https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C 2026-06-21T14:03:49Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=10568&oldid=prev 2025-06-21T13:41:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[نورالدین عبدالرحمن جامی|جامی]]&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نویسنده، ‌عارف.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[نورالدین عبدالرحمن جامی|جامی]]&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نویسنده، ‌عارف.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نورالدین عبدالرحمان مکنی به ابوالبرکات و متخلص به [[جامی]] فرزند نظام‌الدین احمد بن محمد دشتی و از بزرگان [[ادب]] و عرفان سده 9ق / 15م و به عقیده برخی، خاتم شعرای بزرگ [[فارسی]] گوی است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.&lt;/ref&gt;. خاندانش از نسل امام محمد شیبانی (م 189ق) شاگرد امام ابوحنیفه (سده‌2ق) و [[عربی|عرب]] تبار بودند. نیای او شمس الدین محمد دشتی، از دشت (در حوالی [[اصفهان]]) به جام خراسان کوچید و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی هفت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اورنگ</del>'' ‌به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران: سعدی، چ 2، بی تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. جامی در خرجرد جام به دنیا آمد. در کودکی مقدمات و صرف و نحو [[عربی]] را نزد پدرش فراگرفت. پیش از رسیدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در [[مدرسه]] نظامیه آن شهر از مولانا جنید اصولی، خواجه علی سمرقندی و مولانا شهاب الدین جاجرمی دانش کسب کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4. ص 349 ـ 350 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. سپس روی به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضی روم (قاضی زاده رومی) یکی از محققان بزرگ آن عهد، شرکت جست&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. رشحات عین الحیات. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. به زودی در تمام دانش‌های رایج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حکمت، ‌کلام، فقه، ‌اصول، حدیث، ‌قرائت و تفسیر [[قرآن|''قرآن'' کریم]]، ریاضی و هیئت مهارت یافت و پس از آن به هرات بازگشت&lt;ref&gt;ادب فارسی در افغانستان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>دانشنامه ادب فارسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ص 272.&lt;/ref&gt;. در این دوره با صوفیان بزرگ فرقه نقشبندیه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدین کاشغری (م 860 ق) داد. پس از درگذشت این مرشد، به جرگه مریدان خواجه‌احرار (م 895 ق) پیوست و در طریق تصوف به سیر و سلوک پرداخت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''سلامان و ابسال''. نگارش محمد روشن، تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 125.&lt;/ref&gt;. جامی اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبیت دست نیافت، اما عنوان [[شیخ طبرسی|شیخ]] گرفت و برخی از شاگردانش چون عبدالغفور لاری را به طریقه خود کشاند. در عین حال تفکّر او در درجه نخست از مکتب محی الدین ابن العربی (م 638ق) نشأت می‌گرفت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''لوایح''. تصحیح و مقدمه و توضیحات یان ریشار، ترجمه روح بخشان، ‌تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.&lt;/ref&gt;. جامی مذهب حنفی داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عین حال تکفیر و لعن مردم مذاهب دیگر [[اسلام]] را جایز نمی‌دانست&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی'' ''هفت اورنگ''. ص 10 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او در 878 ق به قصد زیارت [[مکه]] معظّمه، ‌هرات را ترک گفت و پس از گذشتن از شهرهای مختلف به بغداد و کربلا رسید. در کربلا اشعاری در مدح [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار [[مدینه]] شد و در منقبت پیامبر [[اسلام]] (ص) نیز ابیاتی به نظم درآورد. سرانجام به [[مکه]] رفت و حج گزارد&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. ''رشحات عین الحیات''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1. ص 254ـ 261 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[جامی]] درعرفان و تصوف و [[ادب]] و شعر روزگار خود به چنان درجه‌ای رسید که امیران [[تیموریان|تیموری]] و دیگر فرمانروایان مناطق [[شرق]] و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسیار ورزیدند&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. ''نفحات الانس من حضرات القدس''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. چنان که اوزون حسن [[آق قویونلو یا بایندریان|آق قویونلو]] و فرزندش یعقوب بیگ با او از طریق مکاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامی نیز در بازگشت از سفر حج مدتی در پایتخت او در [[تبریز]] اقامت کرد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. ''نفحات الانس من حضرات القدس''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375. ''لوایح''. ‌ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. مکاتبات [[سلطان محمد عراقی|سلطان محمد]] فاتح و سلطان بایزید دوم، پادشاهان عثمانی نیز با جامی بیانگر میزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر این، سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور [[تیموریان|تیموری]] هم به جامی ارادت خاصی داشت. گرامی داشت مقام جامی از سوی آن سلطان در ''مجالس العشاق'' و حضور وی و وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و ارکان دولت در مراسم تشییع جامی بیانگر عزّت و پایگاه [[جامی]] در این دوره است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. ''چشمه روشن''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.&lt;/ref&gt;. [[جامی]] از جوانی به سرودن شعر و نویسندگی پرداخت و به کمک قدرت حافظه، توان دریافت و تلاش خود در دانش‌های گوناگون سرآمد شد. سروده‌های او پخته و استوار بود و در شعر از شیوه عراقی پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادب </del>فارسی در افغانستان''.  ''دانشنامه ادب فارسی'' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. علاقه جامی به یافتن مضمون‌های نو و تدارک قافیه و توجه به صنعت، ‌سبب پیدایش سبک پیچیده‌هندی و سرایت این شیوه توسط شاعر و نیز بابافغانی (م 925 ق) از هرات به دهلی، دکن و [[اصفهان]] گردید&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. ''سبک شناسی''. تهران: کتاب‌های پرستو، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چ 4، </del>2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.&lt;/ref&gt;. سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در کنار مرقد پیر خود سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شد. آورده‌اند که جامی 99 اثر داشته است، ‌اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 50 اثر از او بازمانده است&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی هفت اورنگ''. ص 14 و 19 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از میان آثار ارزنده او می‌توان : ''نفحات الانس من حضرات القدس''٭ ''(''883 ق / 1478 م ‌، ''شواهد النبوه'' (885 ق / 1480م)، شرح ''لمعات'' [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]] با نام ''اشعه اللمعات'' (886 ق/ 1491م)، ‌شرح ''فصوص الحکم'' محی الدین بن [[عربی]] (896 ق/ 1491 م)، ‌''[[بهارستان]]''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">٭ </del>در [[نثر فارسی|نثر]] و به سبک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''گلستان''٭ </del>[[سعدی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">،٭ </del>‌مثنوی‌های ''[[هفت اورنگ]]''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">٭ </del>یا ''سبعه'' (''سلسله الذهب، سلامان و ابسال، تحفه الاحرار، سبحه الابرار، لیلی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجنون،</del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">٭ </del>''یوسف و زلیخا، خردنامه اسکندری'' ) و سه دیوان شعر با نام‌های ''فاتحه الشباب'' (884 ق/ 1479 م)، ‌''واسطه العقد'' (894 ق / 1489 م) و ''خاتمه الحیاه'' (896 ق / 1490م) را نام برد&lt;ref&gt;برون، ادوارد. ''از سعدی تا جامی''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جامی علی رغم کسب حیثیت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهایت سادگی و وارستگی می‌زیست و هرگز داعیه مرشدی از او سر نزد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین.''