https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87 2026-06-16T01:50:24Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87&diff=9329&oldid=prev 2025-05-20T16:45:01Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمام‌های بزرگ و معتبر نیز هر یک آبدارخانه‌ای داشت که آن را یک آبدارباشی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; یا قهوه‌چی با کمک یک قلیاندار یا غلام قهوه‌چی می‌گرداند. در این آبدارخانه‌ها نیز پیش از رواج چای با قهوه و قلیان و چپق از مشتریان حمام پذیرایی می‌کردند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. «&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چگونگی شکل‌گیری معماری برازنده قهوه‌خانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;»، مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، ج 1 / ص 317.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمام‌های بزرگ و معتبر نیز هر یک آبدارخانه‌ای داشت که آن را یک آبدارباشی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; یا قهوه‌چی با کمک یک قلیاندار یا غلام قهوه‌چی می‌گرداند. در این آبدارخانه‌ها نیز پیش از رواج چای با قهوه و قلیان و چپق از مشتریان حمام پذیرایی می‌کردند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. «&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چگونگی شکل‌گیری معماری برازنده قهوه‌خانه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;»، مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، ج 1 / ص 317.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه خانه</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در ایران، </del>به احتمال فراوان در زمان شاه تهماسب (930-984 ق) و در شهر قزوین، و پس از آن در دوره شاه عباس اول (996-1038 ق) در اصفهان برپا گردید. با آمدن چای&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به ایران و کشت این گیاه در برخی مناطق شمالی و ذائقه‌پذیر شدن طعم چای دَم کرده در میان مردم، کم کم چای جای قهوه را گرفت و از نیمه دوم سده 13 ق چای نوشی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</del>قهوه‌خانه‌ها<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>معمول شد، لیکن همچنان نام [[قهوه خانه|قهوه‌خانه]] بر این مکان‌ها باقی ماند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه در </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور ایران</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>به احتمال فراوان در زمان شاه تهماسب (930-984 ق) و در شهر قزوین، و پس از آن در دوره شاه عباس اول (996-1038 ق) در اصفهان برپا گردید. با آمدن چای&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به ایران و کشت این گیاه در برخی مناطق شمالی و ذائقه‌پذیر شدن طعم چای دَم کرده در میان مردم، کم کم چای جای قهوه را گرفت و از نیمه دوم سده 13 ق چای نوشی در قهوه‌خانه‌ها معمول شد، لیکن همچنان نام [[قهوه خانه|قهوه‌خانه]] بر این مکان‌ها باقی ماند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصفهان در دوره شاه عباس و تهران از دوره ناصرالدین شاه قاجار (1264-1314 ق) به این سو، عمده‌ترین شهرهای قهوه‌خانه‌دار ایران بودند. معتبرترین قهوه‌خانه‌های اصفهان قهوه‌خانه‌های عرب، بابا فراش، حاج یوسف، بابا شمس تیشی کاشی و طوفان در چهار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باغ، </del>بازارهای منتهی به میدان نقش جهان و بازار قیصریه، و معتبرترین قهوه‌خانه‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران، </del>آینه و قنبر در خیابان ناصرخسرو، یوزباشی در پشت شمس‌العماره، سنگتراش‌ها در بازار مسجد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامع، </del>سرچشمه در محلّه سرچشمه و تُلُمبه در کوچه مروی بودند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در دوره شاه عباس و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|تهران]] </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ناصر الدین شاه قاجار|</ins>دوره ناصرالدین شاه قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(1264-1314 ق) به این سو، عمده‌ترین شهرهای قهوه‌خانه‌دار ایران بودند. معتبرترین قهوه‌خانه‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قهوه‌خانه‌های عرب، بابا فراش، حاج یوسف، بابا شمس تیشی کاشی و طوفان در چهار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[باغ]]، [[بازار|</ins>بازارهای<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>منتهی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نقش جهان|</ins>میدان نقش جهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بازار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قیصریه، و معتبرترین قهوه‌خانه‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان تهران|تهران]]، </ins>آینه و قنبر در خیابان ناصرخسرو، یوزباشی در پشت شمس‌العماره، سنگتراش‌ها در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بازار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[</ins>مسجد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامع]]، </ins>سرچشمه در محلّه سرچشمه و تُلُمبه در کوچه مروی بودند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه‌ها ابتدا در بازارها و محلّه‌ها و کنار مجموعه‌ای از واحدهای مهم صنفی، مانند نانوایی، قصابی، بقالی، سبزی فروشی، و بازار که روی هم بازارچه‌ای را در هر محلّه شکل می‌دادند، پدید آمد. پس از چندی، در هر خیابان و محلّه شهر و محل‌های تجمع پیشه‌ها و کارگاه‌های صنعتی، مسافرخانه‌ها، و بعدها در داخل و اطراف «گاراژ»های مسافربری و در مدخل شهرها و پیرامون دروازه‌ها و منزلگاه‌های میان شهری قهوه‌خانه‌هایی ساخته شدند. قهوه‌خانه‌های درون شهری با رونق‌ترین اماکن عمومی برای گذراندن اوقات فراغت مردم و پاتوغ (= پاتوق) افراد قشرها و صنف‌های گوناگون شهری بودند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، ص 8.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه‌ها ابتدا در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بازار|</ins>بازارها<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و محلّه‌ها و کنار مجموعه‌ای از واحدهای مهم صنفی، مانند نانوایی، قصابی، بقالی، سبزی فروشی، و بازار که روی هم بازارچه‌ای را در هر محلّه شکل می‌دادند، پدید آمد. پس از چندی، در هر خیابان و محلّه شهر و محل‌های تجمع پیشه‌ها و کارگاه‌های صنعتی، مسافرخانه‌ها، و بعدها در داخل و اطراف «گاراژ»های مسافربری و در مدخل شهرها و پیرامون دروازه‌ها و منزلگاه‌های میان شهری قهوه‌خانه‌هایی ساخته شدند. قهوه‌خانه‌های درون شهری با رونق‌ترین اماکن عمومی برای گذراندن اوقات فراغت مردم و پاتوغ (= پاتوق) افراد قشرها و صنف‌های گوناگون شهری بودند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، ص 8.