میرداماد - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۷

2025-05-01T15:57:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:میرداماد.jpg\|بندانگشتی\|میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF]]		[[پرونده:میرداماد.jpg\|بندانگشتی\|میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF]]
	'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌که آثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد.		'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی [[صفویان\|دوره صفویه]]. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌که آثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد.

	در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به ~~واسطهاثارش~~ در فلسفه و کلام ~~به‌دستامده~~ است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش [[ملاصدرا]]، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد.		در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطه آثارش در فلسفه و کلام به‌دست آمده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش [[ملاصدرا]]، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد.

	نخست آن‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون [[ملاصدرا]]، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرون آمدند. دیگران‌که مقایسه آثار [[ملاصدرا]] نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، ~~باآثار~~ میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه [[ملاصدرا]] در روش و اسلوب، پس ~~ازآشنائی~~ با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودآمده‌اند.		نخست آن‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون [[ملاصدرا]]، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرون آمدند. دیگران‌که مقایسه آثار [[ملاصدرا]] نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی [[اصفهان]] و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، با آثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه [[ملاصدرا]] در روش و اسلوب، پس از آشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودآمده‌اند.

	به سخن دیگر، زمینه‌ای که ~~دران~~ فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درآمیختند و حکمتی را پدیدآوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه [[ملاصدرا]] از طریق او به آیندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسین آذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>.		به سخن دیگر، زمینه‌ای که در آن فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درآمیختند و حکمتی را پدیدآوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه [[ملاصدرا]] از طریق او به آیندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسین آذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>.

	یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره [[سرمد]]، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیل آمده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگر آثارش پیچیدگی کمتری دارد. از آثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و ''شرح القبسات'' . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء.'' به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.		یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره [[سرمد]]، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیل آمده است. در این کتاب که موضوعان، [[حدوث و قدم]] خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگر آثارش پیچیدگی کمتری دارد. از آثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و ''شرح القبسات'' . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء.'' به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* [[ملاصدرا]]		* [[ملاصدرا]]
	* [[سرمد]]<br />		* [[سرمد]]
			* [[حدوث و قدم]]<br />

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
خط ۲۴:		خط ۲۵:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک
			[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]

Samei در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۷

2025-04-18T12:27:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۷
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:میرداماد.jpg\|بندانگشتی\|میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF]]		[[پرونده:میرداماد.jpg\|بندانگشتی\|میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF]]
	'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و ~~چنان‌کهاثار~~ باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد. در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ~~ملاصدرا،~~ در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد. ~~نخستان‌که~~ از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون ملاصدرا~~<sup>*</sup>~~، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری ~~بیرونامدند~~. دیگران‌که ~~مقایسهاثار~~ ملاصدرا نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، ~~بااثار~~ میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه ملاصدرا در روش و اسلوب، پس ~~ازاشنائی~~ با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به ~~وجودامده‌اند~~. به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) ~~درامیختند~~ و حکمتی را ~~پدیداوردند~~ که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با ~~میرداماداغاز~~ شد و پس از پرورده شدن در اندیشه ملاصدرا از طریق او ~~بهایندگان~~ منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه ~~عبدالحسیناذرنگ،~~ '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>. یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره ~~سرمد،~~ دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به ~~تفصیلامده~~ است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به ~~دیگراثارش~~ پیچیدگی کمتری دارد. ~~ازاثار~~ متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>~~همگی~~ به کوشش علی اوجبی تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>~~به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی همانجا~~'''''~~، همان.~~'''''</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.		'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌که آثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد.

			در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش [[ملاصدرا]]، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد.

			نخست آن‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون [[ملاصدرا]]، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرون آمدند. دیگران‌که مقایسه آثار [[ملاصدرا]] نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، باآثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه [[ملاصدرا]] در روش و اسلوب، پس ازآشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودآمده‌اند.

			به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درآمیختند و حکمتی را پدیدآوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه [[ملاصدرا]] از طریق او به آیندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسین آذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>.

			یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره [[سرمد]]، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیل آمده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگر آثارش پیچیدگی کمتری دارد. از آثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و ''شرح القبسات'' . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء.'' به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[ملاصدرا]]
			* [[سرمد]]<br />

	== ~~ماخذ~~ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==

	سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی ~~الهدی،~~		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک

Maedeh در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۶

2025-04-14T17:46:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:میرداماد.jpg\|بندانگشتی\|میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF]]
	'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌کهاثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد. در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد. نخستان‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون ملاصدرا<sup>*</sup>، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرونامدند. دیگران‌که مقایسهاثار ملاصدرا نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، بااثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه ملاصدرا در روش و اسلوب، پس ازاشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودامده‌اند. به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درامیختند و حکمتی را پدیداوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماداغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه ملاصدرا از طریق او بهایندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسیناذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>. یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره سرمد، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیلامده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگراثارش پیچیدگی کمتری دارد. ازاثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>همگی به کوشش علی اوجبی تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی همانجا'''''، همان.'''''</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.		'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌کهاثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد. در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد. نخستان‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون ملاصدرا<sup>*</sup>، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرونامدند. دیگران‌که مقایسهاثار ملاصدرا نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، بااثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه ملاصدرا در روش و اسلوب، پس ازاشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودامده‌اند. به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درامیختند و حکمتی را پدیداوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماداغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه ملاصدرا از طریق او بهایندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسیناذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>. یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره سرمد، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیلامده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگراثارش پیچیدگی کمتری دارد. ازاثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>همگی به کوشش علی اوجبی تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی همانجا'''''، همان.'''''</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.

	== ~~'''مآخذ:'''~~ ==		== نیز نگاه کنید به ==


	~~== نیز نگاه کنید به ==~~

			== ماخذ ==
			<references />

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==

			سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
	دانشنامه ایران

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک

Maedeh در ‏۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۳

2025-04-01T11:43:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۳
خط ۱:		خط ۱:

