نوروز در روایات اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Maedeh: /* سؤال از فقها در مورد نوروز */

2026-02-20T11:20:58Z

سؤال از فقها در مورد نوروز

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۰
خط ۱۵۹:		خط ۱۵۹:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	رضا شعبانی		رضا شعبانی
	[[~~index.php?title=~~رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]		[[رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]

Maedeh در ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۸

2026-02-20T10:18:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۹۹:		خط ۹۹:
	رسد به گوش دل این مژده‌ام ز هاتف غیب		رسد به گوش دل این مژده‌ام ز هاتف غیب

	که گشت شیر خداوند شهریار امروز</blockquote>البته شعرای متقدم را در باب [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] و سایر جشن‌های ایرانی شعر بسیار است، اما منظور نفوذ جنبه توافق‌های دینی در این جشن وبژه است که قدر و منزلت آن را پس از دوران [[ساسانیان\|ساسانی]] نیز توانست با آن همه تعصبات پیش آمده حفظ نماید<ref>رضی. هاشم. '''''گاه‌شماری و جشنهای ایران باستان'''''، ص ۳۸۹.</ref>.		که گشت شیر خداوند شهریار امروز</blockquote>البته شعرای متقدم را در باب [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] و سایر جشن‌های ایرانی شعر بسیار است، اما منظور نفوذ جنبه توافق‌های دینی در این جشن وبژه است که قدر و منزلت آن را پس از دوران [[ساسانیان\|ساسانی]] نیز توانست با آن همه تعصبات پیش آمده حفظ نماید[4]<ref>رضی. هاشم. '''''گاه‌شماری و جشنهای ایران باستان'''''، ص ۳۸۹.</ref>.

	=== [[نوروز در اسلام روزی است مبارک]] ===		=== [[نوروز در اسلام روزی است مبارک]] ===

Maedeh در ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۳

2026-02-20T09:53:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۳
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	اول: معلی‌بن خنیس می‌گوید: روز [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] خدمت [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)\|امام صادق علیه الصلوة والسلام]] رفتم، فرمودند آیا میدانی امروز چه روزی است؟ عرض کردم عجم امروز را بزرگ می‌دارند و تبرک می‌جویند و برای همدیگر هدیه می‌فرستند، [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)\|امام صادق علیه‌السلام]] فرمودند: به بیت عتیق (کعبه) سوگند می‌خورم که [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] از زمان قدیم است، تاریخ آن را برای تو بگویم؟ عرض کردم یادگرفتن تاریخ آنرابهتر است برای من اگر زنده شوند دوستانم و بمیرند دشمنانم، فرمود: [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] روزی است که در عالم ذر خداوند از بندگانش پیمان گرفت که او را بپرستند و مشرک نشوند و ایمان به پیغمبران و حجج او و ائمه بیاورند، روزی است که آفتاب تابید و هواکه موجب حیات است وزیدن‌گرفت و زمین خلق شد، روزی است که کشتی نوح بر نقطه‌ای از زمین به نام (جودی) نشست، روزی است که جبرئیل بر پیغمبر صلّی‌اللّه علیه وآله نازل شد، روزی است که ابراهیم علیه‌السلام بتها را شکست، روزی است که (شب آن) پیغمبر(ص)، [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|علی(ع)]] را بر کتف خود بلند کرد، بتهای قریش را از فراز کعبه به زیر افکند و خُرد کرد، روزی است که پیغمبر(ص) به اصحاب امر کرد با [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|علی(ع)]] بیعت نمایند، در دفعه اول و دوم، روزی است که [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|امیرالمؤمنین(ع)]] بر نهروانیان غالب شد و ذوالثدیه را (که پیغمبر(ص) ابی‌بکر و عمر را امر کرد، ذوالنّدیه را بکشند و نکشتند) کشت، روزی است که قائم ما(ع) و ولاة امر ظاهر می‌شوند، و روزی است که قائم ما(ع) بر دجّال غالب می‌گردد و در کناسه کوفه او را دار می‌زند، هیچ نوروزی نیست که ما اهل بیت انتظار فرج نداشته باشیم، چون از روزهای ما و شیعیان ما است، عجم احترام آنرا نگهداشتند و شما ضایع کردید<ref>وسایل، طبع جدید جلد ۵، ص ۲۸۹.</ref><ref name=":0">مجلسی، علامه محمد باقر، '''''بحارالانوار'''''، جلد ۱۴، چاپ امبن الغرب، بی‌تا، ص206.</ref>.»		اول: معلی‌بن خنیس می‌گوید: روز [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] خدمت [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)\|امام صادق علیه الصلوة والسلام]] رفتم، فرمودند آیا میدانی امروز چه روزی است؟ عرض کردم عجم امروز را بزرگ می‌دارند و تبرک می‌جویند و برای همدیگر هدیه می‌فرستند، [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)\|امام صادق علیه‌السلام]] فرمودند: به بیت عتیق (کعبه) سوگند می‌خورم که [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] از زمان قدیم است، تاریخ آن را برای تو بگویم؟ عرض کردم یادگرفتن تاریخ آنرابهتر است برای من اگر زنده شوند دوستانم و بمیرند دشمنانم، فرمود: [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] روزی است که در عالم ذر خداوند از بندگانش پیمان گرفت که او را بپرستند و مشرک نشوند و ایمان به پیغمبران و حجج او و ائمه بیاورند، روزی است که آفتاب تابید و هواکه موجب حیات است وزیدن‌گرفت و زمین خلق شد، روزی است که کشتی نوح بر نقطه‌ای از زمین به نام (جودی) نشست، روزی است که جبرئیل بر پیغمبر صلّی‌اللّه علیه وآله نازل شد، روزی است که ابراهیم علیه‌السلام بتها را شکست، روزی است که (شب آن) پیغمبر(ص)، [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|علی(ع)]] را بر کتف خود بلند کرد، بتهای قریش را از فراز کعبه به زیر افکند و خُرد کرد، روزی است که پیغمبر(ص) به اصحاب امر کرد با [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|علی(ع)]] بیعت نمایند، در دفعه اول و دوم، روزی است که [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|امیرالمؤمنین(ع)]] بر نهروانیان غالب شد و ذوالثدیه را (که پیغمبر(ص) ابی‌بکر و عمر را امر کرد، ذوالنّدیه را بکشند و نکشتند) کشت، روزی است که قائم ما(ع) و ولاة امر ظاهر می‌شوند، و روزی است که قائم ما(ع) بر دجّال غالب می‌گردد و در کناسه کوفه او را دار می‌زند، هیچ نوروزی نیست که ما اهل بیت انتظار فرج نداشته باشیم، چون از روزهای ما و شیعیان ما است، عجم احترام آنرا نگهداشتند و شما ضایع کردید<ref>وسایل، طبع جدید جلد ۵، ص ۲۸۹.</ref><ref name=":0">مجلسی، علامه محمد باقر، '''''بحارالانوار'''''، جلد ۱۴، چاپ امبن الغرب، بی‌تا، ص206.</ref>.»