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معماری ساختمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوه‌خانه‌]]&lt;nowiki/&gt;های </del>معتبر قدیمی برگرفته از شیوه معماری سنّتی سربینه (رختکن) حمام&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و بنای داخلی زورخانه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و تکیه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بود. برخی از ارکان سربینه مانند سکوهای نشیمن دورادور بنا، طاق نماهای روی سکوها که تقریباً همانند معماری طاق نماهای زورخانه و تکیه بودند در معماری بنای سرپوشیده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</del>قهوه‌خانه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>راه یافت. سکوی تعزیه‌خوانی در تکیه و سردم مرشدنشین زورخانه نیز از ارکان تأثیرگذار در «تخت‌بندی» و بستن «سر دم» در [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه خانه|قهوه‌خانه</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای مرشد </del>نقّال بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوه‌خانه‌]]&lt;nowiki/&gt;های </del>بزرگ فضای سربازی هم به نام «باغچه» برای پذیرایی از مشتریان در فصل‌های گرم سال داشتند. این فضا حوض یا حوضچه‌ای داشت که اطراف آن را باغچه‌بندی و درختکاری و گلکاری می‌کردند و در اطراف آن و در میان درختان تخت و نیمکت می‌گذاشتند، یا قالیچه و گلیم می‌انداختند تا مشتریان روی آن‌ها بنشینند&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ شماره 2، </del>ص 318.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معماری ساختمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه‌های </ins>معتبر قدیمی برگرفته از شیوه معماری سنّتی سربینه (رختکن) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حمام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گنجعلیخان|حمام]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و بنای داخلی زورخانه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و تکیه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بود. برخی از ارکان سربینه مانند سکوهای نشیمن دورادور بنا، طاق نماهای روی سکوها که تقریباً همانند معماری طاق نماهای زورخانه و تکیه بودند در معماری بنای سرپوشیده قهوه‌خانه راه یافت. سکوی تعزیه‌خوانی در تکیه و سردم مرشدنشین زورخانه نیز از ارکان تأثیرگذار در «تخت‌بندی» و بستن «سر دم» در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه برای </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرشد</ins>]] نقّال بود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه‌های </ins>بزرگ فضای سربازی هم به نام «باغچه» برای پذیرایی از مشتریان در فصل‌های گرم سال داشتند. این فضا حوض یا حوضچه‌ای داشت که اطراف آن را باغچه‌بندی و درختکاری و گلکاری می‌کردند و در اطراف آن و در میان درختان تخت و نیمکت می‌گذاشتند، یا قالیچه و گلیم می‌انداختند تا مشتریان روی آن‌ها بنشینند&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلوکباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، </ins>ص 318.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعدها قهوه‌خانه در شمار یکی از واحدهای صنفی در آمد و قهوه‌چیگری از شغل‌های رسمی شد. شماری از قهوه‌چیان از گروه ورزشکاران زورخانه و پهلوانان و یا از دسته لوطیان بودند. در هر [[قهوه خانه|قهوه‌خانه]] چند کارگر مانند کارگر «پای بساط»، «جارچی»، «قندگیر»، «چای بده»، «قلیان چاق کن»، «آتش بیار»، «دیزی پز» و استکان شوی کار می‌کردند&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ شماره 3، </del>ص 59-60.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعدها قهوه‌خانه در شمار یکی از واحدهای صنفی در آمد و قهوه‌چیگری از شغل‌های رسمی شد. شماری از قهوه‌چیان از گروه ورزشکاران زورخانه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پهلوان|</ins>پهلوانان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و یا از دسته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[لوطی|</ins>لوطیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بودند. در هر [[قهوه خانه|قهوه‌خانه]] چند کارگر مانند کارگر «پای بساط»، «جارچی»، «قندگیر»، «چای بده»، «قلیان چاق کن»، «آتش بیار»، «دیزی پز» و استکان شوی کار می‌کردند&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلوکباشی، علی. «'''''چگونگی شکل‌گیری معماری برازنده قهوه‌خانه'''''»، مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، جلد 1، </ins>ص 59-60.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه در قدیم وظیفه و نقش مهمی در جامعه داشت و همچون نهادی اجتماعی – فرهنگی انتقال میراث فرهنگی ایران و پرورش استعدادهای خلاق عامه مردم در شعر و نقاشی و راه‌اندازی کارهای اقتصادی و رد و بدل اخبار اجتماعی و سیاسی را در مملکت بر عهده داشت. در قهوه‌خانه مکتب هنر کلامی نقّالی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و سخنوری و مکتب هنر تجسمی نقاشی معروف به «نقاشی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوه‌خانه]]»</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; رشد یافت و در هر یک از این هنرها نقالان و نقاشان برجسته‌ای برآمدند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه در قدیم وظیفه و نقش مهمی در جامعه داشت و همچون نهادی اجتماعی – فرهنگی انتقال میراث فرهنگی ایران و پرورش استعدادهای خلاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فرهنگ عامه|</ins>عامه مردم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در شعر و نقاشی و راه‌اندازی کارهای اقتصادی و رد و بدل اخبار اجتماعی و سیاسی را در مملکت بر عهده داشت. در قهوه‌خانه مکتب هنر کلامی نقّالی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و سخنوری و مکتب هنر تجسمی نقاشی معروف به «نقاشی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه»</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; رشد یافت و در هر یک از این هنرها نقالان و نقاشان برجسته‌ای برآمدند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از زمان توسعه بده بستان‌های تجاری و صنعتی و فرهنگی ایران با کشورهای اروپایی و گسترش نظام ارتباطات سمعی و بصری و ورود رادیو و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلویزیون به </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه خانه|قهوه‌خانه</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </del>این نهاد اندک اندک اعتبار پیشین خود را از دست داد و به تدریج به صورت جایگاه نوشیدن چای و خوردن صبحانه و ناهار درآمد. برخی از قهوه‌خانه‌ها نیز کانون فساد و نشر بدکاری و بدآموزی شدند. در این زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</del>قهوه‌خانه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>پیوند فرهنگی خود را با گذشته گسسته و عاملان انتقال فرهنگ و هنر کهن، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یهنی </del>نقالان و سخنوران و نقاشان، از این مدرسه بیرون رانده و فراموش شده‌اند. امروزه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</del>قهوه‌خانه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>به صورت واحدی بی هویت درآمده و نقش اجتماعی – فرهنگی پیشین خود را از دست داده است&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ شماره 3، </del>ص 11-12.