مندائی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei: /* نویسنده مقاله */

2025-05-08T18:34:56Z

نویسنده مقاله

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۴
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

			== پیوند به بیرون ==
			مندائیان، سایت [https://fa.wikishia.net ویکی شیعه] ، قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/ view/صابئین/https://fa.wikishia.net]

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	فریار اخلاقی		فریار اخلاقی
			[[رده:تاریخ]]
	~~== پیوند به بیرون ==~~		[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]
	~~مندائیان، سایت~~ [~~https~~:~~//fa.wikishia.net ویکی شیعه~~] ~~، قابل بازیابی از~~ [~~https~~:~~//fa.wikishia.net/ view/صابئین/https://fa.wikishia.net~~]		[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
	[[~~index.php?title=~~رده:~~ادیان~~ و ~~مذاهب~~]]		[[رده:زبان شناسی]]
	[[~~index.php?title=~~رده:~~ادیان~~]]

Samei: /* نیز نگاه کنید به */

2025-05-08T16:51:02Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۱
خط ۱۹:		خط ۱۹:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
	~~[[مندائی، دین]]~~

	[[مانی]]		* [[مندائی، دین]]
			* [[مانی]]
	[[زرتشت]]		* [[زرتشت]]

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==
خط ۳۶:		خط ۳۵:
	== پیوند به بیرون ==		== پیوند به بیرون ==
	مندائیان، سایت [https://fa.wikishia.net ویکی شیعه] ، قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/ view/صابئین/https://fa.wikishia.net]		مندائیان، سایت [https://fa.wikishia.net ویکی شیعه] ، قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/ view/صابئین/https://fa.wikishia.net]
	[[رده:ادیان و مذاهب]]		[[index.php?title=رده:ادیان و مذاهب]]
	[[رده:ادیان]]		[[index.php?title=رده:ادیان]]

Karimian در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۲

2025-05-07T19:22:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۲
خط ۳:		خط ۳:

	مندائیان قومی هستند با قدمت حدود 1700 یا 1800 سال<ref name=":0" /> با دینی مستقل که در زمره مذاهب گنوسی است<ref name=":1"> مصاحب، غلامحسین. 1374، '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ج2، بخش1، ص2418.</ref> و عناصری از ادیان مسیحی و کلیمی دارد و به دلیل مجاورت جغرافیایی، از دین‌های ایرانی نیز تأثیر پذیرفته است<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", '''''Encyclopedia of Religion''''', edited by Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5634.</ref>.		مندائیان قومی هستند با قدمت حدود 1700 یا 1800 سال<ref name=":0" /> با دینی مستقل که در زمره مذاهب گنوسی است<ref name=":1"> مصاحب، غلامحسین. 1374، '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ج2، بخش1، ص2418.</ref> و عناصری از ادیان مسیحی و کلیمی دارد و به دلیل مجاورت جغرافیایی، از دین‌های ایرانی نیز تأثیر پذیرفته است<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", '''''Encyclopedia of Religion''''', edited by Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5634.</ref>.
			[[پرونده:درفش؛ نماد دین مندائی.jpg\|بندانگشتی\|درفش؛ نماد دین مندائی، برگرفته از سایت ویکی شیعه،قابل بازیابی از[https://fa.wikishia.net/view/صابئین https://fa.wikishia.net]]]
	این قوم امروزه ـ به طور عمده در جنوب عراق (به ویژه در شهر بصره) و در جنوب غربی ایران در [[استان خوزستان]] (به ویژه در شهرهای اهواز)، آبادان، خرمشهر و سربندر) سکونت دارند<ref name=":1" /><ref>برنجی، سلیم. 1367، '''''قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی'''''. تهران: دنیای کتاب، ص83.</ref>.		این قوم امروزه ـ به طور عمده در جنوب عراق (به ویژه در شهر بصره) و در جنوب غربی ایران در [[استان خوزستان]] (به ویژه در شهرهای اهواز)، آبادان، خرمشهر و سربندر) سکونت دارند<ref name=":1" /><ref>برنجی، سلیم. 1367، '''''قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی'''''. تهران: دنیای کتاب، ص83.</ref>.

