https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D9%87_%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%8C_%D9%86%D9%87_%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8Cنه شرقی، نه غربی - تاریخچهٔ نسخهها2026-07-29T01:49:28Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%87_%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%8C_%D9%86%D9%87_%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C&diff=14158&oldid=prevSetayesh در ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۸2026-07-28T15:18:16Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرقي، </del>نه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غربي</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«نه شرقی، </ins>نه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غربی» قسمتی از شعار «نه شرقی، </ins>نه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غربی، [[جمهوری اسلامی]]» است که در سالهای اول انقلاب به عنوان یکی از آرمانهای [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] مطرح بود. شعار «نه شرقی، نه غربی، [[جمهوری اسلامی]]» در اوایل انقلاب به شکل و محتوای نظامی اشاره داشت که قرار بود به جای رژیم شاهنشاهی برپا شود. بر اساس این شعار نظام مطلوب و مورد خواست مردم و رهبر انقلاب- [[امام خمینی]] (ره)- نظامی بود که شکل آن جمهوری و محتوای آن اسلام بود نه نظامی مشابه نظامهای مستقر در شرق آنگونه که در شوروی کمونیستی حاکم بود و یا در غرب آنچنان که در ایالات متحده و یا اروپای غربی رواج داشت. [[امام خمینی]] (ره) قبل از پیروزی انقلاب و تأسیس نظام [[جمهوری اسلامی]] در 24 آبان 1357 در جواب روزنامهنگار آلمانی «جهان سوم» که گفت:<blockquote>«به گفتهی شاه قرار است ایران ظرف بیست سال آینده به یک کشور صد درصد غربی تبدیل شود...»</blockquote>فرمود:<blockquote>«... ملت ایران با داشتن مکتبی مترقی چون [[اسلام]]، دلیلی ندارد که برای پیشرفت و تعالی خود از الگوی غربی و یا کشورهای کمونیست تقلید کند».<ref>فارسی، جلالالدین، فرهنگ واژههای انقلاب اسلامی، بنیاد فرهنگی امام رضا (ع)، 1374.</ref></blockquote>به علاوه ایشان در حدود یک سال پس از تشکیل نظام [[جمهوری اسلامی]] نیز در 19 آذر ماه 1358 بر تز نه شرقی و نه غربی خود تأکید کردند:<blockquote>«یک ملتی که همه فریاد میزنند ما [[جمهوری اسلامی]] میخواهیم، نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی، ما دیگر حق نداریم بنشینیم و بگوییم نه، بلکه این ملتی که قیام کردهاند برای این قیام کردهاند که دموکراسی باشد...»<ref name=":0">رمضانی، روحالله، چارچوبی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، ترجمهی علیرضا طیب، تهران، نشر نی، 1384، ص64.</ref></blockquote>هدف [[امام خمینی]] (ره) تأکید بر این نکته بود که هنگام طراحی [[جمهوری]] جدید ایران نباید کورکورانه از مدل سوسیالیستی شرق و یا سرمایهداری غرب تقلید کرد. ایشان معتقد بودند که دموکراسی اسلامی برتر از دموکراسیهای شرقی و غربی است<ref name=":0" />. [[مرتضی مطهری|شهید مرتضی مطهری]] از نه شرقی و نه غربی به استقلال فرهنگی تعبیر میکند:<blockquote>«... حتی با این فرض که [[استقلال]] سیاسی و [[استقلال]] اقتصادی را به دست آوریم، اگر به [[استقلال]] فرهنگی دست نیابیم، شکست خواهیم خورد و نخواهیم توانست انقلاب را به ثمر برسانیم. ما باید نشان بدهیم جهانبینی اسلامی، نه با جهانبینی غربی منطبق است و نه با جهانبینی شرق، و به هیچکدامشان وابسته و محتاج نیست».<ref>مطهری، مرتضی، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران، صدرا، 1378، ص129-131.</ref></blockquote>امّا «نه شرقی، نه غربی» نه تنها به سیاست داخلی، بلکه همچنین به [[استقلال]] سیاست خارجی نظام [[جمهوری اسلامی]] از بلوک شرق و غرب و در پیش گرفتن سیاست عدم تعهد اشاره دارد. پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] [[سیاست خارجی ایران]] نیز دچار تحولات بنیادینی شد. [[سیاست خارجی ایران]] از گرایش به اتحاد و ائتلاف با غرب به سمت ائتلافزدایی و کنارهگیری از همپیمانی با قدرتهای غربی، به ویژه ایالات متحده سوق پیدا کرد.