https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86مزدکی، آئین - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T12:59:34Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=8346&oldid=prevSamei در ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۶2025-05-12T13:26:37Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">خط ۲۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان و مذاهب]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان و مذاهب]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مذاهب و فرق]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=8251&oldid=prevSamei در ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۴2025-05-12T06:54:39Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">893؛ </del>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">244؛ </del>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">107؛ </del>مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">364؛ </del>نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">33؛ </del>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص176؛ </del>کریستن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سن</del>. '''''ایران<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">...</del>''''' . ص 244-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">245؛ </del>کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">179؛</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>زرتشت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">893. </ref><ref></ins>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">244.</ref><ref></ins>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">107.</ref><ref></ins>مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">364.</ref><ref></ins>نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485.</ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>زرتشت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">33.</ref><ref></ins>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص176.</ref><ref></ins>کریستن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سن، آرتور</ins>. '''''ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در زمان ساسانیان</ins>'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، </ins>ص 244-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">245.</ref><ref></ins>کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">179.</ref><ref>Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>. </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>. [[مزدکی، آئین|</del>آیین مزدکی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>را میتوان نهضتی در درون دین زرتشتی دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر [[مزدکی، آئین|آئین مزدکی]] «درست دینی» است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آیین مزدکی را میتوان نهضتی در درون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>دین زرتشتی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر [[مزدکی، آئین|آئین مزدکی]] «درست دینی» است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ref>. بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ref>. مزدک برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، آتش و خاک<ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ref>. این آئین را میتوان بدعتی در دین زرتشتی دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ref> لکن عناصر دین مانوی<sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ref>. بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مزدک<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آتش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و خاک<ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ref>. این آئین را میتوان بدعتی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>دین زرتشتی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ref> لکن عناصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مانوی، دین|</ins>دین مانوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از سرکوب مزدکیان، دنباله این آئین را بیش از همه در خرمدینان<sup>*</sup> و سپیدجامگان ادوار بعد میتوان یافت که پیروی بابک و المقنع را میکردند و در اساس نظریات مزدکی در مورد اشتراک مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ کرده بودند. قرامطه اعصار بعد نیز به علت عقیده به اشتراک در دارایی و داشتن روحیه انقلابی متأثر از مزدکیان بودند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از سرکوب مزدکیان، دنباله این آئین را بیش از همه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خرم دینان|</ins>خرمدینان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> و سپیدجامگان ادوار بعد میتوان یافت که پیروی بابک و المقنع را میکردند و در اساس نظریات مزدکی در مورد اشتراک مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ کرده بودند. قرامطه اعصار بعد نیز به علت عقیده به اشتراک در دارایی و داشتن روحیه انقلابی متأثر از مزدکیان بودند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاید نقطه اوج تعالیم مزدک در نظر او مبنی بر لزوم برپایی مساوات و عدالت اجتماعی قرار داشته باشد. به اعتقاد [[مزدک]] و مزدکیان خداوند ارزاق و اموال را در اختیار مردم گذاشته تا آن را به تساوی بین خود تقسیم کنند، اما بعضی (اقویا) بر بعضی دیگر (ضعفا) ستم کردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است که بینوایان و ستمدیدگان برای اعاده حق خود قیام کنند و سهم برحق خود را بازستانند<ref>ابن بلخی. '''''فارسنامه'''''. به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارسشناسی، 1374، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">220؛ </del>ثعالبیمرغنی، حسین. '''''غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم'''''. به کوشش زوتنبرگ، پاریس: ملی، 1900 م، ص 600.