	و صاحب وسایل در مقدمه می‌نویسد: «ولم انقل فیه (وسایل) الاحادیث الامن الکتب المشهورة المعول علیها التی لاتعمل الشیعه الابها ولاترجع الاالیها)، مستدرک الوسائل، ج ۱، ص ۴۷۱ و مرحوم مجلسی قدس‌سره این اشکال راکه در مُحاسبه ایام جمعه این وقایع با نوروز تطبیق نمی‌شوند در جلد ۱۴ بحارالانوار ذکر کرده، سپس پاسخ داده است.		و صاحب وسایل در مقدمه می‌نویسد: «ولم انقل فیه (وسایل) الاحادیث الامن الکتب المشهورة المعول علیها التی لاتعمل الشیعه الابها ولاترجع الاالیها)، مستدرک الوسائل،

			ج ۱، ص ۴۷۱ و مرحوم مجلسی قدس‌سره این اشکال راکه در مُحاسبه ایام جمعه این وقایع با نوروز تطبیق نمی‌شوند در جلد ۱۴ بحارالانوار ذکر کرده، سپس پاسخ داده است.

	دوم - [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)\|امام صادق علیه السلام]] فرمودند: [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] روز نیکویی است برای همه کارها، خرید و فروش، غرس اشجار و زراعت و غیره، اسماعیل فرزند ابراهیم(ع) در این روز بدنیا آمد<ref name=":0" />.		دوم - [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)\|امام صادق علیه السلام]] فرمودند: [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] روز نیکویی است برای همه کارها، خرید و فروش، غرس اشجار و زراعت و غیره، اسماعیل فرزند ابراهیم(ع) در این روز بدنیا آمد<ref name=":0" />.
خط ۱۵۷:		خط ۱۵۹:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	رضا شعبانی		رضا شعبانی
	[[رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]		[[index.php?title=رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]

Maedeh در ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۶

2026-02-20T09:46:12Z

نمایش تغییرات

Maedeh در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۷

2026-02-19T11:37:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	در سده‌های اول و دوم هجری، [[نوروز بزرگ\|نوروز]] بر اثر تغییرات اجتماعی سریعی که پیش آمده بود، شاید از جایگاه صریحی برخوردار نبود ولی دلبستگی‌های عمیق ایرانیان مسلمان به حفظ سنتهای پایدار خود باعث شد که آرام‌آرام مقام و منزلت نوروز شناخته‌تر شود و بزرگان دینی نیز بر ارج و اعتبار آن صحّه بگذارند. نخستین مطلبی که در کتب معتبر منقول است این است که دسته‌ای از دهگانان ایرانی به حضرت علی‌بن ابی‌طالب(ع) جامهای سیمین خبیص ~~(خرمائی که با روغن درآمیخته باشند = چنگال)~~ به هدیه بردند. حضرت پرسیدند که این چیست؟ گفتند: هدایای نوروز است. فرمودند: هر روز نوروز ماست. و خبیص را تناول فرمود و به حاضران نیز داد و جامها را در بین مسلمین تقسیم فرمود و آنها را به جای خراج دهقانان مزبور به حساب آورد.<ref>~~ابوعثمان~~ جاحظ، المحاسن ~~والاضداد،~~ چاپ مصر، بادشده، ص ۲۳۸ معروف است که این امر در زمان خلافت عمربن خطاب و از سوی هرمزان استاندار مسلمان شد، خوزستان انجام گرفت.</ref>		در سده‌های اول و دوم هجری، [[نوروز بزرگ\|نوروز]] بر اثر تغییرات اجتماعی سریعی که پیش آمده بود، شاید از جایگاه صریحی برخوردار نبود ولی دلبستگی‌های عمیق ایرانیان مسلمان به حفظ سنتهای پایدار خود باعث شد که آرام‌آرام مقام و منزلت نوروز شناخته‌تر شود و بزرگان دینی نیز بر ارج و اعتبار آن صحّه بگذارند. نخستین مطلبی که در کتب معتبر منقول است این است که دسته‌ای از دهگانان ایرانی به [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)\|حضرت علی‌بن ابی‌طالب(ع)]] جامهای سیمین خبیص[1] به هدیه بردند. حضرت پرسیدند که این چیست؟ گفتند: هدایای [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] است. فرمودند: هر روز [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] ماست. و خبیص را تناول فرمود و به حاضران نیز داد و جامها را در بین مسلمین تقسیم فرمود و آنها را به جای خراج دهقانان مزبور به حساب آورد[2]<ref>جاحظ، '''''المحاسن و الاضداد'''''، چاپ مصر، بی‌تا، ص238.</ref>.