چشمه روشن''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362. ص 270.&lt;/ref&gt;. درباره جامی و آثارش کتاب‌های بسیاری به [[فارسی]] و دیگر زبان‌های دنیا نوشته شده است. در میان اروپایی‌ها، ‌دانشمندان آلمانی چون روکرت[Rückert.]، ویکرهوزر[ Wickerhauser.]، بلوتن کرانز[Blüten Kranz.] و کسان دیگر در باب دیوان‌های سه گانه [[جامی]] تحقیقات مفصّلی انجام داده‌اند&lt;ref&gt;برون، ‌ادوارد. ''از سعدی تا جامی''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م. ص 592.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، ‌نقیب. ''مقاله نامه خراسان'' (ویرایش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوی، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نورالدین عبدالرحمان مکنی به ابوالبرکات و متخلص به [[جامی]] فرزند نظام‌الدین احمد بن محمد دشتی و از بزرگان [[ادب]] و عرفان سده 9ق / 15م و به عقیده برخی، خاتم شعرای بزرگ [[فارسی]] گوی است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''تاریخ ادبیات در ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.&lt;/ref&gt;. خاندانش از نسل امام محمد شیبانی (م 189ق) شاگرد امام ابوحنیفه (سده‌2ق) و [[عربی|عرب]] تبار بودند. نیای او شمس الدین محمد دشتی، از دشت (در حوالی [[اصفهان]]) به جام خراسان کوچید و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''مثنوی هفت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اورنگ،'''</ins>'' ‌به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران: سعدی، چ 2، بی تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. جامی در خرجرد جام به دنیا آمد. در کودکی مقدمات و صرف و نحو [[عربی]] را نزد پدرش فراگرفت. پیش از رسیدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در [[مدرسه]] نظامیه آن شهر از مولانا جنید اصولی، خواجه علی سمرقندی و مولانا شهاب الدین جاجرمی دانش کسب کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''تاریخ ادبیات در ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4. ص 349 ـ 350 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. سپس روی به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضی روم (قاضی زاده رومی) یکی از محققان بزرگ آن عهد، شرکت جست&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>رشحات عین الحیات<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. به زودی در تمام دانش‌های رایج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حکمت، ‌کلام، فقه، ‌اصول، حدیث، ‌قرائت و تفسیر [[قرآن|''قرآن'' کریم]]، ریاضی و هیئت مهارت یافت و پس از آن به هرات بازگشت&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>ادب فارسی در افغانستان، دانشنامه ادب فارسی (3)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ص 272.&lt;/ref&gt;. در این دوره با صوفیان بزرگ فرقه نقشبندیه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدین کاشغری (م 860 ق) داد. پس از درگذشت این مرشد، به جرگه مریدان خواجه‌احرار (م 895 ق) پیوست و در طریق تصوف به سیر و سلوک پرداخت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''سلامان و ابسال<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. نگارش محمد روشن، تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 125.&lt;/ref&gt;. جامی اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبیت دست نیافت، اما عنوان [[شیخ طبرسی|شیخ]] گرفت و برخی از شاگردانش چون عبدالغفور لاری را به طریقه خود کشاند. در عین حال تفکّر او در درجه نخست از مکتب محی الدین ابن العربی (م 638ق) نشأت می‌گرفت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''لوایح<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. تصحیح و مقدمه و توضیحات یان ریشار، ترجمه روح بخشان، ‌تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.&lt;/ref&gt;. جامی مذهب حنفی داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عین حال تکفیر و لعن مردم مذاهب دیگر [[اسلام]] را جایز نمی‌دانست&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''مثنوی'' ''هفت اورنگ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ص 10 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او در 878 ق به قصد زیارت [[مکه]] معظّمه، ‌هرات را ترک گفت و پس از گذشتن از شهرهای مختلف به بغداد و کربلا رسید. در کربلا اشعاری در مدح [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار [[مدینه]] شد و در منقبت پیامبر [[اسلام]] (ص) نیز ابیاتی به نظم درآورد. سرانجام به [[مکه]] رفت و حج گزارد&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''رشحات عین الحیات<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1. ص 254ـ 261 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[جامی]] درعرفان و تصوف و [[ادب]] و شعر روزگار خود به چنان درجه‌ای رسید که امیران [[تیموریان|تیموری]] و دیگر فرمانروایان مناطق [[شرق]] و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسیار ورزیدند&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''نفحات الانس من حضرات القدس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. چنان که اوزون حسن [[آق قویونلو یا بایندریان|آق قویونلو]] و فرزندش یعقوب بیگ با او از طریق مکاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامی نیز در بازگشت از سفر حج مدتی در پایتخت او در [[تبریز]] اقامت کرد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''نفحات الانس من حضرات القدس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375. ''لوایح''. ‌ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. مکاتبات [[سلطان محمد عراقی|سلطان محمد]] فاتح و سلطان بایزید دوم، پادشاهان عثمانی نیز با جامی بیانگر میزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر این، سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور [[تیموریان|تیموری]] هم به جامی ارادت خاصی داشت. گرامی داشت مقام جامی از سوی آن سلطان در ''مجالس العشاق'' و حضور وی و وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و ارکان دولت در مراسم تشییع جامی بیانگر عزّت و پایگاه [[جامی]] در این دوره است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''چشمه روشن<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.&lt;/ref&gt;. [[جامی]] از جوانی به سرودن شعر و نویسندگی پرداخت و به کمک قدرت حافظه، توان دریافت و تلاش خود در دانش‌های گوناگون سرآمد شد. سروده‌های او پخته و استوار بود و در شعر از شیوه عراقی پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''ادب </ins>فارسی در افغانستان''.  ''دانشنامه ادب فارسی'' (3)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. علاقه جامی به یافتن مضمون‌های نو و تدارک قافیه و توجه به صنعت، ‌سبب پیدایش سبک پیچیده‌هندی و سرایت این شیوه توسط شاعر و نیز بابافغانی (م 925 ق) از هرات به دهلی، دکن و [[اصفهان]] گردید&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''سبک شناسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. تهران: کتاب‌های پرستو، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.