‌دانند<sup>3</sup> و نه آذربایجانی.<sup>4</sup> به نظر می‌رسد گویش طایفه قلیچ، شاخه‌ای از ایل قشقایی از سایر گویش‌های مرتبط، متفاوت باشد.<sup>5</sup> کلمه «قشقایی» ترکی است<sup>6</sup> و از ریشه «قاشقا» آمده که معانی مختلفی دارد. مثلاً «قاشقا آتلاری» یعنی اسب‌هایی با لکه سفید در پیشانی.<sup>7</sup> «قاش» به محل نگهداری اسب و گوسفند نیز گفته می‌شود و «قایی» به معنی غیر قابل فتح و محکم است و «قاشقایی» به معنای غیر قابل فتح است.<sup>8</sup> البته وجوه تسمیه دیگری نیز برای نام قشقایی ذکر شده است.<sup>9</sup> از قدیمی‌ترین متون فارسی که نام قشقایی را به عنوان یک عشیره در بر دارد، کتاب جامع التواریخ حسنی تألیف تاج‌الدین حسن ابن شهاب یزدی حدود 855 تا 857ق / ؟م است.<sup>10</sup> در فارس علاوه بر قشقایی سه ایل ترک زبان دیگر یعنی اینالّو، بهارلو و نفر وجود دارد که با دو ایل عرب زبان<sup>11</sup> ـ و در برخی منابع با یک ایل فارس زبان به نام باصری و یک ایل عرب زبان<sup>12</sup> ـ ایلات خمسه فارس را تشکیل می‌دهند. قشقایی و خمسه از مهم‌ترین قبایل ترک زبان در استان فارس و جنوب غربی [[کشور ایران\|ایران]] هستند.<sup>13</sup> قشقایی‌ها در مقایسه با گونه‌هایی مانند اینالّو، بهارلو، مقدم، نفر، قجر، قره‌گزلو و شاهسونی بخش قابل توجهی از جمعیت ترک زبان ایران را شامل می‌شود.<sup>14</sup> به عبارت دیگر احتمالاً پس از گویش‌ اصلی آذربایجانی، ترکمنی و ترکی خراسانی بیشترین گویشور ترک زبان را در ایران دارد.<sup>15</sup> قشقایی‌ها اصلاً ترک زبان هستند اما تعدادی از لُرها و لک‌ها نیز مانند تیره‌های بیگدلی و گشتاسبی با آنان آمیخته شده‌اند.<sup>16</sup> تاریخچه این ایل کاملاً روشن نیست و به درستی معلوم نشده که دقیقاً از چه زمانی و از کجا و بر اثر چه عواملی به فارس کوچ کرده‌اند.<sup>17</sup> اما تقریباً مسلم است که این ایل به طور یک جا و در یک زمان به صورت ایلی واحد و یکپارچه به فارس نیامده است، بلکه به تدریج از گردهم آمدن تیره‌ها و طوایف ترک زبان ـ که ضرورتاً منشاء واحد هم نداشته‌اند ـ تشکیل شده است.<sup>18</sup> این ایل احتمالاً در سده 11م/ 5ق با سلجوقیان به فارس آمده و البته قبل از آن مدتی هم در آذربایجان به سر برده‌اند،<sup>19</sup> زیرا در بین آن‌ها تیره‌هایی مانند بیگدلی، افشار، بیات و قره‌گزلو وجود دارد.<sup>20</sup> امروزه ایل قشقایی از اتحاد حدود 200 تیره از ترک و لُر و کرد و عرب که همگی به ترکی سخن می‌گویند، تشکیل شده است.<sup>21</sup> در میان گونه‌های ترکی رایج در ایران، قشقایی و اینالّو به طور قابل ملاحظه‌ای تحت تأثیر فارسی بوده‌اند.<sup>23</sup> بسیاری از افراد قشقایی دو زبانه فارسی و قشقایی‌اند و به خوبی به فارسی سخن می‌گویند.<sup>23</sup> ترکی قشقایی ضمن حفظ ویژگی‌های آذربایجانی و شباهت فراوان با آن،<sup>24</sup> دارای بعضی خصوصیات ترکی آناتولی نیز هست؛ بنابراین تا حدی با آذربایجانی متفاوت شده است.<sup>25</sup> این تفاوت‌ها معمولاً در سطح واژگان یا آوایی است.<sup>26</sup> در قشقایی واکه کشیده وجود دارد<sup>27</sup> ولی هماهنگی واکه‌ای ضعیف عمل می‌کند. مثلاً کاربردِ /varimuš/ «بوده است» به جای / varimiš/.<sup>28</sup> این قوم از خط عربی ـ‌ فارسی رایج در ایران استفاده می‌کند.<sup>29</sup> در میان قشقایی‌ها از دیرباز ادبیات شفاهی به ویژه اشعار غنایی رونق داشته است و گاه به رشته تحریر درآمده است.<sup>30</sup> اشعار عاشقانه، توصیف دلاوری‌ها و افسانه کوروغلی از مهم‌ترین اشعار این سرزمین است.<sup>31</sup> ابراهیم، حسینعلی بیگ‌بیات، علی شاهلو و یوسف علی بیک از مهم‌ترین شاعران قشقایی هستند.<sup>32</sup>		'''قشقایی'''/qæšqayi/، از گویش‌های آذربایجانی<sup>1</sup> گروه اغوز شاخه ترکیک از خانواده زبان‌های آلتایی.