	چون اندکی از این ایام گذشت، خلفای نفع‌پرست اموی برای افزایش عایدات خویش و نه شاید از راه احترام به این جشن، دریافت هدایای نوروزی را معمول داشتند و معروف است که معاویه مقدار آن را هم به دو میلیون درهم بالغ کرد. <ref>تاریخ التمدن الاسلامی، جلد ~~۲، ص ۲۲~~ به نقل از: گاهشماری و جشن‌های ملی، ایرانیان، صص ۹۲-۹۱.</ref>بعدها در عصر حجّاج بن یوسف ثقفی که بر عراقین حکومت داشت (۷۲ - ۹۵ هق) تقدیم هدایا و تحف در نوروز و نیز جشن مهرگان تثبیت شد و به صورت ثابت و مشخص درآمد. این رسم تا زمان خلافت عمربن عبدالعزیز (۹۹ - ۱۰۱ ه ق) ادامه داشت. این خلیفه نیکوکار، دستور جلوگیری آن را داد.<ref>بلوغ ~~الارب،~~ چاپ بغداد، ~~جلد ۲، یادشده، ص ۳۸۷. ۳- آثارالباقیه، یادشده، ص ۲۱~~.</ref>		چون اندکی از این ایام گذشت، خلفای نفع‌پرست اموی برای افزایش عایدات خویش و نه شاید از راه احترام به این جشن، دریافت هدایای نوروزی را معمول داشتند و معروف است که معاویه مقدار آن را هم به دو میلیون درهم بالغ کرد<ref>زیدان، جرجی، '''''تاریخ التمدن الاسلامی،''''' ترجمه علی جواهرکلام، جلد 2، انتشارات امیرکبیر، تهران: ۱۳۳۶.، ص22 به نقل از: گاهشماری و جشن‌های ملی، ایرانیان، ص ۹۲-۹۱.</ref>. بعدها در عصر حجّاج بن یوسف ثقفی که بر عراقین حکومت داشت (۷۲ - ۹۵ هق) تقدیم هدایا و تحف در [[نوروز جشن طبیعت\|نوروز]] و نیز جشن مهرگان تثبیت شد و به صورت ثابت و مشخص درآمد. این رسم تا زمان خلافت عمربن عبدالعزیز (۹۹ - ۱۰۱ ه ق) ادامه داشت. این خلیفه نیکوکار، دستور جلوگیری آن را داد<ref>بیرونی، ابوریحان، '''''آثارالباقیه عن الفرون الخالیه'''''، ترجمه اکبر دانا سرشت، [https://www.pressebnesina.com/ انتشارات ابن سینا]، بی‌نا، تهران: ۱۳۵۲، ص21.</ref><ref>آلوسی، '''بلوغ الارب'''، جلد2، چاپ بغداد، ۱۹۶۱، ص387.</ref>.

