مرثیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۸

2025-06-10T18:18:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~مرثیه،~~ سخنان یا اشعاری در سوگ کسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب [[اسلام]] و شیعه ، به‌ویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن شهید<ref>شهیدی، عنایت‌الله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.</ref>~~؛مرثیه~~ یکی از نمودهای مجردی است که در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا کرده است. مرثیه یکی از انواع شعر غنایی<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.</ref>~~،نوحه~~ سرائی و شعری است که به یاد و ستایش فردی که از دنیا رفته، سروده می‌شود<ref>شهریاری، خسرو. '''''کتاب نمایش'''''. تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.</ref>. اشعار مراثی بیشتر به شکل قصیده یا قطعه و به مناسبت‌های غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و [[اهل بیت]] او سروده می‌شود؛ مانند مراثی [[محتشم کاشانی]]<ref>'''''دایره المعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شرکت سهامی کتا‌ب‌های جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.</ref>؛(متوفی 996ق). [[محتشم کاشانی\|محتشم]]، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد کمال رسانید و دوازده بند او معروف است<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.</ref>.«میرزا رحیم یغما» معروف به یغمای جندقی (متولد 1196ق)<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص109.</ref> از ~~مرثیه،~~ برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی که از آهنگ‌های ضربی کلامی برخوردار است، استفاده کرد و نوع تازه‌ای از مراثی به‌وجود آورد که به سرودهای ملی شباهت دارد<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص117.</ref>.رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از اسلام در ایران باستان وجود داشته است؛ می‌توان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن مغان را نیز مرثیه دانست<ref>'''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلکووسکی، ترجمه داود حاتمی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.</ref>. فرق مرثیه با مقتل‌های منظوم این است که شاعر مرثیه‌سرا در این نوع اشعار کمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی می‌پردازد؛ بلکه بیشتر به جنبه‌های برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأکید دارد و به همین دلیل ویژگی‌های نیمه نمایشی آن بارز است<ref>شهیدی، عنایت‌الله. '''''تعزیه و تعزیه‌خوانی...'''''. ص507.</ref>.با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان ~~صفوی،~~ مرثیه سرایی از رونق زیادی برخوردار شد<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری...'''''. ص238.</ref>.		[[مرثیه 2\|مرثیه]]، سخنان یا اشعاری در سوگ کسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب [[اسلام]] و شیعه ، به‌ویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن شهید<ref>شهیدی، عنایت‌الله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.</ref>؛ [[مرثیه 2\|مرثیه]] یکی از نمودهای مجردی است که در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا کرده است. مرثیه یکی از انواع شعر غنایی<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.</ref>، نوحه سرائی و شعری است که به یاد و ستایش فردی که از دنیا رفته، سروده می‌شود<ref>شهریاری، خسرو. '''''کتاب نمایش'''''. تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.</ref>. اشعار مراثی بیشتر به شکل قصیده یا قطعه و به مناسبت‌های غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و [[اهل بیت]] او سروده می‌شود؛ مانند مراثی [[محتشم کاشانی]]<ref>'''''دایره المعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شرکت سهامی کتا‌ب‌های جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.</ref>؛ (متوفی 996ق). [[محتشم کاشانی\|محتشم]]، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد کمال رسانید و دوازده بند او معروف است<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.</ref>. «میرزا رحیم یغما» معروف به [[یغمای جندقی]] (متولد 1196ق)<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص109.</ref> از [[مرثیه 2\|مرثیه]]، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی که از آهنگ‌های ضربی کلامی برخوردار است، استفاده کرد و نوع تازه‌ای از مراثی به‌وجود آورد که به سرودهای ملی شباهت دارد<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص117.</ref>.رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از [[اسلام]] در [[ایران باستان]] وجود داشته است؛ می‌توان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن [[مغان]] را نیز [[مرثیه 2\|مرثیه]] دانست<ref>'''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلکووسکی، ترجمه داود حاتمی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.</ref>. فرق [[مرثیه 2\|مرثیه]] با مقتل‌های منظوم این است که شاعر مرثیه‌سرا در این نوع اشعار کمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی می‌پردازد؛ بلکه بیشتر به جنبه‌های برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأکید دارد و به همین دلیل ویژگی‌های نیمه نمایشی آن بارز است<ref>شهیدی، عنایت‌الله. '''''تعزیه و تعزیه‌خوانی...'''''. ص507.</ref>.با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان [[صفویان\|صفوی]]، [[مرثیه سرایی]] از رونق زیادی برخوردار شد<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری...'''''. ص238.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]]		* [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]]
	* [[اهل بیت]]		* [[اهل بیت]]
			* [[صفویان]]
			* [[مرثیه سرایی]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
خط ۱۶:		خط ۱۸:
	[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]		[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
	[[رده:ادبیات]]		[[رده:ادبیات]]
			[[رده:مراسم سوگواری]]

