https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1 2026-06-16T08:35:18Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&diff=5575&oldid=prev 2025-05-03T15:09:19Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&amp;diff=5575&amp;oldid=5572">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&diff=5572&oldid=prev 2025-05-03T15:01:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[میرزا تقی خان امیر کبیر|</del>امیرکبیر، میرزا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقی‌خان]]،</del>''' (1222-1268 ه.ق / 1807-1852م) صدراعظم و اصلاح‌گر برجسته ایران در آغاز دوره ناصرالدین شاه قاجار. ملقب به عناوین رسمی میرزا، خان، وزیرنظام، امیرنظام، اتابک اعظم و امیرکبیر.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''امیرکبیر، میرزا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقی‌خان،</ins>''' (1222-1268 ه.ق / 1807-1852م) صدراعظم و اصلاح‌گر برجسته ایران در آغاز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ناصر الدین شاه قاجار|</ins>دوره ناصرالدین شاه قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>. ملقب به عناوین رسمی میرزا، خان، وزیرنظام، امیرنظام، اتابک اعظم و امیرکبیر.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرزا تقی خان فرزند کربلائی قربان آشپز، زادگاهش هزاوه فراهان اراک بود. به واسطه پدرش و بدون اصالتِ نسب خاندانی، با فراگیریِ سواد در مکتب خاندان قائم مقام به منشی‌گری و سپس پیشکار مالیه دولتی آذربایجان و وزیر نظام شد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرزا تقی خان فرزند کربلائی قربان آشپز، زادگاهش هزاوه فراهان اراک بود. به واسطه پدرش و بدون اصالتِ نسب خاندانی، با فراگیریِ سواد در مکتب خاندان قائم مقام به منشی‌گری و سپس پیشکار مالیه دولتی آذربایجان و وزیر نظام شد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره محمدشاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاجار، </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روسیه، </del>ایروان (به همراه ناصرالدین میرزا ولیعهد) و عثمانی مأموریت سیاسی داشت. در سفر خسرومیرزا به روسیه برای حل مسئله قتل گریبایدف با او همراه بود و پس از آن در سفر ارزنه‌الروم (1263-1259ق) برای حل و فصل اختلافات مرزی و ارضی ایران و عثمانی به موفقیت بسیاری دست یافت. میرزا که در جلوس ناصرالدین شاه به تخت شاهی تلاش‌های فراوانی انجام داد شخص اول ایران و مسئول همه امور از طرف شاه شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;1&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمدشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاجار]]، </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]، </ins>ایروان (به همراه ناصرالدین میرزا ولیعهد) و عثمانی مأموریت سیاسی داشت. در سفر خسرومیرزا به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>برای حل مسئله قتل گریبایدف با او همراه بود و پس از آن در سفر ارزنه‌الروم (1263-1259ق) برای حل و فصل اختلافات مرزی و ارضی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و عثمانی به موفقیت بسیاری دست یافت. میرزا که در جلوس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ناصرالدین شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاجار|ناصرالدین شاه]] </ins>به تخت شاهی تلاش‌های فراوانی انجام داد شخص اول ایران و مسئول همه امور از طرف شاه شد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سپهر، محمد تقی لسان‌الملک. '''''ناسخ التواریخ'''''. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، چ اول، 1377، ج3، ص </ins>1<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-1006.