	~~«مندائی»،~~ نامی که مندائیان غالباً برای نامیدن خود و زبانشان به کار می‌برند، مشتق از واژه آرامی «مَندا» به معنای «معرفت» است. امروزه تعداد بسیار اندکی از این جمعیت که به طور عمده روحانیان مندائی و خانواده آنان هستند به این زبان تکلم می‌کنند<ref name=":2">عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص255.</ref> (حدود 500 نفر)<ref name=":3">برگرفته از [https://www.ethnologue.com On web:www.Ethnologue.com]</ref> و مندائی برای سایر مندائیان فقط زبان انجام مناسک دینی است. زبان مندائی دو گونه دارد، یکی مندائی کلاسیک( Classical Mandaic) و دیگری مندائی نو(Modern Mandaic). مندائی کلاسیک زبان متون دینی و مندائی نو زبان محاوره عده قلیلی از مندائیان است. به دلایل تاریخی و جغرافیایی، مندائی کلاسیک در طول زمان از زبان‌های عربی و فارسی تأثیر پذیرفته و به تدریج در سطح واج‌ها و واژگان دچار تغییر شده است. پیدایش برخی واج‌های حلقی، مثلاً واج /?/ که در عربی موجود است و نیز برخی واج‌های ویژه فارسی، مثلاً واج /ž/ در مندائی نو نتیجه همین تأثیر است<ref name=":2" />. مندائی نو بسته به مکان رواج دارای چند گویش از جمله اهوازی، شوشتری و مندائیِ عراق است که تفاوت‌های اندکی با هم دارند<ref name=":3" /><ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 312 – 313.</ref>. نظام آوایی مندائی نو از مندائی کلاسیک به مراتب پیچیده‌تر است و 32 همخوان، 12 واکه ساده و 6 واکه مرکب را در بر می‌گیرد<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 29.</ref>.		«[[مندائی]]»، نامی که مندائیان غالباً برای نامیدن خود و زبانشان به کار می‌برند، مشتق از واژه آرامی «مَندا» به معنای «معرفت» است. امروزه تعداد بسیار اندکی از این جمعیت که به طور عمده روحانیان مندائی و خانواده آنان هستند به این زبان تکلم می‌کنند<ref name=":2">عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص255.</ref> (حدود 500 نفر)<ref name=":3">برگرفته از [https://www.ethnologue.com On web:www.Ethnologue.com]</ref> و مندائی برای سایر مندائیان فقط زبان انجام مناسک دینی است. زبان [[مندائی]] دو گونه دارد، یکی مندائی کلاسیک( Classical Mandaic) و دیگری مندائی نو(Modern Mandaic). مندائی کلاسیک زبان متون دینی و مندائی نو زبان محاوره عده قلیلی از مندائیان است. به دلایل تاریخی و جغرافیایی، مندائی کلاسیک در طول زمان از زبان‌های عربی و فارسی تأثیر پذیرفته و به تدریج در سطح واج‌ها و واژگان دچار تغییر شده است. پیدایش برخی واج‌های حلقی، مثلاً واج /?/ که در عربی موجود است و نیز برخی واج‌های ویژه فارسی، مثلاً واج /ž/ در مندائی نو نتیجه همین تأثیر است<ref name=":2" />. مندائی نو بسته به مکان رواج دارای چند گویش از جمله اهوازی، شوشتری و مندائیِ عراق است که تفاوت‌های اندکی با هم دارند<ref name=":3" /><ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 312 – 313.</ref>. نظام آوایی مندائی نو از مندائی کلاسیک به مراتب پیچیده‌تر است و 32 همخوان، 12 واکه ساده و 6 واکه مرکب را در بر می‌گیرد<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 29.</ref>.

	مندائی دو جنس دستوری مذکر و مؤنث، دو شمار مفرد و جمع و سه حالت مطلق(absolutus)، مرکب(constructus) و تأکیدی(emphaticus) دارد و اسم در آن بسته به این موارد با ساختی مشابه سایر گویش‌های آرامی صرف می‌شود<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 206.</ref>. اما صرف اسامی از نظر حالت‌های فاعلی، مفعولی و اضافی در این زبان و دیگر اعضاء شاخه شمال غربی خانواده زبان‌های سامی از بین رفته است<ref>campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages'''''. London & New York: Routledge, p. 1470.</ref>. در ترکیبات اضافی و وصفی، مضاف‌الیه و صفت بعد از اسم قرار می‌گیرند و با حرف ربط به آن متصل می‌شوند. به عنوان نمونه:<ref>عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257.</ref>		مندائی دو جنس دستوری مذکر و مؤنث، دو شمار مفرد و جمع و سه حالت مطلق(absolutus)، مرکب(constructus) و تأکیدی(emphaticus) دارد و اسم در آن بسته به این موارد با ساختی مشابه سایر گویش‌های آرامی صرف می‌شود<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 206.</ref>. اما صرف اسامی از نظر حالت‌های فاعلی، مفعولی و اضافی در این زبان و دیگر اعضاء شاخه شمال غربی خانواده زبان‌های سامی از بین رفته است<ref>campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages'''''. London & New York: Routledge, p. 1470.</ref>. در ترکیبات اضافی و وصفی، مضاف‌الیه و صفت بعد از اسم قرار می‌گیرند و با حرف ربط به آن متصل می‌شوند. به عنوان نمونه:<ref>عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257.</ref>
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	«بوی خوش» riha zed basem		«بوی خوش» riha zed basem

	ترتیب قرار گرفتن ارکان جمله در جملات فعلی(verbal sentence)[[مندائی]] تا حد زیادی آزاد است و معمولاً واژه مؤکد در آغاز جمله قرار می‌گیرد، هر چند معمول‌ترین جایگاه نهاد، پیش از فعل و معمول‌ترین جایگاه مفعول پس از فعل است<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 443.</ref>. بنابراین، الگوی نحوی غالب در جمله‌های پایه به صورت: فاعل ـ فعل ـ مفعول است. خط مندائی که وسیله کتابت مندائی کلاسیک بوده، مشتق از خط آرامی است و در قرن اول هجری شمسی (قرن هفتم میلادی) در منطقه بصره ایجاد شده است<ref>Coulmas, Florian. 1999. '''''The Black well Encyclopedia of Writing Systems'''''. Oxford: Black well. P.</ref>. الفبای مندائی 23 حرف دارد و از راست به چپ نوشته می‌شود <ref>برنجی، سلیم. 1367، '''''قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی'''''. تهران: دنیای کتاب، ص89.</ref>و حروف آن جز در مواردی خاص، به یکدیگر می‌چسبند. ویژگی منحصر به فرد خط مندائی درمیان خطوط آرامی آن است که هر واکه نویسه مجزای خود را دارد و برای خواندن صحیح واژه‌ها نیازی به استفاده از علائم زیر و زبری نیست<ref>Healey, John. F. 1996. The Early Alphabet", '''''Reading The Past: Ancien Writing from Cuneiform to the Alphabet'''''. Introduced by J. T. Hooker. Great Britain: British Museum Press, P. 240.</ref>. البته تناظر یک به یک بین واج‌ها و نویسه‌های خط مندائی وجود ندارد گاهی خواندن صحیح یک واژه نیازمند آشنایی قبلی با تلفظ صحیح آن است<ref>عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257- 256.</ref>. امروزه از این خط تنها در نگارش متون دینی استفاده می‌شود و در موارد دیگر زبان مندائی را با حروف فارسی ـ عربی می‌نویسند<ref name=":4">عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص260.</ref>.		ترتیب قرار گرفتن ارکان جمله در جملات فعلی(verbal sentence)[[مندائی]] تا حد زیادی آزاد است و معمولاً واژه مؤکد در آغاز جمله قرار می‌گیرد، هر چند معمول‌ترین جایگاه نهاد، پیش از فعل و معمول‌ترین جایگاه مفعول پس از فعل است<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 443.</ref>. بنابراین، الگوی نحوی غالب در جمله‌های پایه به صورت: فاعل ـ فعل ـ مفعول است. خط مندائی که وسیله کتابت مندائی کلاسیک بوده، مشتق از خط آرامی است و در قرن اول هجری شمسی (قرن هفتم میلادی) در منطقه بصره ایجاد شده است<ref>Coulmas, Florian. 1999. '''''The Black well Encyclopedia of Writing Systems'''''. Oxford: Black well. P.</ref>. الفبای مندائی 23 حرف دارد و از راست به چپ نوشته می‌شود <ref>برنجی، سلیم. 1367، '''''قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی'''''. تهران: دنیای کتاب، ص89.</ref>و حروف آن جز در مواردی خاص، به یکدیگر می‌چسبند. ویژگی منحصر به فرد خط مندائی درمیان خطوط آرامی آن است که هر واکه نویسه مجزای خود را دارد و برای خواندن صحیح واژه‌ها نیازی به استفاده از علائم زیر و زبری نیست<ref>Healey, John. F. 1996. The Early Alphabet", '''''Reading The Past: Ancien Writing from Cuneiform to the Alphabet'''''. Introduced by J. T. Hooker. Great Britain: British Museum Press, P. 240.</ref>. البته تناظر یک به یک بین واج‌ها و نویسه‌های خط [[مندائی]] وجود ندارد گاهی خواندن صحیح یک واژه نیازمند آشنایی قبلی با تلفظ صحیح آن است<ref>عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257- 256.</ref>. امروزه از این خط تنها در نگارش متون دینی استفاده می‌شود و در موارد دیگر زبان [[مندائی]] را با حروف فارسی ـ عربی می‌نویسند<ref name=":4">عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص260.</ref>.

	ادبیات مندائی که صرفاً به دوره کلاسیک این زبان مربوط می‌شود<ref>برگرفته از [https://mandaean.world On web: www.mandaeanworld.com]</ref> شامل متونی دینی است که به لحاظ اهمیت در یک مرتبه قرار نمی‌گیرند. تعیین دقیق قدمت ادبیات مندائی به دلیل نبود شواهد تاریخی امکان‌پذیر نیست<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5638.</ref> اما به هر حال نمی‌توان آن را به پیش از هزاره اول میلادی منسوب کرد<ref>Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.</ref>.کتاب مقدس مندائیان «گنزا ربّا» /genza ræbba/ به دو بخش راست و چپ تقسیم می‌شود<ref name=":4" /><ref>Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.</ref>. گنزای راست منثور و بخش عمده گنزای چپ منظوم است<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5635.</ref>. (← مندایی، دین) سایر متون مندائی به تعالیم دینی و نیز روش‌های اجرای مناسک مربوط می‌شود<ref name=":4" />. که هنوز به چاپ نرسیده و در صورت لزوم نسخه‌های دست‌نویس از آن‌ها تهیه می‌شود<ref>Drower, E. S. 1962. '''''The Mandaeans of Iraq and Iran'''''. Leiden: E. J. Brill, P. 20.</ref>.		ادبیات مندائی که صرفاً به دوره کلاسیک این زبان مربوط می‌شود<ref>برگرفته از [https://mandaean.world On web: www.mandaeanworld.com]</ref> شامل متونی دینی است که به لحاظ اهمیت در یک مرتبه قرار نمی‌گیرند. تعیین دقیق قدمت ادبیات [[مندائی]] به دلیل نبود شواهد تاریخی امکان‌پذیر نیست<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5638.</ref> اما به هر حال نمی‌توان آن را به پیش از هزاره اول میلادی منسوب کرد<ref>Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.</ref>.کتاب مقدس مندائیان «گنزا ربّا» /genza ræbba/ به دو بخش راست و چپ تقسیم می‌شود<ref name=":4" /><ref>Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.</ref>. گنزای راست منثور و بخش عمده گنزای چپ منظوم است<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5635.</ref>. (← مندایی، دین) سایر متون [[مندائی]] به تعالیم دینی و نیز روش‌های اجرای مناسک مربوط می‌شود<ref name=":4" />. که هنوز به چاپ نرسیده و در صورت لزوم نسخه‌های دست‌نویس از آن‌ها تهیه می‌شود<ref>Drower, E. S. 1962. '''''The Mandaeans of Iraq and Iran'''''. Leiden: E. J. Brill, P. 20.</ref>.

	امروزه مندائی نو به علت قلت گویشوران و نیز افزایش فشار دو زبان فارسی و عربی در معرض نابودی است.		امروزه [[مندائی]] نو به علت قلت گویشوران و نیز افزایش فشار دو زبان فارسی و عربی در معرض نابودی است.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۲۶:		خط ۲۶:

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

			== نویسنده مقاله ==
			فریار اخلاقی


	~~فریار اخلاقی~~		== پیوند به بیرون ==
			مندائیان، سایت [https://fa.wikishia.net ویکی شیعه] ، قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/ view/صابئین/https://fa.wikishia.net]
			[[رده:ادیان و مذاهب]]
			[[رده:ادیان]]

Karimian در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۱۴

2025-05-07T19:14:37Z

نمایش تغییرات

Samei در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۵

2025-05-05T07:55:16Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « '''مندائي/ mændaηi/،''' از شاخة شمال غربي خانوادة زبان‌هاي سامي¹ و در كنار سرياني و بابلي متأخر [1] يكي از گونه‌هاي آرامي شرقي است.² مندائيان قومي هستند با قدمت حدود 1700 يا 1800 سال³ با ديني مستقل كه در زمرة مذاهب گنوسي است⁴ و عنا...» ایجاد کرد

2024-08-12T14:21:43Z

صفحه‌ای تازه حاوی « '''مندائي/ mændaηi/،''' از شاخة شمال غربي خانوادة زبان‌هاي سامي1 و در كنار سرياني و بابلي متأخر [1] يكي از گونه‌هاي آرامي شرقي است.2 مندائيان قومي هستند با قدمت حدود 1700 يا 1800 سال3 با ديني مستقل كه در زمرة مذاهب گنوسي است4 و عنا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''مندائي/ mændaηi/،''' از شاخة شمال غربي خانوادة زبان‌هاي سامي1 و در كنار سرياني و بابلي متأخر [1] يكي از گونه‌هاي آرامي شرقي است.2

مندائيان قومي هستند با قدمت حدود 1700 يا 1800 سال3 با ديني مستقل كه در زمرة مذاهب گنوسي است4 و عناصري از اديان مسيحي و كليمي دارد و به دليل مجاورت جغرافيايي، از دين‌هاي ايراني نيز تأثير پذيرفته است.5

اين قوم امروزه ـ به طور عمده در جنوب عراق (به ويژه در شهر بصره) و در جنوب غربي ايران در استان خوزستان (به ويژه در شهرهاي اهواز)، آبادان، خرمشهر و سربندر) سكونت دارند.7و6

«مندائي»، نامي كه مندائيان غالباً براي ناميدن خود و زبانشان به كار مي‌برند، مشتق از واژة آرامي «مَندا» به معناي «معرفت» است. امروزه تعداد بسيار اندكي از اين جمعيت كه به طور عمده روحانيان مندائي و خانوادة آنان هستند به اين زبان تكلم مي‌كنند8 (حدود 500 نفر)9 و مندائي براي ساير مندائيان فقط زبان انجام مناسك ديني است. زبان مندائي دو گونه دارد، يكي مندائي كلاسيك[2] و ديگري مندائي نو[3]. مندائي كلاسيك زبان متون ديني و مندائي نو زبان محاورة عدة قليلي از مندائيان است. به دلايل تاريخي و جغرافيايي، مندائي كلاسيك در طول زمان از زبان‌هاي عربي و فارسي تأثير پذيرفته و به تدريج در سطح واج‌ها و واژگان دچار تغيير شده است. پيدايش برخي واج‌هاي حلقي، مثلاً واج /?/ كه در عربي موجود است و نيز برخي واج‌هاي ويژة فارسي، مثلاً واج /ž/ در مندائي نو نتيجة همين تأثير است.10 مندائي نو بسته به مكان رواج داراي چند گويش از جمله اهوازي، شوشتري و مندائيِ عراق است كه تفاوت‌هاي اندكي با هم دارند.11و12 نظام آوايي مندائي نو از مندائي كلاسيك به مراتب پيچيده‌تر است و 32 همخوان، 12 واكة ساده و 6 واكة مركب را در بر مي‌گيرد.13

مندائي دو جنس دستوري مذكر و مؤنث، دو شمار مفرد و جمع و سه حالت مطلق[4]، مركب[5] و تأكيدي[6] دارد و اسم در آن بسته به اين موارد با ساختي مشابه ساير گويش‌هاي آرامي صرف مي‌شود.14 اما صرف اسامي از نظر حالت‌هاي فاعلي، مفعولي و اضافي در اين زبان و ديگر اعضاء شاخة شمال غربي خانوادة زبان‌هاي سامي از بين رفته است.15 در تركيبات اضافي و وصفي، مضاف‌اليه و صفت بعد از اسم قرار مي‌گيرند و با حرف ربط به آن متصل مي‌شوند. به عنوان نمونه:16