Maedeh در ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۴

2025-06-10T09:34:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۴
خط ۲:		خط ۲:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]]
			* [[اهل بیت]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
خط ۱۱:		خط ۱۴:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	محمود عزیزی		محمود عزیزی
			[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
			[[رده:ادبیات]]

Maedeh در ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۳

2025-06-10T09:33:46Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-مرثیه، سخنان یا اشعاری در سوگ کسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب [[اسلام]] و شیعه ، به‌ویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن شهید<ref>شهیدی، عنایت‌الله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.</ref>؛مرثیه یکی از نمودهای مجردی است که در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا کرده است. مرثیه یکی از انواع شعر غنایی<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.</ref>،نوحه سرائی و شعری است که به یاد و ستایش فردی که از دنیا رفته، سروده می‌شود<ref>شهریاری، خسرو. '''''کتاب نمایش'''''. تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.</ref>. اشعار مراثی بیشتر به شکل قصیده یا قطعه و به مناسبت‌های غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و [[اهل بیت]] او سروده می‌شود؛ مانند مراثی [[محتشم کاشانی]]<ref>'''''دایره المعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شرکت سهامی کتا‌ب‌های جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.</ref>؛(متوفی 996ق). [[محتشم کاشانی|محتشم]]، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد کمال رسانید و دوازده بند او معروف است<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.</ref>.«میرزا رحیم یغما» معروف به یغمای جندقی (متولد 1196ق)<sup>6</sup> از مرثیه، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی که از آهنگ‌های ضربی کلامی برخوردار است، استفاده کرد و نوع تازه‌ای از مراثی به‌وجود آورد که به سرودهای ملی شباهت دارد.<sup>7</sup> رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از اسلام در ایران باستان وجود داشته است؛ می‌توان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن مغان را نیز مرثیه دانست<ref>'''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلکووسکی، ترجمه داود حاتمی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.</ref>. فرق مرثیه با مقتل‌های منظوم این است که شاعر مرثیه‌سرا در این نوع اشعار کمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی می‌پردازد؛ بلکه بیشتر به جنبه‌های برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأکید دارد و به همین دلیل ویژگی‌های نیمه نمایشی آن بارز است.<sup>9</sup> با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان صفوی، مرثیه سرایی از رونق زیادی برخوردار شد.<sup>10</sup>
+مرثیه، سخنان یا اشعاری در سوگ کسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب [[اسلام]] و شیعه ، به‌ویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن شهید<ref>شهیدی، عنایت‌الله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.</ref>؛مرثیه یکی از نمودهای مجردی است که در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا کرده است. مرثیه یکی از انواع شعر غنایی<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.</ref>،نوحه سرائی و شعری است که به یاد و ستایش فردی که از دنیا رفته، سروده می‌شود<ref>شهریاری، خسرو. '''''کتاب نمایش'''''. تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.</ref>. اشعار مراثی بیشتر به شکل قصیده یا قطعه و به مناسبت‌های غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و [[اهل بیت]] او سروده می‌شود؛ مانند مراثی [[محتشم کاشانی]]<ref>'''''دایره المعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شرکت سهامی کتا‌ب‌های جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.</ref>؛(متوفی 996ق). [[محتشم کاشانی|محتشم]]، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد کمال رسانید و دوازده بند او معروف است<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.</ref>.«میرزا رحیم یغما» معروف به یغمای جندقی (متولد 1196ق)<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص109.</ref> از مرثیه، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی که از آهنگ‌های ضربی کلامی برخوردار است، استفاده کرد و نوع تازه‌ای از مراثی به‌وجود آورد که به سرودهای ملی شباهت دارد<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص117.</ref>.رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از اسلام در ایران باستان وجود داشته است؛ می‌توان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن مغان را نیز مرثیه دانست<ref>'''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلکووسکی، ترجمه داود حاتمی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.</ref>. فرق مرثیه با مقتل‌های منظوم این است که شاعر مرثیه‌سرا در این نوع اشعار کمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی می‌پردازد؛ بلکه بیشتر به جنبه‌های برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأکید دارد و به همین دلیل ویژگی‌های نیمه نمایشی آن بارز است<ref>شهیدی، عنایت‌الله. '''''تعزیه و تعزیه‌خوانی...'''''. ص507.</ref>.با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان صفوی، مرثیه سرایی از رونق زیادی برخوردار شد<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری...'''''. ص238.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
 محمود عزیزی