&lt;/ref&gt;. سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در کنار مرقد پیر خود سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شد. آورده‌اند که جامی 99 اثر داشته است، ‌اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 50 اثر از او بازمانده است&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''مثنوی هفت اورنگ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ص 14 و 19 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از میان آثار ارزنده او می‌توان: ''نفحات الانس من حضرات القدس''٭ ''(''883 ق / 1478 م ‌، ''شواهد النبوه'' (885 ق / 1480م)، شرح ''لمعات'' [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]] با نام ''اشعه اللمعات'' (886 ق/ 1491م)، ‌شرح ''فصوص الحکم'' محی الدین بن [[عربی]] (896 ق/ 1491 م)، ‌''[[بهارستان]]'' در [[نثر فارسی|نثر]] و به سبک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گلستان سعدی|گلستان]] </ins>[[سعدی]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>‌مثنوی‌های ''[[هفت اورنگ]]'' یا ''سبعه'' (''سلسله الذهب، سلامان و ابسال، تحفه الاحرار، سبحه الابرار، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>لیلی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجنون]]،</ins>'' ''یوسف و زلیخا، خردنامه اسکندری'' ) و سه دیوان شعر با نام‌های ''فاتحه الشباب'' (884 ق/ 1479 م)، ‌''واسطه العقد'' (894 ق / 1489 م) و ''خاتمه الحیاه'' (896 ق / 1490م) را نام برد&lt;ref&gt;برون، ادوارد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''از سعدی تا جامی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جامی علی رغم کسب حیثیت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهایت سادگی و وارستگی می‌زیست و هرگز داعیه مرشدی از او سر نزد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''چشمه روشن<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362. ص 270.&lt;/ref&gt;. درباره جامی و آثارش کتاب‌های بسیاری به [[فارسی]] و دیگر زبان‌های دنیا نوشته شده است. در میان اروپایی‌ها، ‌دانشمندان آلمانی چون روکرت[Rückert.]، ویکرهوزر[ Wickerhauser.]، بلوتن کرانز[Blüten Kranz.] و کسان دیگر در باب دیوان‌های سه گانه [[جامی]] تحقیقات مفصّلی انجام داده‌اند&lt;ref&gt;برون، ‌ادوارد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''از سعدی تا جامی''.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م. ص 592.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، ‌نقیب. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''مقاله نامه خراسان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>'' (ویرایش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوی، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[قرآن|&#039;&#039;قرآن&#039;&#039; کریم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[قرآن|&#039;&#039;قرآن&#039;&#039; کریم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مآخذ&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=10469&oldid=prev 2025-06-11T20:37:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[قرآن|&#039;&#039;قرآن&#039;&#039; کریم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[قرآن|&#039;&#039;قرآن&#039;&#039; کریم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مآخذ&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== '''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،  </div></td></tr> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=9955&oldid=prev 2025-06-07T22:12:27Z

<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[نورالدین عبدالرحمن جامی|جامی]]&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نویسنده، ‌عارف.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[نورالدین عبدالرحمن جامی|جامی]]&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نویسنده، ‌عارف.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نورالدین عبدالرحمان مکنی به ابوالبرکات و متخلص به [[جامی]] فرزند نظام‌الدین احمد بن محمد دشتی و از بزرگان [[ادب]] و عرفان سده 9ق / 15م و به عقیده برخی، خاتم شعرای بزرگ [[فارسی]] گوی است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''تاریخ ادبیات در ایران<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.&lt;/ref&gt;. خاندانش از نسل امام محمد شیبانی (م 189ق) شاگرد امام ابوحنیفه (سده‌2ق) و [[عربی|عرب]] تبار بودند. نیای او شمس الدین محمد دشتی، از دشت (در حوالی [[اصفهان]]) به جام خراسان کوچید و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''مثنوی هفت اورنگ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>'' ‌به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران: سعدی، چ 2، بی تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. جامی در خرجرد جام به دنیا آمد. در کودکی مقدمات و صرف و نحو [[عربی]] را نزد پدرش فراگرفت. پیش از رسیدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در [[مدرسه]] نظامیه آن شهر از مولانا جنید اصولی، خواجه علی سمرقندی و مولانا شهاب الدین جاجرمی دانش کسب کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''تاریخ ادبیات در ایران<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4. ص 349 ـ 350 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. سپس روی به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضی روم (قاضی زاده رومی) یکی از محققان بزرگ آن عهد، شرکت جست&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</del>رشحات عین الحیات<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</del>. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. به زودی در تمام دانش‌های رایج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حکمت، ‌کلام، فقه، ‌اصول، حدیث، ‌قرائت و تفسیر [[قرآن|''قرآن'' کریم]]، ریاضی و هیئت مهارت یافت و پس از آن به هرات بازگشت&lt;ref&gt;ادب فارسی در افغانستان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''دانشنامه ادب فارسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>'' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ص 272.&lt;/ref&gt;. در این دوره با صوفیان بزرگ فرقه نقشبندیه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدین کاشغری (م 860 ق) داد. پس از درگذشت این مرشد، به جرگه مریدان خواجه‌احرار (م 895 ق) پیوست و در طریق تصوف به سیر و سلوک پرداخت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''سلامان و ابسال<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. نگارش محمد روشن، تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 125.&lt;/ref&gt;. جامی اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبیت دست نیافت، اما عنوان [[شیخ طبرسی|شیخ]] گرفت و برخی از شاگردانش چون عبدالغفور لاری را به طریقه خود کشاند. در عین حال تفکّر او در درجه نخست از مکتب محی الدین ابن العربی (م 638ق) نشأت می‌گرفت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''لوایح<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. تصحیح و مقدمه و توضیحات یان ریشار، ترجمه روح بخشان، ‌تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.&lt;/ref&gt;. جامی مذهب حنفی داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عین حال تکفیر و لعن مردم مذاهب دیگر [[اسلام]] را جایز نمی‌دانست&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''مثنوی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' '</del>''''هفت اورنگ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ص 10 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او در 878 ق به قصد زیارت [[مکه]] معظّمه، ‌هرات را ترک گفت و پس از گذشتن از شهرهای مختلف به بغداد و کربلا رسید. در کربلا اشعاری در مدح [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار [[مدینه]] شد و در منقبت پیامبر [[اسلام]] (ص) نیز ابیاتی به نظم درآورد. سرانجام به [[مکه]] رفت و حج گزارد&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''رشحات عین الحیات<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1. ص 254ـ 261 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[جامی]] درعرفان و تصوف و [[ادب]] و شعر روزگار خود به چنان درجه‌ای رسید که امیران [[تیموریان|تیموری]] و دیگر فرمانروایان مناطق [[شرق]] و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسیار ورزیدند&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''نفحات الانس من حضرات القدس<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. چنان که اوزون حسن [[آق قویونلو یا بایندریان|آق قویونلو]] و فرزندش یعقوب بیگ با او از طریق مکاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامی نیز در بازگشت از سفر حج مدتی در پایتخت او در [[تبریز]] اقامت کرد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''نفحات الانس من حضرات القدس<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''لوایح<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. مکاتبات [[سلطان محمد عراقی|سلطان محمد]] فاتح و سلطان بایزید دوم، پادشاهان عثمانی نیز با جامی بیانگر میزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر این، سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور [[تیموریان|تیموری]] هم به جامی ارادت خاصی داشت. گرامی داشت مقام جامی از سوی آن سلطان در ''مجالس العشاق'' و حضور وی و وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و ارکان دولت در مراسم تشییع جامی بیانگر عزّت و پایگاه [[جامی]] در این دوره است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''چشمه روشن<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.