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او برای بار دوم با خواهر شاه- عزت الدوله- ازدواج کرد. نزدیکی او با شاه دوامی نیافت و در طی دوره صدارت خود با دشمنی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روسیه، </del>انگلیس و درباریان مواجه شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; هرچند گام‌هایی مؤثر برای اصلاح اوضاع اقتصادی، قضایی، اخلاق مدنی، مالیه، نظامی و ترویج علم و صنعت، برداشت اما نتوانست قدرت ناصرالدین شاه را محدود سازد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او برای بار دوم با خواهر شاه- عزت الدوله- ازدواج کرد. نزدیکی او با شاه دوامی نیافت و در طی دوره صدارت خود با دشمنی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]، </ins>انگلیس و درباریان مواجه شد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت، فریدون. '''''امیرکبیر و ایران'''''. تهران: خوارزمی، چ سوم، 1348، ص 220-670.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>هرچند گام‌هایی مؤثر برای اصلاح اوضاع اقتصادی، قضایی، اخلاق مدنی، مالیه، نظامی و ترویج علم و صنعت، برداشت اما نتوانست قدرت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ناصرالدین شاه قاجار|</ins>ناصرالدین شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را محدود سازد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابعاد تلاش‌های امیرکبیر شامل نوآوری در راه نشر فرهنگ و دانش و صنعت جدید، پاسداری از هویت ملی و استقلال سیاسی ایران و اصلاحات سیاسی و مملکتی و مبارزه با فساد اخلاقی بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; دوره صدارت امیر، نمونه‌ای از «استبداد منور» است که روشی مبتنی بر قانون و عدالت و تربیت ملت و به «نظم میرزا تقی خانی» مشهور بود که با اعمال قدرت به قانون ضمانت اجرائی بخشید. شورش‌های حسن خانِ‌ سالار، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابی‌ها،</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; خالی بودن خزانه، نفوذ و سلطه خارجیان، اقتصاد و تجارت مصرفی و بحران‌های فرهنگی- سیاسی از مسائل مهم دوره او بود.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابعاد تلاش‌های امیرکبیر شامل نوآوری در راه نشر فرهنگ و دانش و صنعت جدید، پاسداری از هویت ملی و استقلال سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و اصلاحات سیاسی و مملکتی و مبارزه با فساد اخلاقی بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''روزنامه وقایع‌اتفاقیه'''''. شماره 50، پنجشنبه، 23ربیع‌الاول 1268.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>دوره صدارت امیر، نمونه‌ای از «استبداد منور» است که روشی مبتنی بر قانون و عدالت و تربیت ملت و به «نظم میرزا تقی خانی» مشهور بود که با اعمال قدرت به قانون ضمانت اجرائی بخشید. شورش‌های حسن خانِ‌ سالار، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابی‌ها</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان. '''''صدر التواریخ'''''. تصحیح و تحشیه محمد مشیری، تهران: سازمان انتشارات وحید، 1349، ص 196-231.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>خالی بودن خزانه، نفوذ و سلطه خارجیان، اقتصاد و تجارت مصرفی و بحران‌های فرهنگی- سیاسی از مسائل مهم دوره او بود.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برایِ رفع بحرانِ مالی به کاهش مواجبِ همه درباریان و حتی شاه و حذف تیولات پرداخت- و مسائل اقتصادی را با اعمال قانون منع صدور طلا، تشکیل مجمع الصنایع و ترغیب و حمایت از اقتصاد ملی عملاً قانون تحمیلی تجارت آزاد منعقده در عهدنامه ترکمنچای و عهدنامه - 1257ه ق / ؟ م انگلیس را نقض می‌کرد.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برایِ رفع بحرانِ مالی به کاهش مواجبِ همه درباریان و حتی شاه و حذف تیولات پرداخت- و مسائل اقتصادی را با اعمال قانون منع صدور طلا، تشکیل مجمع الصنایع و ترغیب و حمایت از اقتصاد ملی عملاً قانون تحمیلی تجارت آزاد منعقده در عهدنامه ترکمنچای و عهدنامه - 1257ه ق / ؟ م انگلیس را نقض می‌کرد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصلاحات قضائی و مدنی را با تأسیس «دیوان‌خانه عدالت»، آئین دادخواهی اقلیت‌های مذهبی، اصلاح محکمه شرع، جلوگیری از رشوه‌گیری با اعمال قانون اعدام رشوه‌خوار، حذف عناوین دولتی و مداحی شاعران دنبال کرد.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصلاحات قضائی و مدنی را با تأسیس «دیوان‌خانه عدالت»، آئین دادخواهی اقلیت‌های مذهبی، اصلاح محکمه شرع، جلوگیری از رشوه‌گیری با اعمال قانون اعدام رشوه‌خوار، حذف عناوین دولتی و مداحی شاعران دنبال کرد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;بامداد، مهدری. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، بی‌تا، ج1، ص 209-221.&lt;/ref&gt;</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به منظور جلوگیری از نفوذ روسیه در شمال، پیشرفت انگلیس در جنوب را سد کرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به منظور جلوگیری از نفوذ روسیه در شمال، پیشرفت انگلیس در جنوب را سد کرد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقبال آشتیانی، عباس. '''''میرزا تقی خان امیرکبیر'''''. به کوشش ایرج افشار، تهران: توس، چ دوم، 1355، ص 246-265.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عرصه علم و دانش به تأسیس دارالفنون&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه و ترجمه کتب خارجی پرداخت. و اندیشه‌های اصلاح‌گرانه خود را در «کتابچه خیالات اتابکی» نگاشت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عرصه علم و دانش به تأسیس دارالفنون&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، انتشار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[وقایع اتفاقیه|</ins>روزنامه وقایع اتفاقیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و ترجمه کتب خارجی پرداخت. و اندیشه‌های اصلاح‌گرانه خود را در «کتابچه خیالات اتابکی» نگاشت.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امیر سزاوارِ عنوانِ «والاترین مخلوق خدا» بود&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; و قربانی اراده مردانه و انعطاف‌ناپذیر خود شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; سرانجام به امر شاه عزل گردید و به اشتباه خود اقرار کرد که مملکت به جای وزیر عاقل به شاهِ عاقل نیاز دارد&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; و در تبعیدگاهش در حمام قریه فین کاشان کشته شد (20 محرم 1268). بعدها ناصرالدین شاه از قتل او پشیمان شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امیر سزاوارِ عنوانِ «والاترین مخلوق خدا» بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واتسون، رابرت گرانت. '''''تاریخ ایران دوره قاجاریه'''''. ترجمه وحید مازندرانی، تهران: امیرکبیر، چ دوم، 1348، ص334-337.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; و قربانی اراده مردانه و انعطاف‌ناپذیر خود شد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پولاک، ادوارد یاکوب. '''''سفرنامه پولاک'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، چاپ دوم، 1368،ص 269-299.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>سرانجام به امر شاه عزل گردید و به اشتباه خود اقرار کرد که مملکت به جای وزیر عاقل به شاهِ عاقل نیاز دارد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکی، حسین. '''''زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر'''''. تهران: ایران، چ ششم، 2535، ص 454-470.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; و در تبعیدگاهش در حمام قریه فین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاشان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>کشته شد (20 محرم 1268). بعدها ناصرالدین شاه از قتل او پشیمان شد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه'''''. تهران: زوار، چ دوم، بی‌تا، ج1، ص 66-75 و 101.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&diff=2690&oldid=prev 2025-02-05T17:14:40Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&amp;diff=2690&amp;oldid=1063">نمایش تغییرات</a>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&diff=1063&oldid=prev 2024-08-14T21:34:43Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۳۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l44">خط ۴۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرحواس احمدزاده</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرحواس احمدزاده</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''اميركبير، ميرزا تقي خان،''' (1222-1268ق / 1807-1852م)، نخستين صدراعظم ناصرالدين شاه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در هزاوة فراهان از توابع اراك متولد شد. زمان ولادت وي محل ترديد است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; پدرش آشپز و ناظر دستگاه قائم مقام فراهاني بود و از آنجا كه هوش و درايت فراواني داشت تحت تعليم و تربيت قائم‌مقام قرار گرفت.