Maedeh در ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۰

2025-06-10T09:30:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~'''~~مرثیه،~~'''~~ سخنان یا اشعاری در سوگ ~~كسی~~ یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب اسلام و شیعه ، به‌ویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن ~~شهید؛~~<~~sup~~>1</~~sup~~> ~~مرثیه یكی~~ از نمودهای مجردی است كه در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا ~~كرده~~ است. مرثیه ~~یكی~~ از انواع شعر ~~غنایی،~~<~~sup~~>2</~~sup~~> ~~نوحه~~ سرائی و شعری است كه به یاد و ستایش فردی كه از دنیا رفته، سروده می‌شود.<~~sup~~>3</~~sup~~> اشعار مراثی بیشتر به ~~شكل~~ قصیده یا قطعه و به مناسبت‌های غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و اهل بیت او سروده می‌شود؛ مانند مراثی محتشم ~~كاشانی؛~~<~~sup~~>4</~~sup~~> (متوفی 996ق). ~~محتشم،~~ از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد ~~كمال~~ رسانید و دوازده بند او معروف است.<~~sup~~>5</~~sup~~> «میرزا رحیم یغما» معروف به یغمای جندقی (متولد 1196ق)<sup>6</sup> از مرثیه، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی كه از آهنگ‌های ضربی ~~كلامی~~ برخوردار است، استفاده ~~كرد~~ و نوع تازه‌ای از مراثی به‌وجود آورد كه به سرودهای ملی شباهت دارد.<sup>7</sup> رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از اسلام در ایران باستان وجود داشته است؛ می‌توان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن مغان را نیز مرثیه دانست.<~~sup~~>8</~~sup~~> فرق مرثیه با مقتل‌های منظوم این است كه شاعر مرثیه‌سرا در این نوع اشعار ~~كمتر~~ به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی می‌پردازد؛ ~~بلكه~~ بیشتر به جنبه‌های برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی ~~تأكید~~ دارد و به همین دلیل ویژگی‌های نیمه نمایشی آن بارز است.<sup>9</sup> با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان صفوی، مرثیه سرایی از رونق زیادی برخوردار شد.<sup>10</sup>		مرثیه، سخنان یا اشعاری در سوگ کسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب [[اسلام]] و شیعه ، به‌ویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن شهید<ref>شهیدی، عنایت‌الله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.</ref>؛مرثیه یکی از نمودهای مجردی است که در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا کرده است. مرثیه یکی از انواع شعر غنایی<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.</ref>،نوحه سرائی و شعری است که به یاد و ستایش فردی که از دنیا رفته، سروده می‌شود<ref>شهریاری، خسرو. '''''کتاب نمایش'''''. تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.</ref>. اشعار مراثی بیشتر به شکل قصیده یا قطعه و به مناسبت‌های غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و [[اهل بیت]] او سروده می‌شود؛ مانند مراثی [[محتشم کاشانی]]<ref>'''''دایره المعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شرکت سهامی کتا‌ب‌های جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.</ref>؛(متوفی 996ق). [[محتشم کاشانی\|محتشم]]، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد کمال رسانید و دوازده بند او معروف است<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.</ref>.«میرزا رحیم یغما» معروف به یغمای جندقی (متولد 1196ق)<sup>6</sup> از مرثیه، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی که از آهنگ‌های ضربی کلامی برخوردار است، استفاده کرد و نوع تازه‌ای از مراثی به‌وجود آورد که به سرودهای ملی شباهت دارد.<sup>7</sup> رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از اسلام در ایران باستان وجود داشته است؛ می‌توان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن مغان را نیز مرثیه دانست<ref>'''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلکووسکی، ترجمه داود حاتمی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.</ref>. فرق مرثیه با مقتل‌های منظوم این است که شاعر مرثیه‌سرا در این نوع اشعار کمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی می‌پردازد؛ بلکه بیشتر به جنبه‌های برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأکید دارد و به همین دلیل ویژگی‌های نیمه نمایشی آن بارز است.<sup>9</sup> با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان صفوی، مرثیه سرایی از رونق زیادی برخوردار شد.<sup>10</sup>



	~~'''مآخذ:'''~~		5.