«بوي خوش» riha zed basem

ترتيب قرار گرفتن اركان جمله در جملات فعلي[7] مندائي تا حد زيادي آزاد است و معمولاً واژة مؤكد در آغاز جمله قرار مي‌گيرد، هر چند معمول‌ترين جايگاه نهاد، پيش از فعل و معمول‌ترين جايگاه مفعول پس از فعل است.17 بنابراين، الگوي نحوي غالب در جمله‌هاي پايه به صورت: فاعل ـ فعل ـ مفعول است. خط مندائي كه وسيلة كتابت مندائي كلاسيك بوده، مشتق از خط آرامي است و در قرن اول هجري شمسي (قرن هفتم ميلادي) در منطقة بصره ايجاد شده است.18 الفباي مندائي 23 حرف دارد و از راست به چپ نوشته مي‌شود19 و حروف آن جز در مواردي خاص، به يكديگر مي‌چسبند. ويژگي منحصر به فرد خط مندائي درميان خطوط آرامي آن است كه هر واكه نويسة مجزاي خود را دارد و براي خواندن صحيح واژه‌ها نيازي به استفاده از علائم زير و زبري نيست.20 البته تناظر يك به يك بين واج‌ها و نويسه‌هاي خط مندائي وجود ندارد گاهي خواندن صحيح يك واژه نيازمند آشنايي قبلي با تلفظ صحيح آن است.21 امروزه از اين خط تنها در نگارش متون ديني استفاده مي‌شود و در موارد ديگر زبان مندائي را با حروف فارسي ـ عربي مي‌نويسند.22

ادبيات مندائي كه صرفاً به دورة كلاسيك اين زبان مربوط مي‌شود23 شامل متوني ديني است كه به لحاظ اهميت در يك مرتبه قرار نمي‌گيرند. تعيين دقيق قدمت ادبيات مندائي به دليل نبود شواهد تاريخي امكان‌پذير نيست24 اما به هر حال نمي‌توان آن را به پيش از هزارة اول ميلادي منسوب كرد.25 كتاب مقدس مندائيان «گنزا ربّا» /genza ræbba/ به دو بخش راست و چپ تقسيم مي‌شود.26و27 گنزاي راست منثور و بخش عمدة گنزاي چپ منظوم است.28 (← مندايي، دين) ساير متون مندائي به تعاليم ديني و نيز روش‌هاي اجراي مناسك مربوط مي‌شود.29 كه هنوز به چاپ نرسيده و در صورت لزوم نسخه‌هاي دست‌نويس از آن‌ها تهيه مي‌شود.30

امروزه مندائي نو به علت قلت گويشوران و نيز افزايش فشار دو زبان فارسي و عربي در معرض نابودي است.

'''مآخذ:'''

1. campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages.''''' London & New York: Routledge, p. 1467.

2. Buckley, Jorunn Jacobsen. 1987. "Mandaean Religion", '''''The Encyclopedia of Religion''''', edited by Mircea Eliade, New York: Macmillan pulishing, p. 150.

3. Ibid.

4. مصاحب، غلامحسين. 1374، '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. تهران: شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي، ج2، بخش1، ص2418.

5. Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", '''''Encyclopedia of Religion''''', edited by Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5634.

6. مصاحب، غلامحسين. 1374، '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. ص2418.

7. برنجي، سليم. 1367، '''''قوم از ياد رفته: كاوشي دربارة قوم صابئين مندائي'''''. تهران: دنياي كتاب، ص83.

8. عربستاني، مهرداد. 1383، '''''تعميديان غريب: مطالعه‌اي مردم‌شناختي در دين‌ورزي صابئين مندائي ايران'''''. تهران: نشر افكار و سازمان ميراث فرهنگي كشور، ص255.

9. On web:www.Ethnologue.com

10. عربستاني، همان.

11. On web:www.Ethnologue.com

12. Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 312 – 313.

13. Ibid, p. 29.

14. Ibid, p. 206..

15. campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages'''''. London & New York: Routledge, p. 1470.

16. عربستاني، مهرداد. همان، ص257.

17. Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 443.

18. Coulmas, Florian. 1999. '''''The Black well Encyclopedia of Writing Systems'''''. Oxford: Black well. P. ?.

19. برنجي، سليم. 1367، '''''قوم از ياد رفته: كاوشي دربارة قوم صابئين مندائي'''''. تهران: دنياي كتاب، ص89.

20. Healey, John. F. 1996. The Early Alphabet", '''''Reading The Past: Ancien Writing from Cuneiform to the Alphabet'''''. Introduced by J. T. Hooker. Great Britain: British Museum Press, P. 240.

21. عربستاني، همان، ص257- 256.

22. همان، ص260.

23. On web: www.mandaeanworld.com

24. Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5638.

25. Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 386.

26. عربستاني، همان ، ص23.

27. Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.

28. Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5635.

29. عربستاني، همان، ص23.

30. Drower, E. S. 1962. '''''The Mandaeans of Iraq and Iran'''''. Leiden: E. J. Brill, P. 20.
----[1]. Late Babylonian

[2]. Classical Mandaic

[3]. Modern Mandaic

[4]. absolutus

[5]. constructus

[6]. emphaticus

[7]. verbal sentence

فریار اخلاقی