<sup>2</sup> برخی آن را از گویش‌های ترکی افشاری می‌دانند<sup>3</sup> و نه آذربایجانی.<sup>4</sup> به نظر می‌رسد گویش طایفه قلیچ، شاخه‌ای از ایل قشقایی از سایر گویش‌های مرتبط، متفاوت باشد.<sup>5</sup> کلمه «قشقایی» ترکی است<sup>6</sup> و از ریشه «قاشقا» آمده که معانی مختلفی دارد. مثلاً «قاشقا آتلاری» یعنی اسب‌هایی با لکه سفید در پیشانی.<sup>7</sup> «قاش» به محل نگهداری اسب و گوسفند نیز گفته می‌شود و «قایی» به معنی غیر قابل فتح و محکم است و «قاشقایی» به معنای غیر قابل فتح است.<sup>8</sup> البته وجوه تسمیه دیگری نیز برای نام قشقایی ذکر شده است.<sup>9</sup> از قدیمی‌ترین متون فارسی که نام قشقایی را به عنوان یک عشیره در بر دارد، کتاب جامع التواریخ حسنی تألیف تاج‌الدین حسن ابن شهاب یزدی حدود 855 تا 857ق / ؟م است.<sup>10</sup> در فارس علاوه بر قشقایی سه ایل ترک زبان دیگر یعنی اینالّو، بهارلو و نفر وجود دارد که با دو ایل عرب زبان<sup>11</sup> ـ و در برخی منابع با یک ایل فارس زبان به نام باصری و یک ایل عرب زبان<sup>12</sup> ـ ایلات خمسه فارس را تشکیل می‌دهند. قشقایی و خمسه از مهم‌ترین قبایل ترک زبان در استان فارس و جنوب غربی [[کشور ایران\|ایران]] هستند.<sup>13</sup> قشقایی‌ها در مقایسه با گونه‌هایی مانند اینالّو، بهارلو، مقدم، نفر، قجر، قره‌گزلو و شاهسونی بخش قابل توجهی از جمعیت ترک زبان ایران را شامل می‌شود.<sup>14</sup> به عبارت دیگر احتمالاً پس از گویش‌ اصلی آذربایجانی، ترکمنی و ترکی خراسانی بیشترین گویشور ترک زبان را در ایران دارد.<sup>15</sup> قشقایی‌ها اصلاً ترک زبان هستند اما تعدادی از لُرها و لک‌ها نیز مانند تیره‌های بیگدلی و گشتاسبی با آنان آمیخته شده‌اند.<sup>16</sup> تاریخچه این ایل کاملاً روشن نیست و به درستی معلوم نشده که دقیقاً از چه زمانی و از کجا و بر اثر چه عواملی به فارس کوچ کرده‌اند.<sup>17</sup> اما تقریباً مسلم است که این ایل به طور یک جا و در یک زمان به صورت ایلی واحد و یکپارچه به فارس نیامده است، بلکه به تدریج از گردهم آمدن تیره‌ها و طوایف ترک زبان ـ که ضرورتاً منشاء واحد هم نداشته‌اند ـ تشکیل شده است.<sup>18</sup> این ایل احتمالاً در سده 11م/ 5ق با سلجوقیان به فارس آمده و البته قبل از آن مدتی هم در آذربایجان به سر برده‌اند،<sup>19</sup> زیرا در بین آن‌ها تیره‌هایی مانند بیگدلی، افشار، بیات و قره‌گزلو وجود دارد.<sup>20</sup> امروزه ایل قشقایی از اتحاد حدود 200 تیره از ترک و لُر و کرد و عرب که همگی به ترکی سخن می‌گویند، تشکیل شده است.<sup>21</sup> در میان گونه‌های ترکی رایج در ایران، قشقایی و اینالّو به طور قابل ملاحظه‌ای تحت تأثیر فارسی بوده‌اند.<sup>23</sup> بسیاری از افراد قشقایی دو زبانه فارسی و قشقایی‌اند و به خوبی به فارسی سخن می‌گویند.<sup>23</sup> ترکی قشقایی ضمن حفظ ویژگی‌های آذربایجانی و شباهت فراوان با آن،<sup>24</sup> دارای بعضی خصوصیات ترکی آناتولی نیز هست؛ بنابراین تا حدی با آذربایجانی متفاوت شده است.<sup>25</sup> این تفاوت‌ها معمولاً در سطح واژگان یا آوایی است.<sup>26</sup> در قشقایی واکه کشیده وجود دارد<sup>27</sup> ولی هماهنگی واکه‌ای ضعیف عمل می‌کند. مثلاً کاربردِ /varimuš/ «بوده است» به جای / varimiš/.<sup>28</sup> این قوم از خط عربی ـ‌ فارسی رایج در ایران استفاده می‌کند.<sup>29</sup> در میان قشقایی‌ها از دیرباز ادبیات شفاهی به ویژه اشعار غنایی رونق داشته است و گاه به رشته تحریر درآمده است.<sup>30</sup> اشعار عاشقانه، توصیف دلاوری‌ها و افسانه کوروغلی از مهم‌ترین اشعار این سرزمین است.<sup>31</sup> ابراهیم، حسینعلی بیگ‌بیات، علی شاهلو و یوسف علی بیک از مهم‌ترین شاعران قشقایی هستند.<sup>32</sup>

