لکی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei: /* مآخذ */

2025-05-17T16:26:37Z

مآخذ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۶
خط ۱:		خط ۱:

	[[لکی]]læki/ / از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های [[کردی]]، [[گیلکی]]، گورانی، طالشی، سمنانی. [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی از لهجه‌های باستانی که در سرزمین ماد و پارت (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند<ref>مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.</ref><ref>برگرفته از https://www.ethnologue.com</ref>. زبان لکی با [[کردی]] کرمانشاهی شباهت فراوان دارد<ref>دولتیاری، روح‌الدین. '''''لرستان (سرزمین كهن)'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1375، ص104.</ref> و حتی در بعضی منابع به عنوان یکی از گویش‌های [[کردی]] معرفی شده است<ref>Mackenzie, D.N. "'''''kurd, kurdestān'''''" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.</ref>. در عین حال ~~ازان‌جا~~ که این زبان در [[استان لرستان\|لرستان]] نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه [[لری]] یکی از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شاخه جنوب غربی به شمار آمده است<ref name=":0">ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.</ref>. اهالی هرسین و طوایف کاکاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند که در مسیر مرز بین اکراد کلهر و زنگنه و [[استان لرستان\|لرستان]] واقع شده‌اند نیز به لکی تکلم می‌کنند<ref name=":1">سلطانی، محمدعلی. '''''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان'''''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270. </ref>. لک های [[استان لرستان\|لرستان]] در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ساکن بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت کرده‌اند، مانند لکهای دلفان و خواجه‌وند که به کلاردشت مازندران یا دشت و کوهستان کجور رفته و با همین نام دران‌جا زندگی می‌کنند و لکهای کرمان، صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص170.</ref>. نواحی که لکها درآن سکونت دارند از جمله [[استان لرستان\|لرستان]] شمالی و شمال غربی، گاهی لکستان نامیده می‌شود<ref>Minorsky, V. "lak" '''''Encyclopeadia of Islam''''', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.</ref>. لکها ازان جهت اهمیت دارند که خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. «لک». '''''دایره المعارف فارسی'''.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، ص 2498. </ref>. امروزه احتمالاً حدود1/000/000نفر به این زبان سخن می‌گویند که از این تعداد 000/150 نفر تک زبانه لک می‌باشند<ref>Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005. Ethenologue. '''''Languages of the world''''', 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International</ref>. لکی امیخته‌ای از واژگان کردی کلهری و [[لری]] می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی که به سبب شیوع مسلک اهل [[حق]] و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است<ref name=":1" />. لکی از [[فارسی]] نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از کلمات لکی کاربرد خود را از دست داده‌اند و جای خود را به کلمات فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)<ref name=":2" /> از ویژگی‌هایاوایی خاص زبان لکی به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:		[[لکی]]læki/ / از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های [[کردی]]، [[گیلکی]]، گورانی، طالشی، سمنانی. [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی از لهجه‌های باستانی که در سرزمین [[ماد]] و [[پارتیان\|پارت]] (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند<ref>مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.</ref><ref>برگرفته از https://www.ethnologue.com</ref>. زبان لکی با [[کردی]] کرمانشاهی شباهت فراوان دارد<ref>دولتیاری، روح‌الدین. '''''لرستان (سرزمین كهن)'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1375، ص104.</ref> و حتی در بعضی منابع به عنوان یکی از گویش‌های [[کردی]] معرفی شده است<ref>Mackenzie, D.N. "'''''kurd, kurdestān'''''" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.</ref>. در عین حال از آن‌جا که این زبان در [[استان لرستان\|لرستان]] نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه [[لری]] یکی از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شاخه جنوب غربی به شمار آمده است<ref name=":0">ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.</ref>. اهالی هرسین و طوایف کاکاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند که در مسیر مرز بین اکراد کلهر و زنگنه و [[استان لرستان\|لرستان]] واقع شده‌اند نیز به لکی تکلم می‌کنند<ref name=":1">سلطانی، محمدعلی. '''''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان'''''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270. </ref>.