	روایات تاریخی دلالت دارد که پس از عمربن عبدالعزیز، باز دوباره رسم اجحاف برقرار شد و بی اینکه بر اعتبار نوروز نظر شود، سوءاستفاده‌های خلفا ادامه یافت، اما متعاقب نهضتهای دیگر ایرانیان و پیدایش شعرائی چون اسماعیل بن یسار و ابونواس و بشاربن بردتخارستانی موقعیتهای تازه‌ای فراهم گشت و بخصوص پس از قیام ابومسلم و انتقال خلافت به عباسیان، وضع بهتری پدید آمد. المتوکل علی‌الله که به فکر کبیسه‌کردن سالهای ایرانی افتاده بود، موبد بغداد را به خدمت خواند و نخستین سخنی که به او گفت این بود که: «من از رسوم ایرانی نمی‌گذرم».۳ تداوم تأثیرات نفوذ ایرانیان بر جامعه اسلامی عصر عباسی به جایی رسید که گاه دربار خلفا را به بارگاه پادشاهان ساسانی مانند کردند و عالمی چون حمزةبن حسن اصفهانی، رساله‌ای ذیل عنوان «اشعار السائره فی‌النیروز والمهرجان» تألیف کرد و شهرت جشنهایی مانند نوروز و مهرگان و سده، عالمگیر شد.		روایات تاریخی دلالت دارد که پس از عمربن عبدالعزیز، باز دوباره رسم اجحاف برقرار شد و بی اینکه بر اعتبار نوروز نظر شود، سوءاستفاده‌های خلفا ادامه یافت، اما متعاقب نهضتهای دیگر ایرانیان و پیدایش شعرائی چون اسماعیل بن یسار و ابونواس و بشاربن بردتخارستانی موقعیتهای تازه‌ای فراهم گشت و بخصوص پس از قیام ابومسلم و انتقال خلافت به عباسیان، وضع بهتری پدید آمد. المتوکل علی‌الله که به فکر کبیسه‌کردن سالهای ایرانی افتاده بود، موبد بغداد را به خدمت خواند و نخستین سخنی که به او گفت این بود که: «من از رسوم ایرانی نمی‌گذرم».۳ تداوم تأثیرات نفوذ ایرانیان بر جامعه اسلامی عصر عباسی به جایی رسید که گاه دربار خلفا را به بارگاه پادشاهان ساسانی مانند کردند و عالمی چون حمزةبن حسن اصفهانی، رساله‌ای ذیل عنوان «اشعار السائره فی‌النیروز والمهرجان» تألیف کرد و شهرت جشنهایی مانند نوروز و مهرگان و سده، عالمگیر شد.
خط ۱۲۲:		خط ۱۲۲:
	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* [~~https://iranology-e.ir/%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C_%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2 سیر تاریخی~~ نوروز]		* [[روایت های شیعه راجع به نوروز]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 نوروز در ایران باستان~~]		* [[بررسی روایت معلی‌ بن خنیس]]
	* [~~https://iranology-e.ir/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D9%86~~ نوروز ~~در دوران هخامنشیان~~]		* [[گفتار فقها درباره نوروز]]
	* [https://iranology-e.ir/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 نوروز در زمان اشکانیان]

	== ~~مآخذ~~ ==		== پاورقی ==
			[1]. خرمائی که با روغن درآمیخته باشند = چنگال

	~~# شاهنامه به کوشش دکتر محمد دبیرسیافی~~		[2]. معروف است که این امر در زمان خلافت عمربن خطاب و از سوی هرمزان استاندار مسلمان شد، خوزستان انجام گرفت.
	~~# محققان~~ زمان ~~پیامبر اریایی را قریب یک هزار~~ و ~~یک صد سال یپش~~ از ~~میلاد تخمین میزنند~~.

			== مآخذ ==
			<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	شعبانی، رضا (1379). آداب و رسوم نوروز. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.]		شعبانی، رضا (1379). آداب و رسوم نوروز. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.]
خط ۱۳۷:		خط ۱۳۸:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	رضا شعبانی		رضا شعبانی
	[[رده:~~تاریخ~~]]		[[رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]

Azadeh در ‏۴ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۵

2025-12-04T08:05:27Z

نمایش تغییرات

Samei: /* نوروز در اسلام روزی است مبارک */

2025-08-14T08:42:25Z

نوروز در اسلام روزی است مبارک

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۲
خط ۲۰۹:		خط ۲۰۹:
	البته شعرای متقدم را در باب نوروز و سایر جشن‌های ایرانی شعر بسیار است، اما منظور نفوذ جنبه توافق‌های دینی در این جشن وبژه است که قدر و منزلت آن را پس از دوران ساسانی نیز توانست با آن همه تعصبات پیش آمده حفظ نماید.^{۱}		البته شعرای متقدم را در باب نوروز و سایر جشن‌های ایرانی شعر بسیار است، اما منظور نفوذ جنبه توافق‌های دینی در این جشن وبژه است که قدر و منزلت آن را پس از دوران ساسانی نیز توانست با آن همه تعصبات پیش آمده حفظ نماید.^{۱}

	=== نوروز در اسلام روزی است مبارک ===		=== [[نوروز در اسلام روزی است مبارک]] ===
	بدین قرار از نظر بسیاری از مسلمانان جهان، نوروز، روزی مبارک است، چه که حق تعالی در کتاب آسمانی خود فرموده است: «انّ الدّین ۱- بر اساس تحقیقات پژوهشگران در صورتی که قتل خلیفه سوم را در ایام اتشرین (روزهای ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ ماه قمری) از ذی‌الحجة سنه ۳۵ هجری بدانیم و خلافت حضرت علی(ع) را هم از روز وقوع همان واقعه فرض کنیم مطابقت نوروز با جلوس آن حضرت بر مسند خلافت مأخذ صحیحی پیدا می‌کند. چه در آن سال، واقعاً روز یازدهم ذی‌الحجه مطابق اولین روز فروردین سال ۲۵ یزدگردی بود: رضی. هاشم. گاه‌شماری و جشنهای ایران باستان، یادشده، ص ۳۸۹.		بدین قرار از نظر بسیاری از مسلمانان جهان، نوروز، روزی مبارک است، چه که حق تعالی در کتاب آسمانی خود فرموده است: «انّ الدّین ۱- بر اساس تحقیقات پژوهشگران در صورتی که قتل خلیفه سوم را در ایام اتشرین (روزهای ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ ماه قمری) از ذی‌الحجة سنه ۳۵ هجری بدانیم و خلافت حضرت علی(ع) را هم از روز وقوع همان واقعه فرض کنیم مطابقت نوروز با جلوس آن حضرت بر مسند خلافت مأخذ صحیحی پیدا می‌کند. چه در آن سال، واقعاً روز یازدهم ذی‌الحجه مطابق اولین روز فروردین سال ۲۵ یزدگردی بود: رضی. هاشم. گاه‌شماری و جشنهای ایران باستان، یادشده، ص ۳۸۹.

