مهابادی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵

2025-05-14T13:15:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۱:		خط ۱:

	[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref name=":1">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)		[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref name=":1">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← [[سنندج]])

	مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص19.</ref><ref name=":2">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480</ref><ref name=":3">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.</ref>. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد<ref name=":3" /><ref name=":2" />. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه»<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.</ref>. از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد<ref>ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.</ref>. kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<ref>ارانسکی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.</ref> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود<ref>kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.</ref>.		مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در [[آذربایجان غربی\|استان آذربایجان غربی]]<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند.

			در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در [[کردی]] مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص19.</ref><ref name=":2">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480</ref><ref name=":3">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.</ref>. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت».

			نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد<ref name=":3" /><ref name=":2" />. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه»<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.</ref>. از ویژگی‌های بارز [[کردی]] و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد<ref>ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.</ref>. kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<ref>ارانسکی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.</ref> بر نگارش کردی مهابادی در [[کشور ایران\|ایران]] از خط [[فارسی]] که مبتنی بر الفبای [[عربی]] است، استفاده می‌شود<ref>kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* ~~'''~~[[کردی]]~~'''~~		* [[زبان های ایرانی]]
			* [[کردی]]

	* ~~'''~~[[سنندجی]]~~'''~~		* [[سنندجی]]

	* ~~'''~~[[کرمانشاهی]]~~'''~~		* [[کرمانشاهی]]

	* ~~'''~~[[هورامی]]~~'''~~		* [[هورامی]]

	* ~~'''~~[[گیلکی]]~~'''~~		* [[گیلکی]]

	* ~~'''~~[[لری]]~~'''~~		* [[لری]]

	* ~~'''~~[[ممسنی]]~~'''~~		* [[ممسنی]]

	* ~~'''~~[[بختیاری]]~~'''~~		* [[بختیاری]]

	* ~~'''~~[[لکی]]~~'''~~		* [[لکی]]

	* ~~'''~~[[مازندرانی]]~~'''~~		* [[مازندرانی]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==

Karimian در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۳

2025-05-13T20:43:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۳
خط ۲:		خط ۲:
	[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref name=":1">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)		[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref name=":1">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)

	مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است<ref>Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480</ref>. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<~~sup~~>13</~~sup~~> از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<~~sup~~>14</~~sup~~> این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.<~~sup~~>15</~~sup~~> kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<~~sup~~>16</~~sup~~> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<~~sup~~>17</~~sup~~>		مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص19.</ref><ref name=":2">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480</ref><ref name=":3">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.</ref>. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد<ref name=":3" /><ref name=":2" />. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه»<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.</ref>. از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد<ref>ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.</ref>. kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<ref>ارانسکی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.</ref> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود<ref>kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	~~== مآخذ ==~~		* '''[[کردی]]'''
	~~11.~~
			* '''[[سنندجی]]'''

			* '''[[کرمانشاهی]]'''

	~~ـ و نک. کلباسی، ایران.~~ ''~~گویش کردی مهاباد~~''~~. ص19.~~		* '''[[هورامی]]'''

	~~ـ و نک. بلو، جویس. «کردی».~~ ''~~راهنمای زبان‌های ایرانی~~''~~. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.~~		* '''[[گیلکی]]'''

	~~12. Mackenzie, D. N. "Kurds, Language",~~ ''~~Encyclopeadia of Islam~~''~~. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480.~~		* '''[[لری]]'''

	~~ـ و نک: . بلو، جویس.~~ ''~~راهنمای زبان‌های ایرانی~~''~~. ص546.~~		* '''[[ممسنی]]'''

	~~13. Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world~~'~~s Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.~~		* '''[[بختیاری]]'''

	~~14. کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»،~~ ''~~مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.~~'' ~~1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.~~		* '''[[لکی]]'''

	~~15. ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»،~~ ''~~راهنمای زبان‌های ایرانی~~''~~. جلد دوم، ص431.~~		* '''[[مازندرانی]]'''

	~~16. ارانسکی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.~~		== مآخذ ==
			<references />

	~~<nowiki>~~:</~~nowiki>~~و ~~نک kreyen Bruek, p~~.g. ~~"Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford~~: ~~pergman, 1944. vol 4, p 1880~~.		== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

			== نویسنده مقاله ==
	آتوسا رستم بیک تفرشی		آتوسا رستم بیک تفرشی
			[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
			[[رده:زبان شناسی]]

Karimian در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۷

2025-05-13T20:27:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۷
خط ۱:		خط ۱:

	[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref>Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)		[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref name=":1">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)

	مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref~~>Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.<~~/~~ref~~>. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.~~<sup>12</sup>~~ ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup> kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>		مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است<ref>Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480</ref>. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup> kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.		ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.

	12. Mackenzie, D. N''. Encyclopeadia of Islam''. P. 480.		12. Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480.

	ـ و نک: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.		ـ و نک: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.