&lt;/ref&gt;. [[جامی]] از جوانی به سرودن شعر و نویسندگی پرداخت و به کمک قدرت حافظه، توان دریافت و تلاش خود در دانش‌های گوناگون سرآمد شد. سروده‌های او پخته و استوار بود و در شعر از شیوه عراقی پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;''ادب فارسی در افغانستان''.  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''دانشنامه ادب فارسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>'' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. علاقه جامی به یافتن مضمون‌های نو و تدارک قافیه و توجه به صنعت، ‌سبب پیدایش سبک پیچیده‌هندی و سرایت این شیوه توسط شاعر و نیز بابافغانی (م 925 ق) از هرات به دهلی، دکن و [[اصفهان]] گردید&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''سبک شناسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.&lt;/ref&gt;. سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در کنار مرقد پیر خود سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شد. آورده‌اند که جامی 99 اثر داشته است، ‌اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 50 اثر از او بازمانده است&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''مثنوی هفت اورنگ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ص 14 و 19 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از میان آثار ارزنده او می‌توان : ''نفحات الانس من حضرات القدس''٭ ''(''883 ق / 1478 م ‌، ''شواهد النبوه'' (885 ق / 1480م)، شرح ''لمعات'' [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]] با نام ''اشعه اللمعات'' (886 ق/ 1491م)، ‌شرح ''فصوص الحکم'' محی الدین بن [[عربی]] (896 ق/ 1491 م)، ‌''[[بهارستان]]''٭ در [[نثر فارسی|نثر]] و به سبک ''گلستان''٭ [[سعدی]]،٭ ‌مثنوی‌های ''[[هفت اورنگ]]''٭ یا ''سبعه'' (''سلسله الذهب، سلامان و ابسال، تحفه الاحرار، سبحه الابرار، لیلی و مجنون،''٭ ''یوسف و زلیخا، خردنامه اسکندری'' ) و سه دیوان شعر با نام‌های ''فاتحه الشباب'' (884 ق/ 1479 م)، ‌''واسطه العقد'' (894 ق / 1489 م) و ''خاتمه الحیاه'' (896 ق / 1490م) را نام برد&lt;ref&gt;برون، ادوارد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''از سعدی تا جامی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جامی علی رغم کسب حیثیت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهایت سادگی و وارستگی می‌زیست و هرگز داعیه مرشدی از او سر نزد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''چشمه روشن<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362. ص 270.&lt;/ref&gt;. درباره جامی و آثارش کتاب‌های بسیاری به [[فارسی]] و دیگر زبان‌های دنیا نوشته شده است. در میان اروپایی‌ها، ‌دانشمندان آلمانی چون روکرت[Rückert.]، ویکرهوزر[ Wickerhauser.]، بلوتن کرانز[Blüten Kranz.] و کسان دیگر در باب دیوان‌های سه گانه [[جامی]] تحقیقات مفصّلی انجام داده‌اند&lt;ref&gt;برون، ‌ادوارد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''از سعدی تا جامی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م. ص 592.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، ‌نقیب. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''مقاله نامه خراسان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>'' (ویرایش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوی، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نورالدین عبدالرحمان مکنی به ابوالبرکات و متخلص به [[جامی]] فرزند نظام‌الدین احمد بن محمد دشتی و از بزرگان [[ادب]] و عرفان سده 9ق / 15م و به عقیده برخی، خاتم شعرای بزرگ [[فارسی]] گوی است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.&lt;/ref&gt;. خاندانش از نسل امام محمد شیبانی (م 189ق) شاگرد امام ابوحنیفه (سده‌2ق) و [[عربی|عرب]] تبار بودند. نیای او شمس الدین محمد دشتی، از دشت (در حوالی [[اصفهان]]) به جام خراسان کوچید و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی هفت اورنگ'' ‌به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران: سعدی، چ 2، بی تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. جامی در خرجرد جام به دنیا آمد. در کودکی مقدمات و صرف و نحو [[عربی]] را نزد پدرش فراگرفت. پیش از رسیدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در [[مدرسه]] نظامیه آن شهر از مولانا جنید اصولی، خواجه علی سمرقندی و مولانا شهاب الدین جاجرمی دانش کسب کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4. ص 349 ـ 350 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. سپس روی به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضی روم (قاضی زاده رومی) یکی از محققان بزرگ آن عهد، شرکت جست&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. رشحات عین الحیات. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. به زودی در تمام دانش‌های رایج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حکمت، ‌کلام، فقه، ‌اصول، حدیث، ‌قرائت و تفسیر [[قرآن|''قرآن'' کریم]]، ریاضی و هیئت مهارت یافت و پس از آن به هرات بازگشت&lt;ref&gt;ادب فارسی در افغانستان، ''دانشنامه ادب فارسی'' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ص 272.&lt;/ref&gt;. در این دوره با صوفیان بزرگ فرقه نقشبندیه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدین کاشغری (م 860 ق) داد. پس از درگذشت این مرشد، به جرگه مریدان خواجه‌احرار (م 895 ق) پیوست و در طریق تصوف به سیر و سلوک پرداخت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''سلامان و ابسال''. نگارش محمد روشن، تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 125.&lt;/ref&gt;. جامی اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبیت دست نیافت، اما عنوان [[شیخ طبرسی|شیخ]] گرفت و برخی از شاگردانش چون عبدالغفور لاری را به طریقه خود کشاند. در عین حال تفکّر او در درجه نخست از مکتب محی الدین ابن العربی (م 638ق) نشأت می‌گرفت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''لوایح''. تصحیح و مقدمه و توضیحات یان ریشار، ترجمه روح بخشان، ‌تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.