https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A8_%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C
محمد بن ایوب حاسب طبری - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-16T04:58:39Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A8_%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=7811&oldid=prev
Samei در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۷
2025-05-10T11:17:39Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمد بن ایوب حاسب طبری(د پس از 485ق / ؟م)، ریاضیدان و ستاره شناس فارسی نویس ایرانی از مردم آمل در طبرستان ([[استان مازندران|مازندران]]). وی در نیمه دوم سده 5ق بیشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمی مشغول بوده و نتایج این ارصاد را در زیج مفرد خود گرد آورده است<ref>ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه'' ''مفتاح المعاملات'''''. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. '''''مقدمه'' ''شش فصل'''''. تهران: 1371، 16-18.</ref><ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص 444.</ref> آثار وی، از آنرو كه از كهنترین آثار علمی فارسی ریاضیات و نجوم به شمار میروند برای فارسی زبانان مهم است. شماری از آثار وی، گذشته از الزیج المفرد، كه تا كنون به چاپ نرسیده، بدین قرار است: شمارنامه كه مؤلف آن بخش از ریاضیات مقدماتی را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده<ref>محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شمارنامه'''''. به كوشش تقی بینش، تهران: 1345، ص 2.</ref>. مفتاح المعاملات(كلید اعمال حساب) درباره حساب و هندسه عملی، كه به گفته مؤلف كامل كننده بخش اعمال حساب شمارنامه خود اوست<ref>'''''مفتاح المعاملات'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1349، ص 3.</ref>. معرفه الاسطرلاب معروف به شش فصل و تحریر دیگر آن موسوم به العمل و الالقاب درباره شناخت اجزاء و كار با [[اسطرلاب]]*. امین ریاحی بر آن است كه [[خواجه نصیرالدین طوسی|خواجه نصیر طوسی]]، كتاب مشهور بیست باب در معرفت [[اسطرلاب]] خود را با تلخیص و تنقیح این كتاب فراهم آورده است<ref>ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه شش فصل'''''. ص 21-24.</ref>. چنان كه مؤلف گوید كسانی (كه از آنها نام نمیبرد)، ظاهرا برای آزمودن او ، پرسشهایی بسیار درباره اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه طبری همه این پرسشها را پاسخ گفته، از وی خواستهاند كه این پرسش و پاسخها را در كتابی گرد آورد<ref>محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شش فصل'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1371، ص 57.</ref>. كتاب العمل و الالقاب نیز تقریبا همان مطالب را دربر دارد اما به شیوه پرسش و پاسخ تنظیم نشده است<ref>'''''العمل و الالقاب'''''. ضمیمه ''شش فصل''، ص 173 به بعد.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمد بن ایوب حاسب طبری(د پس از 485ق / ؟م)، ریاضیدان و ستاره شناس فارسی نویس ایرانی از مردم آمل در طبرستان ([[استان مازندران|مازندران]]). وی در نیمه دوم سده 5ق بیشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمی مشغول بوده و نتایج این ارصاد را در زیج مفرد خود گرد آورده است<ref>ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه'' ''مفتاح المعاملات'''''. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. '''''مقدمه'' ''شش فصل'''''. تهران: 1371، 16-18.</ref><ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص 444.</ref> آثار وی، از آنرو كه از كهنترین آثار علمی فارسی ریاضیات و نجوم به شمار میروند برای فارسی زبانان مهم است. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شماری از آثار وی، گذشته از الزیج المفرد، كه تا كنون به چاپ نرسیده، بدین قرار است: شمارنامه كه مؤلف آن بخش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[حساب|</ins>ریاضیات<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مقدماتی را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده<ref>محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شمارنامه'''''. به كوشش تقی بینش، تهران: 1345، ص 2.</ref>. مفتاح المعاملات(كلید اعمال حساب) درباره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حساب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>هندسه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>عملی، كه به گفته مؤلف كامل كننده بخش اعمال حساب شمارنامه خود اوست<ref>'''''مفتاح المعاملات'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1349، ص 3.</ref>. معرفه الاسطرلاب معروف به شش فصل و تحریر دیگر آن موسوم به العمل و الالقاب درباره شناخت اجزاء و كار با [[اسطرلاب]]*. امین ریاحی بر آن است كه [[خواجه نصیرالدین طوسی|خواجه نصیر طوسی]]، كتاب مشهور بیست باب در معرفت [[اسطرلاب]] خود را با تلخیص و تنقیح این كتاب فراهم آورده است<ref>ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه شش فصل'''''. ص 21-24.</ref>. چنان كه مؤلف گوید كسانی (كه از آنها نام نمیبرد)، ظاهرا برای آزمودن او ، پرسشهایی بسیار درباره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسطرلاب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>كردهاند و پس از آنكه طبری همه این پرسشها را پاسخ گفته، از وی خواستهاند كه این پرسش و پاسخها را در كتابی گرد آورد<ref>محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شش فصل'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1371، ص 57.