خط ۲۳۶:		خط ۲۳۶:
	حضرت امام جعفر صادق(ع) فرموده است: «هر کس ثواب عملی به او برسد و آن عمل را انجام دهد آن ثواب را خواهد برد، هر چند که درواقع هم پیامبر آن را نفرموده باشد.»		حضرت امام جعفر صادق(ع) فرموده است: «هر کس ثواب عملی به او برسد و آن عمل را انجام دهد آن ثواب را خواهد برد، هر چند که درواقع هم پیامبر آن را نفرموده باشد.»

	=== سؤال از فقها در مورد نوروز ===		=== [[سوال از فقها در مورد نوروز\|سؤال از فقها در مورد نوروز]] ===
	سؤال‌های اول و دوم از مرحوم آیت الله العظمی کاشف‌الغطاء رضوان الله علیه:		سؤال‌های اول و دوم از مرحوم آیت الله العظمی کاشف‌الغطاء رضوان الله علیه:

Samei: /* بررسی روایت معلی‌بن خنیس */

2025-08-14T08:40:28Z

بررسی روایت معلی‌بن خنیس

نمایش تغییرات

Samei در ‏۱۴ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۱

2025-08-14T08:31:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۱
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	یکی از فلسفه‌های جشن نوروز پایان خلقت عالم و بخصوص آفریده شدن انسان است که در آخر سال انجام گرفته و حق تعالی در روز اورمزد از فروردین ماه که جشن نوروز است ازکار آفرینش فراغت یافته و آسایش گزیده است.۲ بدین گونه، ایرانیان از همان آغاز کار اسلام‌گرایی خویش، طریق حقانیت سپردند و با توضیح وضع و حال و سوابق فرهنگی و مدنی، دلایلی مشعر بر درستی رسم و راههای زندگی کهن کسب کردند که تقریباً در تمامی آثاری که به نوروز پرداخته‌اند مندرج است و چون اساس روایت به معلی‌بن خنیس می‌رسد به توضیح اصل مسئله پرداخته می‌شود. این روایات نه تنها نوروز را در نظر ایرانیان عزیز کرد، بل موجب دوام و بقای بیشتر آن نیز شد.		یکی از فلسفه‌های جشن نوروز پایان خلقت عالم و بخصوص آفریده شدن انسان است که در آخر سال انجام گرفته و حق تعالی در روز اورمزد از فروردین ماه که جشن نوروز است ازکار آفرینش فراغت یافته و آسایش گزیده است.۲ بدین گونه، ایرانیان از همان آغاز کار اسلام‌گرایی خویش، طریق حقانیت سپردند و با توضیح وضع و حال و سوابق فرهنگی و مدنی، دلایلی مشعر بر درستی رسم و راههای زندگی کهن کسب کردند که تقریباً در تمامی آثاری که به نوروز پرداخته‌اند مندرج است و چون اساس روایت به معلی‌بن خنیس می‌رسد به توضیح اصل مسئله پرداخته می‌شود. این روایات نه تنها نوروز را در نظر ایرانیان عزیز کرد، بل موجب دوام و بقای بیشتر آن نیز شد.

	~~روایتهای~~ شیعه راجع به نوروز		=== [[روایت های شیعه راجع به نوروز]] ===

	اول: معلی‌بن خنیس می‌گوید: روز نوروز خدمت امام صادق علیه الصلوة والسلام رفتم، فرمودند آیا میدانی امروز چه روزی است؟ عرض ۱- اورنگ، جشنهای ایران باستان، یادشده صص ۴۳-۴۲. ۲- اورنگ، همان کتاب، ص ۴۳.		اول: معلی‌بن خنیس می‌گوید: روز نوروز خدمت امام صادق علیه الصلوة والسلام رفتم، فرمودند آیا میدانی امروز چه روزی است؟ عرض ۱- اورنگ، جشنهای ایران باستان، یادشده صص ۴۳-۴۲. ۲- اورنگ، همان کتاب، ص ۴۳.

خط ۹۰:		خط ۸۹:
	آداب و رسوم نوروز		آداب و رسوم نوروز

	باری، از این جمله معلوم می‌شود که به روایتهای یک تا هشت		باری، از این جمله معلوم می‌شود که به روایتهای یک تا هشت اعتماد دارند.
	~~{\| class="wikitable"~~
	~~\|۱۶۲~~		=== بررسی روایت معلی‌بن خنیس ===
	\|-
	\|اعتماد دارند.
	\|-
	\|بررسی روایت معلی‌بن خنیس
	\|}
	شهرستانی درباره روایات نوروز و خاصه آنچه که از معلی‌بن خنیس نقل شده، معتقد است که:		شهرستانی درباره روایات نوروز و خاصه آنچه که از معلی‌بن خنیس نقل شده، معتقد است که:

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «در سده‌های اول و دوم هجری، نوروز بر اثر تغییرات اجتماعی سریعی که پیش آمده بود، شاید از جایگاه صریحی برخوردار نبود ولی دلبستگی‌های عمیق ایرانیان مسلمان به حفظ سنتهای پایدار خود باعث شد که آرام‌آرام مقام و منزلت نوروز شناخته‌تر شود و بزرگان...» ایجاد کرد

2025-08-14T08:24:12Z

صفحه‌ای تازه حاوی «در سده‌های اول و دوم هجری، نوروز بر اثر تغییرات اجتماعی سریعی که پیش آمده بود، شاید از جایگاه صریحی برخوردار نبود ولی دلبستگی‌های عمیق ایرانیان مسلمان به حفظ سنتهای پایدار خود باعث شد که آرام‌آرام مقام و منزلت نوروز شناخته‌تر شود و بزرگان...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

در سده‌های اول و دوم هجری، نوروز بر اثر تغییرات اجتماعی سریعی که پیش آمده بود، شاید از جایگاه صریحی برخوردار نبود ولی دلبستگی‌های عمیق ایرانیان مسلمان به حفظ سنتهای پایدار خود باعث شد که آرام‌آرام مقام و منزلت نوروز شناخته‌تر شود و بزرگان دینی نیز بر ارج و اعتبار آن صحّه بگذارند. نخستین مطلبی که در کتب معتبر منقول است این است که دسته‌ای از دهگانان ایرانی به حضرت علی‌بن ابی‌طالب(ع) جامهای سیمین خبیص (خرمائی که با روغن درآمیخته باشند = چنگال) به هدیه بردند. حضرت پرسیدند که این چیست؟ گفتند: هدایای نوروز است. فرمودند: هر روز نوروز ماست. و خبیص را تناول فرمود و به حاضران نیز داد و جامها را در بین مسلمین تقسیم فرمود و آنها را به جای خراج دهقانان مزبور به حساب آورد.^{۱}

چون اندکی از این ایام گذشت، خلفای نفع‌پرست اموی برای ۱- ابوعثمان جاحظ، المحاسن والاضداد، چاپ مصر، بادشده، ص ۲۳۸ معروف است که این امر در زمان خلافت عمربن خطاب و از سوی هرمزان استاندار مسلمان شد، خوزستان انجام گرفت.

۱۵۶

آداب و رسوم نوروز

افزایش عایدات خویش و نه شاید از راه احترام به این جشن، دریافت هدایای نوروزی را معمول داشتند و معروف است که معاویه مقدار آن را هم به دو میلیون درهم بالغ کرد.^{۱} بعدها در عصر حجّاج بن یوسف ثقفی که بر عراقین حکومت داشت (۷۲ - ۹۵ هق) تقدیم هدایا و تحف در نوروز و نیز جشن مهرگان تثبیت شد و به صورت ثابت و مشخص درآمد. این رسم تا زمان خلافت عمربن عبدالعزیز (۹۹ - ۱۰۱ ه ق) ادامه داشت. این خلیفه نیکوکار، دستور جلوگیری آن را داد.^{۲}

روایات تاریخی دلالت دارد که پس از عمربن عبدالعزیز، باز دوباره رسم اجحاف برقرار شد و بی اینکه بر اعتبار نوروز نظر شود، سوءاستفاده‌های خلفا ادامه یافت، اما متعاقب نهضتهای دیگر ایرانیان و پیدایش شعرائی چون اسماعیل بن یسار و ابونواس و بشاربن بردتخارستانی موقعیتهای تازه‌ای فراهم گشت و بخصوص پس از قیام ابومسلم و انتقال خلافت به عباسیان، وضع بهتری پدید آمد. المتوکل علی‌الله که به فکر کبیسه‌کردن سالهای ایرانی افتاده بود، موبد بغداد را به خدمت خواند و نخستین سخنی که به او گفت این بود که: «من از رسوم ایرانی نمی‌گذرم».۳ تداوم تأثیرات نفوذ ایرانیان بر جامعه اسلامی عصر عباسی به جایی رسید که گاه دربار خلفا را به بارگاه پادشاهان ساسانی مانند کردند و عالمی چون حمزةبن حسن اصفهانی، رساله‌ای ذیل عنوان «اشعار السائره فی‌النیروز والمهرجان» تألیف کرد و شهرت جشنهایی ۱- تاریخ التمدن الاسلامی، جلد ۲، ص ۲۲ به نقل از: گاهشماری و جشن‌های ملی، ایرانیان، صص ۹۲-۹۱.

2- بلوغ الارب، چاپ بغداد، جلد ۲، یادشده، ص ۳۸۷. ۳- آثارالباقیه، یادشده، ص ۲۱.

نوروز در روایات اسلامی

۱۵۷

مانند نوروز و مهرگان و سده، عالمگیر شد.