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از زمان توسعه بده بستان‌های تجاری و صنعتی و فرهنگی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور ایران|</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با کشورهای اروپایی و گسترش نظام ارتباطات سمعی و بصری و ورود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>رادیو<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلویزیون</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به قهوه‌خانه، </ins>این نهاد اندک اندک اعتبار پیشین خود را از دست داد و به تدریج به صورت جایگاه نوشیدن چای و خوردن صبحانه و ناهار درآمد. برخی از قهوه‌خانه‌ها نیز کانون فساد و نشر بدکاری و بدآموزی شدند. در این زمان قهوه‌خانه پیوند فرهنگی خود را با گذشته گسسته و عاملان انتقال فرهنگ و هنر کهن، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یعنی </ins>نقالان و سخنوران و نقاشان، از این مدرسه بیرون رانده و فراموش شده‌اند. امروزه قهوه‌خانه به صورت واحدی بی هویت درآمده و نقش اجتماعی – فرهنگی پیشین خود را از دست داده است&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلوکباشی، علی. «'''''چگونگی شکل‌گیری معماری برازنده قهوه‌خانه'''''»، مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، جلد 1، </ins>ص 11-12.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[فرهنگ عامه]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[صفویان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[پهلوان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[لوطی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;  ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;  ==</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9288:rev-9329:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87&diff=9288&oldid=prev 2025-05-20T09:24:23Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''قهوه‌خانه'''، یا چایخانه. جای نوشیدن قهوه و چای دم کرده. در [[صفویان|دوره صفوی]] در دربار شاهان آبدارخانه‌هایی بود که در آن‌ها قهوه نیز می‌پختند و به شاه و درباریان و مهمانان آنان می‌نوشانیدند. همراه با تداول قهوه‌پزی در دربار شغل صاحب جمع قهوه‌خانه یا قهوه‌چیگری نیز مناصب درباری شد&lt;ref&gt;'''''تذکره الملوک'''''، به کوشش محمد دبیر سیاتی، تهران، 1332. بخش نخست، 32، 71.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. ص 59.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''قهوه‌خانه'''، یا چایخانه. جای نوشیدن قهوه و چای دم کرده. در [[صفویان|دوره صفوی]] در دربار شاهان آبدارخانه‌هایی بود که در آن‌ها قهوه نیز می‌پختند و به شاه و درباریان و مهمانان آنان می‌نوشانیدند. همراه با تداول قهوه‌پزی در دربار شغل صاحب جمع قهوه‌خانه یا قهوه‌چیگری نیز مناصب درباری شد&lt;ref&gt;'''''تذکره الملوک'''''، به کوشش محمد دبیر سیاتی، تهران، 1332. بخش نخست، 32، 71.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، </ins>ص 59.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمام‌های بزرگ و معتبر نیز هر یک آبدارخانه‌ای داشت که آن را یک آبدارباشی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; یا قهوه‌چی با کمک یک قلیاندار یا غلام قهوه‌چی می‌گرداند. در این آبدارخانه‌ها نیز پیش از رواج چای با قهوه و قلیان و چپق از مشتریان حمام پذیرایی می‌کردند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«چگونگی </del>شکل‌گیری معماری برازنده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه»، </del>مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، ج 1 / ص 317.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمام‌های بزرگ و معتبر نیز هر یک آبدارخانه‌ای داشت که آن را یک آبدارباشی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; یا قهوه‌چی با کمک یک قلیاندار یا غلام قهوه‌چی می‌گرداند. در این آبدارخانه‌ها نیز پیش از رواج چای با قهوه و قلیان و چپق از مشتریان حمام پذیرایی می‌کردند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«'''''چگونگی </ins>شکل‌گیری معماری برازنده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه'''''»، </ins>مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، ج 1 / ص 317.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین قهوه‌خانه در ایران، به احتمال فراوان در زمان شاه تهماسب (930-984 ق) و در شهر قزوین، و پس از آن در دوره شاه عباس اول (996-1038 ق) در اصفهان برپا گردید. با آمدن چای&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به ایران و کشت این گیاه در برخی مناطق شمالی و ذائقه‌پذیر شدن طعم چای دَم کرده در میان مردم، کم کم چای جای قهوه را گرفت و از نیمه دوم سده 13 ق چای نوشی در قهوه‌خانه‌ها معمول شد، لیکن همچنان نام قهوه‌خانه بر این مکان‌ها باقی ماند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ایران، به احتمال فراوان در زمان شاه تهماسب (930-984 ق) و در شهر قزوین، و پس از آن در دوره شاه عباس اول (996-1038 ق) در اصفهان برپا گردید. با آمدن چای&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به ایران و کشت این گیاه در برخی مناطق شمالی و ذائقه‌پذیر شدن طعم چای دَم کرده در میان مردم، کم کم چای جای قهوه را گرفت و از نیمه دوم سده 13 ق چای نوشی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه‌ها<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>معمول شد، لیکن همچنان نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بر این مکان‌ها باقی ماند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصفهان در دوره شاه عباس و تهران از دوره ناصرالدین شاه قاجار (1264-1314 ق) به این سو، عمده‌ترین شهرهای قهوه‌خانه‌دار ایران بودند. معتبرترین قهوه‌خانه‌های اصفهان قهوه‌خانه‌های عرب، بابا فراش، حاج یوسف، بابا شمس تیشی کاشی و طوفان در چهار باغ، بازارهای منتهی به میدان نقش جهان و بازار قیصریه، و معتبرترین قهوه‌خانه‌های تهران، آینه و قنبر در خیابان ناصرخسرو، یوزباشی در پشت شمس‌العماره، سنگتراش‌ها در بازار مسجد جامع، سرچشمه در محلّه سرچشمه و تُلُمبه در کوچه مروی بودند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصفهان در دوره شاه عباس و تهران از دوره ناصرالدین شاه قاجار (1264-1314 ق) به این سو، عمده‌ترین شهرهای قهوه‌خانه‌دار ایران بودند. معتبرترین قهوه‌خانه‌های اصفهان قهوه‌خانه‌های عرب، بابا فراش، حاج یوسف، بابا شمس تیشی کاشی و طوفان در چهار باغ، بازارهای منتهی به میدان نقش جهان و بازار قیصریه، و معتبرترین قهوه‌خانه‌های تهران، آینه و قنبر در خیابان ناصرخسرو، یوزباشی در پشت شمس‌العماره، سنگتراش‌ها در بازار مسجد جامع، سرچشمه در محلّه سرچشمه و تُلُمبه در کوچه مروی بودند.