	در ~~بسیاری کلمات /x/~~ در ~~تقابل با~~ /G/ ~~فارسی قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ»~~ و ~~/xam/ «غم»~~ و ~~/h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/~~ [[~~فارسی~~]] ~~است~~: /~~hovârdan/ «خوردن»~~. ~~در بعضی کلمات لکی /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری~~ از ~~کلمات /ân/ پایان کلمات~~ [[~~فارسی~~]]~~، در لکی به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان»~~ و /?o/ ~~«جان»؛~~ /v/ و /~~z/ اوستایی هنوز در لکی باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»~~<ref>~~ایزدپناه، حمید~~. '''''~~فرهنگ لكی~~'''''. ~~گیلان~~: ~~مؤسسه جهانگیری، 1367، ص46~~.</ref>.		لک های [[استان لرستان\|لرستان]] در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ساکن بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت کرده‌اند، مانند لکهای دلفان و خواجه‌وند که به کلاردشت [[استان مازندران\|مازندران]] یا دشت و کوهستان کجور رفته و با همین نام دران‌جا زندگی می‌کنند و لکهای کرمان، صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص170.</ref>. نواحی که لک ها درآن سکونت دارند از جمله [[استان لرستان\|لرستان]] شمالی و شمال غربی، گاهی لکستان نامیده می‌شود<ref>Minorsky, V. "lak" '''''Encyclopeadia of Islam''''', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.</ref>. لکها ازان جهت اهمیت دارند که خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. «لک». '''''دایره المعارف فارسی'''.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، ص 2498. </ref>. امروزه احتمالاً حدود1/000/000 نفر به این زبان سخن می‌گویند که از این تعداد 150/000 نفر تک زبانه لک می‌باشند<ref>Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005. Ethenologue. '''''Languages of the world''''', 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International</ref>. لکی امیخته‌ای از واژگان [[کردی]] کلهری و [[لری]] می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی که به سبب شیوع مسلک اهل [[حق]] و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است<ref name=":1" />. لکی از [[فارسی]] نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از کلمات لکی کاربرد خود را از دست داده‌اند و جای خود را به کلمات فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)<ref name=":2" /> از ویژگی‌های اوایی خاص زبان لکی به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:

	در لکی نشانه‌های جمع [[عربی]] وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «کارها»؛ نشانه نکره در لکی /-ey/ است، مثل /kârey/ «کاری»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105.</ref>. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان لکی، در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، لکی نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در شکل تلفظ است، مثلاً درگویش لکی در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای که در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105-ص28.</ref>. لکی از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو کلمات مختلفی دارد که موقعیت سنی، کاری و جنس گاو را مشخص می‌کند:<ref name=":2">برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map]</ref> نوکل /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ کلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری که تازه کاری شده است) و غیره<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص134، 104 و 36.</ref>. همچنین در لکی برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:<ref name=":2" /> صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی ~~دراب~~ /šelpa/<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص15، 122، 113 و 84.</ref> نحو و کلمات لکی تحت تأثیر لری که از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا کرده است. با این حال دستور و نظام پایه فعل لکی و شباهتان به کردی حاکی از تعلق این زبان به شاخه [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی است<ref>برگرفته از [https://www.lexilogos.com/ https://www.lexilogos.com/english/kurdish_dictionary.htm]</ref>. لکی زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است<ref name=":0" />. از ویژگی‌های منحصر به فرد لکی وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است که همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد<ref>برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map] به نقل از: سیدجلال رحیمی. «'''''ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم'''''».</ref>. اثار لکی مکتوب فراوان است. مانندآثار ملامنوچهر کولیوند که به منوچهر لک مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به لکی موجود است<ref name=":1" />.		در بسیاری کلمات /x/ در تقابل با /G/ [[فارسی]] قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/ [[فارسی]] است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضی کلمات لکی /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری از کلمات /ân/ پایان کلمات [[فارسی]]، در لکی به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستایی هنوز در لکی باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص46.</ref>.

			در لکی نشانه‌های جمع [[عربی]] وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «کارها»؛ نشانه نکره در لکی /-ey/ است، مثل /kârey/ «کاری»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105.</ref>. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان لکی، در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، لکی نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در شکل تلفظ است، مثلاً درگویش لکی در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای که در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105-ص28.</ref>. لکی از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو کلمات مختلفی دارد که موقعیت سنی، کاری و جنس گاو را مشخص می‌کند:<ref name=":2">برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map]</ref> نوکل /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ کلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری که تازه کاری شده است) و غیره<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص134، 104 و 36.</ref>. همچنین در لکی برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:<ref name=":2" /> صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی درآب /šelpa/<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص15، 122، 113 و 84.</ref> نحو و کلمات لکی تحت تأثیر [[لری]] که از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا کرده است. با این حال دستور و نظام پایه فعل لکی و شباهتان به کردی حاکی از تعلق این زبان به شاخه [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی است<ref>برگرفته از [https://www.lexilogos.com/ https://www.lexilogos.com/english/kurdish_dictionary.htm]</ref>. لکی زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است<ref name=":0" />. از ویژگی‌های منحصر به فرد لکی وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است که همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد<ref>برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map] به نقل از: سیدجلال رحیمی. «'''''ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم'''''».</ref>. اثار لکی مکتوب فراوان است. مانندآثار ملامنوچهر کولیوند که به منوچهر لک مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به لکی موجود است<ref name=":1" />.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۲۶:		خط ۲۸:

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	~~اتوسا~~ رستم بیک		آتوسا رستم بیک
	[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]		[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
	[[رده:زبان شناسی]]		[[رده:زبان شناسی]]

Samei در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۰۷

2025-05-17T16:07:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۰۷
خط ۱:		خط ۱:

	[[لکی]]læki/ / از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های ~~کردی، گیلکی،~~ گورانی، طالشی، سمنانی. زبان‌های ایرانی شمال غربی از لهجه‌های باستانی که در سرزمین ماد و پارت (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند<ref>مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.</ref><ref>برگرفته از https://www.ethnologue.com</ref>. زبان لکی با کردی کرمانشاهی شباهت فراوان دارد<ref>دولتیاری، روح‌الدین. '''''لرستان (سرزمین كهن)'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1375، ص104.</ref> و حتی در بعضی منابع به عنوان یکی از گویش‌های کردی معرفی شده است<ref>Mackenzie, D.N. "'''''kurd, kurdestān'''''" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.</ref>. در عین حال ازان‌جا که این زبان در لرستان نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه لری یکی از زبان‌های ایرانی شاخه جنوب غربی به ~~شمارامده~~ است<ref name=":0">ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.</ref>. اهالی هرسین و طوایف کاکاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند که در مسیر مرز بین اکراد کلهر و زنگنه و لرستان واقع شده‌اند نیز به لکی تکلم می‌کنند<ref name=":1">سلطانی، محمدعلی. '''''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان'''''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270. </ref>. ~~لکهای~~ لرستان در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ساکن بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت کرده‌اند، مانند لکهای دلفان و خواجه‌وند که به کلاردشت مازندران یا دشت و کوهستان کجور رفته و با همین نام دران‌جا زندگی می‌کنند و لکهای کرمان، صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص170.</ref>. نواحی که لکها ~~دران~~ سکونت دارند از جمله لرستان شمالی و شمال غربی، گاهی لکستان نامیده می‌شود<ref>Minorsky, V. "lak" '''''Encyclopeadia of Islam''''', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.</ref>. لکها ازان جهت اهمیت دارند که خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. «لک». '''''~~دایرهالمعارف~~ فارسی'''.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498. </ref>. امروزه احتمالاً ~~حدود 000~~/000/~~1 نفر~~ به این زبان سخن می‌گویند که از این تعداد 000/150 نفر تک زبانه لک می‌باشند<ref>Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005. Ethenologue. '''''Languages of the world''''', 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International</ref>. لکی امیخته‌ای از واژگان کردی کلهری و لری می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی که به سبب شیوع مسلک اهل حق و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است<ref name=":1" />. لکی از فارسی نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از کلمات لکی کاربرد خود را از دست داده‌اند و جای خود را به کلمات فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)<ref name=":2" /> از ویژگی‌هایاوایی خاص زبان لکی به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:		[[لکی]]læki/ / از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های [[کردی]]، [[گیلکی]]، گورانی، طالشی، سمنانی. [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی از لهجه‌های باستانی که در سرزمین ماد و پارت (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند<ref>مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.</ref><ref>برگرفته از https://www.ethnologue.com</ref>. زبان لکی با [[کردی]] کرمانشاهی شباهت فراوان دارد<ref>دولتیاری، روح‌الدین. '''''لرستان (سرزمین كهن)'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1375، ص104.</ref> و حتی در بعضی منابع به عنوان یکی از گویش‌های [[کردی]] معرفی شده است<ref>Mackenzie, D.N. "'''''kurd, kurdestān'''''" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.</ref>. در عین حال ازان‌جا که این زبان در [[استان لرستان\|لرستان]] نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه [[لری]] یکی از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شاخه جنوب غربی به شمار آمده است<ref name=":0">ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.</ref>. اهالی هرسین و طوایف کاکاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند که در مسیر مرز بین اکراد کلهر و زنگنه و [[استان لرستان\|لرستان]] واقع شده‌اند نیز به لکی تکلم می‌کنند<ref name=":1">سلطانی، محمدعلی. '''''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان'''''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270. </ref>. لک های [[استان لرستان\|لرستان]] در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ساکن بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت کرده‌اند، مانند لکهای دلفان و خواجه‌وند که به کلاردشت مازندران یا دشت و کوهستان کجور رفته و با همین نام دران‌جا زندگی می‌کنند و لکهای کرمان، صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص170.</ref>. نواحی که لکها درآن سکونت دارند از جمله [[استان لرستان\|لرستان]] شمالی و شمال غربی، گاهی لکستان نامیده می‌شود<ref>Minorsky, V. "lak" '''''Encyclopeadia of Islam''''', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.</ref>. لکها ازان جهت اهمیت دارند که خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. «لک». '''''دایره المعارف فارسی'''.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، ص 2498. </ref>. امروزه احتمالاً حدود1/000/000نفر به این زبان سخن می‌گویند که از این تعداد 000/150 نفر تک زبانه لک می‌باشند<ref>Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005. Ethenologue. '''''Languages of the world''''', 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International</ref>. لکی امیخته‌ای از واژگان کردی کلهری و [[لری]] می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی که به سبب شیوع مسلک اهل [[حق]] و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است<ref name=":1" />. لکی از [[فارسی]] نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از کلمات لکی کاربرد خود را از دست داده‌اند و جای خود را به کلمات فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)<ref name=":2" /> از ویژگی‌هایاوایی خاص زبان لکی به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:

	در بسیاری کلمات /x/ در تقابل با /G/ فارسی قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/ فارسی است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضی کلمات لکی /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری از کلمات /ân/ پایان کلمات ~~فارسی،~~ در لکی به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستایی هنوز در لکی باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص46.</ref>.		در بسیاری کلمات /x/ در تقابل با /G/ فارسی قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/ [[فارسی]] است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضی کلمات لکی /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری از کلمات /ân/ پایان کلمات [[فارسی]]، در لکی به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستایی هنوز در لکی باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص46.</ref>.

	در لکی نشانه‌های جمع عربی وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «کارها»؛ نشانه نکره در لکی /-ey/ است، مثل /kârey/ «کاری»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105.</ref>. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان لکی، در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، لکی نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در شکل تلفظ است، مثلاً درگویش لکی در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای که در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105-ص28.</ref>. لکی از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو کلمات مختلفی دارد که موقعیت سنی، کاری و جنس گاو را مشخص می‌کند:<ref name=":2">برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map]</ref> نوکل /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ کلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری که تازه کاری شده است) و غیره<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص134، 104 و 36.</ref>. همچنین در لکی برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:<ref name=":2" /> صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی دراب /šelpa/<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص15، 122، 113 و 84.</ref> نحو و کلمات لکی تحت تأثیر لری که از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا کرده است. با این حال دستور و نظام پایه فعل لکی و شباهتان به کردی حاکی از تعلق این زبان به شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی است<ref>برگرفته از [https://www.lexilogos.com/ https://www.lexilogos.com/english/kurdish_dictionary.htm]</ref>. لکی زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است<ref name=":0" />. از ویژگی‌های منحصر به فرد لکی وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است که همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد<ref>برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map] به نقل از: سیدجلال رحیمی. «'''''ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم'''''».</ref>. اثار لکی مکتوب فراوان است. ~~ماننداثار~~ ملامنوچهر کولیوند که به منوچهر لک مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به لکی موجود است<ref name=":1" />.		در لکی نشانه‌های جمع [[عربی]] وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «کارها»؛ نشانه نکره در لکی /-ey/ است، مثل /kârey/ «کاری»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105.</ref>. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان لکی، در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، لکی نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در شکل تلفظ است، مثلاً درگویش لکی در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای که در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. '''''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه'''''. خرم‌آباد: انتشارات افلاک، 1383، ص 105-ص28.</ref>. لکی از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو کلمات مختلفی دارد که موقعیت سنی، کاری و جنس گاو را مشخص می‌کند:<ref name=":2">برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map]</ref> نوکل /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ کلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری که تازه کاری شده است) و غیره<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص134، 104 و 36.</ref>. همچنین در لکی برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:<ref name=":2" /> صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی دراب /šelpa/<ref>ایزدپناه، حمید. '''''فرهنگ لكی'''''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص15، 122، 113 و 84.</ref> نحو و کلمات لکی تحت تأثیر لری که از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا کرده است. با این حال دستور و نظام پایه فعل لکی و شباهتان به کردی حاکی از تعلق این زبان به شاخه [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی است<ref>برگرفته از [https://www.lexilogos.com/ https://www.lexilogos.com/english/kurdish_dictionary.htm]</ref>. لکی زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است<ref name=":0" />. از ویژگی‌های منحصر به فرد لکی وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است که همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد<ref>برگرفته از [https://satellites.pro/ https://satellites.pro/Lakestan_map] به نقل از: سیدجلال رحیمی. «'''''ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم'''''».</ref>. اثار لکی مکتوب فراوان است. مانندآثار ملامنوچهر کولیوند که به منوچهر لک مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به لکی موجود است<ref name=":1" />.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* ~~'''~~[[کردی]]~~'''~~		* [[زبان های ایرانی]]
			* [[کردی]]