<ref>نوروزی، نورمحمّد، کاوشی از منظر تحلیل گفتمان سیاسی و پویایی در الگوی کنش سیاست خارجی ایران، فصلنامه راهبرد، شماره 31، بهار 1383.</ref> [[کشور ایران|ایران]] با اتخاذ سیاست نه شرقی، نه غربی و نفی اتحاد با بلوکهای شرق و غرب راهبرد عدم تعهد را به عنوان جهتگیری سازگار با تجربه تاریخی و بافت فرهنگی ایران در پیش گرفت و با خروج از سازمان پیمان مرکزی یا سنتو و پیوستن به جنبش عدم تعهد و لغو بسیاری از سفارشهای خرید اسلحه از غرب، سیاستی مستقل از قدرتهای بزرگ را بر اساس «دوریگزینی همسان» اتخاذ کرد.<ref name=":1">دهشیری، محمّدرضا، چرخهی آرمانگرایی و واقعگرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست خارجی، سال پانزدهم، شماره 2، تابستان 1385.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خيراله خيري </del>اصل</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتخاذ سیاست عدم تعهد و نفی شرق و غرب در سیاست خارجی جمهوری اسلامی با الهام گرفتن از قاعدهی نفی سبیل در آیهی 141 سورهی نساء در قرآن صورت گرفته است. در این آیهی شریفه آمده است:<blockquote>«لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلا/ خداوند برای کافران راه سلطه و نفوذ را بر مسلمانان قرار نداده است».<ref>قرآن کریم.</ref></blockquote></ins>اصل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکصد و پنجاه و دوم [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] نیز به صراحت [[سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران]] را بر اساس این قاعده تعیین کرده است:<blockquote>«[[سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران]] بر اساس نفی هر گونه سلطهجویی و سلطهپذیری، حفظ [[استقلال]] همهجانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همهی مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرتهای سلطهگر و روابط صلحآمیز متقابل با دول غیر متحارب استوار است».<ref>قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.</ref></blockquote>در رهنمودهای [[امام خمینی]] (ره) در سیاست خارجی نیز تأکید آن حضرت بر «سیاست نه شرقی، نه غربی» از باب نفی سبیل و طرد استیلاجویی و سوسیال امپریالیسم و نیز بر مبنای بینش دینی ایشان در عدم پذیرش حمایت تمامی ابرقدرتها به جز قدرت خدای تبارک و تعالی بود.<ref>دهشیری، محمّدرضا، درآمدی بر نظریه سیاسی امام خمینی (ره)، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1379، ص363.</ref><blockquote>«ما منطقمان، [یعنی] منطق [[اسلام]] این است که سلطه نباید از غیر بر شما باشد. نباید شما تحت سلطه غیر باشید، ما میخواهیم نباشد سلطه غیر، ما اصل گفتنمان این است که آمریکا نباید باشد، نه تنها آمریکا تنها، شوروی هم نباید باشد، اجنبی نباید باشد».<ref>[امام] خمينی، روحالله، صحیفه امام: مجموعه بیانات امام خمینی (ره)، جلد 2، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1378، ص132-142.</ref></blockquote>رویکردهای رهبر این آرمانگر و واقعگرا در [[سیاست خارجی ایران]] در اجرای سیاست کلی عدم تعهد و نه شرقی و نه غربی تفاوتهایی با همدیگر دارند. با این حال هر دو گروه بر [[استقلال]] در سیاست خارجی اجتناب از ورود به اردوگاه شرق و غرب و بهبود روابط با کلیه کشورها به استثنای کشورهای نژادپرست و استکباری تأکید دارند. از نظر آنان راهبرد عدم تعهد جایگزینی مناسب برای ارتقای وجههی ملی و اعتبار بینالمللی [[کشور ایران|ایران]] و برآورندهی نیازهای ملی و بینالمللی کشور به شمار میآید چرا که با ساختار حکومتی [[جمهوری اسلامی]] و نیز با ویژگیهای خاص تاریخی، جغرافیایی و اقتصادی [[کشور ایران|ایران]] سنخیت دارد.