مراتب وجود - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۳

2025-05-01T15:43:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۳
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[مراتب وجود\|مَراتب وجود]]،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معنی اصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات کثير. اين معنی را تشکيک پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از آن اين است که وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد که هر يک مرتبه و منزلتی دارند و از آن‌جا که اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين خارجی خود، بدون وجود چيزی نيستند، بنابر اين، منشاء و اصل اين گوناگونی و تکثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود کثير است در عين آن‌که واحد است و واحد است در عين آن‌که کثير است<ref>طباطبائی، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحکمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامی، ص17.</ref>. کثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به اختلافی که در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافی است که در نحوه وجود دارند، مانند تقدم و تأخریک ه متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به آنان تعلق می گيرد يعنی که وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر ان است که اختلاف و کثرت به کمال و نقص و درجه قابليت ماهيات باز می گردد. در مورد دوم پرسش اين است که کثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته می شود که تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص که منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، بلکه تقدم در معنی پدرین سبت به معنی فرزندی است. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<ref>صدرالدين شيرازی. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.</ref> به اين ترتيب وجود دارای مراتبی از شدت و ضعف است و اين کثرت در حقيقت و ذات اوست که بر موجودات تسری می يابد. مانند نور، که هر چيزی به او نزديک‌تر باشد نور و گرمی بيشتری می گيرد و هر چه دورتر باشد کمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديک‌تر باشد قوی تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب کلی به سه گونه مي‌توان تقسيم کرد:		'''[[مراتب وجود\|مَراتب وجود]]،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معنی اصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات کثير. اين معنی را تشکيک پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از آن اين است که وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد که هر يک مرتبه و منزلتی دارند و از آن‌جا که اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين خارجی خود، بدون وجود چيزی نيستند، بنابر اين، منشاء و اصل اين گوناگونی و تکثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود کثير است در عين آن‌که واحد است و واحد است در عين آن‌که کثير است<ref>طباطبائی، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحکمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامی، ص17.</ref>.

	# ''وجود بسيط'' در خود و برای خود و نياميخته به ~~ماهيت،~~ که بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛		کثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به اختلافی که در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافی است که در نحوه وجود دارند، مانند تقدم و تأخریک ه متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به آنان تعلق می گيرد يعنی که وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر ان است که اختلاف و کثرت به کمال و نقص و درجه قابليت ماهيات باز می گردد. در مورد دوم پرسش اين است که کثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت [[حقیقت\|حقيقت]] وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته می شود که تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص که منجر به اصالت [[ماهیت\|ماهيت]] گردد نيست، بلکه تقدم در معنی پدرین سبت به معنی فرزندی است. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<ref>صدرالدين شيرازی. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.</ref> به اين ترتيب وجود دارای مراتبی از شدت و ضعف است و اين کثرت در [[حقیقت\|حقيقت]] و ذات اوست که بر موجودات تسری می يابد. مانند نور، که هر چيزی به او نزديک‌تر باشد نور و گرمی بيشتری می گيرد و هر چه دورتر باشد کمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديک‌تر باشد قوی تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب کلی به سه گونه می توان تقسيم کرد:
	# ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور کلی موجودات حادث؛
	# ''وجود منبسط''، که بر همه موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يک از آنان به اندازه خود از او بهره می گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان هستی به شمار می رود.		# ''وجود بسيط'' در خود و برای خود و نياميخته به [[ماهیت\|ماهيت]]، که بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛
			# ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور کلی موجودات حادث؛
			# ''وجود منبسط''، که بر همه موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يک از آنان به اندازه خود از او بهره می گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان هستی به شمار می رود.

