https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8Cمقامه نویسی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T06:40:23Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=9985&oldid=prevSamei در ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۳2025-06-08T13:23:49Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=9985&oldid=9984">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=9984&oldid=prevSamei در ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۳2025-06-08T12:23:48Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقامهنویسی، یكی از گونههای نثر ادبی برای به نمایش گذاشتن مهارت لغوی نویسنده در قالب داستانهای كوتاه و سرگرمكننده طنزآمیز. </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقامهنویسی، یكی </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گونههای نثر ادبی </del>برای به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمایش گذاشتن مهارت لغوی نویسنده </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب داستانهای كوتاه و سرگرمكنندة طنزآمیز</del>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقامه را كاری لغوی به شمار آوردهاند كه بیش از داستان، در میان نوشتههای لغوی جای دارد<ref>طه، ندا. '''''ادبیات تطبیقی'''''. ترجمه زهرا خسروی، تهران: فرزان، 1380، ص 135.</ref>. مقامه در لغت به معانی مختلف از جمله مجلس، مجمع، موعظه، حدیث و حكایت آمده است.<sup>2</sup> </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لحاظ ادبی، مقامات به معنی روایات و افسانههایی است كه آنها را گرد آوردند و با عباراتی مسجّع و مقفّی و آهنگدار همراه با شعر و امثال و صنایع لفظی </ins>برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمعی بخوانند یا بنویسد و دیگران هم آنها را در انجمنها و مجالس خاص بخوانند و از آهنگ كلمات و اسجاع آن كه </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سجع طیر و تَغرید كبوتران و قُمریان شبیه است، لذّت و نشاط یابند.<sup>3</sup> این داستانها دو شخصیت ممتاز دارند كه یكی قهرمان اصلی و دیگری راوی است. این فنّ در سده 4 ق </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نثر عربی به كمال رسید</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>4</sup> </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقامه را كاری لغوی به شمار آوردهاند كه بیش از داستان، در میان نوشتههای لغوی جای دارد.<sup>1</sup> مقامه در لغت به معانی مختلف از جمله مجلس، مجمع، موعظه، حدیث و حكایت آمده است.<sup>2</sup> از لحاظ ادبی، مقامات به معنی روایات و افسانههایی است كه آنها را گرد آوردند و با عباراتی مسجّع و مقفّی و آهنگدار همراه با شعر و امثال و صنایع لفظی برای جمعی بخوانند یا بنویسد و دیگران هم آنها را در انجمنها و مجالس خاص بخوانند و از آهنگ كلمات و اسجاع آن كه به سجع طیر و تَغرید كبوتران و قُمریان شبیه است، لذّت و نشاط یابند.<sup>3</sup> این داستانها دو شخصیت ممتاز دارند كه یكی قهرمان اصلی و دیگری راوی است. این فنّ در سدة 4 ق در نثر عربی به كمال رسید.<sup>4</sup> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی بدیعالزمان همدانی (د 398ق / 1008م) را مبتكر فنّ مقامهنویسی به [[عربی]] دانستهاند، حال آنكه نخستین كسی كه داستانهای كوتاه و فكاهی و آراسته به صنایع لفظی را نوشته، ابن دُرَید (د 321ق / 933م) بوده است. منشاء این اشتباه آن است كه وی قصّههای خود را در این فنّ احادیث نامید، در حالی كه بدیعالزمان همدانی اصطلاح مقامات را برای حكایات خود برگزید. پس از ابن دُرَید، شاگرد او، ابنِ فارِس (د 395ق / 1005م) به این فنّ پرداخت. سپس بدیعالزمان روش استاد خود، ابن فارس را كامل كرد.