https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 2026-06-16T09:38:48Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=8361&oldid=prev 2025-05-12T13:58:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محراب]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محراب]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[منار]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[منار]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[سلجوقیان]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[سلجوقیان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[تیموریان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[تیموریان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l32">خط ۳۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کیانوش معتقدی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کیانوش معتقدی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:هنر]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:معماری و شهر سازی]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=8360&oldid=prev 2025-05-12T13:57:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:1678346 567.jpg|بندانگشتی|مسجد جامع اصفهان، قابل بازیابی از https://www.asriran.com/fa/news/919176/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:1678346 567.jpg|بندانگشتی|مسجد جامع اصفهان، قابل بازیابی از https://www.asriran.com/fa/news/919176/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد جامع اصفهان'''،''' قدیمی‌ترین بنای تاریخی [[اصفهان]] و نمونه کامل‌ترین مسجد چهار ایوانی دوره سلجوقی 429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستین مسجد به گونه شبستان ستون‌دار بوده که در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد کهن ویران شده و بر ویرانه‌های آن مسجدی بزرگ‌تر ساخته شده. در طی فرمانروایی [[آل بویه|آل‌بویه]]، یعنی 320- 454ق/ 732- 1062م اجزایی به بنای کهن مسجد افزوده شده است&lt;ref&gt;پیرنیا، محمد کریم (1383). '''''سبک‌شناسی معماری ایرانی'''''. تدوین دکتر غلامحسین معماریان. تهران: نشر سروش دانش، ص 144، 145، 146، 178، 179، 180، 181، 186، 187.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد جامع اصفهان'''،''' قدیمی‌ترین بنای تاریخی [[اصفهان]] و نمونه کامل‌ترین مسجد چهار ایوانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلجوقیان|</ins>دوره سلجوقی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستین مسجد به گونه شبستان ستون‌دار بوده که در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد کهن ویران شده و بر ویرانه‌های آن مسجدی بزرگ‌تر ساخته شده. در طی فرمانروایی [[آل بویه|آل‌بویه]]، یعنی 320- 454ق/ 732- 1062م اجزایی به بنای کهن مسجد افزوده شده است&lt;ref&gt;پیرنیا، محمد کریم (1383). '''''سبک‌شناسی معماری ایرانی'''''. تدوین دکتر غلامحسین معماریان. تهران: نشر سروش دانش، ص 144، 145، 146، 178، 179، 180، 181، 186، 187.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گنبد جنوبی توسط خواجه نظام الملک، وزیر ملک‌شاه سلجوقی در 473هـ/ 1082م ساخته شد و سپس صفه صاحب (ایوان جنوبی جلوی گنبد) به آن افزوده شد. در بالای شبستان شمالی مسجد، گنبد تاج‌الملک، به قرینه گنبد نظام‌الملک بنا گردید، این گنبد در 481هـ/ 1090م به دستور تاج‌الملک شیرازی احداث گردید که به گنبد «خاگی» (خاگی به معنی تخم‌مرغی شکل) معروف است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گنبد جنوبی توسط خواجه نظام الملک، وزیر ملک‌شاه سلجوقی در 473هـ/ 1082م ساخته شد و سپس صفه صاحب (ایوان جنوبی جلوی گنبد) به آن افزوده شد. در بالای شبستان شمالی مسجد، گنبد تاج‌الملک، به قرینه گنبد نظام‌الملک بنا گردید، این گنبد در 481هـ/ 1090م به دستور تاج‌الملک شیرازی احداث گردید که به گنبد «خاگی» (خاگی به معنی تخم‌مرغی شکل) معروف است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از ساخته شدن ایوان جنوبی (صفه صاحب) ایوان‌های سه‌گانه شمالی معروف به صفه درویش، غربی معروف به صفه استاد و شرقی، معروف به صفه شاگرد