			== نیز نگاه کنید به ==

	'''مآخذ:'''		== '''مآخذ''' ==

	1. Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, fascicle 3, p 246; www.Ethnologue.com .		1. Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, fascicle 3, p 246; www.Ethnologue.com .

Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۳

2025-05-08T16:23:30Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « '''قشقايي'''/qæšqayi/، از گويش‌هاي آذربايجاني¹ گروه اغوز شاخة تركيك از خانواده زبان‌هاي آلتايي.² برخي آن را از گويش‌هاي تركي افشاري مي‌دانند³ و نه آذربايجاني.⁴ به نظر مي‌رسد گويش طايفة قليچ، شاخه‌اي از ايل قشقايي از ساير...» ایجاد کرد

2024-08-12T14:11:25Z

صفحه‌ای تازه حاوی « '''قشقايي'''/qæšqayi/، از گويش‌هاي آذربايجاني1 گروه اغوز شاخة تركيك از خانواده زبان‌هاي آلتايي.2 برخي آن را از گويش‌هاي تركي افشاري مي‌دانند3 و نه آذربايجاني.4 به نظر مي‌رسد گويش طايفة قليچ، شاخه‌اي از ايل قشقايي از ساير...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''قشقايي'''/qæšqayi/، از گويش‌هاي آذربايجاني1 گروه اغوز شاخة تركيك از خانواده زبان‌هاي آلتايي.2 برخي آن را از گويش‌هاي تركي افشاري مي‌دانند3 و نه آذربايجاني.4 به نظر مي‌رسد گويش طايفة قليچ، شاخه‌اي از ايل قشقايي از ساير گويش‌هاي مرتبط، متفاوت باشد.5 كلمة «قشقايي» تركي است6 و از ريشه «قاشقا» آمده كه معاني مختلفي دارد. مثلاً «قاشقا آتلاري» يعني اسب‌هايي با لكة سفيد در پيشاني.7 «قاش» به محل نگهداري اسب و گوسفند نيز گفته مي‌شود و «قايي» به معني غير قابل فتح و محكم است و «قاشقايي» به معناي غير قابل فتح است.8 البته وجوه تسمية ديگري نيز براي نام قشقايي ذكر شده است.9 از قديمي‌ترين متون فارسي كه نام قشقايي را به عنوان يك عشيره در بر دارد، كتاب جامع التواريخ حسني تأليف تاج‌الدين حسن ابن شهاب يزدي حدود 855 تا 857ق / ؟م است.10 در فارس علاوه بر قشقايي سه ايل ترك زبان ديگر يعني اينالّو، بهارلو و نفر وجود دارد كه با دو ايل عرب زبان11 ـ و در برخي منابع با يك ايل فارس زبان به نام باصري و يك ايل عرب زبان12 ـ ايلات خمسة فارس را تشكيل مي‌دهند. قشقايي و خمسه از مهم‌ترين قبايل ترك زبان در استان فارس و جنوب غربي ايران هستند.13 قشقايي‌ها در مقايسه با گونه‌هايي مانند اينالّو، بهارلو، مقدم، نفر، قجر، قره‌گزلو و شاهسوني بخش قابل توجهي از جمعيت ترك زبان ايران را شامل