<ref name=":1" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«نه شرقي، نه غربي» قسمتي از شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» است كه در سالهاي اول انقلاب به عنوان يكي از آرمانهاي انقلاب اسلامي مطرح بود. شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» در اوايل انقلاب به شكل و محتواي نظامي اشاره داشت كه قرار بود به جاي رژيم شاهنشاهي برپا شود. بر اساس اين شعار نظام مطلوب و مورد خواست مردم و رهبر </del>انقلاب<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خميني (ره)- نظامي بود كه شكل آن جمهوري و محتواي آن اسلام بود نه نظامي مشابه نظامهاي مستقر در شرق آنگونه كه در شوروي كمونيستي حاكم بود و يا در غرب آنچنان كه در ايالات متحده و يا اروپاي غربي رواج داشت. </del>امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خميني </del>(ره) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قبل از پيروزي انقلاب و تأسيس نظام جمهوري اسلامي در 24 آبان 1357 در جواب روزنامهنگار آلماني «جهان سوم» كه گفت: «به گفتهي شاه قرار است ايران ظرف بيست سال آينده به يك كشور صد درصد غربي تبديل شود...» فرمود: «... ملت ايران با داشتن مكتبي مترقي چون اسلام، دليلي ندارد كه براي پيشرفت و تعالي خود از الگوي غربي و يا كشورهاي كمونيست تقليد كند». (فارسي، ذيل واژه). به علاوه ايشان در حدود يك سال پس از تشكيل نظام جمهوري اسلامي نيز در 19 آذر ماه 1358 بر تز نه شرقي و نه غربي خود تأكيد كردند: «يك ملتي كه همه فرياد ميزنند ما جمهوري اسلامي ميخواهيم، نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي، ما ديگر حق نداريم بنشينيم و بگوييم نه، بلكه اين ملتي كه قيام كردهاند براي اين قيام كردهاند كه دموكراسي باشد...» (رمضاني، 64). هدف امام خميني تأكيد بر اين نكته بود كه هنگام طراحي جمهوري جديد ايران نبايد كوركورانه از مدل سوسياليستي شرق و يا سرمايهداري غرب تقليد كرد. ايشان معتقد بودند كه دموكراسي اسلامي برتر از دموكراسيهاي شرقي و غربي است (همان). شهيد مرتضي مطهري از نه شرقي و نه غربي به استقلال فرهنگي تعبير ميكند: «... حتي با اين فرض كه استقلال سياسي و استقلال اقتصادي را به دست آوريم، اگر به استقلال فرهنگي دست نيابيم، شكست خواهيم خورد و نخواهيم توانست انقلاب را به ثمر برسانيم. ما بايد نشان بدهيم جهانبيني اسلامي، نه با جهانبيني غربي منطبق است و نه با جهانبيني شرق، و به هيچكدامشان وابسته و محتاج نيست». (مطهري، 131- 129).</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[جمهوری اسلامی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سیاست خارجی ایران]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استقلال]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[</ins>انقلاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی ایران]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[</ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمینی|</ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمینی </ins>(ره)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امّا «نه شرقي، نه غربي» نه تنها به سياست داخلي، بلكه همچنين به استقلال سياست خارجي نظام جمهوري اسلامي از بلوك شرق و غرب و در پيش گرفتن سياست عدم تعهد اشاره دارد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي سياست خارجي ايران نيز دچار تحولات بنياديني شد. سياست خارجي ايران از گرايش به اتحاد و ائتلاف با غرب به سمت ائتلافزدايي و كنارهگيري از همپيماني با قدرتهاي غربي، به ويژه ايالات متحده سوق پيدا كرد. (نوروزي). ايران با اتخاذ سياست نه شرقي، نه غربي و نفي اتحاد با بلوكهاي شرق و غرب راهبرد عدم تعهد را به عنوان جهتگيري سازگار با تجربه تاريخي و بافت فرهنگي ايران در پيش گرفت و با خروج از سازمان پيمان مركزي يا سنتو و پيوستن به جنبش عدم تعهد و لغو بسياري از سفارشهاي خريد اسلحه از غرب، سياستي مستقل از قدرتهاي بزرگ را بر اساس «دوريگزيني همسان» اتخاذ كرد. (دهشيري، چرخهي آرمانگرايي و واقعگرايي...)</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتخاذ سياست عدم تعهد و نفي شرق و غرب در سياست خارجي جمهوري اسلامي با الهام گرفتن از قاعدهي نفي سبيل در آيهي 141 سورهي نساء در قرآن صورت گرفته است. در اين آيهي شريفه آمده است</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«لن يجعل الله للكافرين علي المؤمنين سبيلا</del>/ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خداوند براي كافران راه سلطه و نفوذ را بر مسلمانان قرار نداده است»</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصل يكصد و پنجاه و ووم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران نيز به صراحت سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران را بر اساس اين قاعده تعيين كرده است: «سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بر اساس نفي هر گونه سلطهجويي و سلطهپذيري، حفظ استقلال همهجانبه و تماميت ارضي كشور، دفاع از حقوق همهي مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرتهاي سلطهگر </del>و روابط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلحآميز متقابل با دول غير متحارب استوار است». در رهنمودهاي امام خميني </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ره</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در سياست خارجي نيز تأكيد آن حضرت </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«سياست نه شرقي، نه غربي» از باب نفي سبيل و طرد استيلاجويي و سوسيال امپرياليسم و نيز بر مبناي بينش ديني ايشان در عدم پذيرش حمايت تمامي ابرقدرتها به جز قدرت خداي تبارك و تعالي بود. (دهشيري، 363): «ما منطقمان، </del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يعني</del>] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطق اسلام اين است كه سلطه نبايد از غير بر شما باشد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نبايد شما تحت سلطه غير باشيد، ما ميخواهيم نباشد سلطه غير، ما اصل گفتنمان اين است كه آمريكا نبايد باشد، نه تنها آمريكا تنها، شوروي هم نبايد باشد، اجنبي نبايد باشد»</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(صحيفه نور، ج 2، 141- 132)</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https</ins>:/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/icro</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/ سازمان فرهنگ </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارتباطات اسلامی]، مرکز مطالعات راهبردی </ins>روابط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگی </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1401</ins>)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، درآمدی </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه [</ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی</ins>]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]، [https://alhodapub</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">com/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رويكردهاي رهبراين آرمانگر و واقعگرا در سياست خارجي ايران در اجراي سياست كلي عدم تعهد و نه شرقي و نه غربي تفاوتهايي با همديگر دارند. با اين حال هر دو گروه بر استقلال در سياست خارجي اجتناب از ورود به اردوگاه شرق و غرب و بهبود روابط با كليه كشورها به استثناي كشورهاي نژادپرست و استكباري تأكيد دارند. از نظر آنان راهبرد عدم تعهد جايگزيني مناسب براي ارتقاي وجههي ملي و اعتبار بينالمللي ايران و برآورندهي نيازهاي ملي و بينالمللي كشور به شمار ميآيد چراكه با ساختار حكومتي جمهوري اسلامي و نيز با ويژگيهاي خاص تاريخي، جغرافيايي و اقتصادي ايران سنخيت دارد. (دهشيري، چرخهي آرمانگرايي و واقعگرايي...).</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خیراله خیری اصل</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''منابع'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:</ins>انقلاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1- قرآن مجيد</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2- دهشيري، محمّدرضا، درآمدي بر نظريه سياسي امام خميني (ره)، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1379</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3- دهشيري، محمّدرضا، چرخهي آرمانگرايي و واقعگرايي در سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران، فصلنامه سياست خارجي، سال پانزدهم، شماره 2، تابستان 1385</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4- رمضاني، روحالله، چارچوبي براي بررسي سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران، ترجمهي عليرضا طيب، تهران، نشر ني، 1384</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5- صحيفه نور (مجموعه بيانات امام خميني (ره))، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره) </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6- مطهري، مرتضي، پيرامون انقلاب اسلامي، تهران، صدرا، 1378</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7- فارسي، جلالالدين، فرهنگ واژههاي </del>انقلاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي، بنياد فرهنگي امام رضا (ع)، 1374</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8- قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9- نوروزي، نورمحمّد، كاوشي از منظر تحليل گفتمان سياسي و پويايي در الگوي كنش سياست خارجي ايران، فصلنامه راهبرد، شماره 31، بهار 1383</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-14120:rev-14158:php=table -->
</table>Setayeshhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%87_%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%8C_%D9%86%D9%87_%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C&diff=14120&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «نه شرقي، نه غربي خيراله خيري اصل «نه شرقي، نه غربي» قسمتي از شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» است كه در سالهاي اول انقلاب به عنوان يكي از آرمانهاي انقلاب اسلامي مطرح بود. شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» در اوايل انقلاب به شكل...» ایجاد کرد2026-07-27T08:21:26Z<p>صفحهای تازه حاوی «نه شرقي، نه غربي خيراله خيري اصل «نه شرقي، نه غربي» قسمتي از شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» است كه در سالهاي اول انقلاب به عنوان يكي از آرمانهاي انقلاب اسلامي مطرح بود. شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» در اوايل انقلاب به شكل...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>نه شرقي، نه غربي<br />
<br />
خيراله خيري اصل<br />
<br />
<br />
«نه شرقي، نه غربي» قسمتي از شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» است كه در سالهاي اول انقلاب به عنوان يكي از آرمانهاي انقلاب اسلامي مطرح بود. شعار «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» در اوايل انقلاب به شكل و محتواي نظامي اشاره داشت كه قرار بود به جاي رژيم شاهنشاهي برپا شود. بر اساس اين شعار نظام مطلوب و مورد خواست مردم و رهبر انقلاب- امام خميني (ره)- نظامي بود كه شكل آن جمهوري و محتواي آن اسلام بود نه نظامي مشابه نظامهاي مستقر در شرق آنگونه كه در شوروي كمونيستي حاكم بود و يا در غرب آنچنان كه در ايالات متحده و يا اروپاي غربي رواج داشت. امام خميني (ره) قبل از پيروزي انقلاب و تأسيس نظام جمهوري اسلامي در 24 آبان 1357 در جواب روزنامهنگار آلماني «جهان سوم» كه گفت: «به گفتهي شاه قرار است ايران ظرف بيست سال آينده به يك كشور صد درصد غربي تبديل شود...» فرمود: «... ملت ايران با داشتن مكتبي مترقي چون اسلام، دليلي ندارد كه براي پيشرفت و تعالي خود از الگوي غربي و يا كشورهاي كمونيست تقليد كند». (فارسي، ذيل واژه). به علاوه ايشان در حدود يك سال پس از تشكيل نظام جمهوري اسلامي نيز در 19 آذر ماه 1358 بر تز نه شرقي و نه غربي خود تأكيد كردند: «يك ملتي كه همه فرياد ميزنند ما جمهوري اسلامي ميخواهيم، نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي، ما ديگر حق نداريم بنشينيم و بگوييم نه، بلكه اين ملتي كه قيام كردهاند براي اين قيام كردهاند كه دموكراسي باشد...» (رمضاني، 64). هدف امام خميني تأكيد بر اين نكته بود كه هنگام طراحي جمهوري جديد ايران نبايد كوركورانه از مدل سوسياليستي شرق و يا سرمايهداري غرب تقليد كرد. ايشان معتقد بودند كه دموكراسي اسلامي برتر از دموكراسيهاي شرقي و غربي است (همان). شهيد مرتضي مطهري از نه شرقي و نه غربي به استقلال فرهنگي تعبير ميكند: «... حتي با اين فرض كه استقلال سياسي و استقلال اقتصادي را به دست آوريم، اگر به استقلال فرهنگي دست نيابيم، شكست خواهيم خورد و نخواهيم توانست انقلاب را به ثمر برسانيم. ما بايد نشان بدهيم جهانبيني اسلامي، نه با جهانبيني غربي منطبق است و نه با جهانبيني شرق، و به هيچكدامشان وابسته و محتاج نيست». (مطهري، 131- 129).<br />
<br />
