https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DA%A9 2026-06-16T16:18:40Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DA%A9&diff=5038&oldid=prev 2025-04-30T19:24:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:خوراک]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-3609:rev-5038:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DA%A9&diff=3609&oldid=prev 2025-04-18T18:34:22Z

<p><span class="autocomment">کتابشناسی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سَنْگَک، نان، نانی که آن را روی سنگ ریزه (ریگ) داغ تنور سنگک‌پزی می‌پزند. نان سنگک از مطبوع‌ترین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نان‌های </del>بازاری شهری و سفره ایرانی بوده است. پیشه سنگک‌پزی ظاهراً با گسترش شهرها و نظام یافتن بازارهای بزرگ شهری در ایران پدید آمده است. زمان و محل پیدایی پیشه سنگک‌پزی و پختن نان سنگک و مردمانی که نخستین بار پختن این نوع نان را آغاز و رایج کردند، معلوم نیست. بنابر تاریخ مکتوب، این نان در دوره صفوی (907-1148ق/1502-1736م) در ایران شناخته و رایج بوده و در بسیاری از شهرها پخته می‌شده است. در لغت‌نامه برهان قاطع&lt;ref&gt;خلف‌تبریزی، محمدحسین (1361). برهان قاطع. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 2/ذیل «سنگک»، ص1179.&lt;/ref&gt;، نوشته 1062ق، و در سیاحت‌نامه شاردن از نان سنگک و پخت آن بر روی سنگ‌ریزه در برخی از شهرهای ایران تعریف و وصف شده است&lt;ref&gt;شاردن، ژان (1374). سفرنامه شاردن. ترجمه اقبال یغمایی. تهران: توس، 2/ .&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:4623436.jpg|بندانگشتی|نان سنگک، قابل بازیابی از [https://www.hamshahrionline.ir/news/643975/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5-%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%B8%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DA%A9-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF https://www.hamshahrionline.ir/news/643975]]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سَنْگَک، نان، نانی که آن را روی سنگ ریزه (ریگ) داغ تنور سنگک‌پزی می‌پزند. نان سنگک از مطبوع‌ترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نان|نان‌]]&lt;nowiki/&gt;های </ins>بازاری شهری و سفره ایرانی بوده است. پیشه سنگک‌پزی ظاهراً با گسترش شهرها و نظام یافتن بازارهای بزرگ شهری در ایران پدید آمده است. زمان و محل پیدایی پیشه سنگک‌پزی و پختن نان سنگک و مردمانی که نخستین بار پختن این نوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را آغاز و رایج کردند، معلوم نیست. بنابر تاریخ مکتوب، این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در دوره صفوی (907-1148ق/1502-1736م) در ایران شناخته و رایج بوده و در بسیاری از شهرها پخته می‌شده است. در لغت‌نامه برهان قاطع&lt;ref&gt;خلف‌تبریزی، محمدحسین (1361). برهان قاطع. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 2/ذیل «سنگک»، ص1179.&lt;/ref&gt;، نوشته 1062ق، و در سیاحت‌نامه شاردن از نان سنگک و پخت آن بر روی سنگ‌ریزه در برخی از شهرهای ایران تعریف و وصف شده است&lt;ref&gt;شاردن، ژان (1374). سفرنامه شاردن. ترجمه اقبال یغمایی. تهران: توس، 2/ .&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نان سنگک را با خمیری که در آب مخلوط ترش و نمک خوب ورز داده‌اند، و خوب «چاق‌شده» و «جا‌افتاده» (پرورده و رسیده شده) است، می‌پزند. پزندگان نان سنگک، «شاطر» و «نانْگیر» (کارگران پشت ‌پارو یا نان ‌پزان) و «آتَشْ اَنداز» و «دستْ به سیخ» (کارگران پای‌ تنور یا نان درآران) باید در کار پختن نان فن‌دان و ورزیده و چابک باشند، تا نان‌های سنگک همه از لحاظ شکل یک اندازه و قواره‌دار، و از لحاظ پختگی همه مغز پخت و یک نواخت آتش دیده و برشته باشند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی (1374). «واژه سنگک و پیشه سنگک‌پزی در ایران»، هنر و مردم. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، شماره 74-75، ص31، 42، شماره 76، ص47-51.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نان سنگک را با خمیری که در آب مخلوط ترش و نمک خوب ورز داده‌اند، و خوب «چاق‌شده» و «جا‌افتاده» (پرورده و رسیده شده) است، می‌پزند. پزندگان نان سنگک، «شاطر» و «نانْگیر» (کارگران پشت ‌پارو یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>‌پزان) و «آتَشْ اَنداز» و «دستْ به سیخ» (کارگران پای‌ تنور یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>درآران) باید در کار پختن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>فن‌دان و ورزیده و چابک باشند، تا نان‌های سنگک همه از لحاظ شکل یک اندازه و قواره‌دار، و از لحاظ پختگی همه مغز پخت و یک نواخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آتش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دیده و برشته باشند&lt;ref&gt;بلوکباشی، علی (1374). «واژه سنگک و پیشه سنگک‌پزی در ایران»، هنر و مردم. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، شماره 74-75، ص31، 42، شماره 76، ص47-51.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[نان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[نان تافتون]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== کتابشناسی ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-1810:rev-3609:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DA%A9&diff=1810&oldid=prev 2024-10-04T16:35:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۳۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''سَنْگَك، </del>نان،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' ناني كه </del>آن را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روي </del>سنگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ريزه </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ريگ</del>) داغ تنور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگك‌پزي مي‌پزند</del>. نان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگك </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطبوع‌ترين نان‌هاي بازاري شهري </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفرة ايراني </del>بوده است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيشة سنگك‌پزي </del>ظاهراً با گسترش شهرها و نظام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافتن بازارهاي </del>بزرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهري </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران پديد </del>آمده است. زمان و محل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيدايي پيشة سنگك‌پزي </del>و پختن نان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگك </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مردماني كه نخستين </del>بار پختن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>نوع نان را آغاز و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رايج كردند، </del>معلوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست</del>. بنابر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ مكتوب، اين </del>نان در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة صفوي </del>(907-1148ق/1502-1736م) در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>شناخته و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رايج </del>بوده و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسياري </del>از شهرها پخته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شده </del>است. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لغت‌نامة </del>برهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاطع،</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشتة </del>1062ق، و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سياحت‌نامة </del>شاردن از نان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگك </del>و پخت آن بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روي سنگ‌ريزه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهرهاي ايران تعريف </del>و وصف شده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;2&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سَنْگَک، </ins>نان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نانی که </ins>آن را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روی </ins>سنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریزه </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریگ</ins>) داغ تنور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگک‌پزی می‌پزند</ins>. نان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگک </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطبوع‌ترین نان‌های بازاری شهری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفره ایرانی </ins>بوده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشه سنگک‌پزی </ins>ظاهراً با گسترش شهرها و نظام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافتن بازارهای </ins>بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهری </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران پدید </ins>آمده است. زمان و محل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیدایی پیشه سنگک‌پزی </ins>و پختن نان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مردمانی که نخستین </ins>بار پختن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>نوع نان را آغاز و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رایج کردند، </ins>معلوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست</ins>. بنابر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ مکتوب، این </ins>نان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره صفوی </ins>(907-1148ق/1502-1736م) در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>شناخته و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رایج </ins>بوده و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیاری </ins>از شهرها پخته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شده </ins>است. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لغت‌نامه </ins>برهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاطع</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلف‌تبریزی، محمدحسین (1361). برهان قاطع. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 2/ذیل «سنگک»، ص1179.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، نوشته </ins>1062ق، و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاحت‌نامه </ins>شاردن از نان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگک </ins>و پخت آن بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روی سنگ‌ریزه </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهرهای ایران تعریف </ins>و وصف شده است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاردن، ژان (1374). سفرنامه شاردن. ترجمه اقبال یغمایی. تهران: توس، </ins>2<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/ .</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگك </del>را با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خميري كه </del>در آب مخلوط ترش و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمك </del>خوب ورز داده‌اند، و خوب «چاق‌شده» و «جا‌افتاده» (پرورده و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسيده </del>شده) است، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌پزند</del>. پزندگان نان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگك، </del>«شاطر» و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«نانْگير» </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارگران </del>پشت ‌پارو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>نان ‌پزان) و «آتَشْ اَنداز» و «دستْ به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سيخ» </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارگران پاي‌ </del>تنور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>نان درآران) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بايد </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كار </del>پختن نان فن‌دان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ورزيده </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چابك </del>باشند، تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نان‌هاي سنگك </del>همه از لحاظ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكل يك </del>اندازه و قواره‌دار، و از لحاظ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پختگي </del>همه مغز پخت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يك </del>نواخت آتش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديده </del>و برشته باشند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگک </ins>را با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمیری که </ins>در آب مخلوط ترش و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمک </ins>خوب ورز داده‌اند، و خوب «چاق‌شده» و «جا‌افتاده» (پرورده و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسیده </ins>شده) است، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌پزند</ins>. پزندگان نان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگک، </ins>«شاطر» و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«نانْگیر» </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارگران </ins>پشت ‌پارو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>نان ‌پزان) و «آتَشْ اَنداز» و «دستْ به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیخ» </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارگران پای‌ </ins>تنور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>نان درآران) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار </ins>پختن نان فن‌دان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ورزیده </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چابک </ins>باشند، تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نان‌های سنگک </ins>همه از لحاظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکل یک </ins>اندازه و قواره‌دار، و از لحاظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پختگی </ins>همه مغز پخت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>نواخت آتش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیده </ins>و برشته باشند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلوکباشی، علی (1374). «واژه سنگک و پیشه سنگک‌پزی در ایران»، هنر و مردم. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، شماره 74-75، ص31، 42، شماره 76، ص47-51.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی بلوکباشی</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1.     خلف‌تبريزي، محمدحسين. '''''برهان قاطع'''''. به كوشش محمد معين، تهران: اميركبير، 1361، 2/ذيل «سنگك»، ص1179.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2.     شاردن، ژان. '''''سفرنامة شاردن'''''. ترجمة اقبال يغمايي، تهران: توس، 1374، 2/ .</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3.     بلوكباشي، علي. «واژة سنگك و پيشة سنگك‌پزي در ايران»، '''''هنر و مردم'''''. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، آذر و دي 1374، ش74-75، ص31، 42؛ بهمن 1347، ش76، ص47-51.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== کتابشناسی ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی بلوکباشی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-1207:rev-1810:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DA%A9&diff=1207&oldid=prev 2024-08-15T20:46:36Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;سَنْگَك، نان،&#039;&#039;&#039; ناني كه آن را روي سنگ ريزه (ريگ) داغ تنور سنگك‌پزي مي‌پزند. نان سنگك از مطبوع‌ترين نان‌هاي بازاري شهري و سفرة ايراني بوده است. پيشة سنگك‌پزي ظاهراً با گسترش شهرها و نظام يافتن بازارهاي بزرگ شهري در ايران پديد آمده است. زمان...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;سَنْگَك، نان،&#039;&#039;&#039; ناني كه آن را روي سنگ ريزه (ريگ) داغ تنور سنگك‌پزي مي‌پزند. نان سنگك از مطبوع‌ترين نان‌هاي بازاري شهري و سفرة ايراني بوده است. پيشة سنگك‌پزي ظاهراً با گسترش شهرها و نظام يافتن بازارهاي بزرگ شهري در ايران پديد آمده است. زمان و محل پيدايي پيشة سنگك‌پزي و پختن نان سنگك و مردماني كه نخستين بار پختن اين نوع نان را آغاز و رايج كردند، معلوم نيست. بنابر تاريخ مكتوب، اين نان در دورة صفوي (907-1148ق/1502-1736م) در ايران شناخته و رايج بوده و در بسياري از شهرها پخته مي‌شده است. در لغت‌نامة برهان قاطع،&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; نوشتة 1062ق، و در سياحت‌نامة شاردن از نان سنگك و پخت آن بر روي سنگ‌ريزه در برخي از شهرهاي ايران تعريف و وصف شده است.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;<br /> <br /> نان سنگك را با خميري كه در آب مخلوط ترش و نمك خوب ورز داده‌اند، و خوب «چاق‌شده» و «جا‌افتاده» (پرورده و رسيده شده) است، مي‌پزند. پزندگان نان سنگك، «شاطر» و «نانْگير» (كارگران پشت ‌پارو يا نان ‌پزان) و «آتَشْ اَنداز» و «دستْ به سيخ» (كارگران پاي‌ تنور يا نان درآران) بايد در كار پختن نان فن‌دان و ورزيده و چابك باشند، تا نان‌هاي سنگك همه از لحاظ شكل يك اندازه و قواره‌دار، و از لحاظ پختگي همه مغز پخت و يك نواخت آتش ديده و برشته باشند.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1.     خلف‌تبريزي، محمدحسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;برهان قاطع&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش محمد معين، تهران: اميركبير، 1361، 2/ذيل «سنگك»، ص1179.<br /> <br /> 2.     شاردن، ژان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سفرنامة شاردن&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة اقبال يغمايي، تهران: توس، 1374، 2/ .<br /> <br /> 3.     بلوكباشي، علي. «واژة سنگك و پيشة سنگك‌پزي در ايران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;هنر و مردم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، آذر و دي 1374، ش74-75، ص31، 42؛ بهمن 1347، ش76، ص47-51.<br /> <br /> <br /> علی بلوکباشی</div>

Samei