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">خط ۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه‌ها ابتدا در بازارها و محلّه‌ها و کنار مجموعه‌ای از واحدهای مهم صنفی، مانند نانوایی، قصابی، بقالی، سبزی فروشی، و بازار که روی هم بازارچه‌ای را در هر محلّه شکل می‌دادند، پدید آمد. پس از چندی، در هر خیابان و محلّه شهر و محل‌های تجمع پیشه‌ها و کارگاه‌های صنعتی، مسافرخانه‌ها، و بعدها در داخل و اطراف «گاراژ»های مسافربری و در مدخل شهرها و پیرامون دروازه‌ها و منزلگاه‌های میان شهری قهوه‌خانه‌هایی ساخته شدند. قهوه‌خانه‌های درون شهری با رونق‌ترین اماکن عمومی برای گذراندن اوقات فراغت مردم و پاتوغ (= پاتوق) افراد قشرها و صنف‌های گوناگون شهری بودند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قهوه‌خانه‌های ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، ص 8.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه‌ها ابتدا در بازارها و محلّه‌ها و کنار مجموعه‌ای از واحدهای مهم صنفی، مانند نانوایی، قصابی، بقالی، سبزی فروشی، و بازار که روی هم بازارچه‌ای را در هر محلّه شکل می‌دادند، پدید آمد. پس از چندی، در هر خیابان و محلّه شهر و محل‌های تجمع پیشه‌ها و کارگاه‌های صنعتی، مسافرخانه‌ها، و بعدها در داخل و اطراف «گاراژ»های مسافربری و در مدخل شهرها و پیرامون دروازه‌ها و منزلگاه‌های میان شهری قهوه‌خانه‌هایی ساخته شدند. قهوه‌خانه‌های درون شهری با رونق‌ترین اماکن عمومی برای گذراندن اوقات فراغت مردم و پاتوغ (= پاتوق) افراد قشرها و صنف‌های گوناگون شهری بودند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قهوه‌خانه‌های ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، ص 8.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معماری ساختمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه‌های </del>معتبر قدیمی برگرفته از شیوه معماری سنّتی سربینه (رختکن) حمام&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و بنای داخلی زورخانه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و تکیه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بود. برخی از ارکان سربینه مانند سکوهای نشیمن دورادور بنا، طاق نماهای روی سکوها که تقریباً همانند معماری طاق نماهای زورخانه و تکیه بودند در معماری بنای سرپوشیده قهوه‌خانه راه یافت. سکوی تعزیه‌خوانی در تکیه و سردم مرشدنشین زورخانه نیز از ارکان تأثیرگذار در «تخت‌بندی» و بستن «سر دم» در قهوه‌خانه برای مرشد نقّال بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه‌های </del>بزرگ فضای سربازی هم به نام «باغچه» برای پذیرایی از مشتریان در فصل‌های گرم سال داشتند. این فضا حوض یا حوضچه‌ای داشت که اطراف آن را باغچه‌بندی و درختکاری و گلکاری می‌کردند و در اطراف آن و در میان درختان تخت و نیمکت می‌گذاشتند، یا قالیچه و گلیم می‌انداختند تا مشتریان روی آن‌ها بنشینند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(4)</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معماری ساختمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوه‌خانه‌]]&lt;nowiki/&gt;های </ins>معتبر قدیمی برگرفته از شیوه معماری سنّتی سربینه (رختکن) حمام&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و بنای داخلی زورخانه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و تکیه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بود. برخی از ارکان سربینه مانند سکوهای نشیمن دورادور بنا، طاق نماهای روی سکوها که تقریباً همانند معماری طاق نماهای زورخانه و تکیه بودند در معماری بنای سرپوشیده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>راه یافت. سکوی تعزیه‌خوانی در تکیه و سردم مرشدنشین زورخانه نیز از ارکان تأثیرگذار در «تخت‌بندی» و بستن «سر دم» در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>برای مرشد نقّال بود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوه‌خانه‌]]&lt;nowiki/&gt;های </ins>بزرگ فضای سربازی هم به نام «باغچه» برای پذیرایی از مشتریان در فصل‌های گرم سال داشتند. این فضا حوض یا حوضچه‌ای داشت که اطراف آن را باغچه‌بندی و درختکاری و گلکاری می‌کردند و در اطراف آن و در میان درختان تخت و نیمکت می‌گذاشتند، یا قالیچه و گلیم می‌انداختند تا مشتریان روی آن‌ها بنشینند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ شماره 2، ص 318.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعدها قهوه‌خانه در شمار یکی از واحدهای صنفی در آمد و قهوه‌چیگری از شغل‌های رسمی شد. شماری از قهوه‌چیان از گروه ورزشکاران زورخانه و پهلوانان و یا از دسته لوطیان بودند. در هر قهوه‌خانه چند کارگر مانند کارگر «پای بساط»، «جارچی»، «قندگیر»، «چای بده»، «قلیان چاق کن»، «آتش بیار»، «دیزی پز» و استکان شوی کار می‌کردند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(5)</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعدها قهوه‌خانه در شمار یکی از واحدهای صنفی در آمد و قهوه‌چیگری از شغل‌های رسمی شد. شماری از قهوه‌چیان از گروه ورزشکاران زورخانه و پهلوانان و یا از دسته لوطیان بودند. در هر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>چند کارگر مانند کارگر «پای بساط»، «جارچی»، «قندگیر»، «چای بده»، «قلیان چاق کن»، «آتش بیار»، «دیزی پز» و استکان شوی کار می‌کردند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ شماره 3، ص 59-60.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه در قدیم وظیفه و نقش مهمی در جامعه داشت و همچون نهادی اجتماعی – فرهنگی انتقال میراث فرهنگی ایران و پرورش استعدادهای خلاق عامه مردم در شعر و نقاشی و راه‌اندازی کارهای اقتصادی و رد و بدل اخبار اجتماعی و سیاسی را در مملکت بر عهده داشت. در قهوه‌خانه مکتب هنر کلامی نقّالی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و سخنوری و مکتب هنر تجسمی نقاشی معروف به «نقاشی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه»</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; رشد یافت و در هر یک از این هنرها نقالان و نقاشان برجسته‌ای برآمدند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه در قدیم وظیفه و نقش مهمی در جامعه داشت و همچون نهادی اجتماعی – فرهنگی انتقال میراث فرهنگی ایران و پرورش استعدادهای خلاق عامه مردم در شعر و نقاشی و راه‌اندازی کارهای اقتصادی و رد و بدل اخبار اجتماعی و سیاسی را در مملکت بر عهده داشت. در قهوه‌خانه مکتب هنر کلامی نقّالی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و سخنوری و مکتب هنر تجسمی نقاشی معروف به «نقاشی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوه‌خانه]]»</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; رشد یافت و در هر یک از این هنرها نقالان و نقاشان برجسته‌ای برآمدند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از زمان توسعه بده بستان‌های تجاری و صنعتی و فرهنگی ایران با کشورهای اروپایی و گسترش نظام ارتباطات سمعی و بصری و ورود رادیو و تلویزیون به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوه‌خانه، </del>این نهاد اندک اندک اعتبار پیشین خود را از دست داد و به تدریج به صورت جایگاه نوشیدن چای و خوردن صبحانه و ناهار درآمد. برخی از قهوه‌خانه‌ها