<sup>5</sup> شمار مقامات [[فروزانفر، بدیع الزمان|بدیعالزمان]] را 400 گفتهاند، اما اینك جز 50 مقامه از وی در دست نیست. مقامات بدیعالزمان كه به مقامات بدیعی مشهورند، در كتابی به نام ''مقامات همدانی'' جمع و چاپ شدهاند. قهرمان داستان این مقامات، ابوالفتح اسكندری و راوی آن عیسی بن هشام نام دارند كه هر دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زاییده </ins>خیال مؤلف هستند. پس از بدیعالزمان، از آغاز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سده </ins>5 تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میانه سده </ins>14 ق حدود 80 نویسنده به عربی و زبانهای دیگر ـ جز فارسی ـ مقامه نوشتهاند. <sup>6</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی بدیعالزمان همدانی (د 398ق / 1008م) را مبتكر فنّ مقامهنویسی به [[عربی]] دانستهاند، حال آنكه نخستین كسی كه داستانهای كوتاه و فكاهی و آراسته به صنایع لفظی را نوشته، ابن دُرَید (د 321ق / 933م) بوده است. منشاء این اشتباه آن است كه وی قصّههای خود را در این فنّ احادیث نامید، در حالی كه بدیعالزمان همدانی اصطلاح مقامات را برای حكایات خود برگزید. پس از ابن دُرَید، شاگرد او، ابنِ فارِس (د 395ق / 1005م) به این فنّ پرداخت. سپس بدیعالزمان روش استاد خود، ابن فارس را كامل كرد.<sup>5</sup> شمار مقامات [[فروزانفر، بدیع الزمان|بدیعالزمان]] را 400 گفتهاند، اما اینك جز 50 مقامه از وی در دست نیست. مقامات بدیعالزمان كه به مقامات بدیعی مشهورند، در كتابی به نام ''مقامات همدانی'' جمع و چاپ شدهاند. قهرمان داستان این مقامات، ابوالفتح اسكندری و راوی آن عیسی بن هشام نام دارند كه هر دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زاییدة </del>خیال مؤلف هستند. پس از بدیعالزمان، از آغاز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدة </del>5 تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میانة سدة </del>14 ق حدود 80 نویسنده به عربی و زبانهای دیگر ـ جز فارسی ـ مقامه نوشتهاند. <sup>6</sup> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بزرگترین مقامهنویس پس از بدیعالزمان همدانی، ابومحمد قاسم بن علی الحریری (د 516ق / 1122م) صاحب مقامات حریری است. او فوت و فنّ كار بدیعالزمان را دریافت و اقتباس كرد و از جهاتی نیز مقامه را تكامل بخشید.<sup>7</sup> حریری كتابش را در 485ق آغاز كرد و در 504ق / 1110م آن را به پایان رسانید. از كثرت شروحی كه بر آن نوشتهاند، میتوان به ارزش و اهمیت آن پی برد.<sup>8</sup> راوی داستان او حارث بن همام و قهرمان اصلی داستان، ابوزید سروجی نام دارند. نثر حریری در مقامات او از دشوارترین نمونههای نثر مصنوع به شمار میرود، حال آنكه سبك بدیعالزمان همدانی عاری از تكلّف است.<sup>9</sup> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بزرگترین مقامهنویس پس از بدیعالزمان همدانی، ابومحمد قاسم بن علی الحریری (د 516ق / 1122م) صاحب مقامات حریری است. او فوت و فنّ كار بدیعالزمان را دریافت و اقتباس كرد و از جهاتی نیز مقامه را تكامل بخشید.<sup>7</sup> حریری كتابش را در 485ق آغاز كرد و در 504ق / 1110م آن را به پایان رسانید. از كثرت شروحی كه بر آن نوشتهاند، میتوان به ارزش و اهمیت آن پی برد.<sup>8</sup> راوی داستان او حارث بن همام و قهرمان اصلی داستان، ابوزید سروجی نام دارند. نثر حریری در مقامات او از دشوارترین نمونههای نثر مصنوع به شمار میرود، حال آنكه سبك بدیعالزمان همدانی عاری از تكلّف است.<sup>9</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مقامهنویسی به نثر فارسی در پی و به تقلید از مقامهنویسی عربی در ادبیات فارسی تداول یافت. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدة </del>6ق قاضی حمیدالدین بلخی مشهور به حمیدی (د 559ق / 1164م) ''مقامات حمیدی'' (ح 551 یا 552ق / 1156 یا 1157م) را به فارسی در 24 مقامه و به تقلید از ''مقامات همدانی'' و ''مقامات حریری'' به نگارش درآورد.<sup>10</sup> این مقامات را میتوان هم از لحاظ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیوة </del>نگارش كتاب و هم از لحاظ تقلید محتوا و مضامین از مقامهنویسی عربی و مقامات بدیعالزمان همدانی و حریری، تقلید مضاعف نامید.