https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
مطبوعات کاریکاتور در ایران - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-16T11:15:39Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=9074&oldid=prev
Samei: /* وضعیت مطبوعات کاریکاتور در دورههای استبداد */
2025-05-16T22:00:56Z
<p><span class="autocomment">وضعیت مطبوعات کاریکاتور در دورههای استبداد</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از خاموشی [[ادب]] تهران در ربیعالثانی 1324، روزنامه آذربایجان و پس از آن با فاصله کمی کشکول، قاسمالاخبار ([[استان تهران|تهران]] 1325ق) و به ترتیب: تنبیه (تهران 1325) به مدیریت معتضدالاطباء، گلستان سعادت (تهران 1325) به مدیریت میرزانصرالله، و آئینهغیبنما (تهران 1325) به مدیریت سیدعبدالرحیم کاشانی انتشار یافتند<ref>'''''گلستان سعادت'''''، شمارههای 10- 1، 1325.</ref><ref>'''''آئینهغیبنما'''''، شمارههای 29- 1، 1325.</ref><ref>احمدیمونس، داود. '''''کتاب فصل کاریکاتور'''''. تهران: انتشارات روزنه، 1379، شماره اول، ص14-19.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از خاموشی [[ادب]] تهران در ربیعالثانی 1324، روزنامه آذربایجان و پس از آن با فاصله کمی کشکول، قاسمالاخبار ([[استان تهران|تهران]] 1325ق) و به ترتیب: تنبیه (تهران 1325) به مدیریت معتضدالاطباء، گلستان سعادت (تهران 1325) به مدیریت میرزانصرالله، و آئینهغیبنما (تهران 1325) به مدیریت سیدعبدالرحیم کاشانی انتشار یافتند<ref>'''''گلستان سعادت'''''، شمارههای 10- 1، 1325.</ref><ref>'''''آئینهغیبنما'''''، شمارههای 29- 1، 1325.</ref><ref>احمدیمونس، داود. '''''کتاب فصل کاریکاتور'''''. تهران: انتشارات روزنه، 1379، شماره اول، ص14-19.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اول جمادیالثانی روزنامه «وطن» (تهران 1325) به مدیریت میرزاهاشم محیط، به مطبوعات کاریکاتوری افزون گشت. روزنامه «عبرت» و «جهانآرا» و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«نقش جهان» </del>(اصفهان 1325ق) به مدیریت اعتلاءالدوله، هر یک با کاریکاتوری منتشر شدند. شرافت (1326ق) به مدیریت آسیدحسین و حشراتالارض در تهران انتشار یافتند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اول جمادیالثانی روزنامه «وطن» (تهران 1325) به مدیریت میرزاهاشم محیط، به مطبوعات کاریکاتوری افزون گشت. روزنامه «عبرت» و «جهانآرا» و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[نقش جهان|نقش جهان]]» </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>1325ق) به مدیریت اعتلاءالدوله، هر یک با کاریکاتوری منتشر شدند. شرافت (1326ق) به مدیریت آسیدحسین و حشراتالارض در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|تهران]] </ins>انتشار یافتند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== وضعیت مطبوعات کاریکاتور در دورههای استبداد ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== وضعیت مطبوعات کاریکاتور در دورههای استبداد ===</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[انقلاب مشروطه]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مطبوعات از مشروطه تا 1320]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[انقلاب مشروطه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[مطبوعات از مشروطه تا 1320<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[چاپ و چاپخانه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ادب</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[چاپ و چاپخانه]]</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ادب]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:'''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذربایجان، شمارههای 20- 1، 1325. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حشراتالارض، شمارههای 12- 4، 1326.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشکول، شمارههای 31- 1، 1325.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمدیمونس، داود. '''''کتاب فصل کاریکاتور'''''. تهران: ش اول، انتشارات روزنه، 1379.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گلستان سعادت، شمارههای 10- 1، 1325.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آئینهغیبنما، شمارههای 29- 1، 1325.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پروین، ناصرالدین. '''''تاریخ روزنامهنگاری ایرانیان و دیگر پارسینویسان'''''. تهران: ج2، مرکز نشر دانشگاهی، 1379.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرینپور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: ج 2، انتشارات زوار، 1379.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی، احمد. '''''تاریخ مشروطه ایران'''''. تهران: ج1، انتشارات امیرکبیر، 1357.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''کاریکاتور در ایران'''''. مجله تحقیقات روزنامهنگاری، ش9، 1346.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصاحب، غلامحسین، '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: ج 2، بخش اول، انتشارات امیرکبیر، 1380.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جرائد و مجلات ایران'''''. اصفهان تهران: انتشارات کمال، 1364.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''اسناد مطبوعات'''''. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، انتشارات سازمان اسناد ملی ایران. تهران: 1372.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محسن روستایی ـ غلامرضا سلامی، '''''اسناد مطبوعات ایران''''' (1332- 1320). ، ج1، سازمان اسناد ملی ایران، تهران: 1374.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محسن روستایی ـ غلامرضا سلامی'''''، اسناد مطبوعات ایران''''' (1332- 1320). ج2و 3و 4، سازمان اسناد ملی ایران، تهران: 1377.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''اسنادی از مطبوعات و احزاب دوره رضاشاه'''''. تهران: معاونت خدمات مدیریت و اطلاعرسانی دفتر رئیس جمهور، 1380.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سعاد پیرا</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سعاد پیرا</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منبع اصلی</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مطبوعات]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسنده مقاله</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=9073&oldid=prev
Samei در ۱۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۵۸
2025-05-16T21:58:48Z
<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=9073&oldid=7993">نمایش تغییرات</a>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=7993&oldid=prev
Samei در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۳
2025-05-10T18:13:45Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مطبوعات کاریکاتور در ایران،''' کاریکاتور Caricature نقش طنزآمیزی که اجزاء صورت یا اعضای بدن یا مشخصه شخص یا اشخاص را به نحو اغراق و اغلب خندهآوری مجسم کند. این عنصر اولین بار در قرن 17 میلادی توسط کاراتچی در ایتالیا پایهگذاری شد. در قرن 18م در انگلستان کاریکاتوریستهایی چون هوگارت، با بسط آن به ساختن کاریکاتورهای هجوآمیز اجتماعی و سیاسی نیز پرداختند. بدین ترتیب طی قرن 19م، این ورود این عنصر به نشریاتی که اساس کار آنها کاریکاتور بود توانست جاذبه فراوانی میان مردم