</ref>. كتاب العمل و الالقاب نیز تقریبا همان مطالب را دربر دارد اما به شیوه پرسش و پاسخ تنظیم نشده است<ref>'''''العمل و الالقاب'''''. ضمیمه ''شش فصل''، ص 173 به بعد.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خواجه نصیرالدین طوسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خواجه نصیرالدین طوسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اسطرلاب]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اسطرلاب]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[حساب]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[هندسه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم و فنون]]</ins></div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A8_%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=6827&oldid=prev
Nazli در ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۳
2025-05-07T13:23:07Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان مازندران|مازندران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان مازندران|مازندران]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خواجه نصیرالدین طوسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خواجه نصیرالدین طوسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اسطرلاب]] </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اسطرلاب]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یونس كرامتی</ins></div></td></tr>
</table>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A8_%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=6826&oldid=prev
Nazli در ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۲
2025-05-07T13:22:45Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايوب </del>حاسب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبري</del>(د پس از 485ق / ؟م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضيدان </del>و ستاره شناس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي نويس ايراني </del>از مردم آمل در طبرستان ([[استان مازندران|مازندران]]). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيمة </del>دوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدة </del>5ق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيشتر </del>در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمي </del>مشغول بوده و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نتايج اين </del>ارصاد را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''زيج </del>مفرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>خود گرد آورده است<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1و2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي، </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنرو </del>كه از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كهنترين </del>آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمي فارسي رياضيات </del>و نجوم به شمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميروند براي فارسي </del>زبانان مهم است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شماري </del>از آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي، </del>گذشته از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''الزيج المفرد''، </del>كه تا كنون به چاپ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نرسيده، بدين </del>قرار است: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>شمارنامه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>كه مؤلف آن بخش از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضيات مقدماتي </del>را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>مفتاح المعاملات<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كليد </del>اعمال حساب) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>حساب و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسة عملي، </del>كه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفتة </del>مؤلف كامل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنندة </del>بخش اعمال حساب ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمارنامة</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود اوست</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>4</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''معرفة </del>الاسطرلاب<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>معروف به شش فصل و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحرير ديگر </del>آن موسوم به العمل و الالقاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>شناخت اجزاء و كار با [[اسطرلاب]]*. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امين رياحي </del>بر آن است كه خواجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصير طوسي، </del>كتاب مشهور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيست </del>باب در معرفت اسطرلاب خود را با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخيص </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنقيح اين </del>كتاب فراهم آورده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> چنان كه مؤلف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گويد كساني </del>(كه از آنها نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نميبرد</del>)، ظاهرا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي </del>آزمودن او ، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسشهايي بسيار دربارة </del>اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبري همة اين </del>پرسشها را پاسخ گفته، از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>خواستهاند كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>پرسش و پاسخها را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابي </del>گرد آورد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> كتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>العمل و الالقاب<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' نيز تقريبا </del>همان مطالب را دربر دارد اما به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيوة </del>پرسش و پاسخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنظيم </del>نشده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایوب </ins>حاسب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبری</ins>(د پس از 485ق / ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضیدان </ins>و ستاره شناس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی نویس ایرانی </ins>از مردم آمل در طبرستان ([[استان مازندران|مازندران]]). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیمه </ins>دوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سده </ins>5ق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیشتر </ins>در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمی </ins>مشغول بوده و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نتایج این </ins>ارصاد را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیج </ins>مفرد خود گرد آورده است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه'' ''مفتاح المعاملات'''''. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. '''''مقدمه'' ''شش فصل'''''. تهران: 1371، 16-18.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref><ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص 444.</ref</ins>> آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی، </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنرو </ins>كه از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كهنترین </ins>آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمی فارسی ریاضیات </ins>و نجوم به شمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میروند برای فارسی </ins>زبانان مهم است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شماری </ins>از آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی، </ins>گذشته از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الزیج المفرد، </ins>كه تا كنون به چاپ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نرسیده، بدین </ins>قرار است: شمارنامه كه مؤلف آن بخش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضیات مقدماتی </ins>را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شمارنامه'''''. به كوشش تقی بینش، تهران: 1345، ص 2.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>مفتاح المعاملات(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كلید </ins>اعمال حساب) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>حساب و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسه عملی، </ins>كه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفته </ins>مؤلف كامل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كننده </ins>بخش اعمال حساب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمارنامه خود اوست<ref>'</ins>''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مفتاح المعاملات'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1349، ص 3</ins>.</<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. معرفه </ins>الاسطرلاب معروف به شش فصل و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحریر دیگر </ins>آن موسوم به العمل و الالقاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>شناخت اجزاء و كار با [[اسطرلاب]]*. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امین ریاحی </ins>بر آن است كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خواجه نصیرالدین طوسی|</ins>خواجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیر طوسی]]، </ins>كتاب مشهور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیست </ins>باب در معرفت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسطرلاب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>خود را با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخیص </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنقیح این </ins>كتاب فراهم آورده است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه شش فصل'''''. ص 21-24.