	در هر چيزی که قرار گيرد همانند آن می شود؛ مثلاً در [[جوهر فرد\|جوهر]]، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم می شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعه آفتاب است به آفتاب<ref>صدرالدين شيرازی. '''''المشاعر،''''' '''''عکسی'''''. به کوشش غلامحسين آهنی، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.</ref>.		در هر چيزی که قرار گيرد همانند آن می شود؛ مثلاً در [[جوهر فرد\|جوهر]]، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم می شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعه آفتاب است به آفتاب<ref>صدرالدين شيرازی. '''''المشاعر،''''' '''''عکسی'''''. به کوشش غلامحسين آهنی، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.</ref>.
خط ۹:		خط ۱۱:
	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* [[جوهر فرد]]~~<br />~~		* [[جوهر فرد]]
			* [[حقیقت]]
			* [[ماهیت]]
	== مآخذ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />
خط ۱۹:		خط ۲۱:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک
			[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]

Samei در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۲

2025-04-18T15:02:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۲
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[مراتب وجود\|مَراتب وجود]]،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به ~~معنیاصل~~ بودن وجود واحد در صدق بر موجودات کثير. اين ~~معنیرا~~ تشکيک پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از ان اين است که وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد که هر يک مرتبه و ~~منزلتیدارند~~ و از ~~ان‌جا~~ که اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين ~~خارجیخود،~~ بدون وجود ~~چيزینيستند،~~ بنابر اين، منشاء و اصل اين ~~گوناگونیو~~ تکثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود کثير است در عين ~~ان‌که~~ واحد است و واحد است در عين ~~ان‌که~~ کثير است<ref>~~طباطبائي،~~ محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحکمه'''''. قم: دارالتبليغ ~~اسلامي،~~ ص17.</ref>. کثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به ~~اختلافیکه~~ در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافی است که در نحوه وجود دارند، مانند تقدم و ~~تأخریکه~~ متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به ~~انان~~ تعلق ~~مي‌گيرد يعنیکه~~ وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر ان است که اختلاف و کثرت به کمال و نقص و درجه قابليت ماهيات باز ~~مي‌گردد~~. در مورد دوم پرسش اين است که کثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته ~~مي‌شود~~ که تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص که منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، بلکه تقدم در ~~معنیپدرینسبت~~ به ~~معنیفرزندیاست~~. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<ref>صدرالدين ~~شيرازي~~. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.</ref> به اين ترتيب وجود ~~دارایمراتبیاز~~ شدت و ضعف است و اين کثرت در حقيقت و ذات اوست که بر موجودات ~~تسریمي‌يابد~~. مانند نور، که هر ~~چيزیبه~~ او نزديک‌تر باشد نور و ~~گرمیبيشتریمي‌گيرد~~ و هر چه دورتر باشد کمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديک‌تر باشد ~~قوي‌تر~~ و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب ~~کلیبه~~ سه گونه مي‌توان تقسيم کرد: 1) ''وجود بسيط'' در خود و ~~برایخود~~ و نياميخته به ماهيت، که بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛ 2) ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور ~~کلیموجودات~~ حادث؛ 3) ''وجود منبسط''، که بر همه موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يک از ~~انان~~ به اندازه خود از او بهره ~~مي‌گيرند~~. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان ~~هستیبه~~ شمار ~~مي‌رود~~. در هر ~~چيزیکه~~ قرار گيرد همانند ~~ان مي‌شود؛~~ مثلاً در ~~جوهر،~~ جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم ~~مي‌شود~~. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعه ~~افتابست~~ به ~~افتاب~~<ref>~~همو~~. '''''المشاعر،''''' '''''~~عکسي~~'''''. به کوشش غلامحسين ~~اهني،~~ اصفهان: 1340ش، ص55- 59.</ref>.		'''[[مراتب وجود\|مَراتب وجود]]،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معنی اصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات کثير. اين معنی را تشکيک پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از آن اين است که وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد که هر يک مرتبه و منزلتی دارند و از آن‌جا که اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين خارجی خود، بدون وجود چيزی نيستند، بنابر اين، منشاء و اصل اين گوناگونی و تکثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود کثير است در عين آن‌که واحد است و واحد است در عين آن‌که کثير است<ref>طباطبائی، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحکمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامی، ص17.</ref>. کثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به اختلافی که در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافی است که در نحوه وجود دارند، مانند تقدم و تأخریک ه متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به آنان تعلق می گيرد يعنی که وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر ان است که اختلاف و کثرت به کمال و نقص و درجه قابليت ماهيات باز می گردد. در مورد دوم پرسش اين است که کثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته می شود که تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص که منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، بلکه تقدم در معنی پدرین سبت به معنی فرزندی است. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<ref>صدرالدين شيرازی. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.</ref> به اين ترتيب وجود دارای مراتبی از شدت و ضعف است و اين کثرت در حقيقت و ذات اوست که بر موجودات تسری می يابد. مانند نور، که هر چيزی به او نزديک‌تر باشد نور و گرمی بيشتری می گيرد و هر چه دورتر باشد کمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديک‌تر باشد قوی تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب کلی به سه گونه مي‌توان تقسيم کرد:

			# ''وجود بسيط'' در خود و برای خود و نياميخته به ماهيت، که بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛
			# ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور کلی موجودات حادث؛
			# ''وجود منبسط''، که بر همه موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يک از آنان به اندازه خود از او بهره می گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان هستی به شمار می رود.

			در هر چيزی که قرار گيرد همانند آن می شود؛ مثلاً در [[جوهر فرد\|جوهر]]، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم می شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعه آفتاب است به آفتاب<ref>صدرالدين شيرازی. '''''المشاعر،''''' '''''عکسی'''''. به کوشش غلامحسين آهنی، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[جوهر فرد]]<br />

Samei: /* منبع اصلی */

2025-04-18T12:59:20Z

منبع اصلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۹
خط ۶:		خط ۶:


	== ~~ماخذ~~ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی ~~الهدی،~~		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک

Maedeh در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۸

2025-04-14T17:28:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۸
خط ۹:		خط ۹:
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک

Maedeh در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۶

2025-04-14T17:26:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[مراتب وجود\|مَراتب وجود]]،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معنیاصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات کثير. اين معنیرا تشکيک پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از ان اين است که وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد که هر يک مرتبه و منزلتیدارند و از ان‌جا که اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين خارجیخود، بدون وجود چيزینيستند، بنابر اين، منشاء و اصل اين گوناگونیو تکثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود کثير است در عين ان‌که واحد است و واحد است در عين ان‌که کثير است<ref>طباطبائي، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحکمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامي، ص17.</ref>. کثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به اختلافیکه در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافی است که در نحوه وجود دارند، مانند تقدم و تأخریکه متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به انان تعلق مي‌گيرد يعنیکه وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر ان است که اختلاف و کثرت به کمال و نقص و درجه قابليت ماهيات باز مي‌گردد. در مورد دوم پرسش اين است که کثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته مي‌شود که تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص که منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، بلکه تقدم در معنیپدرینسبت به معنیفرزندیاست. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<ref>صدرالدين شيرازي. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.</ref> به اين ترتيب وجود دارایمراتبیاز شدت و ضعف است و اين کثرت در حقيقت و ذات اوست که بر موجودات تسریمي‌يابد. مانند نور، که هر چيزیبه او نزديک‌تر باشد نور و گرمیبيشتریمي‌گيرد و هر چه دورتر باشد کمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديک‌تر باشد قوي‌تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب کلیبه سه گونه مي‌توان تقسيم کرد: 1) ''وجود بسيط'' در خود و برایخود و نياميخته به ماهيت، که بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛ 2) ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور کلیموجودات حادث؛ 3) ''وجود منبسط''، که بر همه موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يک از انان به اندازه خود از او بهره مي‌گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان هستیبه شمار مي‌رود. در هر چيزیکه قرار گيرد همانند ان مي‌شود؛ مثلاً در جوهر، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم مي‌شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعه افتابست به افتاب<ref>همو. '''''المشاعر،''''' '''''عکسي'''''. به کوشش غلامحسين اهني، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.</ref>.		'''[[مراتب وجود\|مَراتب وجود]]،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معنیاصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات کثير. اين معنیرا تشکيک پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از ان اين است که وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد که هر يک مرتبه و منزلتیدارند و از ان‌جا که اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين خارجیخود، بدون وجود چيزینيستند، بنابر اين، منشاء و اصل اين گوناگونیو تکثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود کثير است در عين ان‌که واحد است و واحد است در عين ان‌که کثير است<ref>طباطبائي، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحکمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامي، ص17.</ref>. کثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به اختلافیکه در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافی است که در نحوه وجود دارند، مانند تقدم و تأخریکه متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به انان تعلق مي‌گيرد يعنیکه وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر ان است که اختلاف و کثرت به کمال و نقص و درجه قابليت ماهيات باز مي‌گردد. در مورد دوم پرسش اين است که کثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته مي‌شود که تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص که منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، بلکه تقدم در معنیپدرینسبت به معنیفرزندیاست. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<ref>صدرالدين شيرازي. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.</ref> به اين ترتيب وجود دارایمراتبیاز شدت و ضعف است و اين کثرت در حقيقت و ذات اوست که بر موجودات تسریمي‌يابد. مانند نور، که هر چيزیبه او نزديک‌تر باشد نور و گرمیبيشتریمي‌گيرد و هر چه دورتر باشد کمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديک‌تر باشد قوي‌تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب کلیبه سه گونه مي‌توان تقسيم کرد: 1) ''وجود بسيط'' در خود و برایخود و نياميخته به ماهيت، که بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛ 2) ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور کلیموجودات حادث؛ 3) ''وجود منبسط''، که بر همه موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يک از انان به اندازه خود از او بهره مي‌گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان هستیبه شمار مي‌رود. در هر چيزیکه قرار گيرد همانند ان مي‌شود؛ مثلاً در جوهر، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم مي‌شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعه افتابست به افتاب<ref>همو. '''''المشاعر،''''' '''''عکسي'''''. به کوشش غلامحسين اهني، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.</ref>.