<sup>11</sup> پس از آن باید از ''مقامات امیری'' تألیف ادیبالممالك فراهانی یاد كرد كه یگانه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسخة </del>خطی آن در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابخانة </del>ادوارد براون[1] نگهداری میشود. برخی از محققان، ''گلستان'' سعدی، ''بهارستان'' جامی، ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روضة </del>خُلد'' مجد خوافی، ''تاریخ نگارستان'' قاضی احمد غفّاری، ''پریشان'' یا ''مقامات'' قاآنی و نمونهای از نوشتههای عبدالرزاق بیگ دنبلی و فاضل خان گروسی را نمونههایی از مقامهنویسی در فارسی دانستهاند.<sup>12</sup> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مقامهنویسی به نثر فارسی در پی و به تقلید از مقامهنویسی عربی در ادبیات فارسی تداول یافت. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سده </ins>6ق قاضی حمیدالدین بلخی مشهور به حمیدی (د 559ق / 1164م) ''مقامات حمیدی'' (ح 551 یا 552ق / 1156 یا 1157م) را به فارسی در 24 مقامه و به تقلید از ''مقامات همدانی'' و ''مقامات حریری'' به نگارش درآورد.<sup>10</sup> این مقامات را میتوان هم از لحاظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیوه </ins>نگارش كتاب و هم از لحاظ تقلید محتوا و مضامین از مقامهنویسی عربی و مقامات بدیعالزمان همدانی و حریری، تقلید مضاعف نامید.<sup>11</sup> پس از آن باید از ''مقامات امیری'' تألیف ادیبالممالك فراهانی یاد كرد كه یگانه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسخه </ins>خطی آن در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابخانه </ins>ادوارد براون[1] نگهداری میشود. برخی از محققان، ''گلستان'' سعدی، ''بهارستان'' جامی، ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روضه </ins>خُلد'' مجد خوافی، ''تاریخ نگارستان'' قاضی احمد غفّاری، ''پریشان'' یا ''مقامات'' قاآنی و نمونهای از نوشتههای عبدالرزاق بیگ دنبلی و فاضل خان گروسی را نمونههایی از مقامهنویسی در فارسی دانستهاند.<sup>12</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:'''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:'''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. طه، ندا. '''''ادبیات تطبیقی'''''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة </del>زهرا خسروی، تهران: فرزان، 1380، ص 135.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. طه، ندا. '''''ادبیات تطبیقی'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه </ins>زهرا خسروی، تهران: فرزان، 1380، ص 135.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. رزمجو، حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 189.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. رزمجو، حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 189.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l19">خط ۱۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. بهار (ملكالشعرا)، محمدتقی. '''''سبك شناسی'''''. تهران: كتابهای پرستو، چ 4، 1356، ج 2، ص 325.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. بهار (ملكالشعرا)، محمدتقی. '''''سبك شناسی'''''. تهران: كتابهای پرستو، چ 4، 1356، ج 2، ص 325.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامة </del>ادبی فارسی'''''؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامة </del>ادب فارسی 2. به كوشش حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات، 1376، ص 1261.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامه </ins>ادبی فارسی'''''؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه </ins>ادب فارسی 2. به كوشش حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات، 1376، ص 1261.