&lt;/ref&gt;. جامی مذهب حنفی داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عین حال تکفیر و لعن مردم مذاهب دیگر [[اسلام]] را جایز نمی‌دانست&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی'' ''هفت اورنگ''. ص 10 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او در 878 ق به قصد زیارت [[مکه]] معظّمه، ‌هرات را ترک گفت و پس از گذشتن از شهرهای مختلف به بغداد و کربلا رسید. در کربلا اشعاری در مدح [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار [[مدینه]] شد و در منقبت پیامبر [[اسلام]] (ص) نیز ابیاتی به نظم درآورد. سرانجام به [[مکه]] رفت و حج گزارد&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. ''رشحات عین الحیات''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1. ص 254ـ 261 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[جامی]] درعرفان و تصوف و [[ادب]] و شعر روزگار خود به چنان درجه‌ای رسید که امیران [[تیموریان|تیموری]] و دیگر فرمانروایان مناطق [[شرق]] و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسیار ورزیدند&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. ''نفحات الانس من حضرات القدس''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. چنان که اوزون حسن [[آق قویونلو یا بایندریان|آق قویونلو]] و فرزندش یعقوب بیگ با او از طریق مکاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامی نیز در بازگشت از سفر حج مدتی در پایتخت او در [[تبریز]] اقامت کرد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. ''نفحات الانس من حضرات القدس''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375. ''لوایح''. ‌ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. مکاتبات [[سلطان محمد عراقی|سلطان محمد]] فاتح و سلطان بایزید دوم، پادشاهان عثمانی نیز با جامی بیانگر میزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر این، سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور [[تیموریان|تیموری]] هم به جامی ارادت خاصی داشت. گرامی داشت مقام جامی از سوی آن سلطان در ''مجالس العشاق'' و حضور وی و وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و ارکان دولت در مراسم تشییع جامی بیانگر عزّت و پایگاه [[جامی]] در این دوره است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. ''چشمه روشن''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.&lt;/ref&gt;. [[جامی]] از جوانی به سرودن شعر و نویسندگی پرداخت و به کمک قدرت حافظه، توان دریافت و تلاش خود در دانش‌های گوناگون سرآمد شد. سروده‌های او پخته و استوار بود و در شعر از شیوه عراقی پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;''ادب فارسی در افغانستان''.  ''دانشنامه ادب فارسی'' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. علاقه جامی به یافتن مضمون‌های نو و تدارک قافیه و توجه به صنعت، ‌سبب پیدایش سبک پیچیده‌هندی و سرایت این شیوه توسط شاعر و نیز بابافغانی (م 925 ق) از هرات به دهلی، دکن و [[اصفهان]] گردید&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. ''سبک شناسی''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.&lt;/ref&gt;. سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در کنار مرقد پیر خود سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شد. آورده‌اند که جامی 99 اثر داشته است، ‌اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 50 اثر از او بازمانده است&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی هفت اورنگ''. ص 14 و 19 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از میان آثار ارزنده او می‌توان : ''نفحات الانس من حضرات القدس''٭ ''(''883 ق / 1478 م ‌، ''شواهد النبوه'' (885 ق / 1480م)، شرح ''لمعات'' [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]] با نام ''اشعه اللمعات'' (886 ق/ 1491م)، ‌شرح ''فصوص الحکم'' محی الدین بن [[عربی]] (896 ق/ 1491 م)، ‌''[[بهارستان]]''٭ در [[نثر فارسی|نثر]] و به سبک ''گلستان''٭ [[سعدی]]،٭ ‌مثنوی‌های ''[[هفت اورنگ]]''٭ یا ''سبعه'' (''سلسله الذهب، سلامان و ابسال، تحفه الاحرار، سبحه الابرار، لیلی و مجنون،''٭ ''یوسف و زلیخا، خردنامه اسکندری'' ) و سه دیوان شعر با نام‌های ''فاتحه الشباب'' (884 ق/ 1479 م)، ‌''واسطه العقد'' (894 ق / 1489 م) و ''خاتمه الحیاه'' (896 ق / 1490م) را نام برد&lt;ref&gt;برون، ادوارد. ''از سعدی تا جامی''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جامی علی رغم کسب حیثیت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهایت سادگی و وارستگی می‌زیست و هرگز داعیه مرشدی از او سر نزد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین.''چشمه روشن''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362. ص 270.&lt;/ref&gt;. درباره جامی و آثارش کتاب‌های بسیاری به [[فارسی]] و دیگر زبان‌های دنیا نوشته شده است. در میان اروپایی‌ها، ‌دانشمندان آلمانی چون روکرت[Rückert.]، ویکرهوزر[ Wickerhauser.]، بلوتن کرانز[Blüten Kranz.] و کسان دیگر در باب دیوان‌های سه گانه [[جامی]] تحقیقات مفصّلی انجام داده‌اند&lt;ref&gt;برون، ‌ادوارد. ''از سعدی تا جامی''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م. ص 592.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، ‌نقیب. ''مقاله نامه خراسان'' (ویرایش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوی، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ادبیات]]</div></td></tr> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=9771&oldid=prev 2025-06-07T10:43:53Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[نورالدین عبدالرحمن جامی|جامی]]&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نویسنده، ‌عارف.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[نورالدین عبدالرحمن جامی|جامی]]&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نویسنده، ‌عارف.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نورالدین عبدالرحمان مکنی به ابوالبرکات و متخلص به [[جامی]] فرزند نظام‌الدین احمد بن محمد دشتی و از بزرگان [[ادب]] و عرفان سده 9ق / 15م و به عقیده برخی، خاتم شعرای بزرگ [[فارسی]] گوی است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.&lt;/ref&gt;. خاندانش از نسل امام محمد شیبانی (م 189ق) شاگرد امام ابوحنیفه (سده‌2ق) و [[عربی|عرب]] تبار بودند. نیای او شمس الدین محمد دشتی، از دشت (در حوالی [[اصفهان]]) به جام خراسان کوچید و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''مثنوی هفت اورنگ''''' ‌به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران: سعدی، چ 2، بی تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. جامی در خرجرد جام به دنیا آمد. در کودکی مقدمات و صرف و نحو [[عربی]] را نزد پدرش فراگرفت. پیش از رسیدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در [[مدرسه]] نظامیه آن شهر از مولانا جنید اصولی، خواجه علی سمرقندی و مولانا شهاب الدین جاجرمی دانش کسب کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4. ص 349 ـ 350 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. سپس روی به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضی روم (قاضی زاده رومی) یکی از محققان بزرگ آن عهد، شرکت جست&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. '''''رشحات عین الحیات'''''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. به زودی در تمام دانش‌های رایج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حکمت، ‌کلام، فقه، ‌اصول، حدیث، ‌قرائت و تفسیر [[قرآن|''قرآن'' کریم]]، ریاضی و هیئت مهارت یافت و پس از آن به هرات بازگشت&lt;ref&gt;ادب فارسی در افغانستان، '''''دانشنامه ادب فارسی''''' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ص 272.&lt;/ref&gt;. در این دوره با صوفیان بزرگ فرقه نقشبندیه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدین کاشغری (م 860 ق) داد. پس از درگذشت این مرشد، به جرگه مریدان خواجه‌احرار (م 895 ق) پیوست و در طریق تصوف به سیر و سلوک پرداخت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''سلامان و ابسال'''''. نگارش محمد روشن، تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 125.&lt;/ref&gt;. جامی اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبیت دست نیافت، اما عنوان [[شیخ طبرسی|شیخ]] گرفت و برخی از شاگردانش چون عبدالغفور لاری را به طریقه خود کشاند. در عین حال تفکّر او در درجه نخست از مکتب محی الدین ابن العربی (م 638ق) نشأت می‌گرفت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''لوایح'''''. تصحیح و مقدمه و توضیحات یان ریشار، ترجمه روح بخشان، ‌تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.