</ref>. همچنین شعار اشتراک در زنان به مزدک نسبت داده شده<ref>فردوسی. '''''شاهنامه'''''. ج 8، به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ص 46.</ref> که در حقیقت باید عدالت در دراختیار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا کسانی نتوانند حرمسراهای خود را پر از زنان کنند و کسانی دیگر از اختیار همسر عاجز باشند. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاید نقطه اوج تعالیم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مزدک<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در نظر او مبنی بر لزوم برپایی مساوات و عدالت اجتماعی قرار داشته باشد. به اعتقاد [[مزدک]] و مزدکیان خداوند ارزاق و اموال را در اختیار مردم گذاشته تا آن را به تساوی بین خود تقسیم کنند، اما بعضی (اقویا) بر بعضی دیگر (ضعفا) ستم کردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است که بینوایان و ستمدیدگان برای اعاده حق خود قیام کنند و سهم برحق خود را بازستانند<ref>ابن بلخی. '''''فارسنامه'''''. به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارسشناسی، 1374، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">220.</ref><ref></ins>ثعالبیمرغنی، حسین. '''''غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم'''''. به کوشش زوتنبرگ، پاریس: ملی، 1900 م، ص 600.</ref>. همچنین شعار اشتراک در زنان به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مزدک<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نسبت داده شده<ref>فردوسی. '''''شاهنامه'''''. ج 8، به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ص 46.</ref> که در حقیقت باید عدالت در دراختیار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا کسانی نتوانند حرمسراهای خود را پر از زنان کنند و کسانی دیگر از اختیار همسر عاجز باشند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مزدکیان در قیامهای خود در دوران قباد ساسانی<sup>*</sup> در هر دو این جهات کوشیدند، اما شکست خوردند و پس از کشتار بسیار از ایشان، به حیات مخفی و زیرزمینی خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامی با صورت جدید سر بلند کردند. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مزدکیان در قیامهای خود در دوران قباد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> در هر دو این جهات کوشیدند، اما شکست خوردند و پس از کشتار بسیار از ایشان، به حیات مخفی و زیرزمینی خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامی با صورت جدید سر بلند کردند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مزدک]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[زرتشت]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مزدک]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[زرتشت]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[زرتشتی، دین]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[زرتشتی، دین]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پیوند به بیرون ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پیوند به بیرون ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزههای آیین مزدک، سایت [https://philosophyar.net فیلسوف یار] ، قابل بازیابی از [https://philosophyar.net/mazdak/#i-2 https://philosophyar.net]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزههای آیین مزدک، سایت [https://philosophyar.net فیلسوف یار] ، قابل بازیابی از [https://philosophyar.net/mazdak/#i-2 https://philosophyar.net]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامعلوم</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان و مذاهب]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان و مذاهب]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان]]</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=7397&oldid=prevKarimian در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۹2025-05-09T10:39:28Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:آیین مزدک در ایران باستان.webp|بندانگشتی|آیین مزدک در ایران باستان، برگرفته از سایت سیری در ایران ، قابل بازیابی از [https://seeiran.ir/آیین-مزدک-در-ایران-باستان/ آیین-مزدک-در-ایران-باستان/https://seeiran.ir]]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=7396&oldid=prevKarimian در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۹2025-05-09T10:39:05Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:آیین مزدک در ایران باستان.webp|بندانگشتی|آیین مزدک در ایران باستان، برگرفته از سایت سیری در ایران ، قابل بازیابی از [https://seeiran.ir/آیین-مزدک-در-ایران-باستان/ آیین-مزدک-در-ایران-باستان/https://seeiran.ir]]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>. [[مزدکی، آئین|آیین مزدکی]] را میتوان نهضتی در درون دین زرتشتی دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر [[مزدکی، آئین|آئین مزدکی]] «درست