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. ابراهیمی حریری، فارس. '''''مقامهنویسی در ادبیات فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1346، ص 22، 23، 24.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. ابراهیمی حریری، فارس. '''''مقامهنویسی در ادبیات فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1346، ص 22، 23، 24.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامة </del>ادبی فارسی'''''؛ همان، ص 1262.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامه </ins>ادبی فارسی'''''؛ همان، ص 1262.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>7. ذكاوتی قراگزلو، علی رضا. '''''بدیعالزمان همدانی و مقاماتنویسی'''''. تهران: انتشارات اطلاعات، چ 1، 1364، ص 55 و 56.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>7. ذكاوتی قراگزلو، علی رضا. '''''بدیعالزمان همدانی و مقاماتنویسی'''''. تهران: انتشارات اطلاعات، چ 1، 1364، ص 55 و 56.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>11. محمودی بلخی (حمیدی)، حمیدالدین ابوبكر. '''''مقامات حمیدی'''''. به كوشش رضا انزابی نژاد، تهران: مركز نشر دانشگاهی، چ 1، 1365، ص 10.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>11. محمودی بلخی (حمیدی)، حمیدالدین ابوبكر. '''''مقامات حمیدی'''''. به كوشش رضا انزابی نژاد، تهران: مركز نشر دانشگاهی، چ 1، 1365، ص 10.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>12. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامة </del>ادبی فارسی'''''. همان، ص 1263.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>12. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگنامه </ins>ادبی فارسی'''''. همان، ص 1263.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----[1]. E. Browne </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----[1]. E. Browne </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=9888&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی « مقامهنویسی، یكی از گونههای نثر ادبی برای به نمایش گذاشتن مهارت لغوی نویسنده در قالب داستانهای كوتاه و سرگرمكنندة طنزآمیز. مقامه را كاری لغوی به شمار آوردهاند كه بیش از داستان، در میان نوشتههای لغوی جای دارد.<sup>1</sup> مقامه در لغت به...» ایجاد کرد2025-06-07T19:21:46Z<p>صفحهای تازه حاوی « مقامهنویسی، یكی از گونههای نثر ادبی برای به نمایش گذاشتن مهارت لغوی نویسنده در قالب داستانهای كوتاه و سرگرمكنندة طنزآمیز. مقامه را كاری لغوی به شمار آوردهاند كه بیش از داستان، در میان نوشتههای لغوی جای دارد.<sup>1</sup> مقامه در لغت به...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
<br />
مقامهنویسی، یكی از گونههای نثر ادبی برای به نمایش گذاشتن مهارت لغوی نویسنده در قالب داستانهای كوتاه و سرگرمكنندة طنزآمیز. <br />
<br />
مقامه را كاری لغوی به شمار آوردهاند كه بیش از داستان، در میان نوشتههای لغوی جای دارد.<sup>1</sup> مقامه در لغت به معانی مختلف از جمله مجلس، مجمع، موعظه، حدیث و حكایت آمده است.<sup>2</sup> از لحاظ ادبی، مقامات به معنی روایات و افسانههایی است كه آنها را گرد آوردند و با عباراتی مسجّع و مقفّی و آهنگدار همراه با شعر و امثال و صنایع لفظی برای جمعی بخوانند یا بنویسد و دیگران هم آنها را در انجمنها و مجالس خاص بخوانند و از آهنگ كلمات و اسجاع آن كه به سجع طیر و تَغرید كبوتران و قُمریان شبیه است، لذّت و نشاط یابند.<sup>3</sup> این داستانها دو شخصیت ممتاز دارند كه یكی قهرمان اصلی و دیگری راوی است. این فنّ در سدة 4 ق در نثر عربی به كمال رسید.<sup>4</sup> <br />
<br />