بنا گردیدند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از ساخته شدن ایوان جنوبی (صفه صاحب) ایوان‌های سه‌گانه شمالی معروف به صفه درویش، غربی معروف به صفه استاد و شرقی، معروف به صفه شاگرد بنا گردیدند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شبستان‌هایی که در طرفین ایوان جنوبی قرار گرفته‌اند، دارای آثار آجر چینی از دوره دوم سلجوقی هستند (اوایل قرن 6هـ/ 12م). شبستان‌های طرفین ایوان شمالی و شبستانی که بین ایوان شمالی و گنبد خاگی واقع شده است، در حدود همین تاریخ ساخته شدند&lt;ref&gt;هیلن‌براند، رابرت (1379). '''''معماری اسلامی'''''. ترجمه دکتر ایرج اعتصام ، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، ص141- 142.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شبستان‌هایی که در طرفین ایوان جنوبی قرار گرفته‌اند، دارای آثار آجر چینی از دوره دوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلجوقیان|</ins>سلجوقی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>هستند (اوایل قرن 6هـ/ 12م). شبستان‌های طرفین ایوان شمالی و شبستانی که بین ایوان شمالی و گنبد خاگی واقع شده است، در حدود همین تاریخ ساخته شدند&lt;ref&gt;هیلن‌براند، رابرت (1379). '''''معماری اسلامی'''''. ترجمه دکتر ایرج اعتصام ، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، ص141- 142.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان سلطان محمد خدابنده، الجایتو، در شمال ایوان غربی، مسجد کوچکی بنا شد. بر طبق کتیبه‌ای، تاریخ ساختمان آن 710هـ/ 1310م بوده است. [[محراب]] گچ‌بری شده‌ای از همین زمان موجود است، که به دستور وزیر وی، محمد ساوی، ساخته شده است&lt;ref&gt;تالبوت‌رایس، دیوید (1381). '''''هنر اسلامی'''''. ترجمه ماه ملک‌بهار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص64.&lt;/ref&gt;. در کنار این بخش، درب ورودی نمازخانه زمستانی، بیت‌الشتاء، قرار دارد. بنا به کتیبه سردر آن، در دوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تیموریان، </del>بایستغر میرزا این شبستان به شکل خیمه در 851ق/ 1450م، به وسیله عماد بن مظفر ساخته شد. از بین ایوان‌ها، صفه استاد (ایوان غربی) با کاشیکاری‌های اصیل دوره سلجوقی و سقف آن با مقرنس‌های درشت، ترکیب و تزئین شده است و صفه شاگرد (ایوان شرقی) هم از تزئین همین دوره برخوردار است. کتیبه داخل این ایوان (صفه شاگرد) از دوره شاه سلیمان صفوی و به خط محمدمحسن امامی است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان سلطان محمد خدابنده، الجایتو، در شمال ایوان غربی، مسجد کوچکی بنا شد. بر طبق کتیبه‌ای، تاریخ ساختمان آن 710هـ/ 1310م بوده است. [[محراب]] گچ‌بری شده‌ای از همین زمان موجود است، که به دستور وزیر وی، محمد ساوی، ساخته شده است&lt;ref&gt;تالبوت‌رایس، دیوید (1381). '''''هنر اسلامی'''''. ترجمه ماه ملک‌بهار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص64.&lt;/ref&gt;. در کنار این بخش، درب ورودی نمازخانه زمستانی، بیت‌الشتاء، قرار دارد. بنا به کتیبه سردر آن، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تیموریان|</ins>دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تیموریان]]، </ins>بایستغر میرزا این شبستان به شکل خیمه در 851ق/ 1450م، به وسیله عماد بن مظفر ساخته شد. از بین ایوان‌ها، صفه استاد (ایوان غربی) با کاشیکاری‌های اصیل دوره سلجوقی و سقف آن با مقرنس‌های درشت، ترکیب و تزئین شده است و صفه شاگرد (ایوان شرقی) هم از تزئین همین دوره برخوردار است. کتیبه داخل این ایوان (صفه شاگرد) از دوره شاه سلیمان صفوی و به خط محمدمحسن امامی است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره آل‌مظفر، قسمت‌های مهمی به مسجد اضافه شد، از جمله شبستانی در شمال ایوان شرقی و مدرسه‌ای در خاور آن. بر طبق کتیبه‌ای به 768هـ/ 1368م مسجدی در جنوب مدرسه اخیر ساخته شده است. بنای صفه «عُمر» نیز، که در منتهی‌الیه ضلع شرقی مسجد است، در دوره آل‌مظفر ساخته شده، و بر اساس کتیبه پیرامون محراب، به خط علی کوهیار ابرقویی، کاشیکاری مقرنس محراب صفه عمر در 778هـ/ 1378م انجام پذیرفته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره آل‌مظفر، قسمت‌های مهمی به مسجد اضافه شد، از جمله