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از چندي به تدريج در دستگاه قائم مقام ترقي كرد و به منشيگري نظام ارتقا يافت و در اولين سفر سياسي خود در 1244ق / 1828م به همراه هيئتي به منظور عذرخواهي از واقعة قتل گريبايدوف[1] سفير روس در ايران عازم روسيه شد.&lt;sup&gt;(3)&lt;/sup&gt; دو سال بعد به همراه وليعهد، ناصرالدين ميرزا، براي ديدار تزار روسيه به ايروان سفر كرد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در زمان اقامت ناصرالدين ميرزا در تبريز امير به رياست سپاه آذربايجان و پيشكاري وليعهد منصوب شد.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; او همچنين مأموريت يافت تا در كنفرانسي كه در ارزنة الروم براي حل اختلافات ايران و عثماني تشكيل شده بود شركت كند. او در اين مأموريت تسلط خود را بر امور سياسي ثابت كرد و حقوق از دست رفتة ايران را بازگرداند.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناصرالدين ميرزا پس از رسيدن به سلطنت، لقب اميرنظام به ميرزا تقي خان اعطا كرد و او را به صدارت منصوب كرد و كلية امور كشوري و لشكري را به او واگذار كرد.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; در اين زمان اوضاع كشور پريشان و حكومت ملوك‌الطوايفي در سراسر كشور حكمفرما بود.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين اقدام امير براي اصلاح امور كشور عبارت بود از كاهش نفوذ درباريان و قطع مستمري‌هاي فوق‌العاده، تمركز امور اداري و ماليات‌ها و درآمدهاي دولت، تنظيم بودجه، ايجاد تعادل بين درآمد و هزينة دولت، تشكيل سپاه منظم و از بين بردن ملوك‌الطوايفي. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در زمينة سياست خارجي نيز اقدام به برقراري روابط دوستي و احترام متقابل با دولت‌ها و اصلاح وضع سفارتخانه‌هاي ايران و جلوگيري از نفوذ كشورهاي بيگانه در ايران كرد.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; پاره‌اي از اقدامات امير در طول صدارت عبارت است از: تأسيس كارخانه‌هاي اسلحه‌سازي و توپ‌سازي، ايجاد سربازخانه و استحكامات در مراكز مهم مرزي و تقويت نيروي دريايي، ايجاد لباس متحدالشكل نظامي براي سربازان و صاحب منصبان، تأسيس چاپارخانه و قراول خانه، ايجاد كارخانه‌هاي مختلف صنعتي و پارچه‌بافي، اقدام به استخراج معادن، ايجاد سد بر روي رودخانه‌ها و حمايت از كشاورزان و بازرگانان داخلي و خارجي، افزايش صادرات و كاهش واردات، مبارزه با كهنه‌پرستي و دفاع از حقوق اقليت‌هاي مذهبي، تأسيس مدرسة دارالفنون&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و انتشار روزنامة ''وقايع اتفاقيه''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، استخدام استادان خارجي و اعزام دانشجو به اروپا.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; ايجاد نظام اطلاع‌رساني و خفيه‌نويسي&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; و بنا كردن ساختمان‌هايي نظير: بازار امير (كفاش‌ها)، ساختمان مسجد و مدرسة شيخ عبدالحسين، ساختمان كاروانسراي امير و بناي امامزاده زيد.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه به دليل توطئه و دسيسه‌هاي مهد عليا و سفراي خارجي در 1268ق / 1852م فرمان عزل امير را از صدارت صادر و او را به حكومت كاشان منصوب كرد.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اوضاع كشور پس از عزل امير آشفته و نابسامان شد و دشمنان امير از بيم اين كه امير دوباره به صدارت منصوب شود فرمان قتل امير را از شاه گرفتند و سرانجام توسط علي خان حاجب‌الدوله در حمام فين كاشان به قتل رسيد.&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; امير ابتدا در كاشان مدفون شد، اما به اصرار همسرش عزت‌الدوله، كه خواهر تني ناصرالدين شاه بود، پيكر او را به كربلا منتقل كردند.&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1-    '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''؛ نيزنك: مصاحب، غلامحسين. '''''دايرةالمعارف''''' '''''فارسي'''''. تهران: فرانكلين، 1345، ج 1، ص 252؛ شميم، علي‌اصغر. '''''ايران در دورة سلطنت قاجار.''''' تهران: مدبر، 1374، ص 156.