نیز کانون فساد و نشر بدکاری و بدآموزی شدند. در این زمان قهوه‌خانه پیوند فرهنگی خود را با گذشته گسسته و عاملان انتقال فرهنگ و هنر کهن، یهنی نقالان و سخنوران و نقاشان، از این مدرسه بیرون رانده و فراموش شده‌اند. امروزه قهوه‌خانه به صورت واحدی بی هویت درآمده و نقش اجتماعی – فرهنگی پیشین خود را از دست داده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(6)</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از زمان توسعه بده بستان‌های تجاری و صنعتی و فرهنگی ایران با کشورهای اروپایی و گسترش نظام ارتباطات سمعی و بصری و ورود رادیو و تلویزیون به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوه‌خانه]]، </ins>این نهاد اندک اندک اعتبار پیشین خود را از دست داد و به تدریج به صورت جایگاه نوشیدن چای و خوردن صبحانه و ناهار درآمد. برخی از قهوه‌خانه‌ها نیز کانون فساد و نشر بدکاری و بدآموزی شدند. در این زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پیوند فرهنگی خود را با گذشته گسسته و عاملان انتقال فرهنگ و هنر کهن، یهنی نقالان و سخنوران و نقاشان، از این مدرسه بیرون رانده و فراموش شده‌اند. امروزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوه‌خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به صورت واحدی بی هویت درآمده و نقش اجتماعی – فرهنگی پیشین خود را از دست داده است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ شماره 3، ص 11-12.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;  ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;  ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4-    مآخذ شماره 2، ص 318.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5-    مآخذ شماره 3، ص 59-60.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6-    مآخذ شماره 3، ص 11-12.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مردم شناسی]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9287:rev-9288:php=table --> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87&diff=9287&oldid=prev 2025-05-20T09:17:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''قهوه‌خانه'''، یا چایخانه. جای نوشیدن قهوه و چای دم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده</del>. در [[صفویان|دوره صفوی]] در دربار شاهان آبدارخانه‌هایی بود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در آن‌ها قهوه نیز می‌پختند و به شاه و درباریان و مهمانان آنان می‌نوشانیدند. همراه با تداول قهوه‌پزی در دربار شغل صاحب جمع قهوه‌خانه یا قهوه‌چیگری نیز مناصب درباری شد.&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1)</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''قهوه‌خانه'''، یا چایخانه. جای نوشیدن قهوه و چای دم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده</ins>. در [[صفویان|دوره صفوی]] در دربار شاهان آبدارخانه‌هایی بود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در آن‌ها قهوه نیز می‌پختند و به شاه و درباریان و مهمانان آنان می‌نوشانیدند. همراه با تداول قهوه‌پزی در دربار شغل صاحب جمع قهوه‌خانه یا قهوه‌چیگری نیز مناصب درباری شد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;'''''تذکره الملوک'''''، به کوشش محمد دبیر سیاتی، تهران، 1332. بخش نخست، 32، 71</ins>.&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. ص 59.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمام‌های بزرگ و معتبر نیز هر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یك </del>آبدارخانه‌ای داشت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>آن را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یك </del>آبدارباشی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; یا قهوه‌چی با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كمك یك </del>قلیاندار یا غلام قهوه‌چی می‌گرداند. در این آبدارخانه‌ها نیز پیش از رواج چای با قهوه و قلیان و چپق از مشتریان حمام پذیرایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌كردند.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(2)</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمام‌های بزرگ و معتبر نیز هر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>آبدارخانه‌ای داشت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>آن را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>آبدارباشی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; یا قهوه‌چی با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمک یک </ins>قلیاندار یا غلام قهوه‌چی می‌گرداند. در این آبدارخانه‌ها نیز پیش از رواج چای با قهوه و قلیان و چپق از مشتریان حمام پذیرایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌کردند</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلوکباشی، علی. «چگونگی شکل‌گیری معماری برازنده قهوه‌خانه»، مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، ج 1 / ص 317.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین قهوه‌خانه در ایران، به احتمال فراوان در زمان شاه تهماسب (930-984 ق) و در شهر قزوین، و پس از آن در دوره شاه عباس اول (996-1038 ق) در اصفهان برپا گردید. با آمدن چای&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به ایران و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشت </del>این گیاه در برخی مناطق شمالی و ذائقه‌پذیر شدن طعم چای دَم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>در میان مردم، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كم كم </del>چای جای قهوه را گرفت و از نیمه دوم سده 13 ق چای نوشی در قهوه‌خانه‌ها معمول شد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لیكن </del>همچنان نام قهوه‌خانه بر این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكان‌ها </del>باقی ماند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین قهوه‌خانه در ایران، به احتمال فراوان در زمان شاه تهماسب (930-984 ق) و در شهر قزوین، و پس از آن در دوره شاه عباس اول (996-1038 ق) در اصفهان برپا گردید. با آمدن چای&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به ایران و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشت </ins>این گیاه در برخی مناطق شمالی و ذائقه‌پذیر شدن طعم چای دَم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>در میان مردم، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کم کم </ins>چای جای قهوه را گرفت و از نیمه دوم سده 13 ق چای نوشی در قهوه‌خانه‌ها معمول شد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لیکن </ins>همچنان نام قهوه‌خانه بر این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان‌ها </ins>باقی ماند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصفهان در دوره شاه عباس و تهران از دوره ناصرالدین شاه قاجار (1264-1314 ق) به این سو، عمده‌ترین شهرهای قهوه‌خانه‌دار ایران بودند. معتبرترین قهوه‌خانه‌های اصفهان قهوه‌خانه‌های