	* ~~'''~~[[سنندجی]]~~'''~~		* [[سنندجی]]

	* ~~'''~~[[مهابادی]]~~'''~~		* [[مهابادی]]

	* ~~'''~~[[کرمانشاهی]]~~'''~~		* [[کرمانشاهی]]

	* ~~'''~~[[~~هورامی~~]]~~'''~~		* [[لری]]
			* [[استان لرستان]]

	* '''[[گیلکی]]'''		== مآخذ ==

	* '''[[لری]]'''

	* '''[[ممسنی]]'''

	* '''[[بختیاری]]'''

	* '''[[مازندرانی]]'''

	== ~~ماخذ~~ ==
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==

Karimian در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۰

2025-05-16T20:20:38Z

نمایش تغییرات

Maedeh در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۴

2025-04-16T07:44:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۴
خط ۱:		خط ۱:

	[[لکی~~\|لكی~~]]læki/ / از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های ~~كردی، گیلكی،~~ گورانی، طالشی، سمنانی. زبان‌های ایرانی شمال غربی از لهجه‌های باستانی كه در سرزمین ماد و پارت (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند<ref>مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.		[[لکی]]læki/ / از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های کردی، گیلکی، گورانی، طالشی، سمنانی. زبان‌های ایرانی شمال غربی از لهجه‌های باستانی که در سرزمین ماد و پارت (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند<ref>مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.

	- و نیز نك: .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue </ref>. زبان ~~لكی~~ با ~~كردی كرمانشاهی~~ شباهت فراوان دارد<ref>دولتیاری، روح‌الدین. ''لرستان'' (سرزمین كهن). خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104</ref> و حتی در بعضی منابع به عنوان ~~یكی~~ از گویش‌های ~~كردی~~ معرفی شده است<ref>Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.</ref>. در عین حال ازان‌جا كه این زبان در لرستان نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه لری ~~یكی~~ از زبان‌های ایرانی شاخه جنوب غربی به شمارامده است<ref>ایزدپناه، حمید. ''فرهنگ لكی''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.</ref>. اهالی هرسین و طوایف ~~كاكاوند،~~ بالاوند، جلالوند و عثمانوند كه در مسیر مرز بین ~~اكراد كلهر~~ و زنگنه و لرستان واقع شده‌اند نیز به ~~لكی تكلم می‌كنند~~<ref>سلطانی، محمدعلی. ''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270 </ref>. ~~لك‌های~~ لرستان در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ~~ساكن~~ بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت ~~كرده‌اند،~~ مانند ~~لك‌های~~ دلفان و خواجه‌وند كه به ~~كلاردشت~~ مازندران یا دشت و ~~كوهستان كجور~~ رفته و با همین نام دران‌جا زندگی ~~می‌كنند~~ و ~~لك‌های كرمان،~~ صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران<ref>ایزدپناه، ص170.</ref>. نواحی ~~كه لك‌ها~~ دران ~~سكونت~~ دارند از جمله لرستان شمالی و شمال غربی، گاهی ~~لكستان~~ نامیده می‌شود<ref>Minorsky, V. "lak" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.</ref>. ~~لك‌ها~~ ازان جهت اهمیت دارند كه خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. «لك». ''دایرهالمعارف فارسی.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498؛ </ref>. امروزه احتمالاً حدود 000/000/1 نفر به این زبان سخن می‌گویند كه از این تعداد 000/150 نفر تك زبانه لك می‌باشند<ref>Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005.		- و نیز نك: .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue </ref>. زبان لکی با کردی کرمانشاهی شباهت فراوان دارد<ref>دولتیاری، روح‌الدین. ''لرستان'' (سرزمین كهن). خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104</ref> و حتی در بعضی منابع به عنوان یکی از گویش‌های کردی معرفی شده است<ref>Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.</ref>. در عین حال ازان‌جا که این زبان در لرستان نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه لری یکی از زبان‌های ایرانی شاخه جنوب غربی به شمارامده است<ref>ایزدپناه، حمید. ''فرهنگ لكی''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.</ref>. اهالی هرسین و طوایف کاکاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند که در مسیر مرز بین اکراد کلهر و زنگنه و لرستان واقع شده‌اند نیز به لکی تکلم می‌کنند<ref>سلطانی، محمدعلی. ''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270 </ref>. لکهای لرستان در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ساکن بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت کرده‌اند، مانند لکهای دلفان و خواجه‌وند که به کلاردشت مازندران یا دشت و کوهستان کجور رفته و با همین نام دران‌جا زندگی می‌کنند و لکهای کرمان، صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران<ref>ایزدپناه، ص170.</ref>. نواحی که لکها دران سکونت دارند از جمله لرستان شمالی و شمال غربی، گاهی لکستان نامیده می‌شود<ref>Minorsky, V. "lak" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.</ref>. لکها ازان جهت اهمیت دارند که خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. «لك». ''دایرهالمعارف فارسی.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498؛ </ref>. امروزه احتمالاً حدود 000/000/1 نفر به این زبان سخن می‌گویند که از این تعداد 000/150 نفر تک زبانه لک می‌باشند<ref>Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005.