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-    مكي، حسين. '''''زندگاني ميرزا تقي خان اميركبير.''''' تهران: ايران، 1373، ص 81. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3-    برزآبادي فراهاني، مجتبي. '''''زندگي و افكار اميركبير.''''' تهران: اوستا، 1380، ص 60؛ تقي‌زاده، حسن. «ميرزا تقي خان اميرنظام»، '''''يغما'''''. تهران: 1355، س بيست و نهم، ش 1، ص 140.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4-    شميم. همان. ص 160؛ اعتمادالسلطنه، محمدحسن. '''''صدرالتواريخ'''''. به كوشش محمد مشيري، تهران: 1349، ص 202، 205، 206.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5-    بهنود، مسعود. '''''كشته‌گان بر سر قدرت'''''. تهران: علم، 1378، ص 70-72.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6-    مكي. همان. ص 152.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7-    بهنود. همان. ص 80.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8-    شميم. همان. ص 160.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9-    برزآبادي. همان. ص 9-11.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10-  بهنود. همان. ص 91. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">11-  مكي. همان. ص 605-606.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">12-  همان. ص 524.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">13-  شميم، همان. ص 170.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">14-  مكي، همان. ص 654.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهه جواهری</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----[1]. Griboyedov</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&diff=871&oldid=prev 2024-08-14T03:53:50Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;اميركبير، ميرزا تقي‌خان،&#039;&#039;&#039; (1222-1268 ه.ق / 1807-1852م) صدراعظم و اصلاح‌گر برجستة ايران در آغاز دورة ناصرالدين شاه قاجار. ملقب به عناوين رسمي ميرزا، خان، وزيرنظام، اميرنظام، اتابك اعظم و اميركبير. ميرزا تقي خان فرزند كربلائي قربان آشپز، زادگاهش هز...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;اميركبير، ميرزا تقي‌خان،&#039;&#039;&#039; (1222-1268 ه.ق / 1807-1852م) صدراعظم و اصلاح‌گر برجستة ايران در آغاز دورة ناصرالدين شاه قاجار. ملقب به عناوين رسمي ميرزا، خان، وزيرنظام، اميرنظام، اتابك اعظم و اميركبير. <br /> <br /> ميرزا تقي خان فرزند كربلائي قربان آشپز، زادگاهش هزاوة فراهان اراك بود. به واسطة پدرش و بدون اصالتِ نسب خانداني، با فراگيريِ سواد در مكتب خاندان قائم مقام به منشي‌گري و سپس پيشكار مالية دولتي آذربايجان و وزير نظام شد.<br /> <br /> در دورة محمدشاه قاجار، در روسيه، ايروان (به همراه ناصرالدين ميرزا وليعهد) و عثماني مأموريت سياسي داشت. در سفر خسروميرزا به روسيه براي حل مسئلة قتل گريبايدف با او همراه بود و پس از آن در سفر ارزنة‌الروم (1263-1259ق) براي حل و فصل اختلافات مرزي و ارضي ايران و عثماني به موفقيت بسياري دست يافت. ميرزا كه در جلوس ناصرالدين شاه به تخت شاهي تلاش‌هاي فراواني انجام داد شخص اول ايران و مسئول همه امور از طرف شاه شد.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;<br /> <br /> او براي بار دوم با خواهر شاه- عزت الدوله- ازدواج كرد. نزديكي او با شاه دوامي نيافت و در طي دورة صدارت خود با دشمني روسيه، انگليس و درباريان مواجه شد.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; هرچند گام‌هايي مؤثر براي اصلاح اوضاع اقتصادي، قضايي، اخلاق مدني، ماليه، نظامي و ترويج علم و صنعت، برداشت اما نتوانست قدرت ناصرالدين شاه را محدود سازد.<br /> <br /> ابعاد تلاش‌هاي اميركبير شامل نوآوري در راه نشر فرهنگ و دانش و صنعت جديد، پاسداري از هويت ملي و استقلال سياسي ايران و اصلاحات سياسي و مملكتي و مبارزه با فساد اخلاقي بود.