عرب، بابا فراش، حاج یوسف، بابا شمس تیشی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاشی </del>و طوفان در چهار باغ، بازارهای منتهی به میدان نقش جهان و بازار قیصریه، و معتبرترین قهوه‌خانه‌های تهران، آینه و قنبر در خیابان ناصرخسرو، یوزباشی در پشت شمس‌العماره، سنگتراش‌ها در بازار مسجد جامع، سرچشمه در محلّه سرچشمه و تُلُمبه در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوچه </del>مروی بودند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصفهان در دوره شاه عباس و تهران از دوره ناصرالدین شاه قاجار (1264-1314 ق) به این سو، عمده‌ترین شهرهای قهوه‌خانه‌دار ایران بودند. معتبرترین قهوه‌خانه‌های اصفهان قهوه‌خانه‌های عرب، بابا فراش، حاج یوسف، بابا شمس تیشی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاشی </ins>و طوفان در چهار باغ، بازارهای منتهی به میدان نقش جهان و بازار قیصریه، و معتبرترین قهوه‌خانه‌های تهران، آینه و قنبر در خیابان ناصرخسرو، یوزباشی در پشت شمس‌العماره، سنگتراش‌ها در بازار مسجد جامع، سرچشمه در محلّه سرچشمه و تُلُمبه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوچه </ins>مروی بودند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه‌ها ابتدا در بازارها و محلّه‌ها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنار </del>مجموعه‌ای از واحدهای مهم صنفی، مانند نانوایی، قصابی، بقالی، سبزی فروشی، و بازار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>روی هم بازارچه‌ای را در هر محلّه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكل </del>می‌دادند، پدید آمد. پس از چندی، در هر خیابان و محلّه شهر و محل‌های تجمع پیشه‌ها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارگاه‌های </del>صنعتی، مسافرخانه‌ها، و بعدها در داخل و اطراف «گاراژ»های مسافربری و در مدخل شهرها و پیرامون دروازه‌ها و منزلگاه‌های میان شهری قهوه‌خانه‌هایی ساخته شدند. قهوه‌خانه‌های درون شهری با رونق‌ترین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اماكن </del>عمومی برای گذراندن اوقات فراغت مردم و پاتوغ (= پاتوق) افراد قشرها و صنف‌های گوناگون شهری بودند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(3)</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه‌ها ابتدا در بازارها و محلّه‌ها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنار </ins>مجموعه‌ای از واحدهای مهم صنفی، مانند نانوایی، قصابی، بقالی، سبزی فروشی، و بازار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>روی هم بازارچه‌ای را در هر محلّه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکل </ins>می‌دادند، پدید آمد. پس از چندی، در هر خیابان و محلّه شهر و محل‌های تجمع پیشه‌ها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارگاه‌های </ins>صنعتی، مسافرخانه‌ها، و بعدها در داخل و اطراف «گاراژ»های مسافربری و در مدخل شهرها و پیرامون دروازه‌ها و منزلگاه‌های میان شهری قهوه‌خانه‌هایی ساخته شدند. قهوه‌خانه‌های درون شهری با رونق‌ترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اماکن </ins>عمومی برای گذراندن اوقات فراغت مردم و پاتوغ (= پاتوق) افراد قشرها و صنف‌های گوناگون شهری بودند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلوکباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، ص 8.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معماری ساختمان قهوه‌خانه‌های معتبر قدیمی برگرفته از شیوه معماری سنّتی سربینه (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رختكن</del>) حمام&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و بنای داخلی زورخانه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تكیه</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بود. برخی از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اركان </del>سربینه مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سكوهای </del>نشیمن دورادور بنا، طاق نماهای روی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سكوها كه </del>تقریباً همانند معماری طاق نماهای زورخانه و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تكیه </del>بودند در معماری بنای سرپوشیده قهوه‌خانه راه یافت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سكوی </del>تعزیه‌خوانی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تكیه </del>و سردم مرشدنشین زورخانه نیز از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اركان </del>تأثیرگذار در «تخت‌بندی» و بستن «سر دم» در قهوه‌خانه برای مرشد نقّال بود. قهوه‌خانه‌های بزرگ فضای سربازی هم به نام «باغچه» برای پذیرایی از مشتریان در فصل‌های گرم سال داشتند. این فضا حوض یا حوضچه‌ای داشت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>اطراف آن را باغچه‌بندی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درختكاری </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گلكاری می‌كردند </del>و در اطراف آن و در میان درختان تخت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیمكت </del>می‌گذاشتند، یا قالیچه و گلیم می‌انداختند تا مشتریان روی آن‌ها بنشینند.&lt;sup&gt;(4)&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>معماری ساختمان قهوه‌خانه‌های معتبر قدیمی برگرفته از شیوه معماری سنّتی سربینه (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رختکن</ins>) حمام&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و بنای داخلی زورخانه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تکیه</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بود. برخی از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارکان </ins>سربینه مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سکوهای </ins>نشیمن دورادور بنا، طاق نماهای روی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سکوها که </ins>تقریباً همانند معماری طاق نماهای زورخانه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تکیه </ins>بودند در معماری بنای سرپوشیده قهوه‌خانه راه یافت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سکوی </ins>تعزیه‌خوانی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تکیه </ins>و سردم مرشدنشین زورخانه نیز از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارکان </ins>تأثیرگذار در «تخت‌بندی» و بستن «سر دم» در قهوه‌خانه برای مرشد نقّال بود. قهوه‌خانه‌های بزرگ فضای سربازی هم به نام «باغچه» برای پذیرایی از مشتریان در فصل‌های گرم سال داشتند. این فضا حوض یا حوضچه‌ای داشت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>اطراف آن را باغچه‌بندی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درختکاری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گلکاری می‌کردند </ins>و در اطراف آن و در میان درختان تخت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیمکت </ins>می‌گذاشتند، یا قالیچه و گلیم می‌انداختند تا مشتریان روی آن‌ها بنشینند.