دینی» است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>. [[مزدکی، آئین|آیین مزدکی]] را میتوان نهضتی در درون دین زرتشتی دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر [[مزدکی، آئین|آئین مزدکی]] «درست دینی» است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:آیین-مزدک-در-ایران-باستان.webp|بندانگشتی|آیین-مزدک-در-ایران-باستان، برگرفته از سایت سیری در ایران ، قابل بازیابی از [https://seeiran.ir/آیین-مزدک-در-ایران-باستان/ https://seeiran.ir]]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ref>. بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ref>. مزدک برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، آتش و خاک<ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ref>. این آئین را میتوان بدعتی در دین زرتشتی دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ref> لکن عناصر دین مانوی<sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ref>. بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ref>. مزدک برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، آتش و خاک<ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ref>. این آئین را میتوان بدعتی در دین زرتشتی دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ref> لکن عناصر دین مانوی<sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">خط ۲۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پیوند به بیرون ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پیوند به بیرون ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزههای آیین مزدک، سایت [https://philosophyar.net فیلسوف یار] ، قابل بازیابی از [https://philosophyar.net/mazdak/#i-2 https://philosophyar.net]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزههای آیین مزدک، سایت [https://philosophyar.net فیلسوف یار] ، قابل بازیابی از [https://philosophyar.net/mazdak/#i-2 https://philosophyar.net]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان و مذاهب]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان و مذاهب]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادیان]]</div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=7378&oldid=prevKarimian در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۳2025-05-09T09:33:19Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>. آیین مزدکی را میتوان نهضتی در درون دین زرتشتی دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر آئین مزدکی «درست دینی» است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مزدکی، آئین|</ins>آیین مزدکی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را میتوان نهضتی در درون دین زرتشتی دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مزدکی، آئین|</ins>آئین مزدکی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>«درست دینی» است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:آیین-مزدک-در-ایران-باستان.webp|بندانگشتی|آیین-مزدک-در-ایران-باستان، برگرفته از سایت سیری در ایران ، قابل بازیابی از [https://seeiran.ir/آیین-مزدک-در-ایران-باستان/ https://seeiran.ir]]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ref>. بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ref>. مزدک برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، آتش و خاک<ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ref>. این آئین را میتوان بدعتی در دین زرتشتی دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ref> لکن عناصر دین مانوی<sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ref>. بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ref>. مزدک برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، آتش و خاک<ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ref>. این آئین را میتوان بدعتی در دین زرتشتی دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ref> لکن عناصر دین مانوی<sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از سرکوب مزدکیان، دنباله این آئین را بیش از همه در خرمدینان<sup>*</sup> و سپیدجامگان ادوار بعد میتوان یافت که پیروی بابک و المقنع را میکردند و در اساس نظریات مزدکی در مورد اشتراک مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ کرده بودند. قرامطه اعصار بعد نیز به علت عقیده به اشتراک در دارایی و داشتن روحیه انقلابی متأثر از مزدکیان بودند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از سرکوب مزدکیان، دنباله این آئین را بیش از همه در خرمدینان<sup>*</sup> و سپیدجامگان ادوار بعد میتوان یافت که پیروی بابک و المقنع را میکردند و در اساس نظریات مزدکی در مورد اشتراک مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ کرده بودند. قرامطه اعصار بعد نیز به علت عقیده به اشتراک در دارایی و داشتن روحیه انقلابی متأثر از مزدکیان بودند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاید نقطه اوج تعالیم مزدک در نظر او مبنی بر لزوم برپایی مساوات و عدالت اجتماعی قرار داشته باشد. به اعتقاد مزدک و مزدکیان خداوند ارزاق و اموال را در اختیار مردم گذاشته تا آن را به تساوی بین خود تقسیم کنند، اما بعضی (اقویا) بر بعضی دیگر (ضعفا) ستم کردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است که بینوایان و ستمدیدگان برای اعاده حق خود قیام کنند و سهم برحق خود را بازستانند<ref>ابن بلخی. '''''فارسنامه'''''. به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارسشناسی، 1374، ص 220؛ ثعالبیمرغنی، حسین. '''''غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم'''''. به کوشش زوتنبرگ، پاریس: ملی، 1900 م، ص 600.