بیابد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مطبوعات کاریکاتور در ایران،''' کاریکاتور Caricature نقش طنزآمیزی که اجزاء صورت یا اعضای بدن یا مشخصه شخص یا اشخاص را به نحو اغراق و اغلب خندهآوری مجسم کند. این عنصر اولین بار در قرن 17 میلادی توسط کاراتچی در ایتالیا پایهگذاری شد. در قرن 18م در انگلستان کاریکاتوریستهایی چون هوگارت، با بسط آن به ساختن کاریکاتورهای هجوآمیز اجتماعی و سیاسی نیز پرداختند. بدین ترتیب طی قرن 19م، این ورود این عنصر به نشریاتی که اساس کار آنها کاریکاتور بود توانست جاذبه فراوانی میان مردم بیابد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>سالهای پیش از انقلاب مشروطه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </ins>سالهای پیش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>انقلاب مشروطه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] ===</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بنار این کاریکاتور با فاصله زمانی نه چندان زیاد، پیش از [[انقلاب مشروطه]] وارد جرگه مطبوعاتی ایران شد و بزودی حضور اولیه انتقاد آمیخته شوخی از طریق کاریکاتور در مطبوعات منعکس شد. هر چند کاریکاتور در ابتدا عنصری فرعی، ناپخته و نامنسجم ـ البته منظور نشریات پیش از «ملانصرالدین» ـ بود. اما میتوان در نشریاتی چون «شاهسون» (اسلامبول، 1306ق) به مدیریت حاجی عبدالرحیم طالبوف؛ «طلوع» (بوشهر 1318ق) به مدیریت عبدالحمیدخان متینالسلطنه؛ «ادب» در (مشهد 1318ق و تهران 1321ق) به مدیریت ادیبالممالک؛ «شبنامه» (24- 1306ق) بین سالهای 24- 1306هـ.ق. حضور آن را مشاهده کرد. مدتی سپری گشت تا کاریکاتور به عنوان عنصری تازه وارد در مطبوعات جای بگشاید. (تاریخ جرائد و مجلات ایران، ج1، ص82- 80، 94- 88؛ همان، ج3، ص56، 58، 157- 154؛ پروین، ج2، ص61- 660، 685- 667).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بنار این کاریکاتور با فاصله زمانی نه چندان زیاد، پیش از [[انقلاب مشروطه]] وارد جرگه مطبوعاتی ایران شد و بزودی حضور اولیه انتقاد آمیخته شوخی از طریق کاریکاتور در مطبوعات منعکس شد. هر چند کاریکاتور در ابتدا عنصری فرعی، ناپخته و نامنسجم ـ البته منظور نشریات پیش از «ملانصرالدین» ـ بود. اما میتوان در نشریاتی چون «شاهسون» (اسلامبول، 1306ق) به مدیریت حاجی عبدالرحیم طالبوف؛ «طلوع» (بوشهر 1318ق) به مدیریت عبدالحمیدخان متینالسلطنه؛ «ادب» در (مشهد 1318ق و تهران 1321ق) به مدیریت ادیبالممالک؛ «شبنامه» (24- 1306ق) بین سالهای 24- 1306هـ.ق. حضور آن را مشاهده کرد. مدتی سپری گشت تا کاریکاتور به عنوان عنصری تازه وارد در مطبوعات جای بگشاید. (تاریخ جرائد و مجلات ایران، ج1، ص82- 80، 94- 88؛ همان، ج3، ص56، 58، 157- 154؛ پروین، ج2، ص61- 660، 685- 667).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مطبوعات کاریکاتور پس از انقلاب مشروطه تا روی کار آمدن رضاشاه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </ins>مطبوعات کاریکاتور پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>انقلاب مشروطه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تا روی کار آمدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رضا شاه پهلوی|</ins>رضاشاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] ===</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به لحاظ زمانبندی، «انقلاب مشروطیت» مرکز ثقل تحولات پیچیدهای در ایران بود که در بعد سیاسی، مرحله انتقالِ نهایی و کامل ایران از «ساختِ نظامی سنتی» به «ساخت جدیدی» از حکومت بود. پیش زمینه این انقلاب در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگیای بود که از مدتها قبل تدریجاً نضج و تکوین یافته بود. تحت تأثیر همین فرآیند اَشکال مختلفی از مطبوعات پا به عرصه وجود گذاشتند که تا حدودی از واقعیات اجتماعی ـ سیاسی این دوران نشأت میگرفت و به عبارتی تابع آن بود. پیدایش مطبوعات کاریکاتور در ایران هر چند تقلیدی، اما محصول نوعی دگردیسی معنوی از تفکراتی بود که سعی داشت مرحله نوینی را برای بیان اندیشه خود بگشاید که فراذهنی و فراتعبیری بود. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به لحاظ زمانبندی، «انقلاب مشروطیت» مرکز ثقل تحولات پیچیدهای در ایران بود که در بعد سیاسی، مرحله انتقالِ نهایی و کامل ایران از «ساختِ نظامی سنتی» به «ساخت جدیدی» از حکومت بود. پیش زمینه این انقلاب در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگیای بود که از مدتها قبل تدریجاً نضج و تکوین یافته بود. تحت تأثیر همین فرآیند اَشکال مختلفی از مطبوعات پا به عرصه وجود گذاشتند که تا حدودی از واقعیات اجتماعی ـ سیاسی این دوران نشأت میگرفت و به عبارتی تابع آن بود. پیدایش مطبوعات کاریکاتور در ایران هر چند تقلیدی، اما محصول نوعی دگردیسی معنوی از تفکراتی بود که سعی داشت مرحله نوینی را برای بیان اندیشه خود بگشاید که فراذهنی و فراتعبیری بود. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=7341&oldid=prev
Maedeh در ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۴۴
2025-05-08T23:44:39Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۴۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">خط ۲۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>روزنامههای زایندهرود و کشکول با نشر کاریکاتورهایشان در اصفهان از اوایل 1327ق ـ پس از فتح اصفهان ـ به چاپ رسیدند. ذکر این نکته لازم است که غالب روزنامههای کاریکاتوری اولیه با چاپ سنگی منتشر میشدند و به مرور با پیشرفت صنعت چاپ متحول گشتند. مطبوعات کاریکاتوری صدر مشروطیت غالباً سیاسی بودند. تأثیر رویدادهای داخلی، خارجی و حتی مسائل بینالمللی در آن نیز ملاحظه میکردند. کاریکاتورهای روزنامههای آذربایجان، حشراتالارض مخالفت با شاه، دربار و صاحبان قدرت بود، اما کاریکاتورهای روزنامه کشکول از تنوع بیشتری برخوردار بود. نکته مهم دیگر کاریکاتورهای اولیه به همراه متن نوشتاری یا تشریح متنی همراه بود، اما به مرور از نوشتار آنها کاسته شد. مسئله حائز اهمیت این است که علاوه بر کاهش تدریجی متن نوشتاری، کاریکاتورها نیز سادهتر و به سوی تکنیک و هنر بیشتر گام برمیدارند. دیگر آنکه رشد و شکوفایی این هنر در مطبوعات ایران در دورههای مختلف، تابع شرایط مختلف بود و غالباً همیشه با ظهور تحولات سیاسی ـ اجتماعی و آزادیهای موقت همزمان بوده است. (پروین، ج2، ص685- 667).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>روزنامههای زایندهرود و کشکول با نشر کاریکاتورهایشان در اصفهان از اوایل 1327ق ـ پس از فتح اصفهان ـ به چاپ رسیدند. ذکر این نکته لازم است که غالب روزنامههای کاریکاتوری اولیه با چاپ سنگی منتشر میشدند و به مرور با پیشرفت صنعت چاپ متحول گشتند. مطبوعات کاریکاتوری صدر مشروطیت غالباً سیاسی بودند. تأثیر رویدادهای داخلی، خارجی و حتی مسائل بینالمللی در آن نیز ملاحظه میکردند. کاریکاتورهای روزنامههای آذربایجان، حشراتالارض مخالفت با شاه، دربار و صاحبان قدرت بود، اما کاریکاتورهای روزنامه کشکول از تنوع بیشتری برخوردار بود. نکته مهم دیگر کاریکاتورهای اولیه به همراه متن نوشتاری یا تشریح متنی همراه بود، اما به مرور از نوشتار آنها کاسته شد. مسئله حائز اهمیت این است که علاوه بر کاهش تدریجی متن نوشتاری، کاریکاتورها نیز سادهتر و به سوی تکنیک و هنر بیشتر گام برمیدارند. دیگر آنکه رشد و شکوفایی این هنر در مطبوعات ایران در دورههای مختلف، تابع شرایط مختلف بود و غالباً همیشه با ظهور تحولات سیاسی ـ اجتماعی و آزادیهای موقت همزمان بوده است. (پروین، ج2، ص685- 667).</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نگاه کنید به</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l64">خط ۶۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سعاد پیرا</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سعاد پیرا</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منبع اصلی</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسنده مقاله</ins></div></td></tr>