	Ethenologue. Languages of the world, 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:</ref>. ~~لكی~~ امیخته‌ای از واژگان ~~كردی كلهری~~ و لری می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی كه به سبب شیوع ~~مسلك~~ اهل حق و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است<ref>سلطانی، ص270.</ref>. ~~لكی~~ از فارسی نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از ~~كلمات لكی كاربرد~~ خود را از دست داده‌اند و جای خود را به ~~كلمات~~ فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141</ref> از ویژگی‌هایاوایی خاص زبان ~~لكی~~ به موارد زیر می‌توان اشاره ~~كرد~~:		Ethenologue. Languages of the world, 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:</ref>. لکی امیخته‌ای از واژگان کردی کلهری و لری می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی که به سبب شیوع مسلک اهل حق و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است<ref>سلطانی، ص270.</ref>. لکی از فارسی نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از کلمات لکی کاربرد خود را از دست داده‌اند و جای خود را به کلمات فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141</ref> از ویژگی‌هایاوایی خاص زبان لکی به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:

	در بسیاری ~~كلمات~~ /x/ در تقابل با /G/ فارسی قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/ فارسی است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضی ~~كلمات لكی~~ /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری از ~~كلمات~~ /ân/ پایان ~~كلمات~~ فارسی، در ~~لكی~~ به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستایی هنوز در ~~لكی~~ باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»<ref>ایزدپناه، ص46.</ref>.		در بسیاری کلمات /x/ در تقابل با /G/ فارسی قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/ فارسی است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضی کلمات لکی /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری از کلمات /ân/ پایان کلمات فارسی، در لکی به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستایی هنوز در لکی باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»<ref>ایزدپناه، ص46.</ref>.

	در ~~لكی~~ نشانه‌های جمع عربی وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ ~~«كارها»؛~~ نشانه ~~نكره~~ در ~~لكی~~ /-ey/ است، مثل /kârey/ ~~«كاری»~~<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105</ref>. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان ~~لكی،~~ در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، ~~لكی~~ نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در ~~شكل~~ تلفظ است، مثلاً درگویش ~~لكی~~ در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای كه در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105 ص28.</ref>. ~~لكی~~ از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو ~~كلمات~~ مختلفی دارد كه موقعیت سنی، ~~كاری~~ و جنس گاو را مشخص ~~می‌كند~~:<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.</ref> ~~نوكل~~ /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ ~~كلگا~~ /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری كه تازه ~~كاری~~ شده است) و غیره<ref>ایزدپناه، ص134، 104 و 36.</ref>. همچنین در ~~لكی~~ برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.</ref> صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی دراب /šelpa/<ref>ایزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.</ref> نحو و ~~كلمات لكی~~ تحت تأثیر لری كه از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا ~~كرده~~ است. با این حال دستور و نظام پایه فعل ~~لكی~~ و شباهتان به ~~كردی حاكی~~ از تعلق این زبان به شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی است<ref>htpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.</ref>. ~~لكی~~ زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است<ref>ایزدپناه، ص40.</ref>. از ویژگی‌های منحصر به فرد ~~لكی~~ وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است كه همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.		در لکی نشانه‌های جمع عربی وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «کارها»؛ نشانه نکره در لکی /-ey/ است، مثل /kârey/ «کاری»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105</ref>. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان لکی، در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، لکی نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در شکل تلفظ است، مثلاً درگویش لکی در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای که در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105 ص28.</ref>. لکی از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو کلمات مختلفی دارد که موقعیت سنی، کاری و جنس گاو را مشخص می‌کند:<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.</ref> نوکل /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ کلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری که تازه کاری شده است) و غیره<ref>ایزدپناه، ص134، 104 و 36.</ref>. همچنین در لکی برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.</ref> صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی دراب /šelpa/<ref>ایزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.</ref> نحو و کلمات لکی تحت تأثیر لری که از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا کرده است. با این حال دستور و نظام پایه فعل لکی و شباهتان به کردی حاکی از تعلق این زبان به شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی است<ref>htpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.</ref>. لکی زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است<ref>ایزدپناه، ص40.</ref>. از ویژگی‌های منحصر به فرد لکی وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است که همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.