	== ~~'''ماخذ:'''~~ ==		== نیز نگاه کنید به ==


	~~== نیز نگاه کنید به ==~~


			== ماخذ ==
			<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		دانشنامه ایران

Maedeh در ‏۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۸

2025-04-01T12:38:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۸
خط ۱:		خط ۱:
	'''مَراتب ~~وجود،~~''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به ~~معني اصل~~ بودن وجود واحد در صدق بر موجودات ~~كثير~~. اين ~~معني را تشكيك~~ پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از آن اين است كه وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد كه هر يك مرتبه و ~~منزلتي دارند~~ و از ~~آن‌جا كه~~ اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين ~~خارجي خود،~~ بدون وجود ~~چيزي نيستند،~~ بنابر اين، منشاء و اصل اين ~~گوناگوني و تكثر~~ هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود ~~كثير~~ است در عين ~~آن‌كه~~ واحد است و واحد است در عين ~~آن‌كه كثير~~ است.<~~sup~~>1</~~sup~~> ~~كثرت~~ در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به ~~اختلافي كه~~ در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به ~~اختلافي~~ است كه در ~~نحوة~~ وجود دارند، مانند تقدم و ~~تأخري كه~~ متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به ~~آنان~~ تعلق مي‌گيرد ~~يعني كه~~ وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر آن است كه اختلاف و ~~كثرت~~ به ~~كمال~~ و نقص و ~~درجة~~ قابليت ماهيات باز مي‌گردد. در مورد دوم پرسش اين است ~~كه كثرت~~ در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته مي‌شود كه تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص كه منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، ~~بلكه~~ تقدم در ~~معني پدري نسبت~~ به ~~معني فرزندي است~~. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<~~sup~~>2</~~sup~~> به اين ترتيب وجود ~~داراي مراتبي از~~ شدت و ضعف است و اين ~~كثرت~~ در حقيقت و ذات اوست كه بر موجودات ~~تسري مي‌يابد~~. مانند نور، كه هر ~~چيزي به~~ او ~~نزديك‌تر~~ باشد نور و ~~گرمي بيشتري مي‌گيرد~~ و هر چه دورتر باشد ~~كمتر~~ و به سخن ديگر هر چه منبع نور ~~نزديك‌تر~~ باشد قوي‌تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب ~~كلي به~~ سه گونه مي‌توان تقسيم ~~كرد~~: 1) ''وجود بسيط'' در خود و ~~براي خود~~ و نياميخته به ماهيت، كه بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛ 2) ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور ~~كلي موجودات~~ حادث؛ 3) ''وجود منبسط''، كه بر ~~همة~~ موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يك از ~~آنان~~ به ~~اندازة~~ خود از او بهره مي‌گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان ~~هستي به~~ شمار مي‌رود. در هر ~~چيزي كه~~ قرار گيرد همانند آن مي‌شود؛ مثلاً در جوهر، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم مي‌شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت ~~اشعة آفتابست~~ به ~~آفتاب.