شبستانی در شمال ایوان شرقی و مدرسه‌ای در خاور آن. بر طبق کتیبه‌ای به 768هـ/ 1368م مسجدی در جنوب مدرسه اخیر ساخته شده است. بنای صفه «عُمر» نیز، که در منتهی‌الیه ضلع شرقی مسجد است، در دوره آل‌مظفر ساخته شده، و بر اساس کتیبه پیرامون محراب، به خط علی کوهیار ابرقویی، کاشیکاری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مقرنس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>محراب صفه عمر در 778هـ/ 1378م انجام پذیرفته است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره فرمانروایی آق قویونلو، تعمیراتی در مسجد صورت گرفته است و اجزایی به مسجد اضافه شد (872- 882هـ/ 1472- 1482م)، تاق و دو مناره ایوان جنوبی از این دوره به جا مانده است. در دوره صفویه تغییراتی اساسی درمسجد داده نشد. تنها شبستانی که، در غرب چهلستون غربی ایوان جنوبی، و به دستور شاه عباس ساخته شد. در واقع شبستان‌های مختلف در مسجد جامع اصفهان به فراخور ساخت و وظیفه‌ای که دارند، ساخته شده‌اند. در شبستان‌های مسجد جامع اصفهان در حدود چهارصد و هفتاد تاق، یافت می‌شود. این مسجد دارای ده [[محراب]] است که تدریجاً به وسیله فرمانروایان مختلف ساخته شده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره فرمانروایی آق قویونلو، تعمیراتی در مسجد صورت گرفته است و اجزایی به مسجد اضافه شد (872- 882هـ/ 1472- 1482م)، تاق و دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[منار|</ins>مناره<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ایوان جنوبی از این دوره به جا مانده است. در دوره صفویه تغییراتی اساسی درمسجد داده نشد. تنها شبستانی که، در غرب چهلستون غربی ایوان جنوبی، و به دستور شاه عباس ساخته شد. در واقع شبستان‌های مختلف در مسجد جامع اصفهان به فراخور ساخت و وظیفه‌ای که دارند، ساخته شده‌اند. در شبستان‌های مسجد جامع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در حدود چهارصد و هفتاد تاق، یافت می‌شود. این مسجد دارای ده [[محراب]] است که تدریجاً به وسیله فرمانروایان مختلف ساخته شده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کلیه تزئینات کاشی‌کاری بنا، مربوط به عصر پادشاهان صفوی است، که مجموعه‌ زیبایی است، از کاشی‌های معرق، هفت‌رنگ، در کنار خطوط بنایی، ثلث و نستعلیق، همچنین گچبری‌های کم نظیر از شاخصه‌های معماری داخلی این بنا به شمار می‌آید&lt;ref&gt;بهنام، عیسی (1343). '''''تزئینات مسجد جامع اصفهان'''''. مجله راه‌نو، شماره 3، ص48.&lt;/ref&gt;. این مسجد با مساحتی بیش از 000/20 مترمربع، بزرگ‌ترین مسجد ایران می‌باشد. بنای مربع شکل بالای حوض در وسط حیاط، از ابنیه روزگار شاه عباس است. بناهای دیگر، همچون غُسلخانه و آبریز نیز در محل قدیمی و در زمان فتحعلی‌شاه قاجار بازسازی گردیده&lt;ref&gt;البهنسی، عفیف. '''''هنر اسلامی'''''. ترجمه محمود پورآقاسی، نشر: سوره مهر، 1385، ص220- 321.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌ا.... (1350). '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: نشر ثقفی، ص75- 134- 140.&lt;/ref&gt;. (1212- 1250هـ/ 1794- 1832م)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کلیه تزئینات کاشی‌کاری بنا، مربوط به عصر پادشاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است، که مجموعه‌ زیبایی است، از کاشی‌های معرق، هفت‌رنگ، در کنار خطوط بنایی، ثلث و نستعلیق، همچنین گچبری‌های کم نظیر از شاخصه‌های معماری داخلی این بنا به شمار می‌آید&lt;ref&gt;بهنام، عیسی (1343). '''''تزئینات مسجد جامع اصفهان'''''. مجله راه‌نو، شماره 3، ص48.&lt;/ref&gt;. این مسجد با مساحتی بیش از 000/20 مترمربع، بزرگ‌ترین مسجد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ایران]] </ins>می‌باشد. بنای مربع شکل بالای حوض در وسط حیاط، از ابنیه روزگار شاه عباس است. بناهای دیگر، همچون غُسلخانه و آبریز نیز در محل قدیمی و در زمان فتحعلی‌شاه قاجار بازسازی گردیده&lt;ref&gt;البهنسی، عفیف. '''''هنر اسلامی'''''. ترجمه محمود پورآقاسی، نشر: سوره مهر، 1385، ص220- 321.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌ا.... (1350). '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: نشر ثقفی، ص75- 134- 140.