	~~1. شهیدی، عنایت‌الله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.~~

	~~2. میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامة هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.~~

	~~3. شهریاری، خسرو. '''''كتاب نمایش'''''. تهران: امیركبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.~~

	4. '''''دایرةالمعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شركت سهامی كتا‌ب‌های جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.

	5. ~~آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شركت سهامی كتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.~~

	6. همان‌جا: ص109.		6. همان‌جا: ص109.
خط ۱۸:		خط ۹:
	7. همان‌جا: ص117.		7. همان‌جا: ص117.

	8. '''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلكووسكی، ترجمة داود حاتمی، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.		8.

	9. شهیدی، عنایت‌الله. '''''تعزیه و تعزیه‌خوانی...'''''. ص507.		9. شهیدی، عنایت‌الله. '''''تعزیه و تعزیه‌خوانی...'''''. ص507.

	10. میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''~~واژه‌نامة~~ هنر شاعری...'''''. ص238.		10. میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامه هنر شاعری...'''''. ص238.



	محمود عزیزی		محمود عزیزی

Samei در ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۵

2025-06-07T19:05:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۵
خط ۱:		خط ۱:
	'''~~مرثيه،~~''' سخنان ~~يا اشعاري~~ در سوگ ~~كسي يا عزاي~~ شهادت و ~~مظلوميت اولياي دين~~ و مذهب اسلام و ~~شيعه~~ ، ~~به‌ويژه عزاي حسين~~ بن ~~علي~~ (ع) و برشمردن صفات و محاسن ~~شهيد؛~~<sup>1</sup> ~~مرثيه يكي~~ از ~~نمودهاي مجردي~~ است كه در ~~پيدايش تعزيه~~ از تحولات روضه ~~خواني~~ نقش به ~~سزايي ايفا~~ كرده است. ~~مرثيه يكي~~ از انواع شعر ~~غنايي،~~<sup>2</sup> نوحه ~~سرائي~~ و ~~شعري~~ است كه به ~~ياد~~ و ~~ستايش فردي~~ كه از ~~دنيا~~ رفته، سروده ~~مي‌شود~~.<sup>3</sup> اشعار ~~مراثي بيشتر~~ به شكل ~~قصيده يا~~ قطعه و به ~~مناسبت‌هاي~~ غم بار، به خصوص در حق ~~پيغمبر~~ و اهل ~~بيت~~ او سروده ~~مي‌شود؛~~ مانند ~~مراثي~~ محتشم ~~كاشاني؛~~<sup>4</sup> (~~متوفي~~ 996ق). محتشم، از ~~بهترين شعراي مرثيه~~ ساز است، ~~اين~~ فن را به حد كمال ~~رسانيد~~ و دوازده بند او معروف است.<sup>5</sup> ~~«ميرزا رحيم يغما»~~ معروف به ~~يغماي جندقي~~ (متولد 1196ق)<sup>6</sup> از ~~مرثيه، براي~~ ساختن نوحه ~~براي سينه زني~~ و يا سنگ ~~زني~~ كه از ~~آهنگ‌هاي ضربي كلامي~~ برخوردار است، استفاده كرد و نوع ~~تازه‌اي~~ از ~~مراثي~~ به‌وجود آورد كه به ~~سرودهاي ملي~~ شباهت دارد.<sup>7</sup> رسم ~~مرثيه نگاري~~ به افتخار ~~عزيزان متوفي~~ از قبل از اسلام در ~~ايران~~ باستان وجود داشته است؛ ~~مي‌توان روايات سوگواري براي سياووش~~ و ~~گريستن~~ مغان را ~~نيز مرثيه~~ دانست.<sup>8</sup> فرق ~~مرثيه~~ با ~~مقتل‌هاي~~ منظوم ~~اين~~ است كه شاعر ~~مرثيه‌سرا~~ در ~~اين~~ نوع اشعار كمتر به شرح ~~جزئيات~~ حوادث به لحاظ ~~تاريخي مي‌پردازد؛~~ بلكه ~~بيشتر~~ به ~~جنبه‌هاي~~ برجسته و ~~نمايان وقايع~~ جانسوز و با سود جستن از جملات ~~احساسي~~ و ~~عاطفي تأكيد~~ دارد و به ~~همين دليل ويژگي‌هاي نيمه نمايشي~~ آن بارز است.<sup>9</sup> با ~~رسمي~~ شدن مذهب ~~شيعه~~ توسط شاهان ~~صفوي، مرثيه سرايي~~ از رونق ~~زيادي~~ برخوردار شد.<sup>10</sup>		'''مرثیه،''' سخنان یا اشعاری در سوگ كسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب اسلام و شیعه ، به‌ویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)\|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن شهید؛<sup>1</sup> مرثیه یكی از نمودهای مجردی است كه در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا كرده است. مرثیه یكی از انواع شعر غنایی،<sup>2</sup> نوحه سرائی و شعری است كه به یاد و ستایش فردی كه از دنیا رفته، سروده می‌شود.<sup>3</sup> اشعار مراثی بیشتر به شكل قصیده یا قطعه و به مناسبت‌های غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و اهل بیت او سروده می‌شود؛ مانند مراثی محتشم كاشانی؛<sup>4</sup> (متوفی 996ق). محتشم، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد كمال رسانید و دوازده بند او معروف است.<sup>5</sup> «میرزا رحیم یغما» معروف به یغمای جندقی (متولد 1196ق)<sup>6</sup> از مرثیه، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی كه از آهنگ‌های ضربی كلامی برخوردار است، استفاده كرد و نوع تازه‌ای از مراثی به‌وجود آورد كه به سرودهای ملی شباهت دارد.<sup>7</sup> رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از اسلام در ایران باستان وجود داشته است؛ می‌توان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن مغان را نیز مرثیه دانست.<sup>8</sup> فرق مرثیه با مقتل‌های منظوم این است كه شاعر مرثیه‌سرا در این نوع اشعار كمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی می‌پردازد؛ بلكه بیشتر به جنبه‌های برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأكید دارد و به همین دلیل ویژگی‌های نیمه نمایشی آن بارز است.<sup>9</sup> با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان صفوی، مرثیه سرایی از رونق زیادی برخوردار شد.<sup>10</sup>