</ref>. همچنین شعار اشتراک در زنان به مزدک نسبت داده شده<ref>فردوسی. '''''شاهنامه'''''. ج 8، به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ص 46.</ref> که در حقیقت باید عدالت در دراختیار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا کسانی نتوانند حرمسراهای خود را پر از زنان کنند و کسانی دیگر از اختیار همسر عاجز باشند. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاید نقطه اوج تعالیم مزدک در نظر او مبنی بر لزوم برپایی مساوات و عدالت اجتماعی قرار داشته باشد. به اعتقاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مزدک<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و مزدکیان خداوند ارزاق و اموال را در اختیار مردم گذاشته تا آن را به تساوی بین خود تقسیم کنند، اما بعضی (اقویا) بر بعضی دیگر (ضعفا) ستم کردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است که بینوایان و ستمدیدگان برای اعاده حق خود قیام کنند و سهم برحق خود را بازستانند<ref>ابن بلخی. '''''فارسنامه'''''. به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارسشناسی، 1374، ص 220؛ ثعالبیمرغنی، حسین. '''''غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم'''''. به کوشش زوتنبرگ، پاریس: ملی، 1900 م، ص 600.</ref>. همچنین شعار اشتراک در زنان به مزدک نسبت داده شده<ref>فردوسی. '''''شاهنامه'''''. ج 8، به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ص 46.</ref> که در حقیقت باید عدالت در دراختیار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا کسانی نتوانند حرمسراهای خود را پر از زنان کنند و کسانی دیگر از اختیار همسر عاجز باشند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مزدکیان در قیامهای خود در دوران قباد ساسانی<sup>*</sup> در هر دو این جهات کوشیدند، اما شکست خوردند و پس از کشتار بسیار از ایشان، به حیات مخفی و زیرزمینی خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامی با صورت جدید سر بلند کردند. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مزدکیان در قیامهای خود در دوران قباد ساسانی<sup>*</sup> در هر دو این جهات کوشیدند، اما شکست خوردند و پس از کشتار بسیار از ایشان، به حیات مخفی و زیرزمینی خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامی با صورت جدید سر بلند کردند. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l19">خط ۱۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== پیوند به بیرون ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آموزههای آیین مزدک، سایت [https://philosophyar.net فیلسوف یار] ، قابل بازیابی از [https://philosophyar.net/mazdak/#i-2 https://philosophyar.net]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادیان و مذاهب]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادیان]]</ins></div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=7374&oldid=prevKarimian در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۴2025-05-09T09:24:27Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای زرتشتی، دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</sup> آیین مزدکی را میتوان نهضتی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درون دین زرتشتی دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>3</sup> نام دیگر آئین مزدکی «درست دینی» است</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشههای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>زرتشتی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دین|زرتشتی]]، </ins>دارای گرایشهای پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام زرتشت خُرّگان نسبت میدهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با زرتشت خُرّگان یکی دانستهاند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانستهاند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> مزدک برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، آتش و خاک<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> این آئین را میتوان بدعتی در دین زرتشتی دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> لکن عناصر دین مانوی<sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>. آیین مزدکی را میتوان نهضتی در درون دین زرتشتی دانست که به دلیل پایه دینیاش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا میشود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر آئین مزدکی «درست دینی» است.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایرهای از 12 نیروی روحانی عمل میکنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان میراند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>مزدک برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، آتش و خاک<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>این آئین را میتوان بدعتی در دین زرتشتی دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوریهای خود را تأویلات درست اوستا میدانستند،<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>> لکن عناصر دین مانوی<sup>*</sup> هم در آن به چشم میخورد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از سرکوب مزدکیان، دنباله این آئین را بیش از همه در خرمدینان<sup>*</sup> و سپیدجامگان ادوار بعد میتوان یافت که پیروی بابک و المقنع را میکردند و در اساس نظریات مزدکی در مورد اشتراک مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ کرده بودند. قرامطه اعصار بعد