https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%A7%D8%AFماد - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T07:15:48Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%A7%D8%AF&diff=5637&oldid=prevSamei در ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۷2025-05-03T18:57:15Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ماد،''' نخستین دولت پادشاهی آریایی در ایران(550-728 پ.م) مادها آریایی و شاخهای از هند و اروپاییها بودند که با جدا شدن از شاخه هندی (1000 پ.م) به داخل فلات ایران آمده و در سواحل جنوبی دریاچه اورمیه ساکن شدند. در کتیبهای متعلق به شلمنصر سوم پادشاه آشور (836 پ.م). از این اقوام برای اولین بار در تاریخ نام برده شده است. شش طایفه اصلی ماد؛ بوزایی[ Bousai]، استروخاش[Strawxtes]، بودیوئی[ Boudioi]، ماگوئی(مغ)[Magoi]، پاریتهکینوئی[Paritakinoi] و اریزانتوئی[Arizantoi] بودند<ref>زرینکوب، عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران'''''. تهران: 1364، انتشارات امیرکبیر، ج1، ص83.</ref>. که در ماد آتروپاتن (آذربایجان) نواحی داخلی ایران تا [[اصفهان]]، ری و حوالی کارون و کرخه تا دشت کویر پراکنده بودند<ref>مشکور، محمدجواد. '''''ایران در عهد باستان'''''. تهران:1343، سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، ج1، ص 149.</ref>. کوههای زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانند دژ طبیعی نقش دفاعی برای آنان داشت. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ماد،''' نخستین دولت پادشاهی آریایی در ایران(550-728 پ.م) مادها آریایی و شاخهای از هند و اروپاییها بودند که با جدا شدن از شاخه هندی (1000 پ.م) به داخل فلات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آمده و در سواحل جنوبی دریاچه اورمیه ساکن شدند. در کتیبهای متعلق به شلمنصر سوم پادشاه آشور (836 پ.م). از این اقوام برای اولین بار در تاریخ نام برده شده است. شش طایفه اصلی ماد؛ بوزایی[ Bousai]، استروخاش[Strawxtes]، بودیوئی[ Boudioi]، ماگوئی(مغ)[Magoi]، پاریتهکینوئی[Paritakinoi] و اریزانتوئی[Arizantoi] بودند<ref>زرینکوب، عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران'''''. تهران: 1364، انتشارات امیرکبیر، ج1، ص83.</ref>. که در ماد آتروپاتن (آذربایجان) نواحی داخلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تا [[اصفهان]]، ری و حوالی کارون و کرخه تا دشت کویر پراکنده بودند<ref>مشکور، محمدجواد. '''''ایران در عهد باستان'''''. تهران:1343، سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، ج1، ص 149.</ref>. کوههای زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانند دژ طبیعی نقش دفاعی برای آنان داشت. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دیااکو[Dayāokū (Diokes)] (674-728 پ.م) بنیانگذار دولت ماد ظاهراً در ابتدا نقش قاضی در میان این طوایف داشت و بعدها نقش سرکرده و حکمران داخلی آنان را پیدا کرد<ref>پیرنیا، حسن(مشیرالدوله). '''''ایران باستان'''''. تهران: 1313، مجلس شورای اسلامی، ج1، ص 176.</ref>. او ظاهراً مدتی از سوی پادشاه آشور (715 پ.م) در سوریه در تبعید به سر میبرده است. پس از دیااکو، فرزندش فرورتیش[Farāortes] به پادشاهی رسید (674 پ.م) وی علیه بزرگترین قدرت نظامی آن زمان- آشور- اقداماتی انجام داد اما با هجوم سکاها در قلمرو ماد برای مدتی پادشاهی را از مادها غصب کردند. پس از چندی مقتدرترین شاه ماد، کیاکسار (هوخشتره / کشتاریتا، 585-624 پ.م)، پایهگذار اصلی دولت ماد، بر تخت نشست. هووخشتره توانست با به قتل رساندن سران قبایل سکایی، فتنه این اقوام علیه سرزمینش را فرو نشاند. او سپاهی منظم متشکل از سواران، کمانداران و نیزهداران تشکیل داد. ساخت قلعه معروف اکباتان «هگمتانه»، پایتخت مادها که دارای هفت باروی تو در تو بود، ظاهراً در دوران همین پادشاه انجام شده است. هوخشتره در 614 پ.م با اتحاد با نَبوپولَسَّر پادشاه بابل و استفاده از انحطاط درونی خاندان سلطنتی آشور، به این سرزمین یورش برد و در 612 پ.م، در زمان پادشاهی سینشارشکین، فرزند آشور بنیپال، موفق به فتح شهر نینوا پایتخت آشور، در شمال بینالنهرین و انقراض امپراطوری آشور و تقسیم قلمرو آن میان خود و بابل شد<ref>دیاکونف. ای.ام. '''''تاریخ ماد'''''. ترجمه کریم کشاورز. تهران:1345، بنگاه ترجمه و نشرکتاب، ص 383.</ref>. او سپس با آلیات[Alyates] (560-611 پ.م)، پادشاه لیدی[Lidi] به مبارزه برخاست و سرانجام پس از پنج سال نبرد بیحاصل و در اثر وقوع کسوف با این پادشاه صلح کرد (28م585 پ.م) و در همین اثنا درگذشت. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دیااکو[Dayāokū (Diokes)] (674-728 پ.م) بنیانگذار دولت ماد ظاهراً در ابتدا نقش قاضی در میان این طوایف داشت و بعدها نقش سرکرده و حکمران داخلی آنان را پیدا کرد<ref>پیرنیا، حسن(مشیرالدوله). '''''ایران باستان'''''. تهران: 1313، مجلس شورای اسلامی، ج1، ص 176.</ref>. او ظاهراً مدتی از سوی پادشاه آشور (715 پ.م) در سوریه در تبعید به سر میبرده است. پس از دیااکو، فرزندش فرورتیش[Farāortes] به پادشاهی رسید (674 پ.م) وی علیه بزرگترین قدرت نظامی آن زمان- آشور- اقداماتی انجام داد اما با هجوم سکاها در قلمرو ماد برای مدتی پادشاهی را از مادها غصب کردند. پس از چندی مقتدرترین شاه ماد، کیاکسار (هوخشتره / کشتاریتا، 585-624 پ.م)، پایهگذار اصلی دولت ماد، بر تخت نشست. هووخشتره توانست با به قتل رساندن سران قبایل سکایی، فتنه این اقوام علیه سرزمینش را فرو نشاند. او سپاهی منظم متشکل از سواران، کمانداران و نیزهداران تشکیل داد. ساخت قلعه معروف اکباتان «هگمتانه»، پایتخت مادها که دارای هفت باروی تو در تو بود، ظاهراً در دوران همین پادشاه انجام شده است. هوخشتره در 614 پ.م با اتحاد با نَبوپولَسَّر پادشاه بابل و استفاده از انحطاط درونی خاندان سلطنتی آشور، به این سرزمین یورش برد و در 612 پ.م، در زمان پادشاهی سینشارشکین، فرزند آشور بنیپال، موفق به فتح شهر نینوا پایتخت آشور، در شمال بینالنهرین و انقراض امپراطوری آشور و تقسیم قلمرو آن میان خود و بابل شد<ref>دیاکونف. ای.ام. '''''تاریخ ماد'''''. ترجمه کریم کشاورز. تهران:1345، بنگاه ترجمه و نشرکتاب، ص 383.</ref>. او سپس با آلیات[Alyates] (560-611 پ.م)، پادشاه لیدی[Lidi] به مبارزه برخاست و سرانجام پس از پنج سال نبرد بیحاصل و در اثر وقوع کسوف با این پادشاه صلح کرد (28م585 پ.م) و در همین اثنا درگذشت. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از او فرزندش آستیاگ[Astiyages] (اژیدهاک / ایختوویکو،550-585 پ.م) که مردی بسیار سنگدل و خشن بود، بر تخت نشست. این پادشاه علاقه چندانی به گسترش قلمرواش نداشت و نظر او بیشتر معطوف به شکوه درونی قلمرواش بود. دربار او تقلیدی از دربار پادشاهان آشور بود و باغها و شکارگاههای سلطنتی(پردیس / فردیس)، از جمله شکوه درونی قلمرو او بود. آستیاگ سرانجام در طی سه جنگ با کورش بنیانگذار امپراتوری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هخامنشی، </del>در اثر شوریدن سپاهیانش علیه او، شکست خورده و به دست کورش اسیر شد. (550 پ.م) پس از شکست، دولت ماد منقرض شد. اقتصاد دولت ماد مبتنی بر دامپروری، پرورش اسب، گاو و گوسفند بود. در این جامعه نظام بردهداری خانگی نیز رواج داشت. نظام اداری این دولت مانند تشکیلات مشابه در دولت آشور و عیلام بود<ref>میرسعیدی، نادر. '''''ایران باستان'''''. تهران: 1382، دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 25.</ref>. از این دوران تعدادی ظرف و جامهای سیمین وزرین، سنجاق، خنجر و شمشیر فلزی دارای اشکال حیوانات و موجودات اساطیری بر دستههای آنها و تعدادی شمش نقره که ظاهراً نقش پول را داشتهاند، به دست آمدهاند<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. مترجم محمود بهفروزی. تهران: 1377، انتشارات جامی، ص 106.</ref>. از این دوران بناهایی مسکونی و اداری در گودانتپه و نوشجانتپه واقع در جنوب همدان به دست آمدهاند که معرف معماری آنان است. از زبان مادی امروزه به جز چند اسم خاص باقی نمانده است<ref>ابوالقاسمی، محسن. '''''راهنمای زبانهای باستانی ایران'''''. تهران: 1375، انتشارات سمت، ج1، ص 4.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از او فرزندش آستیاگ[Astiyages] (اژیدهاک / ایختوویکو،550-585 پ.م) که مردی بسیار سنگدل و خشن بود، بر تخت نشست. این پادشاه علاقه چندانی به گسترش قلمرواش نداشت و نظر او بیشتر معطوف به شکوه درونی قلمرواش بود. دربار او تقلیدی از دربار پادشاهان آشور بود و باغها و شکارگاههای سلطنتی(پردیس / فردیس)، از جمله شکوه درونی قلمرو او بود. آستیاگ سرانجام در طی سه جنگ با کورش بنیانگذار امپراتوری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[هخامنشیان|هخامنشی]]، </ins>در اثر شوریدن سپاهیانش علیه او، شکست خورده و به دست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کورش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اسیر شد. (550 پ.م) پس از شکست، دولت ماد منقرض شد. اقتصاد دولت ماد مبتنی بر دامپروری، پرورش اسب، گاو و گوسفند بود. در این جامعه نظام بردهداری خانگی نیز رواج داشت. نظام اداری این دولت مانند تشکیلات مشابه در دولت آشور و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ایلامیان|</ins>عیلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود<ref>میرسعیدی، نادر. '''''ایران باستان'''''. تهران: 1382، دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 25.</ref>. از این دوران تعدادی ظرف و جامهای سیمین وزرین، سنجاق، خنجر و شمشیر فلزی دارای اشکال حیوانات و موجودات اساطیری بر دستههای آنها و تعدادی شمش نقره که ظاهراً نقش پول را داشتهاند، به دست آمدهاند<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. مترجم محمود بهفروزی. تهران: 1377، انتشارات جامی، ص 106.</ref>. از این دوران بناهایی مسکونی و اداری در گودانتپه و نوشجانتپه واقع در جنوب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>همدان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به دست آمدهاند که معرف معماری آنان است. از زبان مادی امروزه به جز چند اسم خاص باقی نمانده است<ref>ابوالقاسمی، محسن. '''''راهنمای زبانهای باستانی ایران'''''. تهران: 1375، انتشارات سمت، ج1، ص 4.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:''' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[هخامنشیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ایلامیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[همدان]] </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">---- </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%A7%D8%AF&diff=5636&oldid=prevSamei در ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۳2025-05-03T18:53:14Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ماد،''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين </del>دولت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پادشاهي آريايي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران</del>(550-728 پ.م) مادها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آريايي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخهاي </del>از هند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپاييها </del>بودند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>با جدا شدن از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخة هندي </del>(1000 پ.م) به داخل فلات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>آمده و در سواحل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنوبي درياچة اورميه ساكن </del>شدند. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتيبهاي </del>متعلق به شلمنصر سوم پادشاه آشور (836 پ.م). از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>اقوام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي اولين </del>بار در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ </del>نام برده شده است. شش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طايفه اصلي </del>ماد؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوزايي</del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>]، استروخاش[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوديوئي</del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماگوئي</del>(مغ)[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاريتهكينوئي</del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>] و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اريزانتوئي</del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>] بودند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در ماد آتروپاتن (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذربايجان</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نواحي داخلي ايران </del>تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان، ري </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوالي كارون </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرخه </del>تا دشت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوير پراكنده </del>بودند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوههاي </del>زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانند دژ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبيعي </del>نقش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفاعي براي </del>آنان داشت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديااكو[7] (674-728 پ.م) بنيانگذار دولت ماد ظاهراً در ابتدا نقش قاضي در ميان اين طوايف داشت و بعدها نقش سركرده و حكمران داخلي آنان را پيدا كرد.<sup>3</sup> او ظاهراً مدتي از سوي پادشاه آشور (715 پ.م) در سوريه در تبعيد به سر ميبرده است. پس از ديااكو، فرزندش فرورتيش[8] به پادشاهي رسيد (674 پ.م) وي عليه بزرگترين قدرت نظامي آن زمان- آشور- اقداماتي انجام داد اما با هجوم سكاها در قلمرو ماد براي مدتي پادشاهي را از مادها غصب كردند. پس از چندي مقتدرترين شاه ماد، كياكسار (هوخشتره / كشتاريتا، 585-624 پ.م)، پايهگذار اصلي دولت ماد، بر تخت نشست. هووخشتره توانست با به قتل رساندن سران قبايل سكايي، فتنة اين اقوام عليه سرزمينش را فرو نشاند. او سپاهي منظم متشكل از سواران، كمانداران و نيزهداران تشكيل داد. ساخت قلعة معروف اكباتان «هگمتانه»، پايتخت مادها كه داراي هفت باروي تو در تو بود، ظاهراً در دوران همين پادشاه انجام شده است. هوخشتره در 614 پ.م با اتحاد با نَبوپولَسَّر پادشاه بابل و استفاده از انحطاط دروني خاندان سلطنتي آشور، به اين سرزمين يورش برد و در 612 پ.م، در زمان پادشاهي سينشارشكين، فرزند آشور بنيپال، موفق به فتح شهر نينوا پايتخت آشور، در شمال بينالنهرين و انقراض امپراطوري آشور و تقسيم قلمرو آن ميان خود و بابل شد.<sup>4</sup> او سپس با آليات[9] (560-611 پ.م)، پادشاه ليدي[10] به مبارزه برخاست و سرانجام پس از پنج سال نبرد بيحاصل و در اثر وقوع كسوف با اين پادشاه صلح كرد (28م585 پ.م) و در همين اثنا درگذشت. پس از او فرزندش آستياگ[11] (اژيدهاك / ايختوويكو،550-585 پ.م) كه مردي بسيار سنگدل و خشن بود، بر تخت نشست. اين پادشاه علاقة چنداني به گسترش قلمرواش نداشت و نظر او بيشتر معطوف به شكوه دروني قلمرواش بود. دربار او تقليدي از دربار پادشاهان آشور بود و باغها و شكارگاههاي سلطنتي(پرديس / فرديس)، از جمله شكوه دروني قلمرو او بود. آستياگ سرانجام در طي سه جنگ با كورش بنيانگذار امپراتوري هخامنشي، در اثر شوريدن سپاهيانش عليه او، شكست خورده و به دست كورش اسير شد. (550 پ.م) پس از شكست، دولت ماد منقرض شد. اقتصاد دولت ماد مبتني بر دامپروري، پرورش اسب، گاو و گوسفند بود. در اين جامعه نظام بردهداري خانگي نيز رواج داشت. نظام اداري اين دولت مانند تشكيلات مشابه در دولت آشور و عيلام بود.<sup>5</sup> از اين دوران تعدادي ظرف و جامهاي سيمين وزرين، سنجاق، خنجر و شمشير فلزي داراي اشكال حيوانات و موجودات اساطيري بر دستههاي آنها و تعدادي شمش نقره كه ظاهراً نقش پول را داشتهاند، به دست آمدهاند.<sup>6</sup> از اين دوران بناهايي مسكوني و اداري در گودانتپه و نوشجانتپه واقع در جنوب همدان به دست آمدهاند كه معرف معماري آنان است. از زبان مادي امروزه به جز چند اسم خاص باقي نمانده است.<sup>7</sup> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ماد،''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین </ins>دولت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پادشاهی آریایی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران</ins>(550-728 پ.م) مادها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آریایی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخهای </ins>از هند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپاییها </ins>بودند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>با جدا شدن از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاخه هندی </ins>(1000 پ.م) به داخل فلات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>آمده و در سواحل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنوبی دریاچه اورمیه ساکن </ins>شدند. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتیبهای </ins>متعلق به شلمنصر سوم پادشاه آشور (836 پ.م). از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>اقوام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای اولین </ins>بار در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ </ins>نام برده شده است. شش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طایفه اصلی </ins>ماد؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوزایی</ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> Bousai</ins>]، استروخاش[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Strawxtes</ins>]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودیوئی</ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> Boudioi</ins>]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماگوئی</ins>(مغ)[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Magoi</ins>]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاریتهکینوئی</ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Paritakinoi</ins>] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اریزانتوئی</ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Arizantoi</ins>] بودند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زرینکوب، عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران'''''. تهران: 1364، انتشارات امیرکبیر، ج1، ص83.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. که </ins>در ماد آتروپاتن (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذربایجان</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نواحی داخلی ایران </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اصفهان]]، ری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوالی کارون </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرخه </ins>تا دشت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کویر پراکنده </ins>بودند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشکور، محمدجواد. '''''ایران در عهد باستان'''''. تهران:1343، سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، ج1، ص 149.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. کوههای </ins>زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانند دژ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبیعی </ins>نقش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفاعی برای </ins>آنان داشت. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ</del>:''' </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیااکو[Dayāokū (Diokes)] (674-728 پ.م) بنیانگذار دولت ماد ظاهراً در ابتدا نقش قاضی در میان این طوایف داشت و بعدها نقش سرکرده و حکمران داخلی آنان را پیدا کرد<ref>پیرنیا، حسن(مشیرالدوله). </ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''ایران باستان'''''. تهران</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1313، مجلس شورای اسلامی، ج1، ص 176.</ref>. او ظاهراً مدتی از سوی پادشاه آشور (715 پ.م) در سوریه در تبعید به سر میبرده است. پس از دیااکو، فرزندش فرورتیش[Farāortes] به پادشاهی رسید (674 پ.م) وی علیه بزرگترین قدرت نظامی آن زمان- آشور- اقداماتی انجام داد اما با هجوم سکاها در قلمرو ماد برای مدتی پادشاهی را از مادها غصب کردند. پس از چندی مقتدرترین شاه ماد، کیاکسار (هوخشتره / کشتاریتا، 585-624 پ.م)، پایهگذار اصلی دولت ماد، بر تخت نشست. هووخشتره توانست با به قتل رساندن سران قبایل سکایی، فتنه این اقوام علیه سرزمینش را فرو نشاند. او سپاهی منظم متشکل از سواران، کمانداران و نیزهداران تشکیل داد. ساخت قلعه معروف اکباتان «هگمتانه»، پایتخت مادها که دارای هفت باروی تو در تو بود، ظاهراً در دوران همین پادشاه انجام شده است. هوخشتره در 614 پ.م با اتحاد با نَبوپولَسَّر پادشاه بابل و استفاده از انحطاط درونی خاندان سلطنتی آشور، به این سرزمین یورش برد و در 612 پ.م، در زمان پادشاهی سینشارشکین، فرزند آشور بنیپال، موفق به فتح شهر نینوا پایتخت آشور، در شمال بینالنهرین و انقراض امپراطوری آشور و تقسیم قلمرو آن میان خود و بابل شد<ref>دیاکونف. ای.ام. </ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''تاریخ ماد'''''. ترجمه کریم کشاورز. تهران:1345، بنگاه ترجمه و نشرکتاب، ص 383.</ref>. او سپس با آلیات[Alyates] (560-611 پ.م)، پادشاه لیدی[Lidi] به مبارزه برخاست و سرانجام پس از پنج سال نبرد بیحاصل و در اثر وقوع کسوف با این پادشاه صلح کرد (28م585 پ.م) و در همین اثنا درگذشت. </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> زرينكوب، عبدالحسين</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ مردم ايران</del>'''''. تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1364، </del>انتشارات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اميركبير، </del>ج1، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص83</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از او فرزندش آستیاگ[Astiyages] (اژیدهاک / ایختوویکو،550-585 پ</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">م) که مردی بسیار سنگدل و خشن بود، بر تخت نشست</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این پادشاه علاقه چندانی به گسترش قلمرواش نداشت و نظر او بیشتر معطوف به شکوه درونی قلمرواش بود. دربار او تقلیدی از دربار پادشاهان آشور بود و باغها و شکارگاههای سلطنتی(پردیس / فردیس)، از جمله شکوه درونی قلمرو او بود. آستیاگ سرانجام در طی سه جنگ با کورش بنیانگذار امپراتوری هخامنشی، در اثر شوریدن سپاهیانش علیه او، شکست خورده و به دست کورش اسیر شد. (550 پ.م) پس از شکست، دولت ماد منقرض شد. اقتصاد دولت ماد مبتنی بر دامپروری، پرورش اسب، گاو و گوسفند بود. در این جامعه نظام بردهداری خانگی نیز رواج داشت. نظام اداری این دولت مانند تشکیلات مشابه در دولت آشور و عیلام بود<ref>میرسعیدی، نادر. '''''ایران باستان'''''. تهران: 1382، دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 25.</ref>. از این دوران تعدادی ظرف و جامهای سیمین وزرین، سنجاق، خنجر و شمشیر فلزی دارای اشکال حیوانات و موجودات اساطیری بر دستههای آنها و تعدادی شمش نقره که ظاهراً نقش پول را داشتهاند، به دست آمدهاند<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام''''</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. مترجم محمود بهفروزی. تهران: 1377، انتشارات جامی، ص 106.</ref>. از این دوران بناهایی مسکونی و اداری در گودانتپه و نوشجانتپه واقع در جنوب همدان به دست آمدهاند که معرف معماری آنان است. از زبان مادی امروزه به جز چند اسم خاص باقی نمانده است<ref>ابوالقاسمی، محسن. </ins>''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'راهنمای زبانهای باستانی ایران</ins>'''''. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1375، </ins>انتشارات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سمت، </ins>ج1، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص 4.</ref></ins>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. مشكور، محمدجواد. </del>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''ايران در عهد باستان'''''. تهران:1343، سازمان تربيت معلم و تحقيقات تربيتي، ج1، ص 149.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ</ins>:''' </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. پيرنيا، حسن(مشيرالدوله). '''''ايران باستان'''''. تهران: 1313، مجلس شوراي اسلامي، ج1، ص 176.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4. دياكونف. اي.ام. '''''تاريخ ماد'''''. ترجمة كريم كشاورز. تهران:1345، بنگاه ترجمه و نشركتاب، ص 383.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5. ميرسعيدي، نادر. '''''ايران باستان'''''. تهران</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1382، دفتر پژوهشهاي فرهنگي، ص 25.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6. گيرشمن، رومن. '''''ايران از آغاز تا اسلام'</del>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'. مترجم محمود بهفروزي. تهران: 1377، انتشارات جامي، ص 106.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7. ابوالقاسمي، محسن. '''''راهنماي زبانهاي باستاني ايران'''''. تهران: 1375، انتشارات سمت، ج1، ص 4.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[1]. Bousai</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[2]. Strawxtes</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[3]. Boudioi</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[4]. Magoi</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[5]. Paritakinoi</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[6]. Arizantoi </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[7]. Dayāokū (Diokes)</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[8]. Farāortes</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[9]. Alyates </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[10]. Lidi</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[11]. Astiyages</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%A7%D8%AF&diff=849&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''ماد،''' نخستين دولت پادشاهي آريايي در ايران(550-728 پ.م) مادها آريايي و شاخهاي از هند و اروپاييها بودند كه با جدا شدن از شاخة هندي (1000 پ.م) به داخل فلات ايران آمده و در سواحل جنوبي درياچة اورميه ساكن شدند. در كتيبهاي متعلق به شلمنصر سوم پادشاه...» ایجاد کرد2024-08-13T19:38:08Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''ماد،''' نخستين دولت پادشاهي آريايي در ايران(550-728 پ.م) مادها آريايي و شاخهاي از هند و اروپاييها بودند كه با جدا شدن از شاخة هندي (1000 پ.م) به داخل فلات ايران آمده و در سواحل جنوبي درياچة اورميه ساكن شدند. در كتيبهاي متعلق به شلمنصر سوم پادشاه...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''ماد،''' نخستين دولت پادشاهي آريايي در ايران(550-728 پ.م) مادها آريايي و شاخهاي از هند و اروپاييها بودند كه با جدا شدن از شاخة هندي (1000 پ.م) به داخل فلات ايران آمده و در سواحل جنوبي درياچة اورميه ساكن شدند. در كتيبهاي متعلق به شلمنصر سوم پادشاه آشور (836 پ.م). از اين اقوام براي اولين بار در تاريخ نام برده شده است. شش طايفه اصلي ماد؛ بوزايي[1]، استروخاش[2]، بوديوئي[3]، ماگوئي(مغ)[4]، پاريتهكينوئي[5] و اريزانتوئي[6] بودند.<sup>1</sup> كه در ماد آتروپاتن (آذربايجان) نواحي داخلي ايران تا اصفهان، ري و حوالي كارون و كرخه تا دشت كوير پراكنده بودند.<sup>2</sup> كوههاي زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانند دژ طبيعي نقش دفاعي براي آنان داشت. ديااكو[7] (674-728 پ.م) بنيانگذار دولت ماد ظاهراً در ابتدا نقش قاضي در ميان اين طوايف داشت و بعدها نقش سركرده و حكمران داخلي آنان را پيدا كرد.<sup>3</sup> او ظاهراً مدتي از سوي پادشاه آشور (715 پ.م) در سوريه در تبعيد به سر ميبرده است. پس از ديااكو، فرزندش فرورتيش[8] به پادشاهي رسيد (674 پ.م) وي عليه بزرگترين قدرت نظامي آن زمان- آشور- اقداماتي انجام داد اما با هجوم سكاها در قلمرو ماد براي مدتي پادشاهي را از مادها غصب كردند. پس از چندي مقتدرترين شاه ماد، كياكسار (هوخشتره / كشتاريتا، 585-624 پ.م)، پايهگذار اصلي دولت ماد، بر تخت نشست. هووخشتره توانست با به قتل رساندن سران قبايل سكايي، فتنة اين اقوام عليه سرزمينش را فرو نشاند. او سپاهي منظم متشكل از سواران، كمانداران و نيزهداران تشكيل داد. ساخت قلعة معروف اكباتان «هگمتانه»، پايتخت مادها كه داراي هفت باروي تو در تو بود، ظاهراً در دوران همين پادشاه انجام شده است. هوخشتره در 614 پ.م با اتحاد با نَبوپولَسَّر پادشاه بابل و استفاده از انحطاط دروني خاندان سلطنتي آشور، به اين سرزمين يورش برد و در 612 پ.م، در زمان پادشاهي سينشارشكين، فرزند آشور بنيپال، موفق به فتح شهر نينوا پايتخت آشور، در شمال بينالنهرين و انقراض امپراطوري آشور و تقسيم قلمرو آن ميان خود و بابل شد.<sup>4</sup> او سپس با آليات[9] (560-611 پ.م)، پادشاه ليدي[10] به مبارزه برخاست و سرانجام پس از پنج سال نبرد بيحاصل و در اثر وقوع كسوف با اين پادشاه صلح كرد (28م585 پ.م) و در همين اثنا درگذشت. پس از او فرزندش آستياگ[11] (اژيدهاك / ايختوويكو،550-585 پ.م) كه مردي بسيار سنگدل و خشن بود، بر تخت نشست. اين پادشاه علاقة چنداني به گسترش قلمرواش نداشت و نظر او بيشتر معطوف به شكوه دروني قلمرواش بود. دربار او تقليدي از دربار پادشاهان آشور بود و باغها و شكارگاههاي سلطنتي(پرديس / فرديس)، از جمله شكوه دروني قلمرو او بود. آستياگ سرانجام در طي سه جنگ با كورش بنيانگذار امپراتوري هخامنشي، در اثر شوريدن سپاهيانش عليه او، شكست خورده و به دست كورش اسير شد. (550 پ.م) پس از شكست، دولت ماد منقرض شد. اقتصاد دولت ماد مبتني بر دامپروري، پرورش اسب، گاو و گوسفند بود. در اين جامعه نظام بردهداري خانگي نيز رواج داشت. نظام اداري اين دولت مانند تشكيلات مشابه در دولت آشور و عيلام بود.<sup>5</sup> از اين دوران تعدادي ظرف و جامهاي سيمين وزرين، سنجاق، خنجر و شمشير فلزي داراي اشكال حيوانات و موجودات اساطيري بر دستههاي آنها و تعدادي شمش نقره كه ظاهراً نقش پول را داشتهاند، به دست آمدهاند.<sup>6</sup> از اين دوران بناهايي مسكوني و اداري در گودانتپه و نوشجانتپه واقع در جنوب همدان به دست آمدهاند كه معرف معماري آنان است. از زبان مادي امروزه به جز چند اسم خاص باقي نمانده است.<sup>7</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1. زرينكوب، عبدالحسين. '''''تاريخ مردم ايران'''''. تهران: 1364، انتشارات اميركبير، ج1، ص83.<br />
<br />
2. مشكور، محمدجواد. '''''ايران در عهد باستان'''''. تهران:1343، سازمان تربيت معلم و تحقيقات تربيتي، ج1، ص 149.<br />
<br />
3. پيرنيا، حسن(مشيرالدوله). '''''ايران باستان'''''. تهران: 1313، مجلس شوراي اسلامي، ج1، ص 176.<br />
<br />
4. دياكونف. اي.ام. '''''تاريخ ماد'''''. ترجمة كريم كشاورز. تهران:1345، بنگاه ترجمه و نشركتاب، ص 383.<br />
<br />
5. ميرسعيدي، نادر. '''''ايران باستان'''''. تهران: 1382، دفتر پژوهشهاي فرهنگي، ص 25.<br />
<br />
6. گيرشمن، رومن. '''''ايران از آغاز تا اسلام'''''. مترجم محمود بهفروزي. تهران: 1377، انتشارات جامي، ص 106.<br />
<br />
7. ابوالقاسمي، محسن. '''''راهنماي زبانهاي باستاني ايران'''''. تهران: 1375، انتشارات سمت، ج1، ص 4.<br />
<br />
<br />
مهرداد شباهنگ<br />
<br />
----[1]. Bousai<br />
<br />
[2]. Strawxtes<br />
<br />
[3]. Boudioi<br />
<br />
[4]. Magoi<br />
<br />
[5]. Paritakinoi<br />
<br />
[6]. Arizantoi <br />
<br />
[7]. Dayāokū (Diokes)<br />
<br />
[8]. Farāortes<br />
<br />
[9]. Alyates <br />
<br />
[10]. Lidi<br />
<br />
[11]. Astiyages</div>Samei