مي‌شود.14 به عبارت ديگر احتمالاً پس از گويش‌ اصلي آذربايجاني، تركمني و تركي خراساني بيشترين گويشور ترك زبان را در ايران دارد.15 قشقايي‌ها اصلاً ترك زبان هستند اما تعدادي از لُرها و لك‌ها نيز مانند تيره‌هاي بيگدلي و گشتاسبي با آنان آميخته شده‌اند.16 تاريخچة اين ايل كاملاً روشن نيست و به درستي معلوم نشده كه دقيقاً از چه زماني و از كجا و بر اثر چه عواملي به فارس كوچ كرده‌اند.17 اما تقريباً مسلم است كه اين ايل به طور يك جا و در يك زمان به صورت ايلي واحد و يكپارچه به فارس نيامده است، بلكه به تدريج از گردهم آمدن تيره‌ها و طوايف ترك زبان ـ كه ضرورتاً منشاء واحد هم نداشته‌اند ـ تشكيل شده است.18 اين ايل احتمالاً در سدة 11م/ 5ق با سلجوقيان به فارس آمده و البته قبل از آن مدتي هم در آذربايجان به سر برده‌اند،19 زيرا در بين آن‌ها تيره‌هايي مانند بيگدلي، افشار، بيات و قره‌گزلو وجود دارد.20 امروزه ايل قشقايي از اتحاد حدود 200 تيره از ترك و لُر و كرد و عرب كه همگي به تركي سخن مي‌گويند، تشكيل شده است.21 در ميان گونه‌هاي تركي رايج در ايران، قشقايي و اينالّو به طور قابل ملاحظه‌اي تحت تأثير فارسي بوده‌اند.23 بسياري از افراد قشقايي دو زبانه فارسي و قشقايي‌اند و به خوبي به فارسي سخن مي‌گويند.23 تركي قشقايي ضمن حفظ ويژگي‌هاي آذربايجاني و شباهت فراوان با آن،24 داراي بعضي خصوصيات تركي آناتولي نيز هست؛ بنابراين تا حدي با آذربايجاني متفاوت شده است.25 اين تفاوت‌ها معمولاً در سطح واژگان يا آوايي است.26 در قشقايي واكة كشيده وجود دارد27 ولي هماهنگي واكه‌اي ضعيف عمل مي‌كند. مثلاً كاربردِ /varimuš/ «بوده است» به جاي / varimiš/.28 اين قوم از خط عربي ـ‌ فارسي رايج در ايران استفاده مي‌كند.29 در ميان قشقايي‌ها از ديرباز ادبيات شفاهي به ويژه اشعار غنايي رونق داشته است و گاه به رشتة تحرير درآمده است.30 اشعار عاشقانه، توصيف دلاوري‌ها و افسانة كوروغلي از مهم‌ترين اشعار اين سرزمين است.31 ابراهيم، حسينعلي بيگ‌بيات، علي شاهلو و يوسف علي بيك از مهم‌ترين شاعران قشقايي هستند.32

'''مآخذ:'''

1. Doerfer. G. "Azeri (Ādarī) Turkish" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, NEW YORK: Routledge & kegan paul lnc. (1988) vol III, fascicle 3, p 246; www.Ethnologue.com .

2. Campbell. G. L. "Turkic languages", '''''Compendium of the world’s Languages.''''' London: Routledge. (2000), 2nd ed. Vol II, p 1687.