&lt;/ref&gt;. جامی مذهب حنفی داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عین حال تکفیر و لعن مردم مذاهب دیگر [[اسلام]] را جایز نمی‌دانست&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''مثنوی''''' '''''هفت اورنگ'''''. ص 10 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او در 878 ق به قصد زیارت [[مکه]] معظّمه، ‌هرات را ترک گفت و پس از گذشتن از شهرهای مختلف به بغداد و کربلا رسید. در کربلا اشعاری در مدح [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار [[مدینه]] شد و در منقبت پیامبر [[اسلام]] (ص) نیز ابیاتی به نظم درآورد. سرانجام به [[مکه]] رفت و حج گزارد&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. '''''رشحات عین الحیات'''''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1. ص 254ـ 261 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[جامی]] درعرفان و تصوف و [[ادب]] و شعر روزگار خود به چنان درجه‌ای رسید که امیران [[تیموریان|تیموری]] و دیگر فرمانروایان مناطق [[شرق]] و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسیار ورزیدند&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. '''''نفحات الانس من حضرات القدس'''''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. چنان که اوزون حسن [[آق قویونلو یا بایندریان|آق قویونلو]] و فرزندش یعقوب بیگ با او از طریق مکاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامی نیز در بازگشت از سفر حج مدتی در پایتخت او در [[تبریز]] اقامت کرد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. '''''نفحات الانس من حضرات القدس'''''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375. '''''لوایح'''''. ‌ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. مکاتبات [[سلطان محمد عراقی|سلطان محمد]] فاتح و سلطان بایزید دوم، پادشاهان عثمانی نیز با جامی بیانگر میزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر این، سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور [[تیموریان|تیموری]] هم به جامی ارادت خاصی داشت. گرامی داشت مقام جامی از سوی آن سلطان در ''مجالس العشاق'' و حضور وی و وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و ارکان دولت در مراسم تشییع جامی بیانگر عزّت و پایگاه جامی در این دوره است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.&lt;/ref&gt;. [[جامی]] از جوانی به سرودن شعر و نویسندگی پرداخت و به کمک قدرت حافظه، توان دریافت و تلاش خود در دانش‌های گوناگون سرآمد شد. سروده‌های او پخته و استوار بود و در شعر از شیوه عراقی پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;''ادب فارسی در افغانستان''.  '''''دانشنامه ادب فارسی''''' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. علاقه جامی به یافتن مضمون‌های نو و تدارک قافیه و توجه به صنعت، ‌سبب پیدایش سبک پیچیده‌هندی و سرایت این شیوه توسط شاعر و نیز بابافغانی (م 925 ق) از هرات به دهلی، دکن و [[اصفهان]] گردید&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. '''''سبک شناسی'''''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.&lt;/ref&gt;. سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در کنار مرقد پیر خود سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شد. آورده‌اند که جامی 99 اثر داشته است، ‌اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 50 اثر از او بازمانده است&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''مثنوی هفت اورنگ'''''. ص 14 و 19 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از میان آثار ارزنده او می‌توان : ''نفحات الانس من حضرات القدس''٭ ''(''883 ق / 1478 م ‌، ''شواهد النبوه'' (885 ق / 1480م)، شرح ''لمعات'' [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]] با نام ''اشعه اللمعات'' (886 ق/ 1491م)، ‌شرح ''فصوص الحکم'' محی الدین بن [[عربی]] (896 ق/ 1491 م)، ‌''[[بهارستان]]''٭ در [[نثر فارسی|نثر]] و به سبک ''گلستان''٭ [[سعدی]]،٭ ‌مثنوی‌های ''[[هفت اورنگ]]''٭ یا ''سبعه'' (''سلسله الذهب، سلامان و ابسال، تحفه الاحرار، سبحه الابرار، لیلی و مجنون،''٭ ''یوسف و زلیخا، خردنامه اسکندری'' ) و سه دیوان شعر با نام‌های ''فاتحه الشباب'' (884 ق/ 1479 م)، ‌''واسطه العقد'' (894 ق / 1489 م) و ''خاتمه الحیاه'' (896 ق / 1490م) را نام برد&lt;ref&gt;برون، ادوارد. '''''از سعدی تا جامی'''''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جامی علی رغم کسب حیثیت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهایت سادگی و وارستگی می‌زیست و هرگز داعیه مرشدی از او سر نزد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین.'''''چشمه روشن'''''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362. ص 270.&lt;/ref&gt;. درباره جامی و آثارش کتاب‌های بسیاری به [[فارسی]] و دیگر زبان‌های دنیا نوشته شده است. در میان اروپایی‌ها، ‌دانشمندان آلمانی چون روکرت[Rückert.]، ویکرهوزر[ Wickerhauser.]، بلوتن کرانز[Blüten Kranz.] و کسان دیگر در باب دیوان‌های سه گانه [[جامی]] تحقیقات مفصّلی انجام داده‌اند&lt;ref&gt;برون، ‌ادوارد. '''''از سعدی تا جامی'''''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م. ص 592.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، ‌نقیب. '''''مقاله نامه خراسان''''' (ویرایش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوی، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نورالدین عبدالرحمان مکنی به ابوالبرکات و متخلص به [[جامی]] فرزند نظام‌الدین احمد بن محمد دشتی و از بزرگان [[ادب]] و عرفان سده 9ق / 15م و به عقیده برخی، خاتم شعرای بزرگ [[فارسی]] گوی است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.&lt;/ref&gt;. خاندانش از نسل امام محمد شیبانی (م 189ق) شاگرد امام ابوحنیفه (سده‌2ق) و [[عربی|عرب]] تبار بودند. نیای او شمس الدین محمد دشتی، از دشت (در حوالی [[اصفهان]]) به جام خراسان کوچید و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''مثنوی هفت اورنگ''''' ‌به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران: سعدی، چ 2، بی تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. جامی در خرجرد جام به دنیا آمد. در کودکی مقدمات و صرف و نحو [[عربی]] را نزد پدرش فراگرفت. پیش از رسیدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در [[مدرسه]] نظامیه آن شهر از مولانا جنید اصولی، خواجه علی سمرقندی و مولانا شهاب الدین جاجرمی دانش کسب کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4. ص 349 ـ 350 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. سپس روی به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضی روم (قاضی زاده رومی) یکی از محققان بزرگ آن عهد، شرکت جست&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. '''''رشحات عین الحیات'''''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. به زودی در تمام دانش‌های رایج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حکمت، ‌کلام، فقه، ‌اصول، حدیث، ‌قرائت و تفسیر [[قرآن|''قرآن'' کریم]]، ریاضی و هیئت مهارت یافت و پس از آن به هرات بازگشت&lt;ref&gt;ادب فارسی در افغانستان، '''''دانشنامه ادب فارسی''''' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ص 272.&lt;/ref&gt;. در این دوره با صوفیان بزرگ فرقه نقشبندیه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدین کاشغری (م 860 ق) داد. پس از درگذشت این مرشد، به جرگه مریدان خواجه‌احرار (م 895 ق) پیوست و در طریق تصوف به سیر و سلوک پرداخت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''سلامان و ابسال'''''. نگارش محمد روشن، تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 125.&lt;/ref&gt;. جامی اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبیت دست نیافت، اما عنوان [[شیخ طبرسی|شیخ]] گرفت و برخی از شاگردانش چون عبدالغفور لاری را به طریقه خود کشاند. در عین حال تفکّر او در درجه نخست از مکتب محی الدین ابن العربی (م 638ق) نشأت می‌گرفت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''لوایح'''''. تصحیح و مقدمه و توضیحات یان ریشار، ترجمه روح بخشان، ‌تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.