Karimian در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۱

2025-05-13T20:21:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۱
خط ۱:		خط ۱:

	مهابادی/ mæhābādi/، (← ~~كردی~~)، از گویش‌های ~~كردی مركزی~~ است كه از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی~~\|كردی~~]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد.<~~sup~~>1</~~sup~~> (← سنندج)		[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref>Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)

	مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<~~sup~~>2</~~sup~~> در محدوده ~~كردستان مُكری~~ واقع شده است.<~~sup~~>3</~~sup~~> طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی ~~می‌كنند~~. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، ~~گورِك، ملكری،~~ بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، ~~دِه‌بُكری~~ و بیگ‌زاده وجود دارند.<~~sup~~>5</~~sup~~> در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است.<~~sup~~>6</~~sup~~> بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش ~~كردی~~ مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت ~~می‌كنند~~. در گویش ~~كردی~~ مهاباد و دیگر گویش‌های ~~كردی~~ اطراف آن، همخوان /t/ ~~نرمكامی~~ شده) و /l/ ~~كامی،~~ /r/ (چند زنشی) و /?/ تك زنشی هر ~~یك یك~~ واج و تمایز دهنده معنی هستند.<~~sup~~>7</~~sup~~> در ~~كردی مركزی~~ و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»).<~~sup~~>8</~~sup~~> به نظر می‌رسد كه در این گویش ~~تركیب~~ دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد.<~~sup~~>9</~~sup~~> اما ~~كاربرد~~ آن تنها به اجتماع یك همخوان و ~~یكی~~ از نیم ~~واكه‌های~~ /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<~~sup~~>10</~~sup~~> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc كم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت».~~<sup>11</sup>~~ نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه ~~نكره~~ /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.<sup>12</sup> ساخت اضافه در گویش‌های ~~مركزی~~ و شمالی ~~كردی~~ به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر ~~كرده~~ و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز ~~كردی~~ و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی كه «ارگاتیو» نامیده می‌شود در ~~كردی~~ مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup> kitebaka- š dâne ~~«كتاب~~ را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش ~~كردی~~ مهابادی در ایران از خط فارسی كه مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>		مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref>Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.</ref>. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.<sup>12</sup> ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup> kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>

			== نیز نگاه کنید به ==

	مآخذ:		== مآخذ ==
			11.

	1. ~~Mackenzie, D~~. ~~N. "Kurds, Language",~~ ''~~Encyclopeadia of Islam~~''. ~~LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479~~.		ـ و نک. کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. ص19.

	و ~~نیز:~~ بلو، جویس. ~~«كردی»~~. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ~~ص543.~~		ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.

	~~2. كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.~~

	~~3. FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213.~~

	~~4. كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص18.~~

	~~5. سالنامه آماری كشور 1382. تهران: مركز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.~~

	~~6. Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3.~~

	~~ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص545.~~

	~~7. Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.~~

	~~ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص545.~~

	~~8. كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص4.~~

	~~9. رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان كردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.~~

	~~10. كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص4.~~

	~~ـ و نك. رخزادی، علی. ص83.~~

	~~11. Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 480.~~

	~~ـ و نك. كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص19.~~

	~~ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''.~~ ص546.

	12. Mackenzie, D. N''. Encyclopeadia of Islam''. P. 480.		12. Mackenzie, D. N''. Encyclopeadia of Islam''. P. 480.

	ـ و نك: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.		ـ و نک: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.

	13. Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.		13. Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.

	14. ~~كلباسی،~~ ایران. «مقایسه‌ای میان ~~كردی~~ مهاباد، سنندج و ~~كرمانشاه»،~~ ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.		14. کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.

	15. ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.		15. ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.

	16. ~~ارانسكی،~~ م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.		16. ارانسکی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.

	<nowiki>:</nowiki>و نك kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.		<nowiki>:</nowiki>و نک kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.

	آتوسا رستم بیک تفرشی		آتوسا رستم بیک تفرشی

Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۸

2025-05-08T16:38:47Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « مهابادي/ mæhābādi/، (← كردي)، از گويش‌هاي كردي مركزي است كه از زبان‌هاي ايراني شاخة شمال غربي به شمار مي‌رود و با كردي سنندج و سليمانيه رابطة خواهري دارد.¹ (← سنندج) مهاباد امروز، ساوجبلاغ ديروز، در استان آذربايجان غربي² در محدودة...» ایجاد کرد

2024-08-12T14:22:57Z

صفحه‌ای تازه حاوی « مهابادي/ mæhābādi/، (← كردي)، از گويش‌هاي كردي مركزي است كه از زبان‌هاي ايراني شاخة شمال غربي به شمار مي‌رود و با كردي سنندج و سليمانيه رابطة خواهري دارد.1 (← سنندج) مهاباد امروز، ساوجبلاغ ديروز، در استان آذربايجان غربي2 در محدودة...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

مهابادي/ mæhābādi/، (← كردي)، از گويش‌هاي كردي مركزي است كه از زبان‌هاي ايراني شاخة شمال غربي به شمار مي‌رود و با كردي سنندج و سليمانيه رابطة خواهري دارد.1 (← سنندج)

مهاباد امروز، ساوجبلاغ ديروز، در استان آذربايجان غربي2 در محدودة كردستان مُكري واقع شده است.3 طوايف مختلفي در اين ناحيه زندگي مي‌كنند. در اين منطقه ايل‌هايي به نام منگور، مامش، پشدري، گورِك، ملكري، برياجي، سِوه‌سيني، پيران، دِه‌بُكري و بيگ‌زاده وجود دارند.5 در 1375 جمعيت مهاباد 107799 نفر بوده است.6 بخش قابل ملاحظه‌اي از اين جمعيت به گويش كردي مهابادي به عنوان زبان اول يا دوم صحبت مي‌كنند. در گويش كردي مهاباد و ديگر گويش‌هاي كردي اطراف آن، همخوان /t/ نرمكامي شده) و /l/ كامي، /r/ (چند زنشي) و /?/ تك زنشي هر يك يك واج و تمايز دهندة معني هستند.7 در كردي مركزي و جنوبي تمايز ميان /v/ و /w/ از بين رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»).8 به نظر مي‌رسد كه در اين گويش تركيب دو همخوان يا خوشة همخواني آغازي وجود داشته باشد.9 اما كاربرد آن تنها به اجتماع يك همخوان و يكي از نيم واكه‌هاي /y، w/ محدود مي‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»10 به اين ترتيب ساختمان هجا در اين گويش (c) (c) (c) v (c) c است. هجاي cvccc كم ديده مي‌شود: /royšt/ «رفت».11 نشانة معرفه در اين گويش /-a/ يا /-aka/ است و نشانة نكره /-e/ يا /-ek/ مي‌باشد.12 ساخت اضافه در گويش‌هاي مركزي و شمالي كردي به ويژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثير ارمني تغيير كرده و به وسيلة "da" ساخته مي‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».13 از ويژگي‌هاي بارز كردي و غالب زبان‌ها و گويش‌هاي ايراني مطابقت زمان گذشتة افعال متعدي با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.14 اين ويژگي كه «ارگاتيو» ناميده مي‌شود در كردي مهابادي به چشم مي‌خورد.15 kitebaka- š dâne «كتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)16 بر نگارش كردي مهابادي در ايران از خط فارسي كه مبتني بر الفباي عربي است، استفاده مي‌شود.17

مآخذ:

1. Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479.

و نيز: بلو، جويس. «كردي». ''راهنماي زبان‌هاي ايراني''. ترجمه زير نظر حسن رضايي باغ‌بيدي، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.

2. كلباسي، ايران. ''گويش كردي مهاباد''. تهران: مؤسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگي، 1362، ص17.

3. FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213.

4. كلباسي، ايران. ''گويش كردي مهاباد''. ص18.

5. سالنامة آماري كشور 1382. تهران: مركز آمار ايران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رساني، 1383، ص 61.

6. Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3.

ـ و نك. بلو، جويس. ''راهنماي زبان‌هاي ايراني''. ص545.

7. Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.

ـ و نك. بلو، جويس. ''راهنماي زبان‌هاي ايراني''. ص545.

8. كلباسي، ايران. ''گويش كردي مهاباد''. ص4.

9. رخزادي، علي. ''آواشناسي و دستور زبان كردي''. تهران: ترفند، 1379، ص84.

10. كلباسي، ايران. ''گويش كردي مهاباد''. ص4.

ـ و نك. رخزادي، علي. ص83.

11. Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 480.

ـ و نك. كلباسي، ايران. ''گويش كردي مهاباد''. ص19.

ـ و نك. بلو، جويس. ''راهنماي زبان‌هاي ايراني''. ص546.

12. Mackenzie, D. N''. Encyclopeadia of Islam''. P. 480.

ـ و نك: . بلو، جويس. ''راهنماي زبان‌هاي ايراني''. ص546.

13. Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.

14. كلباسي، ايران. «مقايسه‌اي ميان كردي مهاباد، سنندج و كرمانشاه»، ''مجلة علمي ـ پژوهشي علوم انساني دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.

15. ويندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌هاي ايراني نو غربي»، ''راهنماي زبان‌هاي ايراني''. جلد دوم، ص431.

16. ارانسكي، م. يوسيف''. زبان‌هاي ايراني''. ترجمة علي‌اشرف صادقي، تهران: سخن، 1378، ص127.

<nowiki>:</nowiki>و نك kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.

آتوسا رستم بیک تفرشی