&lt;/ref&gt;. (1212- 1250هـ/ 1794- 1832م)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مسجد کبود]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مسجد کبود]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محراب]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محراب]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[منار]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سلجوقیان]] </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تیموریان]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=3885&oldid=prev 2025-04-21T21:37:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۳۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:1678346 567.jpg|بندانگشتی|مسجد جامع اصفهان، قابل بازیابی از https://www.asriran.com/fa/news/919176/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد جامع اصفهان&#039;&#039;&#039;،&#039;&#039;&#039; قدیمی‌ترین بنای تاریخی [[اصفهان]] و نمونه کامل‌ترین مسجد چهار ایوانی دوره سلجوقی 429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستین مسجد به گونه شبستان ستون‌دار بوده که در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد کهن ویران شده و بر ویرانه‌های آن مسجدی بزرگ‌تر ساخته شده. در طی فرمانروایی [[آل بویه|آل‌بویه]]، یعنی 320- 454ق/ 732- 1062م اجزایی به بنای کهن مسجد افزوده شده است&lt;ref&gt;پیرنیا، محمد کریم (1383). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سبک‌شناسی معماری ایرانی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تدوین دکتر غلامحسین معماریان. تهران: نشر سروش دانش، ص 144، 145، 146، 178، 179، 180، 181، 186، 187.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد جامع اصفهان&#039;&#039;&#039;،&#039;&#039;&#039; قدیمی‌ترین بنای تاریخی [[اصفهان]] و نمونه کامل‌ترین مسجد چهار ایوانی دوره سلجوقی 429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستین مسجد به گونه شبستان ستون‌دار بوده که در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد کهن ویران شده و بر ویرانه‌های آن مسجدی بزرگ‌تر ساخته شده. در طی فرمانروایی [[آل بویه|آل‌بویه]]، یعنی 320- 454ق/ 732- 1062م اجزایی به بنای کهن مسجد افزوده شده است&lt;ref&gt;پیرنیا، محمد کریم (1383). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سبک‌شناسی معماری ایرانی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تدوین دکتر غلامحسین معماریان. تهران: نشر سروش دانش، ص 144، 145، 146، 178، 179، 180، 181، 186، 187.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مسجد کبود]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مسجد کبود]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[محراب]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابشناسی </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;کیانوش معتقدی</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کیانوش معتقدی</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=3883&oldid=prev 2025-04-21T21:34:54Z

<p><span class="autocomment">کتابشناسی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۳۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد جامع اصفهان'''،''' قدیمی‌ترین بنای تاریخی [[اصفهان]] و نمونه کامل‌ترین مسجد چهار ایوانی دوره سلجوقی 429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستین مسجد به گونه شبستان ستون‌دار بوده که در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد کهن ویران شده و بر ویرانه‌های آن مسجدی بزرگ‌تر ساخته شده. در طی فرمانروایی [[آل بویه|آل‌بویه]]، یعنی 320- 454ق/ 732- 1062م اجزایی به بنای کهن مسجد افزوده شده است&lt;ref&gt;پیرنیا، محمد کریم (1383). سبک‌شناسی معماری ایرانی. تدوین دکتر غلامحسین معماریان. تهران: نشر سروش دانش، ص 144، 145، 146، 178، 179، 180، 181، 186، 187.