&lt;sup&gt;(4)&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعدها قهوه‌خانه در شمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </del>از واحدهای صنفی در آمد و قهوه‌چیگری از شغل‌های رسمی شد. شماری از قهوه‌چیان از گروه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ورزشكاران </del>زورخانه و پهلوانان و یا از دسته لوطیان بودند. در هر قهوه‌خانه چند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارگر </del>مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارگر </del>«پای بساط»، «جارچی»، «قندگیر»، «چای بده»، «قلیان چاق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كن»، </del>«آتش بیار»، «دیزی پز» و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استكان </del>شوی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كار می‌كردند</del>.&lt;sup&gt;(5)&lt;/sup&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعدها قهوه‌خانه در شمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی </ins>از واحدهای صنفی در آمد و قهوه‌چیگری از شغل‌های رسمی شد. شماری از قهوه‌چیان از گروه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ورزشکاران </ins>زورخانه و پهلوانان و یا از دسته لوطیان بودند. در هر قهوه‌خانه چند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارگر </ins>مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارگر </ins>«پای بساط»، «جارچی»، «قندگیر»، «چای بده»، «قلیان چاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کن»، </ins>«آتش بیار»، «دیزی پز» و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استکان </ins>شوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار می‌کردند</ins>.&lt;sup&gt;(5)&lt;/sup&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه در قدیم وظیفه و نقش مهمی در جامعه داشت و همچون نهادی اجتماعی – فرهنگی انتقال میراث فرهنگی ایران و پرورش استعدادهای خلاق عامه مردم در شعر و نقاشی و راه‌اندازی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارهای </del>اقتصادی و رد و بدل اخبار اجتماعی و سیاسی را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مملكت </del>بر عهده داشت. در قهوه‌خانه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكتب </del>هنر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كلامی </del>نقّالی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و سخنوری و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكتب </del>هنر تجسمی نقاشی معروف به «نقاشی قهوه‌خانه»&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; رشد یافت و در هر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یك </del>از این هنرها نقالان و نقاشان برجسته‌ای برآمدند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قهوه‌خانه در قدیم وظیفه و نقش مهمی در جامعه داشت و همچون نهادی اجتماعی – فرهنگی انتقال میراث فرهنگی ایران و پرورش استعدادهای خلاق عامه مردم در شعر و نقاشی و راه‌اندازی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارهای </ins>اقتصادی و رد و بدل اخبار اجتماعی و سیاسی را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مملکت </ins>بر عهده داشت. در قهوه‌خانه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکتب </ins>هنر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کلامی </ins>نقّالی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و سخنوری و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکتب </ins>هنر تجسمی نقاشی معروف به «نقاشی قهوه‌خانه»&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; رشد یافت و در هر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>از این هنرها نقالان و نقاشان برجسته‌ای برآمدند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از زمان توسعه بده بستان‌های تجاری و صنعتی و فرهنگی ایران با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشورهای </del>اروپایی و گسترش نظام ارتباطات سمعی و بصری و ورود رادیو و تلویزیون به قهوه‌خانه، این نهاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندك اندك </del>اعتبار پیشین خود را از دست داد و به تدریج به صورت جایگاه نوشیدن چای و خوردن صبحانه و ناهار درآمد. برخی از قهوه‌خانه‌ها نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كانون </del>فساد و نشر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدكاری </del>و بدآموزی شدند. در این زمان قهوه‌خانه پیوند فرهنگی خود را با گذشته گسسته و عاملان انتقال فرهنگ و هنر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كهن، </del>یهنی نقالان و سخنوران و نقاشان، از این مدرسه بیرون رانده و فراموش شده‌اند. امروزه قهوه‌خانه به صورت واحدی بی هویت درآمده و نقش اجتماعی – فرهنگی پیشین خود را از دست داده است.&lt;sup&gt;(6)&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از زمان توسعه بده بستان‌های تجاری و صنعتی و فرهنگی ایران با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشورهای </ins>اروپایی و گسترش نظام ارتباطات سمعی و بصری و ورود رادیو و تلویزیون به قهوه‌خانه، این نهاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندک اندک </ins>اعتبار پیشین خود را از دست داد و به تدریج به صورت جایگاه نوشیدن چای و خوردن صبحانه و ناهار درآمد. برخی از قهوه‌خانه‌ها نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کانون </ins>فساد و نشر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدکاری </ins>و بدآموزی شدند. در این زمان قهوه‌خانه پیوند فرهنگی خود را با گذشته گسسته و عاملان انتقال فرهنگ و هنر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کهن، </ins>یهنی نقالان و سخنوران و نقاشان، از این مدرسه بیرون رانده و فراموش شده‌اند. امروزه قهوه‌خانه به صورت واحدی بی هویت درآمده و نقش اجتماعی – فرهنگی پیشین خود را از دست داده است.&lt;sup&gt;(6)&lt;/sup&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:''' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1-    '''''تذكره الملوك'''''، </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشش محمد دبیر سیاتی، تهران، 1332. بخش نخست، 32، 71؛ بلوكباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. ص 59.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-    بلوكباشی، علی. «چگونگی شكل‌گیری معماری برازنده قهوه‌خانه»، مجموعه مقالات كنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، 1374، ج 1 / ص 317.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3-    بلوكباشی، علی. '''''قهوه‌خانه‌های ایران'''''. تهران؛ دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1375، ص 8.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== '''مآخذ'''  ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-    مآخذ شماره 2، ص 318.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-    مآخذ شماره 2، ص 318.