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; دورة صدارت امير، نمونه‌اي از «استبداد منور» است كه روشي مبتني بر قانون و عدالت و تربيت ملت و به «نظم ميرزا تقي خاني» مشهور بود كه با اعمال قدرت به قانون ضمانت اجرائي بخشيد. شورش‌هاي حسن خانِ‌ سالار، بابي‌ها،&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; خالي بودن خزانه، نفوذ و سلطة خارجيان، اقتصاد و تجارت مصرفي و بحران‌هاي فرهنگي- سياسي از مسائل مهم دورة او بود. <br /> <br /> برايِ رفع بحرانِ مالي به كاهش مواجبِ همة درباريان و حتي شاه و حذف تيولات پرداخت- و مسائل اقتصادي را با اعمال قانون منع صدور طلا، تشكيل مجمع الصنايع و ترغيب و حمايت از اقتصاد ملي عملاً قانون تحميلي تجارت آزاد منعقده در عهدنامة تركمنچاي و عهدنامة - 1257ه ق / ؟ م انگليس را نقض مي‌كرد. <br /> <br /> اصلاحات قضائي و مدني را با تأسيس «ديوان‌خانة عدالت»، آئين دادخواهي اقليت‌هاي مذهبي، اصلاح محكمة شرع، جلوگيري از رشوه‌گيري با اعمال قانون اعدام رشوه‌خوار، حذف عناوين دولتي و مداحي شاعران دنبال كرد. <br /> <br /> به منظور جلوگيري از نفوذ روسيه در شمال، پيشرفت انگليس در جنوب را سد كرد.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; <br /> <br /> در عرصة علم و دانش به تأسيس دارالفنون&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، انتشار روزنامة وقايع اتفاقيه و ترجمة كتب خارجي پرداخت. و انديشه‌هاي اصلاح‌گرانة خود را در «كتابچة خيالات اتابكي» نگاشت.<br /> <br /> امير سزاوارِ عنوانِ «والاترين مخلوق خدا» بود&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; و قرباني ارادة مردانه و انعطاف‌ناپذير خود شد.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; سرانجام به امر شاه عزل گرديد و به اشتباه خود اقرار كرد كه مملكت به جاي وزير عاقل به شاهِ عاقل نياز دارد&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; و در تبعيدگاهش در حمام قرية فين كاشان كشته شد (20 محرم 1268). بعدها ناصرالدين شاه از قتل او پشيمان شد.&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1.    سپهر، محمد تقي لسان‌الملك. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ناسخ التواريخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام جمشيد كيانفر، تهران: اساطير، چ اول، 1377، ج3، ص 1-1006.<br /> <br /> 2.    آدميت، فريدون. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اميركبير و ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: خوارزمي، چ سوم، 1348، ص 220-670.<br /> <br /> 3.    &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روزنامة وقايع‌اتفاقيه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. شمارة 50، پنجشنبه، 23ربيع‌الاول 1268.<br /> <br /> 4.    اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صدر التواريخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح و تحشيه محمد مشيري، تهران: سازمان انتشارات وحيد، 1349، ص 196-231.<br /> <br /> 5.    بامداد، مهدري. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح حال رجال ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: زوار، بي‌تا، ج1، ص 209-221.<br /> <br /> 6.    اقبال آشتياني، عباس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ميرزا تقي خان اميركبير&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش ايرج افشار، تهران: توس، چ دوم، 1355، ص 246-265.<br /> <br /> 7.    واتسون، رابرت گرانت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاريخ ايران دوره قاجاريه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة وحيد مازندراني، تهران: اميركبير، چ دوم، 1348، ص334-337.<br /> <br /> 8.    پولاك، ادوارد ياكوب. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سفرنامة پولاك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة كيكاووس جهانداري، تهران: خوارزمي، چاپ دوم، 1368،ص 269-299.<br /> <br /> 9.    مكي، حسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;زندگاني ميرزا تقي خان اميركبير&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: ايران، چ ششم، 2535، ص 454-470.<br /> <br /> 10.  مستوفي، عبدالله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح زندگاني من يا تاريخ اجتماعي و اداري دورة قاجاريه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: زوار، چ دوم، بي‌تا، ج1، ص 66-75 و 101.<br /> <br /> <br /> میرحواس احمدزاده</div>

Samei