برخی بدیعالزمان همدانی (د 398ق / 1008م) را مبتكر فنّ مقامهنویسی به [[عربی]] دانستهاند، حال آنكه نخستین كسی كه داستانهای كوتاه و فكاهی و آراسته به صنایع لفظی را نوشته، ابن دُرَید (د 321ق / 933م) بوده است. منشاء این اشتباه آن است كه وی قصّههای خود را در این فنّ احادیث نامید، در حالی كه بدیعالزمان همدانی اصطلاح مقامات را برای حكایات خود برگزید. پس از ابن دُرَید، شاگرد او، ابنِ فارِس (د 395ق / 1005م) به این فنّ پرداخت. سپس بدیعالزمان روش استاد خود، ابن فارس را كامل كرد.<sup>5</sup> شمار مقامات [[فروزانفر، بدیع الزمان|بدیعالزمان]] را 400 گفتهاند، اما اینك جز 50 مقامه از وی در دست نیست. مقامات بدیعالزمان كه به مقامات بدیعی مشهورند، در كتابی به نام ''مقامات همدانی'' جمع و چاپ شدهاند. قهرمان داستان این مقامات، ابوالفتح اسكندری و راوی آن عیسی بن هشام نام دارند كه هر دو زاییدة خیال مؤلف هستند. پس از بدیعالزمان، از آغاز سدة 5 تا میانة سدة 14 ق حدود 80 نویسنده به عربی و زبانهای دیگر ـ جز فارسی ـ مقامه نوشتهاند. <sup>6</sup> <br />
<br />
بزرگترین مقامهنویس پس از بدیعالزمان همدانی، ابومحمد قاسم بن علی الحریری (د 516ق / 1122م) صاحب مقامات حریری است. او فوت و فنّ كار بدیعالزمان را دریافت و اقتباس كرد و از جهاتی نیز مقامه را تكامل بخشید.<sup>7</sup> حریری كتابش را در 485ق آغاز كرد و در 504ق / 1110م آن را به پایان رسانید. از كثرت شروحی كه بر آن نوشتهاند، میتوان به ارزش و اهمیت آن پی برد.<sup>8</sup> راوی داستان او حارث بن همام و قهرمان اصلی داستان، ابوزید سروجی نام دارند. نثر حریری در مقامات او از دشوارترین نمونههای نثر مصنوع به شمار میرود، حال آنكه سبك بدیعالزمان همدانی عاری از تكلّف است.<sup>9</sup> <br />
<br />
مقامهنویسی به نثر فارسی در پی و به تقلید از مقامهنویسی عربی در ادبیات فارسی تداول یافت. در سدة 6ق قاضی حمیدالدین بلخی مشهور به حمیدی (د 559ق / 1164م) ''مقامات حمیدی'' (ح 551 یا 552ق / 1156 یا 1157م) را به فارسی در 24 مقامه و به تقلید از ''مقامات همدانی'' و ''مقامات حریری'' به نگارش درآورد.<sup>10</sup> این مقامات را میتوان هم از لحاظ شیوة نگارش كتاب و هم از لحاظ تقلید محتوا و مضامین از مقامهنویسی عربی و مقامات بدیعالزمان همدانی و حریری، تقلید مضاعف نامید.<sup>11</sup> پس از آن باید از ''مقامات امیری'' تألیف ادیبالممالك فراهانی یاد كرد كه یگانه نسخة خطی آن در كتابخانة ادوارد براون[1] نگهداری میشود. برخی از محققان، ''گلستان'' سعدی، ''بهارستان'' جامی، ''روضة خُلد'' مجد خوافی، ''تاریخ نگارستان'' قاضی احمد غفّاری، ''پریشان'' یا ''مقامات'' قاآنی و نمونهای از نوشتههای عبدالرزاق بیگ دنبلی و فاضل خان گروسی را نمونههایی از مقامهنویسی در فارسی دانستهاند.<sup>12</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. طه، ندا. '''''ادبیات تطبیقی'''''. ترجمة زهرا خسروی، تهران: فرزان، 1380، ص 135.<br />
<br />
2. رزمجو، حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 189.<br />
<br />
3. بهار (ملكالشعرا)، محمدتقی. '''''سبك شناسی'''''. تهران: كتابهای پرستو، چ 4، 1356، ج 2، ص 325.<br />
<br />
4. '''''فرهنگنامة ادبی فارسی'''''؛ دانشنامة ادب فارسی 2. به كوشش حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات، 1376، ص 1261.<br />
<br />
5. ابراهیمی حریری، فارس. '''''مقامهنویسی در ادبیات فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1346، ص 22، 23، 24.<br />
<br />
6. '''''فرهنگنامة ادبی فارسی'''''؛ همان، ص 1262.<br />
<br />
7. ذكاوتی قراگزلو، علی رضا. '''''بدیعالزمان همدانی و مقاماتنویسی'''''. تهران: انتشارات اطلاعات، چ 1، 1364، ص 55 و 56.<br />
<br />
8. رادفر، ابوالقاسم و افتخارجوادی، علاءالدین. '''''فرهنگ مقامات حریری'''''. تهران: پازینه، 1382، ص ح (مقدمه).<br />
<br />
9. ابراهیمی حریری. '''''همان'''''. ص 32 و 33.<br />
<br />
10. رستگار فسایی، منصور. '''''انواع نثر فارسی'''''. تهران: سمت، چ 1، 1380، ص 453.<br />
<br />
11. محمودی بلخی (حمیدی)، حمیدالدین ابوبكر. '''''مقامات حمیدی'''''. به كوشش رضا انزابی نژاد، تهران: مركز نشر دانشگاهی، چ 1، 1365، ص 10.<br />
<br />
12. '''''فرهنگنامة ادبی فارسی'''''. همان، ص 1263.<br />
----[1]. E. Browne <br />
<br />
ابوالقاسم رادفر</div>Samei