	'''مآخذ:'''		'''مآخذ:'''

	1. ~~شهيدي، عنايت‌الله~~'''''. ~~تعزيه~~ و ~~تعزيه خواني~~'''''. تهران: دفتر ~~پژوهش‌هاي فرهنگي،~~ چاپ اول، 1380، ص507.		1. شهیدی، عنایت‌الله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.

	2. ~~ميرصادقي~~ (ذوالقدر)، ~~ميمنت~~. '''''واژه‌نامة هنر ~~شاعري~~'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.		2. میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامة هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.

	3. ~~شهرياري،~~ خسرو. '''''كتاب ~~نمايش~~'''''. تهران: ~~اميركبير،~~ چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.		3. شهریاری، خسرو. '''''كتاب نمایش'''''. تهران: امیركبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.

	4. '''''~~دايرةالمعارف فارسي~~''''': به ~~سرپرستي غلامحسين~~ مصاحب، تهران: شركت ~~سهامي كتا‌ب‌هاي جيبي،~~ چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ي)، ص2738.		4. '''''دایرةالمعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شركت سهامی كتا‌ب‌های جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.

	5. ~~آرين‌پور، يحيي~~. '''''از صبا تا ~~نيما~~'''''. تهران: شركت ~~سهامي كتاب‌هاي جيبي،~~ چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.		5. آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شركت سهامی كتاب‌های جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.

	6. همان‌جا: ص109.		6. همان‌جا: ص109.
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	7. همان‌جا: ص117.		7. همان‌جا: ص117.

	8. '''''~~تعزيه «نيايش~~ و ~~نمايش~~ در ~~ايران~~'''''. گردآورنده پتر ~~جي، چلكووسكي،~~ ترجمة داود ~~حاتمي،~~ تهران: شركت انتشارات ~~علمي~~ و ~~فرهنگي،~~ چاپ اول، 1367، ص273 و 274.		8. '''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلكووسكی، ترجمة داود حاتمی، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.

	9. ~~شهيدي، عنايت‌الله~~. '''''~~تعزيه~~ و ~~تعزيه‌خواني~~...'''''. ص507.		9. شهیدی، عنایت‌الله. '''''تعزیه و تعزیه‌خوانی...'''''. ص507.

	10. ~~ميرصادقي~~ (ذوالقدر)، ~~ميمنت~~. '''''واژه‌نامة هنر ~~شاعري~~...'''''. ص238.		10. میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه‌نامة هنر شاعری...'''''. ص238.