نیز به علت عقیده به اشتراک در دارایی و داشتن روحیه انقلابی متأثر از مزدکیان بودند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از سرکوب مزدکیان، دنباله این آئین را بیش از همه در خرمدینان<sup>*</sup> و سپیدجامگان ادوار بعد میتوان یافت که پیروی بابک و المقنع را میکردند و در اساس نظریات مزدکی در مورد اشتراک مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ کرده بودند. قرامطه اعصار بعد نیز به علت عقیده به اشتراک در دارایی و داشتن روحیه انقلابی متأثر از مزدکیان بودند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاید نقطه اوج تعالیم مزدک در نظر او مبنی بر لزوم برپایی مساوات و عدالت اجتماعی قرار داشته باشد. به اعتقاد مزدک و مزدکیان خداوند ارزاق و اموال را در اختیار مردم گذاشته تا آن را به تساوی بین خود تقسیم کنند، اما بعضی (اقویا) بر بعضی دیگر (ضعفا) ستم کردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است که بینوایان و ستمدیدگان برای اعاده حق خود قیام کنند و سهم برحق خود را بازستانند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> همچنین شعار اشتراک در زنان به مزدک نسبت داده شده<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> که در حقیقت باید عدالت در دراختیار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا کسانی نتوانند حرمسراهای خود را پر از زنان کنند و کسانی دیگر از اختیار همسر عاجز باشند. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاید نقطه اوج تعالیم مزدک در نظر او مبنی بر لزوم برپایی مساوات و عدالت اجتماعی قرار داشته باشد. به اعتقاد مزدک و مزدکیان خداوند ارزاق و اموال را در اختیار مردم گذاشته تا آن را به تساوی بین خود تقسیم کنند، اما بعضی (اقویا) بر بعضی دیگر (ضعفا) ستم کردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است که بینوایان و ستمدیدگان برای اعاده حق خود قیام کنند و سهم برحق خود را بازستانند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن بلخی. '''''فارسنامه'''''. به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارسشناسی، 1374، ص 220؛ ثعالبیمرغنی، حسین. '''''غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم'''''. به کوشش زوتنبرگ، پاریس: ملی، 1900 م، ص 600.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>همچنین شعار اشتراک در زنان به مزدک نسبت داده شده<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسی. '''''شاهنامه'''''. ج 8، به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ص 46.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>> که در حقیقت باید عدالت در دراختیار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا کسانی نتوانند حرمسراهای خود را پر از زنان کنند و کسانی دیگر از اختیار همسر عاجز باشند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مزدکیان در قیامهای خود در دوران قباد ساسانی<sup>*</sup> در هر دو این جهات کوشیدند، اما شکست خوردند و پس از کشتار بسیار از ایشان، به حیات مخفی و زیرزمینی خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامی با صورت جدید سر بلند کردند. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مزدکیان در قیامهای خود در دوران قباد ساسانی<sup>*</sup> در هر دو این جهات کوشیدند، اما شکست خوردند و پس از کشتار بسیار از ایشان، به حیات مخفی و زیرزمینی خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامی با صورت جدید سر بلند کردند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مزدک]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشت]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1- طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244؛ همو. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107؛ مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2- شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 244-245؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3- نولدکه. همان. ص 488.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4- طبری. همان'''''.''''' ص 179.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5- بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6- کریستن سن. '''''سلطنت...''''' . ص 109. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7- شکی. همان. ص 39.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8- ابن بلخی. '''''فارسنامه'''''. به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارسشناسی، 1374، ص 220؛ ثعالبیمرغنی، حسین. '''''غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم'''''. به کوشش زوتنبرگ، پاریس: ملی، 1900 م، ص 600.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9- فردوسی. </del>'''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاهنامه</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''. ج 8، به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ص 46.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ</ins>''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=6053&oldid=prevSamei در ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۲2025-05-05T08:02:16Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=6053&oldid=189">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%8C_%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86&diff=189&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''مزدكي، آئين'''، آئيني با ريشههاي زرتشتي، داراي گرايشهاي پرهيزگارانه و خواستار عدالت اجتماعي كه نهضتي بزرگ در دوران سلطنت قباد ايجاد كرد، ولي به علت سركوب شديد ناموفق ماند. اكثر مورخين اين آئين را به موبدي به نام زرتشت خُرّگان نسبت ميدهن...» ایجاد کرد2024-08-11T01:14:03Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''مزدكي، آئين'''، آئيني با ريشههاي زرتشتي، داراي گرايشهاي پرهيزگارانه و خواستار عدالت اجتماعي كه نهضتي بزرگ در دوران سلطنت قباد ايجاد كرد، ولي به علت سركوب شديد ناموفق ماند. اكثر مورخين اين آئين را به موبدي به نام زرتشت خُرّگان نسبت ميدهن...