3. "Azeri Turkish" '''''Encyclopeadia''''' '''''Iranica'''''. p. 245.

4. Johanson. L, "Iranian Elements in Azeri Turkish", '''''Encyclopeadia''''' '''''Iranica'''''. ed. Ehsan Yarshater, New York: Routledg & kegan paul lnc. 1988, vol III, fascicle 3, p. 248.

5. رضايي‌ باغ‌بيدي، حسن. «زبان‌هاي غير ايراني»، '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. زير نظر كاظم موسوي بجنوردي، تهران: مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1380، ج10، ص552.

6. دهخدا، علي‌اكبر. '''''لغت‌نامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1373، ج11، ص15508 و معين، محمد. '''''فرهنگ''''' '''''فارسي'''''. تهران: مؤسسه انتشارات اميركبير، 1382، ج6، ص1465.

7. هيئت، جواد. '''''سيري در تاريخ زبان و لهجه‌هاي تركي'''''. تهران: نشر نو، 1365، ص321.

8. همان‌جا.

9. پرهام، سيروس. «ايل قشقايي كي و از كجا به فارس آمده است؟، '''''«ايلات و عشاير'''''». تهران: آگاه، 1362، ص261و 247 و

Sumer, F. "kashkāy". '''''Encyclopeadia of Islam''''', Leiden: Brill, 1978, vol IV, p. 706.

10. افشار، ايرج. «كُنيه، لقب، نسبت عشاير و ذكر آن‌ها در متون فارسي»، '''''ايلات و عشاير'''''. تهران: آگاه، 1362، ص244.

11. '''''سيري در تاريخ زبان و لهجه‌هاي تركي'''''. ص323.

12. Lambton, A. K. S. "Īlāt", '''''Encyclopeadia of Islam''''', Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106.

13. Ingham, B, "Iran: Language Situation", The '''''Encyclopeadia of''''' Language and Linguistics. Ed. R. E. Asher, Oxford: pergamon press, 1994, vol 4, p. 1773.

و

Oberling, p. "Ethnography" '''''Encyclopeadia Iranica'''''. New York: Bibliotheca persica press. 1999, vol IX, p. 360.

Asher, R. E. " Languages of South Asia from Iran to Bangladesh. "

'''''Atlas of the world’s Languages'''''. London: Routledge, 1994, p. 216.

14. Kornfilt, J. "Turkish", '''''International Encyclopeadia of Linguistics''''', ed. W. Bright, New york: OUP, 1992, vol 4, p. 190.

و

www. Ethnologue. Com.

15. '''''Atlas of the world’s Languages'''''. p. 205.

16. كياني، منوچهر. '''''كوچ با عشق شقايق'''''. شيراز: كيان نشر، 1377، ص14؛ «ايل قشقايي كي و از كجا به فارس آمده است؟»، '''''ايلات و عشاير'''''. ص257.

17. '''''كوچ با عشق شقايق'''''. ص13؛ «ايل قشقايي كي و از كجا به فارس آمده است؟»، '''''ايلات و عشاير'''''. ص246.

18. «ايل قشقايي كي و از كجا به فارس آمده است؟»، '''''ايلات و عشاير'''''. ص261.

19. "Ethnography". '''''Encyclopeadia Iranica'''''. P. 360.

20. '''''سيري در تاريخ زبان و لهجه‌هاي تركي'''''. ص320.

21. فيروزان، ت. «دربارة تركيب و سازمان ايلات و عشاير ايران»، '''''ايلات و عشاير'''''. تهران: آگاه، 1362، ص27.

22. "Iranian Elements in Azeri Turkish", '''''Encyclopeadia Iranica''''', pp. 248, 249.

23. www.Ethnologue.com و

www.Wikipedia.com

24. '''''سيري در تاريخ زبان و لهجه‌هاي تركي'''''. ص321.

www.Ethnologue.com و

25. ''''' سيري در تاريخ زبان و لهجه‌هاي تركي'''''. ص321.

26. همان. ص322.

27. همان‌جا.

28. همان. ص323.

29. www.Ethnologue.com و www.Wikipedia.com .

30. ''''' سيري در تاريخ زبان و لهجه‌هاي تركي'''''. ص322.

31. "Kashkāy". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. P. 706.

32. '''''سيري در تاريخ زبان و لهجه‌هاي تركي'''''. ص322.

فرزین فهیم نیا