&lt;/ref&gt;. جامی مذهب حنفی داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عین حال تکفیر و لعن مردم مذاهب دیگر [[اسلام]] را جایز نمی‌دانست&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''مثنوی''''' '''''هفت اورنگ'''''. ص 10 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او در 878 ق به قصد زیارت [[مکه]] معظّمه، ‌هرات را ترک گفت و پس از گذشتن از شهرهای مختلف به بغداد و کربلا رسید. در کربلا اشعاری در مدح [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار [[مدینه]] شد و در منقبت پیامبر [[اسلام]] (ص) نیز ابیاتی به نظم درآورد. سرانجام به [[مکه]] رفت و حج گزارد&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. '''''رشحات عین الحیات'''''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1. ص 254ـ 261 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[جامی]] درعرفان و تصوف و [[ادب]] و شعر روزگار خود به چنان درجه‌ای رسید که امیران [[تیموریان|تیموری]] و دیگر فرمانروایان مناطق [[شرق]] و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسیار ورزیدند&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. '''''نفحات الانس من حضرات القدس'''''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. چنان که اوزون حسن [[آق قویونلو یا بایندریان|آق قویونلو]] و فرزندش یعقوب بیگ با او از طریق مکاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامی نیز در بازگشت از سفر حج مدتی در پایتخت او در [[تبریز]] اقامت کرد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. '''''نفحات الانس من حضرات القدس'''''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375. '''''لوایح'''''. ‌ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. مکاتبات [[سلطان محمد عراقی|سلطان محمد]] فاتح و سلطان بایزید دوم، پادشاهان عثمانی نیز با جامی بیانگر میزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر این، سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور [[تیموریان|تیموری]] هم به جامی ارادت خاصی داشت. گرامی داشت مقام جامی از سوی آن سلطان در ''مجالس العشاق'' و حضور وی و وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و ارکان دولت در مراسم تشییع جامی بیانگر عزّت و پایگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>جامی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در این دوره است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.&lt;/ref&gt;. [[جامی]] از جوانی به سرودن شعر و نویسندگی پرداخت و به کمک قدرت حافظه، توان دریافت و تلاش خود در دانش‌های گوناگون سرآمد شد. سروده‌های او پخته و استوار بود و در شعر از شیوه عراقی پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;''ادب فارسی در افغانستان''.  '''''دانشنامه ادب فارسی''''' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. علاقه جامی به یافتن مضمون‌های نو و تدارک قافیه و توجه به صنعت، ‌سبب پیدایش سبک پیچیده‌هندی و سرایت این شیوه توسط شاعر و نیز بابافغانی (م 925 ق) از هرات به دهلی، دکن و [[اصفهان]] گردید&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. '''''سبک شناسی'''''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.&lt;/ref&gt;. سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در کنار مرقد پیر خود سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شد. آورده‌اند که جامی 99 اثر داشته است، ‌اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 50 اثر از او بازمانده است&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. '''''مثنوی هفت اورنگ'''''. ص 14 و 19 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از میان آثار ارزنده او می‌توان : ''نفحات الانس من حضرات القدس''٭ ''(''883 ق / 1478 م ‌، ''شواهد النبوه'' (885 ق / 1480م)، شرح ''لمعات'' [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]] با نام ''اشعه اللمعات'' (886 ق/ 1491م)، ‌شرح ''فصوص الحکم'' محی الدین بن [[عربی]] (896 ق/ 1491 م)، ‌''[[بهارستان]]''٭ در [[نثر فارسی|نثر]] و به سبک ''گلستان''٭ [[سعدی]]،٭ ‌مثنوی‌های ''[[هفت اورنگ]]''٭ یا ''سبعه'' (''سلسله الذهب، سلامان و ابسال، تحفه الاحرار، سبحه الابرار، لیلی و مجنون،''٭ ''یوسف و زلیخا، خردنامه اسکندری'' ) و سه دیوان شعر با نام‌های ''فاتحه الشباب'' (884 ق/ 1479 م)، ‌''واسطه العقد'' (894 ق / 1489 م) و ''خاتمه الحیاه'' (896 ق / 1490م) را نام برد&lt;ref&gt;برون، ادوارد. '''''از سعدی تا جامی'''''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جامی علی رغم کسب حیثیت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهایت سادگی و وارستگی می‌زیست و هرگز داعیه مرشدی از او سر نزد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین.'''''چشمه روشن'''''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362. ص 270.&lt;/ref&gt;. درباره جامی و آثارش کتاب‌های بسیاری به [[فارسی]] و دیگر زبان‌های دنیا نوشته شده است. در میان اروپایی‌ها، ‌دانشمندان آلمانی چون روکرت[Rückert.]، ویکرهوزر[ Wickerhauser.]، بلوتن کرانز[Blüten Kranz.] و کسان دیگر در باب دیوان‌های سه گانه [[جامی]] تحقیقات مفصّلی انجام داده‌اند&lt;ref&gt;برون، ‌ادوارد. '''''از سعدی تا جامی'''''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م. ص 592.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، ‌نقیب. '''''مقاله نامه خراسان''''' (ویرایش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوی، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039; ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039; ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=9770&oldid=prev 2025-06-07T10:42:42Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;diff=9770&amp;oldid=9434">نمایش تغییرات</a>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=9434&oldid=prev 2025-06-04T13:56:52Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;جامي&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نويسنده، ‌عارف. نورالدين عبدالرحمان مكني به ابوالبركات و متخلص به جامي فرزند نظام‌الدين احمد بن محمد دشتي و از بزرگان ادب و عرفان سدة 9ق / 15م و به عقيدة برخي، خاتم شعراي بزرگ فارسي گوي است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; خاندانش از نس...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;جامي&#039;&#039;&#039; (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نويسنده، ‌عارف.<br /> <br /> نورالدين عبدالرحمان مكني به ابوالبركات و متخلص به جامي فرزند نظام‌الدين احمد بن محمد دشتي و از بزرگان ادب و عرفان سدة 9ق / 15م و به عقيدة برخي، خاتم شعراي بزرگ فارسي گوي است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; خاندانش از نسل امام محمد شيباني (م 189ق) شاگرد امام ابوحنيفه (سدة‌2ق) و عرب تبار بودند. نياي او شمس الدين محمد دشتي، از دشت (در حوالي اصفهان) به جام خراسان كوچيد و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; جامي در خرجرد جام به دنيا آمد. در كودكي مقدمات و صرف و نحو عربي را نزد پدرش فراگرفت. پيش از رسيدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در مدرسة نظاميه آن شهر از مولانا جنيد اصولي، خواجه علي سمرقندي و مولانا شهاب الدين جاجرمي دانش كسب كرد.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; سپس روي به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضي روم (قاضي زادة رومي) يكي از محققان بزرگ آن عهد، شركت جست.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; به زودي در تمام دانش‌هاي رايج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حكمت، ‌كلام، فقه، ‌اصول، حديث، ‌قرائت و تفسير &#039;&#039;قرآن&#039;&#039; كريم، رياضي و هيئت مهارت يافت و پس از آن به هرات بازگشت.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; در اين دوره با صوفيان بزرگ فرقة نقشبنديه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدين كاشغري (م 860 ق) داد. پس از درگذشت اين مرشد، به جرگة مريدان خواجة‌احرار (م 895 ق) پيوست و در طريق تصوف به سير و سلوك پرداخت.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; جامي اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبيت دست نيافت، اما عنوان شيخ گرفت و برخي از شاگردانش چون عبدالغفور لاري را به طريقة خود كشاند. در عين حال تفكّر او در درجة نخست از مكتب محي الدين ابن العربي (م 638ق) نشأت مي‌گرفت.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; جامي مذهب حنفي داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عين حال تكفير و لعن مردم مذاهب ديگر اسلام را جايز نمي‌دانست.