امّا «نه شرقي، نه غربي» نه تنها به سياست داخلي، بلكه همچنين به استقلال سياست خارجي نظام جمهوري اسلامي از بلوك شرق و غرب و در پيش گرفتن سياست عدم تعهد اشاره دارد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي سياست خارجي ايران نيز دچار تحولات بنياديني شد. سياست خارجي ايران از گرايش به اتحاد و ائتلاف با غرب به سمت ائتلافزدايي و كنارهگيري از همپيماني با قدرتهاي غربي، به ويژه ايالات متحده سوق پيدا كرد. (نوروزي). ايران با اتخاذ سياست نه شرقي، نه غربي و نفي اتحاد با بلوكهاي شرق و غرب راهبرد عدم تعهد را به عنوان جهتگيري سازگار با تجربه تاريخي و بافت فرهنگي ايران در پيش گرفت و با خروج از سازمان پيمان مركزي يا سنتو و پيوستن به جنبش عدم تعهد و لغو بسياري از سفارشهاي خريد اسلحه از غرب، سياستي مستقل از قدرتهاي بزرگ را بر اساس «دوريگزيني همسان» اتخاذ كرد. (دهشيري، چرخهي آرمانگرايي و واقعگرايي...)<br />
<br />
اتخاذ سياست عدم تعهد و نفي شرق و غرب در سياست خارجي جمهوري اسلامي با الهام گرفتن از قاعدهي نفي سبيل در آيهي 141 سورهي نساء در قرآن صورت گرفته است. در اين آيهي شريفه آمده است: «لن يجعل الله للكافرين علي المؤمنين سبيلا/ خداوند براي كافران راه سلطه و نفوذ را بر مسلمانان قرار نداده است». اصل يكصد و پنجاه و ووم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران نيز به صراحت سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران را بر اساس اين قاعده تعيين كرده است: «سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بر اساس نفي هر گونه سلطهجويي و سلطهپذيري، حفظ استقلال همهجانبه و تماميت ارضي كشور، دفاع از حقوق همهي مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرتهاي سلطهگر و روابط صلحآميز متقابل با دول غير متحارب استوار است». در رهنمودهاي امام خميني (ره) در سياست خارجي نيز تأكيد آن حضرت بر «سياست نه شرقي، نه غربي» از باب نفي سبيل و طرد استيلاجويي و سوسيال امپرياليسم و نيز بر مبناي بينش ديني ايشان در عدم پذيرش حمايت تمامي ابرقدرتها به جز قدرت خداي تبارك و تعالي بود. (دهشيري، 363): «ما منطقمان، [يعني] منطق اسلام اين است كه سلطه نبايد از غير بر شما باشد. نبايد شما تحت سلطه غير باشيد، ما ميخواهيم نباشد سلطه غير، ما اصل گفتنمان اين است كه آمريكا نبايد باشد، نه تنها آمريكا تنها، شوروي هم نبايد باشد، اجنبي نبايد باشد». (صحيفه نور، ج 2، 141- 132)<br />
<br />
رويكردهاي رهبراين آرمانگر و واقعگرا در سياست خارجي ايران در اجراي سياست كلي عدم تعهد و نه شرقي و نه غربي تفاوتهايي با همديگر دارند. با اين حال هر دو گروه بر استقلال در سياست خارجي اجتناب از ورود به اردوگاه شرق و غرب و بهبود روابط با كليه كشورها به استثناي كشورهاي نژادپرست و استكباري تأكيد دارند. از نظر آنان راهبرد عدم تعهد جايگزيني مناسب براي ارتقاي وجههي ملي و اعتبار بينالمللي ايران و برآورندهي نيازهاي ملي و بينالمللي كشور به شمار ميآيد چراكه با ساختار حكومتي جمهوري اسلامي و نيز با ويژگيهاي خاص تاريخي، جغرافيايي و اقتصادي ايران سنخيت دارد. (دهشيري، چرخهي آرمانگرايي و واقعگرايي...).<br />
<br />
'''منابع'''<br />
<br />
1- قرآن مجيد<br />
<br />
2- دهشيري، محمّدرضا، درآمدي بر نظريه سياسي امام خميني (ره)، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1379<br />
<br />
3- دهشيري، محمّدرضا، چرخهي آرمانگرايي و واقعگرايي در سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران، فصلنامه سياست خارجي، سال پانزدهم، شماره 2، تابستان 1385<br />
<br />
4- رمضاني، روحالله، چارچوبي براي بررسي سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران، ترجمهي عليرضا طيب، تهران، نشر ني، 1384<br />
<br />
5- صحيفه نور (مجموعه بيانات امام خميني (ره))، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره) <br />
<br />
6- مطهري، مرتضي، پيرامون انقلاب اسلامي، تهران، صدرا، 1378<br />
<br />
7- فارسي، جلالالدين، فرهنگ واژههاي انقلاب اسلامي، بنياد فرهنگي امام رضا (ع)، 1374<br />
<br />
8- قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران <br />
<br />
9- نوروزي، نورمحمّد، كاوشي از منظر تحليل گفتمان سياسي و پويايي در الگوي كنش سياست خارجي ايران، فصلنامه راهبرد، شماره 31، بهار 1383</div>Samei