</table>
Maedeh
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=6457&oldid=prev
Samei در ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۶
2025-05-05T18:56:11Z
<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=6457&oldid=338">نمایش تغییرات</a>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=338&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی «'''مطبوعات كاريكاتور در ايران،''' كاريكاتور Caricature نقش طنزآميزي كه اجزاء صورت يا اعضاي بدن يا مشخصة شخص يا اشخاص را به نحو اغراق و اغلب خندهآوري مجسم كند. اين عنصر اولين بار در قرن 17 ميلادي توسط كاراتچي در ايتاليا پايهگذاري شد. در قرن 18م در ان...» ایجاد کرد
2024-08-11T22:29:00Z
<p>صفحهای تازه حاوی «'''مطبوعات كاريكاتور در ايران،''' كاريكاتور Caricature نقش طنزآميزي كه اجزاء صورت يا اعضاي بدن يا مشخصة شخص يا اشخاص را به نحو اغراق و اغلب خندهآوري مجسم كند. اين عنصر اولين بار در قرن 17 ميلادي توسط كاراتچي در ايتاليا پايهگذاري شد. در قرن 18م در ان...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''مطبوعات كاريكاتور در ايران،''' كاريكاتور Caricature نقش طنزآميزي كه اجزاء صورت يا اعضاي بدن يا مشخصة شخص يا اشخاص را به نحو اغراق و اغلب خندهآوري مجسم كند. اين عنصر اولين بار در قرن 17 ميلادي توسط كاراتچي در ايتاليا پايهگذاري شد. در قرن 18م در انگلستان كاريكاتوريستهايي چون هوگارت، با بسط آن به ساختن كاريكاتورهاي هجوآميز اجتماعي و سياسي نيز پرداختند. بدين ترتيب طي قرن 19م، اين ورود اين عنصر به نشرياتي كه اساس كار آنها كاريكاتور بود توانست جاذبة فراواني ميان مردم بيابد.<br />
<br />
'''سالهاي پيش از انقلاب مشروطه'''<br />
<br />
بنار اين كاريكاتور با فاصلة زماني نه چندان زياد، پيش از انقلاب مشروطه وارد جرگة مطبوعاتي ايران شد و بزودي حضور اولية انتقاد آميختة شوخي از طريق كاريكاتور در مطبوعات منعكس شد. هر چند كاريكاتور در ابتدا عنصري فرعي، ناپخته و نامنسجم ـ البته منظور نشريات پيش از «ملانصرالدين» ـ بود. اما ميتوان در نشرياتي چون «شاهسون» (اسلامبول، 1306ق) به مديريت حاجي عبدالرحيم طالبوف؛ «طلوع» (بوشهر 1318ق) به مديريت عبدالحميدخان متينالسلطنه؛ «ادب» در (مشهد 1318ق و تهران 1321ق) به مديريت اديبالممالك؛ «شبنامه» (24- 1306ق) بين سالهاي 24- 1306هـ.ق. حضور آن را مشاهده كرد. مدتي سپري گشت تا كاريكاتور به عنوان عنصري تازه وارد در مطبوعات جاي بگشايد. (تاريخ جرائد و مجلات ايران، ج1، ص82- 80، 94- 88؛ همان، ج3، ص56، 58، 157- 154؛ پروين، ج2، ص61- 660، 685- 667).<br />
<br />
'''مطبوعات كاريكاتور پس از انقلاب مشروطه تا روي كار آمدن رضاشاه'''<br />
<br />
به لحاظ زمانبندي، «انقلاب مشروطيت» مركز ثقل تحولات پيچيدهاي در ايران بود كه در بعد سياسي، مرحلة انتقالِ نهايي و كامل ايران از «ساختِ نظامي سنتي» به «ساخت جديدي» از حكومت بود. پيش زمينة اين انقلاب در ابعاد مختلف سياسي، اجتماعي و فرهنگياي بود كه از مدتها قبل تدريجاً نضج و تكوين يافته بود. تحت تأثير همين فرآيند اَشكال مختلفي از مطبوعات پا به عرصة وجود گذاشتند كه تا حدودي از واقعيات اجتماعي ـ سياسي اين دوران نشأت ميگرفت و به عبارتي تابع آن بود. پيدايش مطبوعات كاريكاتور در ايران هر چند تقليدي، اما محصول نوعي دگرديسي معنوي از تفكراتي بود كه سعي داشت مرحلة نويني را براي بيان انديشة خود بگشايد كه فراذهني و فراتعبيري بود. <br />