	به نقل از: سیدجلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم».</ref>. اثار ~~لكی مكتوب~~ فراوان است. ماننداثار ملامنوچهر ~~كولیوند كه~~ به منوچهر لك مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به ~~لكی~~ موجود است<ref>سلطانی، ص270.</ref>.		به نقل از: سیدجلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم».</ref>. اثار لکی مکتوب فراوان است. ماننداثار ملامنوچهر کولیوند که به منوچهر لک مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به لکی موجود است<ref>سلطانی، ص270.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

Maedeh در ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۱۶

2025-04-15T20:16:05Z

@@ خط ۱۵: / خط ۱۵: @@
 == ماخذ ==
-.    امان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.
+<references />
 == منبع اصلی ==
 سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

Maedeh در ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۸

2025-04-15T19:58:17Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « لكيlæki/ / از زبان‌هاي ايراني شاخة شمال غربي و مرتبط با زبان‌هاي كردي، گيلكي، گوراني، طالشي، سمناني. زبان‌هاي ايراني شمال غربي از لهجه‌هاي باستاني كه در سرزمين ماد و پارت (بخش شمال غربي ايران) رايج بوده‌اند، ريشه مي‌گيرند.¹ زبان لكي ب...» ایجاد کرد

2024-08-12T14:18:13Z

صفحه‌ای تازه حاوی « لكيlæki/ / از زبان‌هاي ايراني شاخة شمال غربي و مرتبط با زبان‌هاي كردي، گيلكي، گوراني، طالشي، سمناني. زبان‌هاي ايراني شمال غربي از لهجه‌هاي باستاني كه در سرزمين ماد و پارت (بخش شمال غربي ايران) رايج بوده‌اند، ريشه مي‌گيرند.1 زبان لكي ب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

لكيlæki/ / از زبان‌هاي ايراني شاخة شمال غربي و مرتبط با زبان‌هاي كردي، گيلكي، گوراني، طالشي، سمناني. زبان‌هاي ايراني شمال غربي از لهجه‌هاي باستاني كه در سرزمين ماد و پارت (بخش شمال غربي ايران) رايج بوده‌اند، ريشه مي‌گيرند.1 زبان لكي با كردي كرمانشاهي شباهت فراوان دارد2 و حتي در بعضي منابع به عنوان يكي از گويش‌هاي كردي معرفي شده است.3 در عين حال از آن‌جا كه اين زبان در لرستان نيز رواج دارد در بعضي منابع به همراه لري يكي از زبان‌هاي ايراني شاخة جنوب غربي به شمار آمده است.4 اهالي هرسين و طوايف كاكاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند كه در مسير مرز بين اكراد كلهر و زنگنه و لرستان واقع شده‌اند نيز به لكي تكلم مي‌كنند.5 لك‌هاي لرستان در اصل در سه بخش به نام‌هاي هرو /horru/ يا چقلوندي، سله سله يا الشتر و دلفان ساكن بوده‌اند. سپس به برخي مناطق ديگر مهاجرت كرده‌اند، مانند لك‌هاي دلفان و خواجه‌وند كه به كلاردشت مازندران يا دشت و كوهستان كجور رفته و با همين نام در آن‌جا زندگي مي‌كنند و لك‌هاي كرمان، صحنه، بوشهر و نقاط ديگر ايران.6 نواحي كه لك‌ها در آن سكونت دارند از جمله لرستان شمالي و شمال غربي، گاهي لكستان ناميده مي‌شود.7 لك‌ها از آن جهت اهميت دارند كه خاندان زند از ميان آن‌ها برخاسته‌اند.8 امروزه احتمالاً حدود 000/000/1 نفر به اين زبان سخن مي‌گويند كه از اين تعداد 000/150 نفر تك زبانة لك مي‌باشند.9 لكي آميخته‌اي از واژگان كردي كلهري و لري مي‌باشد به انضمام لغاتي از گويش اورامي كه به سبب شيوع مسلك اهل حق و حضور مبلغان آن طي قرن‌ها بين آن‌ها رواج يافته است.10 لكي از فارسي نيز تأثير پذيرفته است. تعدادي از كلمات لكي كاربرد خود را از دست داده‌اند و جاي خود را به كلمات فارسي داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فرياد)11 از ويژگي‌هاي آوايي خاص زبان لكي به موارد زير مي‌توان اشاره كرد:

در بسياري كلمات /x/ در تقابل با /G/ فارسي قرار مي‌گيرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جايگاه آغاز واژه در تقابل با /x/ فارسي است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضي كلمات لكي /ž/ در تقابل با /z/ فارسي است: /Žan/ «زن»؛ در بسياري از كلمات /ân/ پايان كلمات فارسي، در لكي به صورت /o/ مشاهده مي‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستايي هنوز در لكي باقي است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد».12