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>چنان كه مؤلف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گوید كسانی </ins>(كه از آنها نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمیبرد</ins>)، ظاهرا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>آزمودن او ، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسشهایی بسیار درباره </ins>اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبری همه این </ins>پرسشها را پاسخ گفته، از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>خواستهاند كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>پرسش و پاسخها را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابی </ins>گرد آورد<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شش فصل'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1371، ص 57.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>كتاب العمل و الالقاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز تقریبا </ins>همان مطالب را دربر دارد اما به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیوه </ins>پرسش و پاسخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنظیم </ins>نشده است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''العمل و الالقاب'''''. ضمیمه ''شش فصل''، ص 173 به بعد.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:''' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. رياحي، محمد امين. '''''مقدمة'' ''مفتاح المعاملات'''''. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. '''''مقدمة'' ''شش فصل'''''. تهران: 1371، 16-18</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان مازندران|مازندران]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[خواجه نصیرالدین طوسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اسطرلاب]] </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. قرباني، ابوالقاسم. </del>'''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگينامة رياضيدانان دورة اسلامي</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''. تهران: 1375، ص 444.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ</ins>''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. محمد بن ايوب حاسب طبري. '''''شمارنامه'''''. به كوشش تقي بينش، تهران: 1345، ص 2.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4. همو، '''''مفتاح المعاملات'''''. به كوشش محمد امين رياحي، تهران: 1349، ص 3.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5. رياحي، محمد امين. '''''مقدمة شش فصل'''''. ص 21-24.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6. محمد بن ايوب حاسب طبري. '''''شش فصل'''''. به كوشش محمد امين رياحي، تهران: 1371، ص 57.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7. همو. '''''العمل و الالقاب'''''. ضميمة ''شش فصل''، ص 173 به بعد.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یونس کرامتی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A8_%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=6073&oldid=prev
Samei در ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۱
2025-05-05T09:21:15Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمد بن ايوب حاسب طبري(د پس از 485ق / ؟م)، رياضيدان و ستاره شناس فارسي نويس ايراني از مردم آمل در طبرستان (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>مازندران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|مازندران]]</ins>). وي در نيمة دوم سدة 5ق بيشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمي مشغول بوده و نتايج اين ارصاد را در ''زيج مفرد'' خود گرد آورده است<sup>1و2</sup> آثار وي، از آنرو كه از كهنترين آثار علمي فارسي رياضيات و نجوم به شمار ميروند براي فارسي زبانان مهم است. شماري از آثار وي، گذشته از ''الزيج المفرد''، كه تا كنون به چاپ نرسيده، بدين قرار است: ''شمارنامه'' كه مؤلف آن بخش از رياضيات مقدماتي را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده.<sup>3</sup> ''مفتاح المعاملات''(كليد اعمال حساب) دربارة حساب و هندسة عملي، كه به گفتة مؤلف كامل كنندة بخش اعمال حساب ''شمارنامة'' خود اوست.<sup>4</sup> ''معرفة الاسطرلاب'' معروف به شش فصل و تحرير ديگر آن موسوم به العمل و الالقاب دربارة شناخت اجزاء و كار با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسطرلاب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>*. امين رياحي بر آن است كه خواجه نصير طوسي، كتاب مشهور بيست باب در معرفت اسطرلاب خود را با تلخيص و تنقيح اين كتاب فراهم آورده است.<sup>5</sup> چنان كه مؤلف گويد كساني (كه از آنها نام نميبرد)، ظاهرا براي آزمودن او ، پرسشهايي بسيار دربارة اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه طبري همة اين پرسشها را پاسخ گفته، از وي خواستهاند كه اين پرسش و پاسخها را در كتابي گرد آورد.