از غلبه مراسم عمومی این عصر یکی ریختن آب بر روی همدیگر و دیگری افروختن آتش است در شب نوروز که در عهد ساسانیان نیز معمول بوده است. طبری در ذکر حوادث سال ۲۴۸ ه.ق می‌نگارد که روز چهارشنبه، سه شب از جمادی‌الاول رفته، مطابق با شب یازدهم حزیران، در بازارهای بغداد، از جانب خلیفه منادی ندا در داد که در شب نوروز آتش نیفروزند و آب نریزند. و نیز در روز پنجم همین ندا داده شد ولی در هنگام غروب روز جمعه بر باب سعیدبن یسکین محتسب بغداد که در جانب شرقی بغداد است، ندا در دادند که امیرالمومنین مردم را در آتش افروختن و ریختن آب آزاد گردانیده است، پس عامّه این کار را به افراط رسانیدند و از حد تجاوز کردند، چنانکه آب را بر محتسبان شهر بغداد هم فرو ریختند.^{۱}

و اما به مرور در آشناییهای مسلمانان با ایرانیان، معلوم شدک برگذاری جشنهای نوروزی مباینتی با اساس اعتقادات دینی ندارد و این رسم، دستاویزی علیه این یا آن گروه و دسته و قوم معلومی هم نیست، بلکه بر زمانی متعلق است که به طور طبیعی، ایام نزهت و نضارت است و بر اموری جاری است که شادمانی و خیر همگانی در پی دارد. پس مخالفتهایی نیز اگر درگوشه وکنار باقی بود از میان برخاست و موافقتهای متعددی از سوی علماء و فقهاء و زمره اندیشمندان جهان اسلام جای آنها راگرفت.

۱- تاریخ الامم والملوک، جزء دهم به نقل از: صفا، یادشده، صص ۹۴-۹۲. محتمل است که صدور اجازه خلیفه پس از بروز پیشقدمی ایرانیان در نکوداشت جشن ملّی آنان بوده باشد.

۱۵۸

آداب و رسوم نوروز

نخستین روایتی که به حضرت امام صادق(ع) نسبت می‌دهند، مبتنی بر آفرینش انسان در روز اول فروردین است و این در اندیشه ایرانیان قدیم نیز مستتر است که پیدایش بشر را در آخرین روز از گاهنبار همس‌پت میدیم می‌داند. مطابق بیان امام صادق(ع): «در آغاز فروردین آدم آفریده شد و آن روز فرخنده‌ای است برای خواستن نیازها و برآورده‌شدن آرزوها...»^{۱}

یکی از فلسفه‌های جشن نوروز پایان خلقت عالم و بخصوص آفریده شدن انسان است که در آخر سال انجام گرفته و حق تعالی در روز اورمزد از فروردین ماه که جشن نوروز است ازکار آفرینش فراغت یافته و آسایش گزیده است.۲ بدین گونه، ایرانیان از همان آغاز کار اسلام‌گرایی خویش، طریق حقانیت سپردند و با توضیح وضع و حال و سوابق فرهنگی و مدنی، دلایلی مشعر بر درستی رسم و راههای زندگی کهن کسب کردند که تقریباً در تمامی آثاری که به نوروز پرداخته‌اند مندرج است و چون اساس روایت به معلی‌بن خنیس می‌رسد به توضیح اصل مسئله پرداخته می‌شود. این روایات نه تنها نوروز را در نظر ایرانیان عزیز کرد، بل موجب دوام و بقای بیشتر آن نیز شد.

روایتهای شیعه راجع به نوروز

اول: معلی‌بن خنیس می‌گوید: روز نوروز خدمت امام صادق علیه الصلوة والسلام رفتم، فرمودند آیا میدانی امروز چه روزی است؟ عرض ۱- اورنگ، جشنهای ایران باستان، یادشده صص ۴۳-۴۲. ۲- اورنگ، همان کتاب، ص ۴۳.

نوروز در روایات اسلامی

۱۵۹

کردم عجم امروز را بزرگ می‌دارند و تبرک می‌جویند و برای همدیگر هدیه می‌فرستند، امام صادق علیه‌السلام فرمودند: به بیت عتیق (کعبه) سوگند می‌خورم که نوروز از زمان قدیم است، تاریخ آن را برای تو بگویم؟ عرض کردم یادگرفتن تاریخ آنرابهتر است برای من اگر زنده شوند دوستانم و بمیرند دشمنانم، فرمود: نوروز روزی است که در عالم ذر خداوند از بندگانش پیمان گرفت که او را بپرستند و مشرک نشوند و ایمان به پیغمبران و حجج او و ائمه بیاورند، روزی است که آفتاب تابید و هواکه موجب حیات است وزیدن‌گرفت و زمین خلق شد، روزی است که کشتی نوح بر نقطه‌ای از زمین به نام (جودی) نشست، روزی است که جبرئیل بر پیغمبر صلّی‌اللّه علیه وآله نازل شد، روزی است که ابراهیم علیه‌السلام بتها را شکست، روزی است که (شب آن) پیغمبر(ص)، علی(ع) را بر کتف خود بلند کرد، بتهای قریش را از فراز کعبه به زیر افکند و خُرد کرد، روزی است که پیغمبر(ص) به اصحاب امر کرد با علی(ع) بیعت نمایند، در دفعه اول و دوم، روزی است که امیرالمؤمنین(ع) بر نهروانیان غالب شد و ذوالثدیه را (که پیغمبر(ص) ابی‌بکر و عمر را امر کرد، ذوالنّدیه را بکشند و نکشتند) کشت، روزی است که قائم ما(ع) و ولاة امر ظاهر می‌شوند، و روزی است که قائم ما(ع) بر دجّال غالب می‌گردد و در کناسه کوفه او را دار می‌زند، هیچ نوروزی نیست که ما اهل بیت انتظار فرج نداشته باشیم، چون از روزهای ما و شیعیان ما است، عجم احترام آنرا نگهداشتند و شما ضایع کردید.»