	'''~~ميرداماد،~~''' محمدباقر ~~حسيني استرآبادي،~~ د. 1041ق/ 2-1631م، ~~فيلسوف، متكلم~~ و ~~فقيه شيعي دورة صفويه~~. خاندان او در اصل ~~استرآبادي ساكن~~ اصفهان بودند ~~كه مركز سياسي~~ و ~~علمي ايران آن~~ دوران به‌شمار ~~مي‌رفت~~. پدر محمدباقر، ~~ميرشمس‌الدين~~ محمد به سبب ازدواج با دختر محقق ~~كركي فقيه~~ و ~~متكلم~~ مشهور لقب داماد گرفته بود ~~كه اين~~ لقب به محمدباقر ~~نيز رسيد~~. ~~ميرداماد~~ با پرورش در ~~خانداني~~ اهل علم، ~~به‌زودي~~ به ~~دانشمندي~~ پر ~~مايه~~ مبدل شد و ~~چنان‌كه آثار باقيمانده~~ از او ~~گواهي مي‌دهند،~~ در علوم ~~ديني~~ همچون فقه و اصول و ~~تفسير~~ و ~~حديث قويدست~~ و صاحب نظر شد. در ~~زندگي شخصي نيز~~ همانند يك عالم ~~ديني~~ به ~~تكاليف مذهبي پايبندي~~ داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده ~~اهميت~~ و شهرت او به ~~واسطة آثارش~~ در فلسفه و ~~كلام به‌دست آمده~~ است. وي با ~~شيخ بهائي دوستي نزديك~~ و ~~عميق~~ داشت و هر دو از مقربان شاه عباس ~~صفوي~~ بودند. ~~ميرداماد~~ در ~~دورة~~ شاه ~~صفي~~ به عتبات رفت و در همانجا وفات ~~يافت~~ و ~~بين~~ نجف و ~~كربلا~~ مدفون ~~گرديد.~~<~~sup~~>1</~~sup~~> ~~ميرداماد،~~ هر چند كه در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در ~~پهنة تاريخ~~ فلسفه ~~تقريباً~~ بر ~~كنار~~ مانده است، ~~ليكن مهم‌ترين~~ نقش را در انتقال و گسترش ~~ميراث عقلي حكمت~~ و ~~فلسفة سده‌هاي~~ 6 و 7ق به ~~سدة~~ 11ق دارد. ~~نخست آن‌كه~~ از ~~حلقة~~ درس او مردان ~~بزرگي~~ در ~~حكمت~~ و فلسفه چون ملاصدرا<sup>*</sup>، ~~سيد~~ احمد ~~علوي،~~ ملا ~~خليل قزويني~~ و ~~قطب‌الدين اشكوري، بيرون آمدند~~. ~~ديگر آن‌كه مقايسة آثار~~ ملاصدرا ~~نمايندة~~ مطلق و ~~بي‌چون~~ و ~~چراي مكتب فلسفي~~ اصفهان و ~~يكي~~ از چند ~~فيلسوف~~ بزرگ ~~ايران~~ ـ و جهان، ~~با آثار ميرداماد، كه~~ اغلب ناتمام و دشوار و ~~پيچيده~~ و گاه ~~رمزي مي‌باشند،~~ نشان ~~مي‌دهد كه جرقه‌هاي اصلي انديشة~~ ملاصدرا در روش و اسلوب، پس ~~از آشنائي~~ با ~~ميرداماد كه فلسفة~~ خود را ~~حكمت يماني ناميده،~~ به ~~وجود آمده‌اند~~. به سخن ~~ديگر، زمينه‌اي كه در آن فلسفة~~ ابن ~~سينائي~~ و ~~حكمت اشراقي~~ و عرفان ابن ~~عربي~~ و ~~كلام شيعي~~ (~~كلام،~~ قرآن و خبر) ~~در آميختند~~ و ~~حكمتي~~ را ~~پديد آوردند كه~~ چونان همراه و لازم مذهب ~~تشيع~~ تا ~~كنون~~ استوار مانده است، با ~~ميرداماد آغاز~~ شد و پس از پرورده شدن در ~~انديشة~~ ملاصدرا از ~~طريق~~ او ~~به آيندگان~~ منتقل ~~گرديد.~~<~~sup~~>2</~~sup~~> ~~يكي~~ از ~~انديشه‌هاي بنيادي ميرداماد، كه~~ با ~~بيان~~ خاص او ~~ابداعي نيز~~ به شمار ~~مي‌آيد، نظرية~~ او ~~دربارة~~ سرمد، دهر و زمان است كه در ~~كتاب~~ ''الصراط ~~المستقيم~~'' او به ~~تفصيل آمده~~ است. در ~~اين كتاب كه موضوع آن،~~ حدوث و قدم خود از مسائل ~~پيچيدة~~ فلسفه به شمار ~~مي‌رود،~~ زبان ~~ميرداماد~~ نسبت به ~~ديگر آثارش پيچيدگي كمتري~~ دارد. ~~از آثار~~ متعدد ~~ميرداماد، كه~~ به سبب ~~دشواري~~ زبان و ~~پيچيدگي بيان~~ و اصطلاحات او ~~كمتر~~ مورد توجه قرار گرفته‌اند، ~~اخيراً~~ چند ~~كتاب~~ مهم و ~~كليدي~~: ''الصراط ~~المستقيم~~''، ''~~تقويم~~'' ''~~الايمان~~''، ''جذوات''، ''~~مواقيت~~'' و ~~شرحي~~ بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<~~sup~~>3</~~sup~~> ~~نيز،~~ ''نبراس'' ''~~الضياء~~'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء<~~sup~~>4</~~sup~~>'' به روش ~~تحقيقي~~ و به ~~گونه‌اي~~ ارزشمند به چاپ ~~رسيده‌اند~~.		'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌کهاثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد. در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد. نخستان‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون ملاصدرا<sup>*</sup>، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرونامدند. دیگران‌که مقایسهاثار ملاصدرا نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، بااثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه ملاصدرا در روش و اسلوب، پس ازاشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودامده‌اند. به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درامیختند و حکمتی را پدیداوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماداغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه ملاصدرا از طریق او بهایندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسیناذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>. یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره سرمد، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیلامده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگراثارش پیچیدگی کمتری دارد. ازاثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>همگی به کوشش علی اوجبی تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی همانجا'''''، همان.'''''</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.

			== '''مآخذ:''' ==

	~~'''مآخذ:'''~~

	~~1. خوانساري، محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.~~		== نیز نگاه کنید به ==

	2. نصر، حسين. '''''«مكتب اصفهان»'''''. ترجمة عبدالحسين آذرنگ، '''''در تاريخ فلسفه در اسلام'''''. به كوشش م.م. شريف، تهران: 1365، 2/451-453.

	~~3. همگي به كوشش علي اوجبي، تهران: نشر ميراث مكتوب.~~		== منبع اصلی ==

	~~4. به كوشش حامد ناجي‌اصفهاني، همانجا'''''، همان.'''''~~

			دانشنامه ایران

			== نویسنده مقاله ==
	منوچهر پزشک		منوچهر پزشک

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « '''ميرداماد،''' محمدباقر حسيني استرآبادي، د. 1041ق/ 2-1631م، فيلسوف، متكلم و فقيه شيعي دورة صفويه. خاندان او در اصل استرآبادي ساكن اصفهان بودند كه مركز سياسي و علمي ايران آن دوران به‌شمار مي‌رفت. پدر محمدباقر، ميرشمس‌الدين محمد به سبب ازدواج با دخ...» ایجاد کرد