<sup>6</sup> كتاب ''العمل و الالقاب'' نيز تقريبا همان مطالب را دربر دارد اما به شيوة پرسش و پاسخ تنظيم نشده است.<sup>7</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمد بن ايوب حاسب طبري(د پس از 485ق / ؟م)، رياضيدان و ستاره شناس فارسي نويس ايراني از مردم آمل در طبرستان (مازندران). وي در نيمة دوم سدة 5ق بيشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمي مشغول بوده و نتايج اين ارصاد را در ''زيج مفرد'' خود گرد آورده است<sup>1و2</sup> آثار وي، از آنرو كه از كهنترين آثار علمي فارسي رياضيات و نجوم به شمار ميروند براي فارسي زبانان مهم است. شماري از آثار وي، گذشته از ''الزيج المفرد''، كه تا كنون به چاپ نرسيده، بدين قرار است: ''شمارنامه'' كه مؤلف آن بخش از رياضيات مقدماتي را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده.<sup>3</sup> ''مفتاح المعاملات''(كليد اعمال حساب) دربارة حساب و هندسة عملي، كه به گفتة مؤلف كامل كنندة بخش اعمال حساب ''شمارنامة'' خود اوست.<sup>4</sup> ''معرفة الاسطرلاب'' معروف به شش فصل و تحرير ديگر آن موسوم به العمل و الالقاب دربارة شناخت اجزاء و كار با اسطرلاب*. امين رياحي بر آن است كه خواجه نصير طوسي، كتاب مشهور بيست باب در معرفت اسطرلاب خود را با تلخيص و تنقيح اين كتاب فراهم آورده است.<sup>5</sup> چنان كه مؤلف گويد كساني (كه از آنها نام نميبرد)، ظاهرا براي آزمودن او ، پرسشهايي بسيار دربارة اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه طبري همة اين پرسشها را پاسخ گفته، از وي خواستهاند كه اين پرسش و پاسخها را در كتابي گرد آورد.<sup>6</sup> كتاب ''العمل و الالقاب'' نيز تقريبا همان مطالب را دربر دارد اما به شيوة پرسش و پاسخ تنظيم نشده است.<sup>7</sup> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:''' </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:''' </div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A8_%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=1654&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی « محمد بن ايوب حاسب طبري(د پس از 485ق / ؟م)، رياضيدان و ستاره شناس فارسي نويس ايراني از مردم آمل در طبرستان (مازندران). وي در نيمة دوم سدة 5ق بيشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمي مشغول بوده و نتايج اين ارصاد را در ''زيج مفرد'' خود گرد آورده است...» ایجاد کرد
2024-08-22T05:21:47Z
<p>صفحهای تازه حاوی « محمد بن ايوب حاسب طبري(د پس از 485ق / ؟م)، رياضيدان و ستاره شناس فارسي نويس ايراني از مردم آمل در طبرستان (مازندران). وي در نيمة دوم سدة 5ق بيشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمي مشغول بوده و نتايج اين ارصاد را در ''زيج مفرد'' خود گرد آورده است...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
<br />
محمد بن ايوب حاسب طبري(د پس از 485ق / ؟م)، رياضيدان و ستاره شناس فارسي نويس ايراني از مردم آمل در طبرستان (مازندران). وي در نيمة دوم سدة 5ق بيشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمي مشغول بوده و نتايج اين ارصاد را در ''زيج مفرد'' خود گرد آورده است<sup>1و2</sup> آثار وي، از آنرو كه از كهنترين آثار علمي فارسي رياضيات و نجوم به شمار ميروند براي فارسي زبانان مهم است. شماري از آثار وي، گذشته از ''الزيج المفرد''، كه تا كنون به چاپ نرسيده، بدين قرار است: ''شمارنامه'' كه مؤلف آن بخش از رياضيات مقدماتي را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده.<sup>3</sup> ''مفتاح المعاملات''(كليد اعمال حساب) دربارة حساب و هندسة عملي، كه به گفتة مؤلف كامل كنندة بخش اعمال حساب ''شمارنامة'' خود اوست.<sup>4</sup> ''معرفة الاسطرلاب'' معروف به شش فصل و تحرير ديگر آن موسوم به العمل و الالقاب دربارة شناخت اجزاء و كار با اسطرلاب*. امين رياحي بر آن است كه خواجه نصير طوسي، كتاب مشهور بيست باب در معرفت اسطرلاب خود را با تلخيص و تنقيح اين كتاب فراهم آورده است.<sup>5</sup> چنان كه مؤلف گويد كساني (كه از آنها نام نميبرد)، ظاهرا براي آزمودن او ، پرسشهايي بسيار دربارة اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه طبري همة اين پرسشها را پاسخ گفته، از وي خواستهاند كه اين پرسش و پاسخها را در كتابي گرد آورد.<sup>6</sup> كتاب ''العمل و الالقاب'' نيز تقريبا همان مطالب را دربر دارد اما به شيوة پرسش و پاسخ تنظيم نشده است.<sup>7</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1. رياحي، محمد امين. '''''مقدمة'' ''مفتاح المعاملات'''''. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. '''''مقدمة'' ''شش فصل'''''. تهران: 1371، 16-18<br />
<br />
2. قرباني، ابوالقاسم. '''''زندگينامة رياضيدانان دورة اسلامي'''''. تهران: 1375، ص 444.<br />
<br />
3. محمد بن ايوب حاسب طبري. '''''شمارنامه'''''. به كوشش تقي بينش، تهران: 1345، ص 2.<br />
<br />
4. همو، '''''مفتاح المعاملات'''''. به كوشش محمد امين رياحي، تهران: 1349، ص 3.<br />
<br />
5. رياحي، محمد امين. '''''مقدمة شش فصل'''''. ص 21-24.<br />
<br />
6. محمد بن ايوب حاسب طبري. '''''شش فصل'''''. به كوشش محمد امين رياحي، تهران: 1371، ص 57.<br />
<br />
7. همو. '''''العمل و الالقاب'''''. ضميمة ''شش فصل''، ص 173 به بعد.<br />
<br />
<br />
یونس کرامتی</div>
Samei