معتزله - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۰

2026-01-20T16:50:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	معتزله در نیمه‌ی نخست قرن دوم هجری در بصره تشکل یافت. بنیانگذار آن واصل‌بن عطاء (م ۱۳۱ق) از شاگردان حسن بصری بوده‌است. حسن بصری از بنیان‌گذاران فرقه‌ی قدریه است واصل در آغاز، عقیده‌ی قدریه داشت ولیکن بعداً با استاد خود مخالفت کرد و به همراه عمروبن‌عبید (م ۱۴۲ق) فرقه‌ی نوینی را بنیان نهاد<ref>رشاد، محمد. '''فلسفه از آغاز تاریخ''' . تهران: کتابخانه صدر، ۱۳۶۵، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>. ظاهراً وجه تسمیه‌ی این فرقه، گوشه گرفتن از حوزه‌ی درس استاد بوده‌است که به «معتزله» و «مکتب اعتزال» معروف شدند. معتزله دارای ۱۲ فرقه‌اند و در کل در دوحوزه‌ی کوفه به رهبری واصل‌بن‌عطا و در حوزه‌ی بغداد به رهبری بشربن‌معتمر و یارانش قرار داشتند. اصول اساسی باورهای معتزله در پنج دسته قرار می‌گیرد که از آنها به اصول پنج‌گانه‌ی «مذهب اعتزال» تعبیر می‌کنند:		معتزله در نیمه‌ی نخست قرن دوم هجری در بصره تشکل یافت. بنیانگذار آن واصل‌بن عطاء (م ۱۳۱ق) از شاگردان حسن بصری بوده‌است. حسن بصری از بنیان‌گذاران فرقه‌ی قدریه است واصل در آغاز، عقیده‌ی قدریه داشت ولیکن بعداً با استاد خود مخالفت کرد و به همراه عمروبن‌عبید (م ۱۴۲ق) فرقه‌ی نوینی را بنیان نهاد<ref>رشاد، محمد. '''فلسفه از آغاز تاریخ''' . تهران: کتابخانه صدر، ۱۳۶۵، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>. ظاهراً وجه تسمیه‌ی این فرقه، گوشه گرفتن از حوزه‌ی درس استاد بوده‌است که به «معتزله» و «مکتب اعتزال» معروف شدند. معتزله دارای ۱۲ فرقه‌اند و در کل در دوحوزه‌ی کوفه به رهبری واصل‌بن‌عطا و در حوزه‌ی بغداد به رهبری بشربن‌معتمر و یارانش قرار داشتند. اصول اساسی باورهای معتزله در پنج دسته قرار می‌گیرد که از آنها به اصول پنج‌گانه‌ی «مذهب اعتزال» تعبیر می‌کنند:

	# توحید؛ که اصلی‌ترین اصل [~~https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85~~ اسلام] است و معتزله، خود را اهل توحید می‌دانستند. با این عقیده که خداوند واحد است و هیچ چیز مثل او نیست. این دریافت از وجود الهی و توحید او به نفی صفات ألهی، مخلوق بودن [~~https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86~~ قرآن] و نفی هر گونه رؤیت خداوند منجرگردید؛		# توحید؛ که اصلی‌ترین اصل [[اسلام]] است و معتزله، خود را اهل توحید می‌دانستند. با این عقیده که خداوند واحد است و هیچ چیز مثل او نیست. این دریافت از وجود الهی و توحید او به نفی صفات ألهی، مخلوق بودن [[قرآن]] و نفی هر گونه رؤیت خداوند منجرگردید؛
	# عدل؛ که مستلزم اختیار و مسئولیت داشتن انسان است وگرنه ثواب و عقاب در آخرت بی‌معنا می‌گردد؛		# عدل؛ که مستلزم اختیار و مسئولیت داشتن انسان است وگرنه ثواب و عقاب در آخرت بی‌معنا می‌گردد؛
	# وعده و وعید که مستلزم اختیار و عدل الهی است و عدل الهی ایجاب می‌کند که به مؤمن وعده و به کافر وعید بدهد، لذا انسان، مسؤول اعمال خود در اجتماع است؛		# وعده و وعید که مستلزم اختیار و عدل الهی است و عدل الهی ایجاب می‌کند که به مؤمن وعده و به کافر وعید بدهد، لذا انسان، مسؤول اعمال خود در اجتماع است؛
خط ۷:		خط ۷:
	# امر به معروف و نهی از منکر که ناظر به اصول عدل و اختیار در رفتار اجتماعی است<ref>کوربن، هانری. '''تاریخ فلسفه‌ی اسلامی'''. تهران: کویر، ۱۳۸۸، ص ۱۵۹ - ۱۵۶.</ref>.		# امر به معروف و نهی از منکر که ناظر به اصول عدل و اختیار در رفتار اجتماعی است<ref>کوربن، هانری. '''تاریخ فلسفه‌ی اسلامی'''. تهران: کویر، ۱۳۸۸، ص ۱۵۹ - ۱۵۶.</ref>.