2024-08-13T00:21:06Z

صفحه‌ای تازه حاوی « '''ميرداماد،''' محمدباقر حسيني استرآبادي، د. 1041ق/ 2-1631م، فيلسوف، متكلم و فقيه شيعي دورة صفويه. خاندان او در اصل استرآبادي ساكن اصفهان بودند كه مركز سياسي و علمي ايران آن دوران به‌شمار مي‌رفت. پدر محمدباقر، ميرشمس‌الدين محمد به سبب ازدواج با دخ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''ميرداماد،''' محمدباقر حسيني استرآبادي، د. 1041ق/ 2-1631م، فيلسوف، متكلم و فقيه شيعي دورة صفويه. خاندان او در اصل استرآبادي ساكن اصفهان بودند كه مركز سياسي و علمي ايران آن دوران به‌شمار مي‌رفت. پدر محمدباقر، ميرشمس‌الدين محمد به سبب ازدواج با دختر محقق كركي فقيه و متكلم مشهور لقب داماد گرفته بود كه اين لقب به محمدباقر نيز رسيد. ميرداماد با پرورش در خانداني اهل علم، به‌زودي به دانشمندي پر مايه مبدل شد و چنان‌كه آثار باقيمانده از او گواهي مي‌دهند، در علوم ديني همچون فقه و اصول و تفسير و حديث قويدست و صاحب نظر شد. در زندگي شخصي نيز همانند يك عالم ديني به تكاليف مذهبي پايبندي داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهميت و شهرت او به واسطة آثارش در فلسفه و كلام به‌دست آمده است. وي با شيخ بهائي دوستي نزديك و عميق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوي بودند. ميرداماد در دورة شاه صفي به عتبات رفت و در همانجا وفات يافت و بين نجف و كربلا مدفون گرديد.1 ميرداماد، هر چند كه در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در پهنة تاريخ فلسفه تقريباً بر كنار مانده است، ليكن مهم‌ترين نقش را در انتقال و گسترش ميراث عقلي حكمت و فلسفة سده‌هاي 6 و 7ق به سدة 11ق دارد. نخست آن‌كه از حلقة درس او مردان بزرگي در حكمت و فلسفه چون ملاصدرا*، سيد احمد علوي، ملا خليل قزويني و قطب‌الدين اشكوري، بيرون آمدند. ديگر آن‌كه مقايسة آثار ملاصدرا نمايندة مطلق و بي‌چون و چراي مكتب فلسفي اصفهان و يكي از چند فيلسوف بزرگ ايران ـ و جهان، با آثار ميرداماد، كه اغلب ناتمام و دشوار و پيچيده و گاه رمزي مي‌باشند، نشان مي‌دهد كه جرقه‌هاي اصلي انديشة ملاصدرا در روش و اسلوب، پس از آشنائي با ميرداماد كه فلسفة خود را حكمت يماني ناميده، به وجود آمده‌اند. به سخن ديگر، زمينه‌اي كه در آن فلسفة ابن سينائي و حكمت اشراقي و عرفان ابن عربي و كلام شيعي (كلام، قرآن و خبر) در آميختند و حكمتي را پديد آوردند كه چونان همراه و لازم مذهب تشيع تا كنون استوار مانده است، با ميرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در انديشة ملاصدرا از طريق او به آيندگان منتقل گرديد.2 يكي از انديشه‌هاي بنيادي ميرداماد، كه با بيان خاص او ابداعي نيز به شمار مي‌آيد، نظرية او دربارة سرمد، دهر و زمان است كه در كتاب ''الصراط المستقيم'' او به تفصيل آمده است. در اين كتاب كه موضوع آن، حدوث و قدم خود از مسائل پيچيدة فلسفه به شمار مي‌رود، زبان ميرداماد نسبت به ديگر آثارش پيچيدگي كمتري دارد. از آثار متعدد ميرداماد، كه به سبب دشواري زبان و پيچيدگي بيان و اصطلاحات او كمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخيراً چند كتاب مهم و كليدي: ''الصراط المستقيم''، ''تقويم'' ''الايمان''، ''جذوات''، ''مواقيت'' و شرحي بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،3 نيز، ''نبراس'' ''الضياء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء4'' به روش تحقيقي و به گونه‌اي ارزشمند به چاپ رسيده‌اند.

'''مآخذ:'''

1. خوانساري، محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.

2. نصر، حسين. '''''«مكتب اصفهان»'''''. ترجمة عبدالحسين آذرنگ، '''''در تاريخ فلسفه در اسلام'''''. به كوشش م.م. شريف، تهران: 1365، 2/451-453.

3. همگي به كوشش علي اوجبي، تهران: نشر ميراث مكتوب.

4. به كوشش حامد ناجي‌اصفهاني، همانجا'''''، همان.'''''

منوچهر پزشک