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7491:rev-9287:php=table --> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87&diff=7491&oldid=prev 2025-05-09T16:32:14Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87&amp;diff=7491&amp;oldid=1470">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87&diff=1470&oldid=prev 2024-08-19T00:03:47Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;قهوه‌خانه&#039;&#039;&#039;، يا چايخانه. جاي نوشيدن قهوه و چاي دم كرده. در دورة صفوي در دربار شاهان آبدارخانه‌هايي بود كه در آن‌ها قهوه نيز مي‌پختند و به شاه و درباريان و مهمانان آنان مي‌نوشانيدند. همراه با تداول قهوه‌پزي در دربار شغل صاحب جمع قهوه‌خانه...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;قهوه‌خانه&#039;&#039;&#039;، يا چايخانه. جاي نوشيدن قهوه و چاي دم كرده. در دورة صفوي در دربار شاهان آبدارخانه‌هايي بود كه در آن‌ها قهوه نيز مي‌پختند و به شاه و درباريان و مهمانان آنان مي‌نوشانيدند. همراه با تداول قهوه‌پزي در دربار شغل صاحب جمع قهوه‌خانه يا قهوه‌چيگري نيز مناصب درباري شد.&lt;sup&gt;(1)&lt;/sup&gt; <br /> <br /> حمام‌هاي بزرگ و معتبر نيز هر يك آبدارخانه‌اي داشت كه آن را يك آبدارباشي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; يا قهوه‌چي با كمك يك قلياندار يا غلام قهوه‌چي مي‌گرداند. در اين آبدارخانه‌ها نيز پيش از رواج چاي با قهوه و قليان و چپق از مشتريان حمام پذيرايي مي‌كردند.&lt;sup&gt;(2)&lt;/sup&gt;<br /> <br /> نخستين قهوه‌خانه در ايران، به احتمال فراوان در زمان شاه تهماسب (930-984 ق) و در شهر قزوين، و پس از آن در دورة شاه عباس اول (996-1038 ق) در اصفهان برپا گرديد. با آمدن چاي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به ايران و كشت اين گياه در برخي مناطق شمالي و ذائقه‌پذير شدن طعم چاي دَم كرده در ميان مردم، كم كم چاي جاي قهوه را گرفت و از نيمة دوم سدة 13 ق چاي نوشي در قهوه‌خانه‌ها معمول شد، ليكن همچنان نام قهوه‌خانه بر اين مكان‌ها باقي ماند. <br /> <br /> اصفهان در دورة شاه عباس و تهران از دورة ناصرالدين شاه قاجار (1264-1314 ق) به اين سو، عمده‌ترين شهرهاي قهوه‌خانه‌دار ايران بودند. معتبرترين قهوه‌خانه‌هاي اصفهان قهوه‌خانه‌هاي عرب، بابا فراش، حاج يوسف، بابا شمس تيشي كاشي و طوفان در چهار باغ، بازارهاي منتهي به ميدان نقش جهان و بازار قيصريه، و معتبرترين قهوه‌خانه‌هاي تهران، آينه و قنبر در خيابان ناصرخسرو، يوزباشي در پشت شمس‌العماره، سنگتراش‌ها در بازار مسجد جامع، سرچشمه در محلّة سرچشمه و تُلُمبه در كوچه مروي بودند.<br /> <br /> قهوه‌خانه‌ها ابتدا در بازارها و محلّه‌ها و كنار مجموعه‌اي از واحدهاي مهم صنفي، مانند نانوايي، قصابي، بقالي، سبزي فروشي، و بازار كه روي هم بازارچه‌اي را در هر محلّه شكل مي‌دادند، پديد آمد. پس از چندي، در هر خيابان و محلّة شهر و محل‌هاي تجمع پيشه‌ها و كارگاه‌هاي صنعتي، مسافرخانه‌ها، و بعدها در داخل و اطراف «گاراژ»هاي مسافربري و در مدخل شهرها و پيرامون دروازه‌ها و منزلگاه‌هاي ميان شهري قهوه‌خانه‌هايي ساخته شدند. قهوه‌خانه‌هاي درون شهري با رونق‌ترين اماكن عمومي براي گذراندن اوقات فراغت مردم و پاتوغ (= پاتوق) افراد قشرها و صنف‌هاي گوناگون شهري بودند.&lt;sup&gt;(3)&lt;/sup&gt; <br /> <br /> معماري ساختمان قهوه‌خانه‌هاي معتبر قديمي برگرفته از شيوة معماري سنّتي سربينه (رختكن) حمام&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و بناي داخلي زورخانه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و تكيه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بود. برخي از اركان سربينه مانند سكوهاي نشيمن دورادور بنا، طاق نماهاي روي سكوها كه تقريباً همانند معماري طاق نماهاي زورخانه و تكيه بودند در معماري بناي سرپوشيدة قهوه‌خانه راه يافت. سكوي تعزيه‌خواني در تكيه و سردم مرشدنشين زورخانه نيز از اركان تأثيرگذار در «تخت‌بندي» و بستن «سر دم» در قهوه‌خانه براي مرشد نقّال بود. قهوه‌خانه‌هاي بزرگ فضاي سربازي هم به نام «باغچه» براي پذيرايي از مشتريان در فصل‌هاي گرم سال داشتند. اين فضا حوض يا حوضچه‌اي داشت كه اطراف آن را باغچه‌بندي و درختكاري و گلكاري مي‌كردند و در اطراف آن و در ميان درختان تخت و نيمكت مي‌گذاشتند، يا قاليچه و گليم مي‌انداختند تا مشتريان روي آن‌ها بنشينند.&lt;sup&gt;(4)&lt;/sup&gt; <br /> <br /> بعدها قهوه‌خانه در شمار يكي از واحدهاي صنفي در آمد و قهوه‌چيگري از شغل‌هاي رسمي شد. شماري از قهوه‌چيان از گروه ورزشكاران زورخانه و پهلوانان و يا از دستة لوطيان بودند. در هر قهوه‌خانه چند كارگر مانند كارگر «پاي بساط»، «جارچي»، «قندگير»، «چاي بده»، «قليان چاق كن»، «آتش بيار»، «ديزي پز» و استكان شوي كار مي‌كردند.&lt;sup&gt;(5)&lt;/sup&gt;<br /> <br /> قهوه‌خانه در قديم وظيفه و نقش مهمي در جامعه داشت و همچون نهادي اجتماعي – فرهنگي انتقال ميراث فرهنگي ايران و پرورش استعدادهاي خلاق عامه مردم در شعر و نقاشي و راه‌اندازي كارهاي اقتصادي و رد و بدل اخبار اجتماعي و سياسي را در مملكت بر عهده داشت. در قهوه‌خانه مكتب هنر كلامي نقّالي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و سخنوري و مكتب هنر تجسمي نقاشي معروف به «نقاشي قهوه‌خانه»&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; رشد يافت و در هر يك از اين هنرها نقالان و نقاشان برجسته‌اي برآمدند.<br /> <br /> از زمان توسعة بده بستان‌هاي تجاري و صنعتي و فرهنگي ايران با كشورهاي اروپايي و گسترش نظام ارتباطات سمعي و بصري و ورود راديو و تلويزيون به قهوه‌خانه، اين نهاد اندك اندك اعتبار پيشين خود را از دست داد و به تدريج به صورت جايگاه نوشيدن چاي و خوردن صبحانه و ناهار درآمد. برخي از قهوه‌خانه‌ها نيز كانون فساد و نشر بدكاري و بدآموزي شدند. در اين زمان قهوه‌خانه پيوند فرهنگي خود را با گذشته گسسته و عاملان انتقال فرهنگ و هنر كهن، يهني نقالان و سخنوران و نقاشان، از اين مدرسه بيرون رانده و فراموش شده‌اند. امروزه قهوه‌خانه به صورت واحدي بي هويت درآمده و نقش اجتماعي – فرهنگي پيشين خود را از دست داده است.&lt;sup&gt;(6)&lt;/sup&gt; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> 1-    &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تذكرة الملوك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش محمد دبير سياتي، تهران، 1332. بخش نخست، 32، 71؛ بلوكباشي، علي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قهوه‌خانه‌هاي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 59.<br /> <br /> 2-    بلوكباشي، علي. «چگونگي شكل‌گيري معماري برازندة قهوه‌خانه»، مجموعة مقالات كنگرة تاريخ معماري و شهرسازي ايران، تهران، سازمان ميراث فرهنگي ايران، 1374، ج 1 / ص 317.<br /> <br /> 3-    بلوكباشي، علي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قهوه‌خانه‌هاي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران؛ دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1375، ص 8.<br /> <br /> 4-    مآخذ شمارة 2، ص 318.<br /> <br /> 5-    مآخذ شمارة 3، ص 59-60.<br /> <br /> 6-    مآخذ شمارة 3، ص 11-12.<br /> <br /> <br /> علی بلوکباشی</div>

Samei