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; او در 878 ق به قصد زيارت مكه معظّمه، ‌هرات را ترك گفت و پس از گذشتن از شهرهاي مختلف به بغداد و كربلا رسيد. در كربلا اشعاري در مدح امام حسين (ع) سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار مدينه شد و در منقبت پيامبر اسلام (ص) نيز ابياتي به نظم درآورد. سرانجام به مكه رفت و حج گزارد.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; جامي درعرفان و تصوف و ادب و شعر روزگار خود به چنان درجه‌اي رسيد كه اميران تيموري و ديگر فرمانروايان مناطق شرق و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسيار ورزيدند.&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; چنان كه اوزون حسن آق قويونلو و فرزندش يعقوب بيگ با او از طريق مكاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامي نيز در بازگشت از سفر حج مدتي در پايتخت او در تبريز اقامت كرد.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; مكاتبات سلطان محمد فاتح و سلطان بايزيد دوم، پادشاهان عثماني نيز با جامي بيانگر ميزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر اين، سلطان حسين بايقرا (حك 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور تيموري هم به جامي ارادت خاصي داشت. گرامي داشت مقام جامي از سوي آن سلطان در &#039;&#039;مجالس العشاق&#039;&#039; و حضور وي و وزير دانشمندش اميرعليشير نوايي (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و اركان دولت در مراسم تشييع جامي بيانگر عزّت و پايگاه جامي در اين دوره است.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; جامي از جواني به سرودن شعر و نويسندگي پرداخت و به كمك قدرت حافظه، توان دريافت و تلاش خود در دانش‌هاي گوناگون سرآمد شد. سروده‌هاي او پخته و استوار بود و در شعر از شيوة عراقي پيروي مي‌كرد.&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; علاقة جامي به يافتن مضمون‌هاي نو و تدارك قافيه و توجه به صنعت، ‌سبب پيدايش سبك پيچيدة‌هندي و سرايت اين شيوه توسط شاعر و نيز بابافغاني (م 925 ق) از هرات به دهلي، دكن و اصفهان گرديد.&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در كنار مرقد پير خود سعدالدين كاشغري به خاك سپرده شد. آورده‌اند كه جامي 99 اثر داشته است، ‌اما بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه حدود 50 اثر از او بازمانده است.&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt; از ميان آثار ارزندة او مي‌توان : &#039;&#039;نفحات الانس من حضرات القدس&#039;&#039;٭ &#039;&#039;(&#039;&#039;883 ق / 1478 م ‌، &#039;&#039;شواهد النبوة&#039;&#039; (885 ق / 1480م)، شرح &#039;&#039;لمعات&#039;&#039; شيخ فخرالدين عراقي با نام &#039;&#039;اشعة اللمعات&#039;&#039; (886 ق/ 1491م)، ‌شرح &#039;&#039;فصوص الحكم&#039;&#039; محي الدين بن عربي (896 ق/ 1491 م)، ‌&#039;&#039;بهارستان&#039;&#039;٭ در نثر و به سبك &#039;&#039;گلستان&#039;&#039;٭ سعدي،٭ ‌مثنوي‌هاي &#039;&#039;هفت اورنگ&#039;&#039;٭ يا &#039;&#039;سبعه&#039;&#039; (&#039;&#039;سلسلة الذهب، سلامان و ابسال، تحفةالاحرار، سبحة الابرار، ليلي و مجنون،&#039;&#039;٭ &#039;&#039;يوسف و زليخا، خردنامة اسكندري&#039;&#039; ) و سه ديوان شعر با نام‌هاي &#039;&#039;فاتحةالشباب&#039;&#039; (884 ق/ 1479 م)، ‌&#039;&#039;واسطةالعقد&#039;&#039; (894 ق / 1489 م) و &#039;&#039;خاتمةالحياة&#039;&#039; (896 ق / 1490م) را نام برد.&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; جامي علي رغم كسب حيثيت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهايت سادگي و وارستگي مي‌زيست و هرگز داعية مرشدي از او سر نزد.&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; دربارة جامي و آثارش كتاب‌هاي بسياري به فارسي و ديگر زبان‌هاي دنيا نوشته شده است. در ميان اروپايي‌ها، ‌دانشمندان آلماني چون روكرت[1]، ويكرهوزر[2]، بلوتن كرانز[3] و كسان ديگر در باب ديوان‌هاي سه گانه جامي تحقيقات مفصّلي انجام داده‌اند.&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> # صفا، ‌ذبيح الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاريخ ادبيات در ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.<br /> # جامي، ‌نورالدين عبدالرحمان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مثنوي هفت اورنگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; ‌به تصحيح و مقدمة مرتضي مدرس گيلاني، تهران: سعدي، چ 2، بي تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).<br /> # صفا، ذبيح الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 349 ـ 350 (به اختصار).<br /> # فخرالدين علي بن حسين واعظ كاشفي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;رشحات عين الحيات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌با مقدمه، ‌تصحيح، حواشي و تعليقات علي اصغر معينيان، ‌تهران: بنياد نيكوكاري نورياني، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).<br /> # ادب فارسي در افغانستان، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامة ادب فارسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (3)، به سرپرستي حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1357، ص 272.<br /> # جامي، ‌نورالدين عبدالرحمان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سلامان و ابسال&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. نگارش محمد روشن، تهران: اساطير، چ 1، 1373، ص 125.<br /> # همان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لوايح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح و مقدمه و توضيحات يان ريشار، ترجمة روح بخشان، ‌تهران: اساطير، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.<br /> # همان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مثنوي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;هفت اورنگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 10 (مقدمه).<br /> # فخرالدين علي بن حسين واعظ كاشفي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 254ـ 261 (به اختصار).<br /> # جامي، نورالدين عبدالرحمان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نفحات الانس من حضرات القدس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌با مقدمه و تصحيح محمود عابدي، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).<br /> # همان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;لوايح&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌ص 11 (مقدمه).<br /> # يوسفي، ‌غلامحسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چشمة روشن&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: علمي، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.<br /> # &#039;&#039;ادب فارسي در افغانستان&#039;&#039;. ‌همان، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).<br /> # بهار (ملك الشعرا)، ‌محمدتقي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سبك شناسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ 4، 2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.<br /> # جامي، ‌نورالدين عبدالرحمان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مثنوي هفت اورنگ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 14 و 19 (مقدمه).<br /> # برون، ادوارد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;از سعدي تا جامي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه و حواشي علي اصغر حكمت، ‌تهران: چاپخانة بانك ملي ايران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).<br /> # يوسفي، غلامحسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 270.<br /> # برون، ‌ادوارد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;‌همان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 592. و نيز نگ: نقوي، ‌نقيب. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مقاله نامة خراسان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ويرايش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوي، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.<br /> <br /> [1]. Rückert. <br /> <br /> [2]. Wickerhauser.<br /> <br /> [3]. Blüten Kranz.<br /> <br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Samei