	از نظر معتزله صفات خداوند عین ذات او هستند و لاجرم او به ذاتش علیم است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص۵۸.</ref>. [~~https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86~~ قرآن] حادث و مخلوق است و درباره‌ی حسن و قبح اعمال معتقدند که عقل مستقلاً می‌تواند آنها را درک کند. در میان شاعران، گویا [~~https://iranology-e.ir/%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C~~ فردوسی] به اصول مذهب اعتزال، مبنی بر عدم رؤیت خداوند باور داشته‌است.		از نظر معتزله صفات خداوند عین ذات او هستند و لاجرم او به ذاتش علیم است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص۵۸.</ref>. [[قرآن]] حادث و مخلوق است و درباره‌ی حسن و قبح اعمال معتقدند که عقل مستقلاً می‌تواند آنها را درک کند. در میان شاعران، گویا [[فردوسی]] به اصول مذهب اعتزال، مبنی بر عدم رؤیت خداوند باور داشته‌است.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].

			== نویسنده مقاله ==
			احمد تمیم داری
			[[رده:تاریخ]]

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «معتزله در نیمه‌ی نخست قرن دوم هجری در بصره تشکل یافت. بنیانگذار آن واصل‌بن عطاء (م ۱۳۱ق) از شاگردان حسن بصری بوده‌است. حسن بصری از بنیان‌گذاران فرقه‌ی قدریه است واصل در آغاز، عقیده‌ی قدریه داشت ولیکن بعداً با استاد خود مخالفت کرد و به همراه...» ایجاد کرد

2026-01-20T16:48:54Z

صفحه‌ای تازه حاوی «معتزله در نیمه‌ی نخست قرن دوم هجری در بصره تشکل یافت. بنیانگذار آن واصل‌بن عطاء (م ۱۳۱ق) از شاگردان حسن بصری بوده‌است. حسن بصری از بنیان‌گذاران فرقه‌ی قدریه است واصل در آغاز، عقیده‌ی قدریه داشت ولیکن بعداً با استاد خود مخالفت کرد و به همراه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

معتزله در نیمه‌ی نخست قرن دوم هجری در بصره تشکل یافت. بنیانگذار آن واصل‌بن عطاء (م ۱۳۱ق) از شاگردان حسن بصری بوده‌است. حسن بصری از بنیان‌گذاران فرقه‌ی قدریه است واصل در آغاز، عقیده‌ی قدریه داشت ولیکن بعداً با استاد خود مخالفت کرد و به همراه عمروبن‌عبید (م ۱۴۲ق) فرقه‌ی نوینی را بنیان نهاد<ref>رشاد، محمد. '''فلسفه از آغاز تاریخ''' . تهران: کتابخانه صدر، ۱۳۶۵، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>. ظاهراً وجه تسمیه‌ی این فرقه، گوشه گرفتن از حوزه‌ی درس استاد بوده‌است که به «معتزله» و «مکتب اعتزال» معروف شدند. معتزله دارای ۱۲ فرقه‌اند و در کل در دوحوزه‌ی کوفه به رهبری واصل‌بن‌عطا و در حوزه‌ی بغداد به رهبری بشربن‌معتمر و یارانش قرار داشتند. اصول اساسی باورهای معتزله در پنج دسته قرار می‌گیرد که از آنها به اصول پنج‌گانه‌ی «مذهب اعتزال» تعبیر می‌کنند:

# توحید؛ که اصلی‌ترین اصل [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 اسلام] است و معتزله، خود را اهل توحید می‌دانستند. با این عقیده که خداوند واحد است و هیچ چیز مثل او نیست. این دریافت از وجود الهی و توحید او به نفی صفات ألهی، مخلوق بودن [https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 قرآن] و نفی هر گونه رؤیت خداوند منجرگردید؛
# عدل؛ که مستلزم اختیار و مسئولیت داشتن انسان است وگرنه ثواب و عقاب در آخرت بی‌معنا می‌گردد؛
# وعده و وعید که مستلزم اختیار و عدل الهی است و عدل الهی ایجاب می‌کند که به مؤمن وعده و به کافر وعید بدهد، لذا انسان، مسؤول اعمال خود در اجتماع است؛
# منزلة بین‌المنزلتین؛ معتزله معتقدند که گناه کبیره در منزلتی بین ایمان و کفر قرار دارد و مرتکب گناه کبیره کافر شمرده نمی‌شود؛
# امر به معروف و نهی از منکر که ناظر به اصول عدل و اختیار در رفتار اجتماعی است<ref>کوربن، هانری. '''تاریخ فلسفه‌ی اسلامی'''. تهران: کویر، ۱۳۸۸، ص ۱۵۹ - ۱۵۶.</ref>.

از نظر معتزله صفات خداوند عین ذات او هستند و لاجرم او به ذاتش علیم است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص۵۸.</ref>. [https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 قرآن] حادث و مخلوق است و درباره‌ی حسن و قبح اعمال معتقدند که عقل مستقلاً می‌تواند آنها را درک کند. در میان شاعران، گویا [https://iranology-e.ir/%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C فردوسی] به اصول مذهب اعتزال، مبنی بر عدم رؤیت خداوند باور داشته‌است.

== نیز نگاه کنید به ==
[[مکتب‌های فکری و فلسفی]]

[[کلام اسلامی]]

[[اشعریه]]

== مآخذ ==