~~<~~sup~~>3</~~sup~~>		'''[[مراتب وجود\|مَراتب وجود]]،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معنیاصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات کثير. اين معنیرا تشکيک پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از ان اين است که وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد که هر يک مرتبه و منزلتیدارند و از ان‌جا که اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين خارجیخود، بدون وجود چيزینيستند، بنابر اين، منشاء و اصل اين گوناگونیو تکثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود کثير است در عين ان‌که واحد است و واحد است در عين ان‌که کثير است<ref>طباطبائي، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحکمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامي، ص17.</ref>. کثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به اختلافیکه در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافی است که در نحوه وجود دارند، مانند تقدم و تأخریکه متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به انان تعلق مي‌گيرد يعنیکه وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر ان است که اختلاف و کثرت به کمال و نقص و درجه قابليت ماهيات باز مي‌گردد. در مورد دوم پرسش اين است که کثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته مي‌شود که تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص که منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، بلکه تقدم در معنیپدرینسبت به معنیفرزندیاست. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.<ref>صدرالدين شيرازي. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.</ref> به اين ترتيب وجود دارایمراتبیاز شدت و ضعف است و اين کثرت در حقيقت و ذات اوست که بر موجودات تسریمي‌يابد. مانند نور، که هر چيزیبه او نزديک‌تر باشد نور و گرمیبيشتریمي‌گيرد و هر چه دورتر باشد کمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديک‌تر باشد قوي‌تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب کلیبه سه گونه مي‌توان تقسيم کرد: 1) ''وجود بسيط'' در خود و برایخود و نياميخته به ماهيت، که بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛ 2) ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور کلیموجودات حادث؛ 3) ''وجود منبسط''، که بر همه موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يک از انان به اندازه خود از او بهره مي‌گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان هستیبه شمار مي‌رود. در هر چيزیکه قرار گيرد همانند ان مي‌شود؛ مثلاً در جوهر، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم مي‌شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعه افتابست به افتاب<ref>همو. '''''المشاعر،''''' '''''عکسي'''''. به کوشش غلامحسين اهني، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.</ref>.

	'''~~مآخذ~~:'''		== '''ماخذ:''' ==

	~~1. طباطبائي، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحكمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامي، ص17.~~		== نیز نگاه کنید به ==

	~~2. صدرالدين شيرازي. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.~~

	~~3. همو. '''''المشاعر،''''' '''''عكسي'''''. به كوشش غلامحسين آهني، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.~~		== منبع اصلی ==
			دانشنامه ایران

			== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''مَراتب وجود،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معني اصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات كثير. اين معني را تشكيك پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از آن اين است كه وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد كه هر يك مرتبه و منزلتي دارند و از...» ایجاد کرد

2024-08-13T00:10:59Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''مَراتب وجود،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معني اصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات كثير. اين معني را تشكيك پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از آن اين است كه وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد كه هر يك مرتبه و منزلتي دارند و از...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''مَراتب وجود،''' در فلسفه، از لوازم اصالت وجود و به معني اصل بودن وجود واحد در صدق بر موجودات كثير. اين معني را تشكيك پذير بودن حقيقت وجود خوانده‌اند و مراد از آن اين است كه وجود به موجودات گوناگون تعلق مي‌گيرد كه هر يك مرتبه و منزلتي دارند و از آن‌جا كه اين موجودات گوناگون در تحصل و تعين خارجي خود، بدون وجود چيزي نيستند، بنابر اين، منشاء و اصل اين گوناگوني و تكثر هم در وجود است نه در ماهيات. در واقع حقيقت وجود كثير است در عين آن‌كه واحد است و واحد است در عين آن‌كه كثير است.1 كثرت در موجودات دو گونه قابل ملاحظه است؛ نخست به اختلافي كه در ذات دارند مانند انسان و اسب و درخت؛ ديگر به اختلافي است كه در نحوة وجود دارند، مانند تقدم و تأخري كه متناسب با قوه، فعل، علت، معلول و غيره، به آنان تعلق مي‌گيرد يعني كه وجود امر بالقوه يا بالفعل فرق دارد و وجود علت با معلول و به همين سان. در مورد نخست مذهب اصالت وجود بر آن است كه اختلاف و كثرت به كمال و نقص و درجة قابليت ماهيات باز مي‌گردد. در مورد دوم پرسش اين است كه كثرت در تقدم و تأخر چگونه با وحدت حقيقت وجود سازگار است؟ در پاسخ گفته مي‌شود كه تقدم و تأخر به چند نحو لحاظ مي‌گردد: به ذات، به طبع و به قوه. مثلاً تقدم پدر بر فرزند، تقدم شخص بر شخص كه منجر به اصالت ماهيت گردد نيست، بلكه تقدم در معني پدري نسبت به معني فرزندي است. همچنين در علت و معلول، وجود علت بر وجود معلول تقدم دارد؛ نيز جوهر بر عرض و بر همين منوال.2 به اين ترتيب وجود داراي مراتبي از شدت و ضعف است و اين كثرت در حقيقت و ذات اوست كه بر موجودات تسري مي‌يابد. مانند نور، كه هر چيزي به او نزديك‌تر باشد نور و گرمي بيشتري مي‌گيرد و هر چه دورتر باشد كمتر و به سخن ديگر هر چه منبع نور نزديك‌تر باشد قوي‌تر و هر چه دورتر باشد ضعيف‌تر است. وجود را به لحاظ مراتب كلي به سه گونه مي‌توان تقسيم كرد: 1) ''وجود بسيط'' در خود و براي خود و نياميخته به ماهيت، كه بايد منشاء و مبداء همه چيز باشد؛ 2) ''وجود وابسته به علت'' (متعلق به غير خود) مانند عقول و نفوس (موجودات مفارق بذات) و طبايع و اجرام و مواد و به طور كلي موجودات حادث؛ 3) ''وجود منبسط''، كه بر همة موجودات و ماهيات گسترش يافته و هر يك از آنان به اندازة خود از او بهره مي‌گيرند. اين مرتبه از وجود، اصل و منشاء جهان هستي به شمار مي‌رود. در هر چيزي كه قرار گيرد همانند آن مي‌شود؛ مثلاً در جوهر، جوهر؛ در عرض، عرض؛ در طبع، طبع و در جسم، جسم مي‌شود. نسبت اين مرتبه از وجود به وجود بسيط نخستين مانند نسبت اشعة آفتابست به آفتاب.3

'''مآخذ:'''

1. طباطبائي، محمدحسين. '''''نهايه''''' '''''‌الحكمه'''''. قم: دارالتبليغ اسلامي، ص17.

2. صدرالدين شيرازي. '''''اسفار'''''. قم: 1425ق، ص1/62.

3. همو. '''''المشاعر،''''' '''''عكسي'''''. به كوشش غلامحسين آهني، اصفهان: 1340ش، ص55- 59.

منوچهر پزشک