<br />
با اين مقدمه، در 7 آوريل 1906م/ 12 صفر 1324ق، «ملانصرالدين» نشرية كاريكاتوري با قطع cm24×32، در 8 صفحه به زبان تركي ـ فارسي در تفليس منتشر شد كه چاپ آن تا ژانويه 1921 ادامه يافت. اين نشريه از كاريكاتوريستهاي مشهوري چون روتر، اوسكا، ايوانويچ شمرلينگ (شناخته شده با عنوان شيلينگ)، عظيمزاده وسيدعلي بهزاد و... بهره ميگرفت. در واقع مطبوعات كاريكاتوري ايران وامدار روتر و شلينگ آلماني ـ كه پايهگذاران كاريكاتور صحيح در مطبوعات ايران ـ هستند، پس از آن، عظيمزاده به علت ايرانيالاصل بودن و شناختش از جامعه و روحية شرقي، اين عنصر جديد را در جامعة مطبوعاتي ايران تثبيت كرد. ملانصرالدين براي اوّلين بار نوع خاصي از كاريكاتور را به ايران آورد، در شرايط خاص جامعة ايران، نه تنها به مطالب و مسائل سياسي منطقهاي محدود نبود، بلكه جريانات مهم دنيا در اوايل قرن بيستم را مورد تيزبيني و نقادي ميكرد. نكتة ديگر ملانصرالدين الگو و سرمشقي براي ديگر نشريات چون، بهلول (باكو 1907م/ 1325ق) به مديريت علييف؛ آذربايجان (تبريز 1325ق) به مديريت عليقليخان صفروف؛ كشكول (تهران 1325ق) به مديريت مجدالاسلام كرماني و حشراتالارض (تبريز 1326ق) به مديريت حاجميرزا آقا بلوري شد. همچنين يادآوري ميشود كه روزنامة كاريكاتوري برون مرزي فارسي زبان، در حيدرآباد دكن تحت عنوان «نامة وطن» انتشاز يافت. سپس حقايق بادكوبه بود كه كاريكاتورهاي آن تقليدي از نشريات ديگر داشت و كاريكاتور 6 شعبان 1325ق مربوط به ايران بود. (احمدي، مونس. شمارة اول، ص19- 14، و پروين، ج2، ص61- 660، 685- 667؛ و نيز صدرهاشمي، ج1، ص111- 106؛ ج2، ص 217- 215).<br />
<br />
آذربايجان به تقليد از الگوي «ملاعمو»ي ملانصرالدين، شخصيت تمثيلي«حاجيبابا» را بازسازي كرد. البته آذربايجان از جمله مطبوعات كاريكاتوري است كه عليقليخان صفراوف ـ مدير مسئولش ـ طراح و كاريكاتوريست بود. از اين لحاظ اين اولين روزنامة كاريكاتوري ايران كه مديرش كاريكاتوريست بود.<br />
<br />
پس از نشر آذربايجان، نشريات ديگري در شهرهاي تهران، تبريز و اصفهان به چاپ رسيدند. سه هفته بعد كشكول به مديريت مجدالاسلام كرماني ـ كه سابقاً در دورة مظفري ادب كاريكاتوري تهران منتشر ميكرد ـ به چاپ رسيد. اين نشريه پس از ملانصرالدين، بهلول و آذربايجان از اهميت ويژهاي در ميان نشريات كاريكاتور برخوردار است. كاريكاتوريست آن ميرزاعلي مزين تحت تأثير كاريكاتوريستهاي روسيه و تركيه با ايدهاي نو بود، او از تابلوهاي معروف نقاشي آن دوره كپيهاي طنزآميزي ارائه ميداد. (كشكول، شمارههاي 31- 1، 1325).<br />
<br />
پس از مشروطه انتشار مطبوعات كاريكاتوري افزايش يافت. غالب اين نشريات به جز آذربايجان، حشراتالارض كه در تبريز؛ نقش جهان، زاينده رود، كشكول (مدتي در تبعيد) در اصفهان و بقيه در تهران منتشر ميشدند. دولتهاي صدر مشروطه با توجه به تندروي مطبوعات ـ به خصوص كاريكاتوري ـ و مشكلات و فشارها و تنگناهايي كه داشتند، اما موضعي خصمانه نسب به مطبوعات بروز نداد به همين سبب در اين دور هم افزايش كمي و همكيفي را در مطبوعات كاريكاتوري تا حدي ميتوان ملاحظه كرد چنانچه پختگي كاريكاتور از آذربايجان تا حشراتالارض به مرور مشاهده ميشود. (كشكول، شمارههاي 31-1، 1325؛ حشراتالارض، شمارههاي 12-4، 1326؛ آذربايجان، شمارههاي 20-1، 1325).<br />
<br />
پس از خاموشي ادب تهران در ربيعالثاني 1324، روزنامة آذربايجان و پس از آن با فاصلة كمي كشكول، قاسمالاخبار (تهران 1325ق) و به ترتيب: تنبيه (تهران 1325) به مديريت معتضدالاطباء، گلستان سعادت (تهران 1325) به مديريت ميرزانصرالله، و آئينةغيبنما (تهران 1325) به مديريت سيدعبدالرحيم كاشاني انتشار يافتند. (گلستان سعاد، شمارههاي 10-1، 1325؛ آئينهغيبنما، شمارههاي 29-1، 1325؛ احمدي مونس، شمارة اول، ص19-14).<br />