	محمود عزیزی		محمود عزیزی

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''مرثيه،''' سخنان يا اشعاري در سوگ كسي يا عزاي شهادت و مظلوميت اولياي دين و مذهب اسلام و شيعه ، به‌ويژه عزاي حسين بن علي (ع) و برشمردن صفات و محاسن شهيد؛¹ مرثيه يكي از نمودهاي مجردي است كه در پيدايش تعزيه از تحولات روضه خواني نقش به سزايي اي...» ایجاد کرد

2024-08-14T16:57:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''مرثيه،''' سخنان يا اشعاري در سوگ كسي يا عزاي شهادت و مظلوميت اولياي دين و مذهب اسلام و شيعه ، به‌ويژه عزاي حسين بن علي (ع) و برشمردن صفات و محاسن شهيد؛1 مرثيه يكي از نمودهاي مجردي است كه در پيدايش تعزيه از تحولات روضه خواني نقش به سزايي اي...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''مرثيه،''' سخنان يا اشعاري در سوگ كسي يا عزاي شهادت و مظلوميت اولياي دين و مذهب اسلام و شيعه ، به‌ويژه عزاي حسين بن علي (ع) و برشمردن صفات و محاسن شهيد؛1 مرثيه يكي از نمودهاي مجردي است كه در پيدايش تعزيه از تحولات روضه خواني نقش به سزايي ايفا كرده است. مرثيه يكي از انواع شعر غنايي،2 نوحه سرائي و شعري است كه به ياد و ستايش فردي كه از دنيا رفته، سروده مي‌شود.3 اشعار مراثي بيشتر به شكل قصيده يا قطعه و به مناسبت‌هاي غم بار، به خصوص در حق پيغمبر و اهل بيت او سروده مي‌شود؛ مانند مراثي محتشم كاشاني؛4 (متوفي 996ق). محتشم، از بهترين شعراي مرثيه ساز است، اين فن را به حد كمال رسانيد و دوازده بند او معروف است.5 «ميرزا رحيم يغما» معروف به يغماي جندقي (متولد 1196ق)6 از مرثيه، براي ساختن نوحه براي سينه زني و يا سنگ زني كه از آهنگ‌هاي ضربي كلامي برخوردار است، استفاده كرد و نوع تازه‌اي از مراثي به‌وجود آورد كه به سرودهاي ملي شباهت دارد.7 رسم مرثيه نگاري به افتخار عزيزان متوفي از قبل از اسلام در ايران باستان وجود داشته است؛ مي‌توان روايات سوگواري براي سياووش و گريستن مغان را نيز مرثيه دانست.8 فرق مرثيه با مقتل‌هاي منظوم اين است كه شاعر مرثيه‌سرا در اين نوع اشعار كمتر به شرح جزئيات حوادث به لحاظ تاريخي مي‌پردازد؛ بلكه بيشتر به جنبه‌هاي برجسته و نمايان وقايع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسي و عاطفي تأكيد دارد و به همين دليل ويژگي‌هاي نيمه نمايشي آن بارز است.9 با رسمي شدن مذهب شيعه توسط شاهان صفوي، مرثيه سرايي از رونق زيادي برخوردار شد.10

'''مآخذ:'''

1. شهيدي، عنايت‌الله'''''. تعزيه و تعزيه خواني'''''. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، چاپ اول، 1380، ص507.

2. ميرصادقي (ذوالقدر)، ميمنت. '''''واژه‌نامة هنر شاعري'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.

3. شهرياري، خسرو. '''''كتاب نمايش'''''. تهران: اميركبير، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.

4. '''''دايرةالمعارف فارسي''''': به سرپرستي غلامحسين مصاحب، تهران: شركت سهامي كتا‌ب‌هاي جيبي، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ي)، ص2738.

5. آرين‌پور، يحيي. '''''از صبا تا نيما'''''. تهران: شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.

6. همان‌جا: ص109.

7. همان‌جا: ص117.

8. '''''تعزيه «نيايش و نمايش در ايران'''''. گردآورنده پتر جي، چلكووسكي، ترجمة داود حاتمي، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.

9. شهيدي، عنايت‌الله. '''''تعزيه و تعزيه‌خواني...'''''. ص507.

10. ميرصادقي (ذوالقدر)، ميمنت. '''''واژه‌نامة هنر شاعري...'''''. ص238.

محمود عزیزی