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد جامع اصفهان'''،''' قدیمی‌ترین بنای تاریخی [[اصفهان]] و نمونه کامل‌ترین مسجد چهار ایوانی دوره سلجوقی 429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستین مسجد به گونه شبستان ستون‌دار بوده که در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد کهن ویران شده و بر ویرانه‌های آن مسجدی بزرگ‌تر ساخته شده. در طی فرمانروایی [[آل بویه|آل‌بویه]]، یعنی 320- 454ق/ 732- 1062م اجزایی به بنای کهن مسجد افزوده شده است&lt;ref&gt;پیرنیا، محمد کریم (1383). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>سبک‌شناسی معماری ایرانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. تدوین دکتر غلامحسین معماریان. تهران: نشر سروش دانش، ص 144، 145، 146، 178، 179، 180، 181، 186، 187.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گنبد جنوبی توسط خواجه نظام الملک، وزیر ملک‌شاه سلجوقی در 473هـ/ 1082م ساخته شد و سپس صفه صاحب (ایوان جنوبی جلوی گنبد) به آن افزوده شد. در بالای شبستان شمالی مسجد، گنبد تاج‌الملک، به قرینه گنبد نظام‌الملک بنا گردید، این گنبد در 481هـ/ 1090م به دستور تاج‌الملک شیرازی احداث گردید که به گنبد «خاگی» (خاگی به معنی تخم‌مرغی شکل) معروف است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گنبد جنوبی توسط خواجه نظام الملک، وزیر ملک‌شاه سلجوقی در 473هـ/ 1082م ساخته شد و سپس صفه صاحب (ایوان جنوبی جلوی گنبد) به آن افزوده شد. در بالای شبستان شمالی مسجد، گنبد تاج‌الملک، به قرینه گنبد نظام‌الملک بنا گردید، این گنبد در 481هـ/ 1090م به دستور تاج‌الملک شیرازی احداث گردید که به گنبد «خاگی» (خاگی به معنی تخم‌مرغی شکل) معروف است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از ساخته شدن ایوان جنوبی (صفه صاحب) ایوان‌های سه‌گانه شمالی معروف به صفه درویش، غربی معروف به صفه استاد و شرقی، معروف به صفه شاگرد بنا گردیدند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از ساخته شدن ایوان جنوبی (صفه صاحب) ایوان‌های سه‌گانه شمالی معروف به صفه درویش، غربی معروف به صفه استاد و شرقی، معروف به صفه شاگرد بنا گردیدند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شبستان‌هایی که در طرفین ایوان جنوبی قرار گرفته‌اند، دارای آثار آجر چینی از دوره دوم سلجوقی هستند (اوایل قرن 6هـ/ 12م). شبستان‌های طرفین ایوان شمالی و شبستانی که بین ایوان شمالی و گنبد خاگی واقع شده است، در حدود همین تاریخ ساخته شدند&lt;ref&gt;هیلن‌براند، رابرت (1379). معماری اسلامی. ترجمه دکتر ایرج اعتصام ، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، ص141- 142.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شبستان‌هایی که در طرفین ایوان جنوبی قرار گرفته‌اند، دارای آثار آجر چینی از دوره دوم سلجوقی هستند (اوایل قرن 6هـ/ 12م). شبستان‌های طرفین ایوان شمالی و شبستانی که بین ایوان شمالی و گنبد خاگی واقع شده است، در حدود همین تاریخ ساخته شدند&lt;ref&gt;هیلن‌براند، رابرت (1379). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>معماری اسلامی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. ترجمه دکتر ایرج اعتصام ، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، ص141- 142.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان سلطان محمد خدابنده، الجایتو، در شمال ایوان غربی، مسجد کوچکی بنا شد. بر طبق کتیبه‌ای، تاریخ ساختمان آن 710هـ/ 1310م بوده است. [[محراب]] گچ‌بری شده‌ای از همین زمان موجود است، که به دستور وزیر وی، محمد ساوی، ساخته شده است&lt;ref&gt;تالبوت‌رایس، دیوید (1381). هنر اسلامی. ترجمه ماه ملک‌بهار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص64.&lt;/ref&gt;. در کنار این بخش، درب ورودی نمازخانه زمستانی، بیت‌الشتاء، قرار دارد. بنا به کتیبه سردر آن، در دوره تیموریان، بایستغر میرزا این شبستان به شکل خیمه در 851ق/ 1450م، به وسیله عماد بن مظفر ساخته شد. از بین ایوان‌ها، صفه استاد (ایوان غربی) با کاشیکاری‌های اصیل دوره سلجوقی و سقف آن با مقرنس‌های درشت، ترکیب و تزئین شده است و صفه شاگرد (ایوان شرقی) هم از تزئین همین دوره برخوردار است. کتیبه داخل این ایوان (صفه شاگرد) از دوره شاه سلیمان صفوی و به خط محمدمحسن امامی است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان سلطان محمد خدابنده، الجایتو، در شمال ایوان غربی، مسجد کوچکی بنا شد. بر طبق کتیبه‌ای، تاریخ ساختمان آن 710هـ/ 1310م بوده است. [[محراب]] گچ‌بری شده‌ای از همین زمان موجود است، که به دستور وزیر وی، محمد ساوی، ساخته شده است&lt;ref&gt;تالبوت‌رایس، دیوید (1381). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>هنر اسلامی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. ترجمه ماه ملک‌بهار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص64.&lt;/ref&gt;. در کنار این بخش، درب ورودی نمازخانه زمستانی، بیت‌الشتاء، قرار دارد. بنا به کتیبه سردر آن، در دوره تیموریان، بایستغر میرزا این شبستان به شکل خیمه در 851ق/ 1450م، به وسیله عماد بن مظفر ساخته شد. از بین ایوان‌ها، صفه استاد (ایوان غربی) با کاشیکاری‌های اصیل دوره سلجوقی و سقف آن با مقرنس‌های درشت، ترکیب و تزئین شده است و صفه شاگرد (ایوان شرقی) هم از تزئین همین دوره برخوردار است. کتیبه داخل این ایوان (صفه شاگرد) از دوره شاه سلیمان صفوی و به خط محمدمحسن امامی است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره آل‌مظفر، قسمت‌های مهمی به مسجد اضافه شد، از جمله شبستانی در شمال ایوان شرقی و مدرسه‌ای در خاور آن. بر طبق کتیبه‌ای به 768هـ/ 1368م مسجدی در جنوب مدرسه اخیر ساخته شده است. بنای صفه «عُمر» نیز، که در منتهی‌الیه ضلع شرقی مسجد است، در دوره آل‌مظفر ساخته شده، و بر اساس کتیبه پیرامون محراب، به خط علی کوهیار ابرقویی، کاشیکاری مقرنس محراب صفه عمر در 778هـ/ 1378م انجام پذیرفته است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره آل‌مظفر، قسمت‌های مهمی به مسجد اضافه شد، از جمله شبستانی در شمال ایوان شرقی و مدرسه‌ای در خاور آن. بر طبق کتیبه‌ای به 768هـ/ 1368م مسجدی در جنوب مدرسه اخیر ساخته شده است. بنای صفه «عُمر» نیز، که در منتهی‌الیه ضلع شرقی مسجد است، در دوره آل‌مظفر ساخته شده، و بر اساس کتیبه پیرامون محراب، به خط علی کوهیار ابرقویی، کاشیکاری مقرنس محراب صفه عمر در 778هـ/ 1378م انجام پذیرفته است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">خط ۱۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره فرمانروایی آق قویونلو، تعمیراتی در مسجد صورت گرفته است و اجزایی به مسجد اضافه شد (872- 882هـ/ 1472- 1482م)، تاق و دو مناره ایوان جنوبی از این دوره به جا مانده است. در دوره صفویه تغییراتی اساسی درمسجد داده نشد. تنها شبستانی که، در غرب چهلستون غربی ایوان جنوبی، و به دستور شاه عباس ساخته شد. در واقع شبستان‌های مختلف در مسجد جامع اصفهان به فراخور ساخت و وظیفه‌ای که دارند، ساخته شده‌اند. در شبستان‌های مسجد جامع اصفهان در حدود چهارصد و هفتاد تاق، یافت می‌شود. این مسجد دارای ده [[محراب]] است که تدریجاً به وسیله فرمانروایان مختلف ساخته شده‌اند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره فرمانروایی آق قویونلو، تعمیراتی در مسجد صورت گرفته است و اجزایی به مسجد اضافه شد (872- 882هـ/ 1472- 1482م)، تاق و دو مناره ایوان جنوبی از این دوره به جا مانده است. در دوره صفویه تغییراتی اساسی درمسجد داده نشد. تنها شبستانی که، در غرب چهلستون غربی ایوان جنوبی، و به دستور شاه عباس ساخته شد. در واقع شبستان‌های مختلف در مسجد جامع اصفهان به فراخور ساخت و وظیفه‌ای که دارند، ساخته شده‌اند. در شبستان‌های مسجد جامع اصفهان در حدود چهارصد و هفتاد تاق، یافت می‌شود. این مسجد دارای ده [[محراب]] است که تدریجاً به وسیله فرمانروایان مختلف ساخته شده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کلیه تزئینات کاشی‌کاری بنا، مربوط به عصر پادشاهان صفوی است، که مجموعه‌ زیبایی است، از کاشی‌های معرق، هفت‌رنگ، در کنار خطوط بنایی، ثلث و نستعلیق، همچنین گچبری‌های کم نظیر از شاخصه‌های معماری داخلی این بنا به شمار می‌آید&lt;ref&gt;بهنام، عیسی (1343). تزئینات مسجد جامع اصفهان. مجله راه‌نو، شماره 3، ص48.&lt;/ref&gt;. این مسجد با مساحتی بیش از 000/20 مترمربع، بزرگ‌ترین مسجد ایران می‌باشد. بنای مربع شکل بالای حوض در وسط حیاط، از ابنیه روزگار شاه عباس است. بناهای دیگر، همچون غُسلخانه و آبریز نیز در محل قدیمی و در زمان فتحعلی‌شاه قاجار بازسازی گردیده&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌ا.... (1350). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: نشر ثقفی، ص75- 134- 140.