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''مزدكي، آئين'''، آئيني با ريشههاي زرتشتي، داراي گرايشهاي پرهيزگارانه و خواستار عدالت اجتماعي كه نهضتي بزرگ در دوران سلطنت قباد ايجاد كرد، ولي به علت سركوب شديد ناموفق ماند. اكثر مورخين اين آئين را به موبدي به نام زرتشت خُرّگان نسبت ميدهند كه به جز تفكرات ديني و فلسفي، افكاري اقتصادي و اجتماعي هم داشت.<sup>1</sup> از شخصي بوندوس نام نيز به منزلة بنيادگذار اين آئين نام برده شده كه برخي او را با زرتشت خُرّگان يكي دانستهاند و برخي ديگر مخالف اين نظرند و مزدك<sup>*</sup> را بنيانگذار اين جنبش ديني دانستهاند.<sup>2</sup> آيين مزدكي را ميتوان نهضتي در درون دين زرتشتي دانست كه به دليل پاية دينياش از كمونيسم و سوسياليسم نو جدا ميشود.<sup>3</sup> نام ديگر آئين مزدكي «درست ديني» است.<br />
<br />
آموزة ديني مزدك بر دو اصل روشني و تاريكي متكي بود. از ديدگاه او نور آگاه و ظلمت كور، حركت نور ارادي و حركت ظلمت غيرارادي است.<sup>4</sup> بر اثر برخورد دو نيروي تاريكي و روشنايي مدبّرالخير و مدبّرالشر به وجود آمده است. خداي تعالي بر كرسي در عالم بالا نشسته مانند پادشاهي در اين دنيا، و در پيشگاه او 4 نيروي تمييز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقة اجتماعي در دورة ساساني ـ حضور دارند. اين 4 نيرو به كمك 7 وزير كارهاي جهان را اداره و اينان نيز در دايرهاي از 12 نيروي روحاني عمل ميكنند. خداي تعالي به ياري كلام و حروف فرمان ميراند.<sup>5</sup> مزدك براي جهان روشنايي به سه عنصر اصلي قائل بود: آب، آتش و خاك.<sup>6</sup> اين آئين را ميتوان بدعتي در دين زرتشتي دانست. مزدكيان دعوي رسالت نوين نداشتند بلكه نوآوريهاي خود را تأويلات درست اوستا ميدانستند،<sup>7</sup> لكن عناصر دين مانوي<sup>*</sup> هم در آن به چشم ميخورد.<br />
<br />
بعد از سركوب مزدكيان، دنبالة اين آئين را بيش از همه در خرمدينان<sup>*</sup> و سپيدجامگان ادوار بعد ميتوان يافت كه پيروي بابك و المقنع را ميكردند و در اساس نظريات مزدكي در مورد اشتراك مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ كرده بودند. قرامطة اعصار بعد نيز به علت عقيده به اشتراك در دارايي و داشتن روحية انقلابي متأثر از مزدكيان بودند.<br />
<br />
شايد نقطة اوج تعاليم مزدك در نظر او مبني بر لزوم برپايي مساوات و عدالت اجتماعي قرار داشته باشد. به اعتقاد مزدك و مزدكيان خداوند ارزاق و اموال را در اختيار مردم گذاشته تا آن را به تساوي بين خود تقسيم كنند، اما بعضي (اقويا) بر بعضي ديگر (ضعفا) ستم كردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است كه بينوايان و ستمديدگان براي اعادة حق خود قيام كنند و سهم برحق خود را بازستانند.<sup>8</sup> همچنين شعار اشتراك در زنان به مزدك نسبت داده شده<sup>9</sup> كه در حقيقت بايد عدالت در دراختيار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا كساني نتوانند حرمسراهاي خود را پر از زنان كنند و كساني ديگر از اختيار همسر عاجز باشند. <br />
<br />
مزدكيان در قيامهاي خود در دوران قباد ساساني<sup>*</sup> در هر دو اين جهات كوشيدند، اما شكست خوردند و پس از كشتار بسيار از ايشان، به حيات مخفي و زيرزميني خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامي با صورت جديد سر بلند كردند. <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1- طبري. '''''تاريخ الرسل و الملوك'''''. به كوشش دخويه، ليدن، بي تا، ج 2، ص 893؛ كريستن سن، آرتور. '''''ايران در زمان ساسانيان'''''. ترجمة رشيد ياسمي، به كوشش حسن رضايي باغ بيدي، تهران: 1378، ص 244؛ همو. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدك'''''. ترجمة احمد بيرشك، تهران: طهوري، 1374، ص 106-107؛ مشكور، محمدجواد. ”مزدك و كيش او“، '''''نامة باستان'''''. به كوشش سعيد مير محمد صادق و نادره جلالي، تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، ص 364؛ نولدكه، تئودور. '''''تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان'''''. ترجمة عباس زرياب، تهران: 1378، ص 485. <br />
<br />
2- شكي، منصور. ”درست دينان“، '''''معارف'''''. فروردين و تير 1372، س دهم، ش 1، ص 33؛ طبري، احسان. '''''برخي بررسيها دربارة جهانبينيها و جنبشهاي اجتماعي در ايران'''''. بي جا، آلفا، 1358، ص176؛ كريستن سن. '''''ايران...''''' . ص 244-245؛ كليما، اوتاكر. '''''تاريخ جنبش مزدكيان'''''. ترجمة جهانگير فكري ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179؛<br />
<br />
Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.<br />
<br />
3- نولدكه. همان. ص 488.<br />
<br />
4- طبري. همان'''''.''''' ص 179.<br />
<br />
5- بهار، مهرداد. '''''اديان آسيايي'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.<br />
<br />
6- كريستن سن. '''''سلطنت...''''' . ص 109. <br />
<br />
7- شكي. همان. ص 39.<br />
<br />
8- ابن بلخي. '''''فارسنامه'''''. به كوشش منصور رستگار فسايي، شيراز: بنياد فارسشناسي، 1374، ص 220؛ ثعالبيمرغني، حسين. '''''غرر اخبار ملوك الفرس و سيرهم'''''. به كوشش زوتنبرگ، پاريس: ملي، 1900 م، ص 600.<br />
<br />
9- فردوسي. '''''شاهنامه'''''. ج 8، به كوشش رستم علي يف، مسكو: آكادمي علوم، 1970م، ص 46.</div>Samei