در لكي نشانه‌هاي جمع عربي وجود ندارد و نشانة جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «كارها»؛ نشانة نكره در لكي /-ey/ است، مثل /kârey/ «كاري».13 صرف فعل و قواعد مربوط به آن در زبان لكي، در بيشتر موارد شبيه فارسي است (به عنوان مثال همانند فارسي، لكي نيز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌هاي احتمالي در شكل تلفظ است، مثلاً درگويش لكي در بعضي موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل در آن ادغام مي‌شوند و يا در بعضي مواقع حذف مي‌گردند، به گونه‌اي كه در بعضي افعال تشخيص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «مي‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن».14 لكي از نظر واژه غني است، به عنوان مثال براي گاو كلمات مختلفي دارد كه موقعيت سني، كاري و جنس گاو را مشخص مي‌كند:15 نوكل /nukal/ گاو مادة سه ساله)؛ كلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جيل /jeyal/ (گاو نري كه تازه كاري شده است) و غيره.16 همچنين در لكي براي صداهاي موجود در طبيعت و صداي حيوانات نيز واژة خاصي وجود دارد:17 صداي غرش خرس /bulbal/، زوزة سگ و روباه /loila/، صداي تندر /gerem hor/، صداي افتادن چيزي در آب /šelpa/18 نحو و كلمات لكي تحت تأثير لري كه از زبان‌هاي ايراني جنوب غربي است تغيير فراواني پيدا كرده است. با اين حال دستور و نظام پاية فعل لكي و شباهت آن به كردي حاكي از تعلق اين زبان به شاخة زبان‌هاي ايراني شمال غربي است.19 لكي زبان شعر و بيان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است.20 از ويژگي‌هاي منحصر به فرد لكي وجود هوره است. هوره در واقع راهي براي بيان احساسات دروني است كه همزمان در بطن خويش آهنگ شعر و موسيقي را به همراه دارد.21آثار لكي مكتوب فراوان است. مانند آثار ملامنوچهر كوليوند كه به منوچهر لك مشهور است. دستنويس‌هايي هم از داستان‌هايي از شاهنامة فردوسي به لكي موجود است.22

مآخذ:

1. امان‌اللهي بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشي دربارة پيوستگي قومي و پراكندگي جغرافيايي لرها در ايران). تهران: مؤسسة انتشارات آگاه، 1370، ص51.

- و نيز نك: .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue

2. دولتياري، روح‌الدين. ''لرستان'' (سرزمين كهن). خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104.

3. Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.

و نيز نك: رضايي باغ‌بيدي، حسن. «زبان‌هاي ايراني». ''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي''. تهران: مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. 1380، جلد10، ص549؛ صفي‌زاده بوره‌كديي، صديق. ''فرهنگ كردي (بوره‌كديي)''. تهران: پليكان، 1380، ص360.

4. ايزدپناه، حميد. ''فرهنگ لكي''. گيلان: مؤسسة جهانگيري، 1367، ص40.

5. سلطاني، محمدعلي. ''جغرافياي تاريخي و تاريخ مفصل كرمانشاهان''. تهران: مؤسسة فرهنگي نشر سها، 1374، ص270.

6. ايزدپناه، ص170.

7. Minorsky, V. "lak" ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.

8. مصاحب، غلامحسين. «لك». ''دايرةالمعارف فارسي.'' تهران: اميركبير، 1380، جلد2، 2498؛

<nowiki>http://www.ethnologue.com</nowiki> / show – language.asp, Available. Online.

9. Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005.

Ethenologue. Languages of the world, 15th Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:

10. سلطاني، ص270.

11. <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141.

به نقل از: سيد جلال رحيمي. «ارتباط گويش لكي با زبان‌هاي فارسي قديم». چاپ شده در هفته‌نامة رشيد، هفتم دي‌ماه 1382؛ و نيز: ايزدپناه، ص40.

12. ايزدپناه، ص46.

13. عالي‌پور خرم‌آبادي، كامين. ''دستور زبان لكي، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105.

14. همان. ص28.

15. <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.

به نقل از رحيمي، سيدجلال. همان.

16. ايزدپناه، ص134، 104 و 36.

17. <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.

به نقل از رحيمي، سيدجلال. همان.

18. ايزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.

19. htpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.

به نقل از: - ''The Kurds, A Concise Hand book'', By Dr. Mehrdad R. Izady, Dep. Of Near Eastern languages and Civilization Harvard University, USA. 1992.

20. ايزدپناه، ص40.

21. <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.

به نقل از: سيدجلال رحيمي. «ارتباط گويش لكي با زبان‌هاي فارسي قديم».

22. سلطاني، ص270.

23. ايزدپناه، ص25.

آتوسا رستم بیک