&lt;/ref&gt;. (1212- 1250هـ/ 1794- 1832م)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کلیه تزئینات کاشی‌کاری بنا، مربوط به عصر پادشاهان صفوی است، که مجموعه‌ زیبایی است، از کاشی‌های معرق، هفت‌رنگ، در کنار خطوط بنایی، ثلث و نستعلیق، همچنین گچبری‌های کم نظیر از شاخصه‌های معماری داخلی این بنا به شمار می‌آید&lt;ref&gt;بهنام، عیسی (1343). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>تزئینات مسجد جامع اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. مجله راه‌نو، شماره 3، ص48.&lt;/ref&gt;. این مسجد با مساحتی بیش از 000/20 مترمربع، بزرگ‌ترین مسجد ایران می‌باشد. بنای مربع شکل بالای حوض در وسط حیاط، از ابنیه روزگار شاه عباس است. بناهای دیگر، همچون غُسلخانه و آبریز نیز در محل قدیمی و در زمان فتحعلی‌شاه قاجار بازسازی گردیده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;البهنسی، عفیف. '''''هنر اسلامی'''''. ترجمه محمود پورآقاسی، نشر: سوره مهر، 1385، ص220- 321.&lt;/ref&gt;</ins>&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌ا.... (1350). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>گنجینه آثار تاریخی اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. اصفهان: نشر ثقفی، ص75- 134- 140.&lt;/ref&gt;. (1212- 1250هـ/ 1794- 1832م)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کیانوش معتقدی</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مسجد کبود]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4.     البهنسی، عفیف. هنر اسلامی. ترجمه محمود پورآقاسی، نشر: سوره مهر، 1385، ص220- 321.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== کتابشناسی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== کتابشناسی ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;کیانوش معتقدی</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=1787&oldid=prev 2024-09-27T08:41:41Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=1787&amp;oldid=1337">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=1337&oldid=prev 2024-08-18T20:50:54Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;مسجد جامع اصفهان،&#039;&#039;&#039; قديمي‌ترين بناي تاريخي اصفهان و نمونة كامل‌ترين مسجد چهار ايواني دورة سلجوقي 429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستين مسجد به گونة شبستان ستون‌دار بوده كه در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد كهن ويران شده و بر ويرانه‌هاي آن مسجدي...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;مسجد جامع اصفهان،&#039;&#039;&#039; قديمي‌ترين بناي تاريخي اصفهان و نمونة كامل‌ترين مسجد چهار ايواني دورة سلجوقي 429- 590ق/ 1038- 1149م. طرح نخستين مسجد به گونة شبستان ستون‌دار بوده كه در 156ق/ 777م ساخته شده است. در 226ق/ 840م مسجد كهن ويران شده و بر ويرانه‌هاي آن مسجدي بزرگ‌تر ساخته شده. در طي فرمانروايي آل‌بويه، يعني 320- 454ق/ 732- 1062م اجزايي به بناي كهن مسجد افزوده شده است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; <br /> <br /> گنبد جنوبي توسط خواجه نظام الملك، وزير ملك‌شاه سلجوقي در 473هـ/ 1082م ساخته شد و سپس صفة صاحب (ايوان جنوبي جلوي گنبد) به آن افزوده شد. در بالاي شبستان شمالي مسجد، گنبد تاج‌الملك، به قرينة گنبد نظام‌الملك بنا گرديد، اين گنبد در 481هـ/ 1090م به دستور تاج‌الملك شيرازي احداث گرديد كه به گنبد «خاگي» (خاگي به معني تخم‌مرغي شكل) معروف است.<br /> <br /> پس از ساخته شدن ايوان جنوبي (صفة صاحب) ايوان‌هاي سه گانة شمالي معروف به صفة درويش، غربي معروف به صفة استاد و شرقي، معروف به صفة شاگرد بنا گرديدند.<br /> <br /> شبستان‌هايي كه در طرفين ايوان جنوبي قرار گرفته‌اند، داراي آثار آجر چيني از دورة دوم سلجوقي هستند (اوايل قرن 6هـ/ 12م). شبستان‌هاي طرفين ايوان شمالي و شبستاني كه بين ايوان شمالي و گنبد خاگي واقع شده است، در حدود همين تاريخ ساخته شدند.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;<br /> <br /> در زمان سلطان محمد خدابنده، الجايتو، در شمال ايوان غربي، مسجد كوچكي بنا شد. بر طبق كتيبه‌اي، تاريخ ساختمان آن 710هـ/ 1310م بوده است. محراب گچبري شده‌اي از همين زمان موجود است، كه به دستور وزير وي، محمد ساوي، ساخته شده است.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; در كنار اين بخش، درب ورودي نمازخانة زمستاني، بيت‌الشتاء، قرار دارد. بنا به كتيبة سردر آن، در دورة تيموريان، بايستغر ميرزا اين شبستان به شكل خيمه در 851ق/ 1450م، به وسيلة عماد بن مظفر ساخته شد. از بين ايوان‌ها، صفة استاد (ايوان غربي) با كاشيكاري‌هاي اصيل دوره سلجوقي و سقف آن با مقرنس‌هاي درشت، تركيب و تزئين شده است و صفة شاگرد (ايوان شرقي) هم از تزئين همين دوره برخوردار است. كتيبة داخل اين ايوان (صفة شاگرد) از دورة شاه سليمان صفوي و به خط محمدمحسن امامي است.<br /> <br /> در دورة آل‌مظفر، قسمت‌هاي مهمي به مسجد اضافه شد، از جمله شبستاني در شمال ايوان شرقي و مدرسه‌اي در خاور آن. بر طبق كتيبه‌اي به 768هـ/ 1368م مسجدي در جنوب مدرسة اخير ساخته شده است. بناي صفة «عُمر» نيز، كه در منتهي‌اليه ضلع شرقي مسجد است، در دورة آل‌مظفر ساخته شده، و بر اساس كتيبة پيرامون محراب، به خط علي كوهيار ابرقويي، كاشيكاري مقرنس محراب صفة عمر در 778هـ/ 1378م انجام پذيرفته است.<br /> <br /> در دورة فرمانروايي آق قويونلو، تعميراتي در مسجد صورت گرفته است و اجزايي به مسجد اضافه شد (872- 882هـ/ 1472- 1482م)، تاق و دو منارة ايوان جنوبي از اين دوره به جا مانده است. در دورة صفويه تغييراتي اساسي درمسجد داده نشد. تنها شبستاني كه، در غرب چهلستون غربي ايوان جنوبي، و به دستور شاه عباس ساخته شد. در واقع شبستان‌هاي مختلف در مسجد جامع اصفهان به فراخور ساخت و وظيفه‌اي كه دارند، ساخته شده‌اند. در شبستان‌هاي مسجد جامع اصفهان در حدود چهارصد و هفتاد تاق، يافت مي‌شود. اين مسجد داراي ده محراب است كه تدريجاً به وسيلة فرمانروايان مختلف ساخته شده‌اند.<br /> <br /> كلية تزئينات كاشي‌كاري بنا، مربوط به عصر پادشاهان صفوي است، كه مجموعة‌ زيبايي است، از كاشي‌هاي معرق، هفت‌رنگ، در كنار خطوط بنايي، ثلث و نستعليق، همچنين گچبري‌هاي كم نظير از شاخصه‌هاي معماري داخلي اين بنا به شمار مي‌آيد.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; اين مسجد با مساحتي بيش از 000/20 مترمربع، بزرگ‌ترين مسجد ايران مي‌باشد. بناي مربع شكل بالاي حوض در وسط حياط، از ابنية روزگار شاه عباس است. بناهاي ديگر، همچون غُسلخانه و آبريز نيز در محل قديمي و در زمان فتحعلي‌شاه قاجار بازسازي گرديده.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; (1212- 1250هـ/ 1794- 1832م)<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1.     پيرنيا، محمد كريم. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سبك‌شناسي معماري ايراني&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تدوين: دكتر غلامحسين معماريان، نشر سروش دانش، آذر 1383، ص 144، 145، 146، 178، 179، 180، 181، 186، 187.<br /> <br /> 2.     هيلن‌براند، رابرت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;معماري اسلامي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة دكتر ايرج اعتصام، تهران: 1379، ناشر: شركت پردازش و برنامه‌ريزي شهري، ص141- 142.<br /> <br /> 3.     تالبوت‌رايس، ديويد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;هنر اسلامي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة ماه ملك‌بهار، تهران: 1381، نشر: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص64.<br /> <br /> 4.     البهنسي، عفيف. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;هنر اسلامي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة محمود پورآقاسي، نشر: سورة مهر، 1385، ص220- 321.<br /> <br /> 5.     هنرفر، لطف‌ا.... . &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گنجينة آثار تاريخي اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. اصفهان: 1350، نشر ثقفي، ص75- 134- 140.<br /> <br /> 6.     بهنام، عيسي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تزئينات مسجد جامع اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مجلة راه‌نو، شمارة 3، 1343، ص48.<br /> <br /> کیانوش معتقدی</div>

Samei