<br />
در اول جماديالثاني روزنامة «وطن» (تهران 1325) به مديريت ميرزاهاشم محيط، به مطبوعات كاريكاتوري افزون گشت. روزنامة «عبرت» و «جهانآرا» و «نقش جهان» (اصفهان 1325ق) به مديريت اعتلاءالدوله، هر يك با كاريكاتوري منتشر شدند. شرافت (1326ق) به مديريت آسيدحسين و حشراتالارض در تهران انتشار يافتند.<br />
<br />
'''وضعيت مطبوعات كاريكاتور در دورههاي استبداد'''<br />
<br />
براي مطبوعات و بالاخص مطبوعات كاريكاتوري اين دروهاي غمافزاست، چرا كه عدهاي از روزنامهنگاران كشته و عدهاي نيز تبعيد و پراكنده شدند و ضربهاي جدي بر مطبوعات وارد شد چنانكه حشراتالارض تنها روزنامة كاريكاتوري بود در دورة استبداد منتشر ميشد كه آن هم در شوال 1326ق خاموش شد. (پروين، ج2، ص685-667؛ و صدرهاشمي، ج2، 217- 215؛ همان، ج4، ص5، 308).<br />
<br />
روزنامههاي زايندهرود و كشكول با نشر كاريكاتورهايشان در اصفهان از اوايل 1327ق ـ پس از فتح اصفهان ـ به چاپ رسيدند. ذكر اين نكته لازم است كه غالب روزنامههاي كاريكاتوري اوليه با چاپ سنگي منتشر ميشدند و به مرور با پيشرفت صنعت چاپ متحول گشتند. مطبوعات كاريكاتوري صدر مشروطيت غالباً سياسي بودند. تأثير رويدادهاي داخلي، خارجي و حتي مسائل بينالمللي در آن نيز ملاحظه ميكردند. كاريكاتورهاي روزنامههاي آذربايجان، حشراتالارض مخالفت با شاه، دربار و صاحبان قدرت بود، اما كاريكاتورهاي روزنامة كشكول از تنوع بيشتري برخوردار بود. نكتة مهم ديگر كاريكاتورهاي اوليه به همراه متن نوشتاري يا تشريح متني همراه بود، اما به مرور از نوشتار آنها كاسته شد. مسئلة حائز اهميت اين است كه علاوه بر كاهش تدريجي متن نوشتاري، كاريكاتورها نيز سادهتر و به سوي تكنيك و هنر بيشتر گام برميدارند. ديگر آنكه رشد و شكوفايي اين هنر در مطبوعات ايران در دورههاي مختلف، تابع شرايط مختلف بود و غالباً هميشه با ظهور تحولات سياسي ـ اجتماعي و آزاديهاي موقت همزمان بوده است. (پروين، ج2، ص685- 667).<br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
آذربايجان، شمارههاي 20- 1، 1325. <br />
<br />
حشراتالارض، شمارههاي 12- 4، 1326.<br />
<br />
كشكول، شمارههاي 31- 1، 1325.<br />
<br />
احمديمونس، داود. '''''كتاب فصل كاريكاتور'''''. تهران: ش اول، انتشارات روزنه، 1379.<br />
<br />
گلستان سعادت، شمارههاي 10- 1، 1325.<br />
<br />
آئينةغيبنما، شمارههاي 29- 1، 1325.<br />
<br />
پروين، ناصرالدين. '''''تاريخ روزنامهنگاري ايرانيان و ديگر پارسينويسان'''''. تهران: ج2، مركز نشر دانشگاهي، 1379.<br />
<br />
آرينپور، يحيي. '''''از صبا تا نيما'''''. تهران: ج 2، انتشارات زوار، 1379.<br />
<br />
كسروي، احمد. '''''تاريخ مشروطة ايران'''''. تهران: ج1، انتشارات اميركبير، 1357.<br />
<br />
'''''كاريكاتور در ايران'''''. مجلة تحقيقات روزنامهنگاري، ش9، 1346.<br />
<br />
مصاحب، '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. تهران: ج 2، بخش اول، انتشارات اميركبير، 1380.<br />
<br />
صدرهاشمي، محمد. '''''تاريخ جرائد و مجلات ايران'''''. اصفهان تهران: انتشارات كمال، 1364.<br />
<br />
'''''اسناد مطبوعات'''''. به كوشش كاوه بيات ـ مسعود كوهستانينژاد، انتشارات سازمان اسناد ملي ايران. تهران: 1372.<br />
<br />
'''''اسناد مطبوعات ايران''''' (1332- 1320). محسن روستايي ـ غلامرضا سلامي، ج1، سازمان اسناد ملي ايران، تهران: 1374.<br />
<br />
'''''اسناد مطبوعات ايران''''' (1332- 1320). غلامرضا سلامي ـ محسن روستايي، ج2و 3و 4، سازمان اسناد ملي ايران، تهران: 1377.<br />
<br />
'''''اسنادي از مطبوعات و احزاب دورة رضاشاه'''''. تهران: معاونت خدمات مديريت و اطلاعرساني دفتر رئيس جمهور، 1380.<br />
<br />
<br />
سعاد پیرا</div>
Samei