و صاحب وسایل در مقدمه می‌نویسد: «ولم انقل فیه (وسایل) ۱- بحارالانوار، جلد ۱۴، امین الضرب، ص ۲۰۶ / وسایل، طبع جدید جلد ۵، ص ۲۸۹.

۱۶۰

آداب و رسوم نوروز

الاحادیث الامن الکتب المشهورة المعول علیها التی لاتعمل الشیعه الابها ولاترجع الاالیها)، مستدرک الوسائل، ج ۱، ص ۴۷۱ و مرحوم مجلسی قدس‌سره این اشکال راکه در مُحاسبه ایام جمعه این وقایع با نوروز تطبیق نمی‌شوند در جلد ۱۴ بحارالانوار ذکر کرده، سپس پاسخ داده است. دوم - امام صادق علیه السلام فرمودند: نوروز روز نیکویی است برای همه کارها، خرید و فروش، غرس اشجار و زراعت و غیره، اسماعیل فرزند ابراهیم(ع) در این روز بدنیا آمد.

سوم - حضرت امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: فرزندی که در نوروز بدنیا بیاید مبارک است و صفات خوبی خواهد داشت.^{۲}

چهارم - امام صادق(ع) به معلی‌بن خنیس می‌فرمایند: روز نوروز غسل کن و پاکیزه‌ترین لباس خود را بپوش، و به بهترین عطر خود را معطر نما، و آن روز را روزه بگیر بعد از نوافل نماز ظهر و عصر چهار رکعت (به دو سلام) نماز بخوان.۳

پنجم -امام صادق(ع) روایت ذیل را فرمودند و معلی‌بن خنیس نوشت روز نوروز روزی است که پیغمبر در غدیر خم برای امیرالمؤمنین(ع) بیعت گرفتند و مردم اقرار به ولایت او نمودند. خوشا بحال کسی که به ولایت او ثابت بماند و وای بر کسی که پیمان را بشکند.^{۴} ششم - مفضل بن عمر از امام صادق(ع) روایت نمود: خداوند به ۱ - بحارالانوار، امین الضرب، ج ۱۴، ص ۲۰۶. ۲- همان، ص ۲۰۸.

۳- وسایل، طبع جدید، ج ۲، ص ۹۶۰ باب الاغسال المسنومه، ج ۵ ص ۲۸۷ و باب الصلوات المندوبه، ج 7 ص ۳۴۷ باب الصوم المندوب. ۴- بحار، ج ۱۴، ص ۲۱۳، وسایل، ج ۵ ص ۲۸۸.

نوروز در روایات اسلامی

۱۶۱

حزقیل پیغمبر وحی نمود ارزش و قدر نوروز نزد من زیاد است و با خود قرار داده‌ام هر مؤمنی در این روز حاجت خود را بخواهد برآورم.^{۱}

هفتم - دعائم الاسلام روایت نموده: پالوده برای حضرت امیر(ع) آوردند، سؤال کرد مناسبت این چیست؟ عرض شد روز نوروز است، فرمود: همه روزها را اگر بتوانید نوروز قرار دهید، آنگاه با سرانگشت چشید و فرمود: بسیار گوارا و شیرین است ولی ما نمی‌خواهیم خود را با آنچه عادت نکرده‌ایم عادت دهیم، بردارید طبق را، برداشتند.^{۲}

هشتم - روز نوروز مجوس خدمت حضرت امیرالمؤمنین(ع) ظرفهایی از نقره پر از شکر هدیه آوردند، حضرت قبول نمود و بین اصحاب خود تقسیم کرد و از جزیه مجوسیان حساب کرد.^{۳}

نهم - امام صادق(ع) درباره روزهای ماههای فرس فرمود: اول به نام هرمز است و او نام خداست به فارسی که روز خلقت آدم و حوا است.' دهم -امام صادق(ع) به محمدبن ابراهیم فرمودند: نوروز اولین روز از ماه، خداوند آدم را خلق کرد و روز خوبی است.^{۵}

یازدهم - روز اول سال بنام خدا خوب است کار شروع شود.^{۶} مرحوم مجلسی می‌گویند: این سه روایت آخر را (نه و ده و یازده) را از کتابهای منجمین که آنها از ائمه(ع) نقل نموده‌اند، روایت کردم و اعتماد به نقل آنها ندارم.^{۷}

۱- مستدرک الوسائل ج ۱، ص ۴۷۱.

۲- مستدرک سابق، و ملیة الاولیاء، ج ۱، ص ۱۸۰ و دعائم الاسلام ج 2، ص ۱۱۳.

3- سفینةالبحار، ج 2 ص 582. ۵- بحار، ج ۱۴، ص ۲۰۹. ۷- همان، ص ۲۰۹.

۴- بحار ج ۱۴ ص ۲۰۹. ۶- همان، ج ۱۶، ص ۲۰۹.

آداب و رسوم نوروز

باری، از این جمله معلوم می‌شود که به روایتهای یک تا هشت
{| class="wikitable"
|۱۶۲
|-
|اعتماد دارند.
|-
|بررسی روایت معلی‌بن خنیس
|}
شهرستانی درباره روایات نوروز و خاصه آنچه که از معلی‌بن خنیس نقل شده، معتقد است که: