https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D9%84%D8%B2 2026-06-21T02:34:40Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D9%84%D8%B2&diff=13558&oldid=prev 2026-02-13T12:35:07Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۳۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:4321.jpg|بندانگشتی|قلم زنی، قابل بازیابی از https://www.beytoote.com/art/handicrafts/iranian-metal02-handicrafts.html]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شامل قلم‌زنی، ملیله‌کاری، ترصیع یا معرق فلز یا فلز نشانی است. قلم‌زنی، که برجسته‌کاری در فلز است، شیوه‌ها و فنون متفاوت دارد. قلم‌زنی سنتی، کنده‌کاری بر فلز و «شیوه رانش فلز» رایج‌ترین شیوه‌های‌کنونی است. در قلم‌زنی سنتی ظرف یا فلز موردنظر را از داخل یا از «پشت» با لایه‌ی ضخیمی از موم یا قیر می‌پوشانند و سپس طرح را با مداد یا قلم روی صفحه‌ی دیگر فلز منتقل کرده و با قلم فلزی و ضربه‌های‌کم یا زیاد چکش قسمت‌های منفی طرح را می‌کوبند تا در موم یا قیر فرو رود و طرح اصلی برجسته بماند. سپس فلز یا ظرف راگرم کرده و موم یا قیر آن را جدا ساخته و پس از آن، باقی‌مانده‌ی موم یا قیر را با حلال‌های شیمیایی می‌زدایند. این شیوه بیشتر در [[اصفهان]] بر روی مس و در شیراز بر روی نقره اعمال می‌شود.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شامل قلم‌زنی، ملیله‌کاری، ترصیع یا معرق فلز یا فلز نشانی است. قلم‌زنی، که برجسته‌کاری در فلز است، شیوه‌ها و فنون متفاوت دارد. قلم‌زنی سنتی، کنده‌کاری بر فلز و «شیوه رانش فلز» رایج‌ترین شیوه‌های‌کنونی است. در قلم‌زنی سنتی ظرف یا فلز موردنظر را از داخل یا از «پشت» با لایه‌ی ضخیمی از موم یا قیر می‌پوشانند و سپس طرح را با مداد یا قلم روی صفحه‌ی دیگر فلز منتقل کرده و با قلم فلزی و ضربه‌های‌کم یا زیاد چکش قسمت‌های منفی طرح را می‌کوبند تا در موم یا قیر فرو رود و طرح اصلی برجسته بماند. سپس فلز یا ظرف راگرم کرده و موم یا قیر آن را جدا ساخته و پس از آن، باقی‌مانده‌ی موم یا قیر را با حلال‌های شیمیایی می‌زدایند. این شیوه بیشتر در [[اصفهان]] بر روی مس و در شیراز بر روی نقره اعمال می‌شود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هنر]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هنر]]</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D9%84%D8%B2&diff=13556&oldid=prev 2026-02-13T12:31:28Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «شامل قلم‌زنی، ملیله‌کاری، ترصیع یا معرق فلز یا فلز نشانی است. قلم‌زنی، که برجسته‌کاری در فلز است، شیوه‌ها و فنون متفاوت دارد. قلم‌زنی سنتی، کنده‌کاری بر فلز و «شیوه رانش فلز» رایج‌ترین شیوه‌های‌کنونی است. در قلم‌زنی سنتی ظرف یا فلز مور...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>شامل قلم‌زنی، ملیله‌کاری، ترصیع یا معرق فلز یا فلز نشانی است. قلم‌زنی، که برجسته‌کاری در فلز است، شیوه‌ها و فنون متفاوت دارد. قلم‌زنی سنتی، کنده‌کاری بر فلز و «شیوه رانش فلز» رایج‌ترین شیوه‌های‌کنونی است. در قلم‌زنی سنتی ظرف یا فلز موردنظر را از داخل یا از «پشت» با لایه‌ی ضخیمی از موم یا قیر می‌پوشانند و سپس طرح را با مداد یا قلم روی صفحه‌ی دیگر فلز منتقل کرده و با قلم فلزی و ضربه‌های‌کم یا زیاد چکش قسمت‌های منفی طرح را می‌کوبند تا در موم یا قیر فرو رود و طرح اصلی برجسته بماند. سپس فلز یا ظرف راگرم کرده و موم یا قیر آن را جدا ساخته و پس از آن، باقی‌مانده‌ی موم یا قیر را با حلال‌های شیمیایی می‌زدایند. این شیوه بیشتر در [[اصفهان]] بر روی مس و در شیراز بر روی نقره اعمال می‌شود.<br /> <br /> شیوه‌ی کنده‌کاری بر فلز، یعنی بر [[ذخایر مس ایران|مس]]، نقره و برنج و یا بر ظروف فولادین، راحت‌تر و ساده‌تر است و در آن فن کنده‌کاری ساده و فن «برداشت فلز» رایج‌تر می‌باشد. درکنده‌کاری ساده، همانند حکاکی روی فلز، سطح فلز را نخست صیقلی کرده و سپس طرح را روی آن منتقل می‌کنند و با قلم‌های فلزی بخش‌های مثبت طرح را بر فلز می‌کنند. در این شیوه قسمت‌های منفی برجسته می‌ماند. این شیوه بیشتر در اصفهان رایج است و هنرمندان بسیاری به استادی و مهارت در آن مشهورند.<br /> <br /> در شیوه‌ی «برداشت فلز»، شیء را از فلز ضخیم و معمولاً نقره و گاهی نیز [[ذخایر مس ایران|مس]]، تهیه کرده و پس از انتقال طرح بر سطح آن، بخش‌های منفی را با نوک قلم‌های فولادی بسیار تیز و یا مغارهای فولادین برمی‌دارند و بدین طریق به قسمت‌های مثبت طرح برجستگی‌های متفاوت دلخواه می‌دهند. این شیوه با [[منبت کاری|منبت‌کاری]] شباهت زیادی دارد؛ لیکن ظرافت و دقت در طرح در این شیوه بسیار بیشتر است. بافت چوب سبب می‌شود که در [[منبت کاری|منبت‌کاری]]، هنرمند از ظرافت‌ها و ریزه‌کاری‌ها چشم‌پوشی‌کند؛ درحالی که در فلز آزادی هنرمند بسیار بیشتر است و آثار ایجاد شده تنوع زیادی دارند.<br /> <br /> در ترصیع یا فلز نشانی و نیز در نگین نشانی، که اوج آن درگذشته در هنر [[هخامنشیان]] و [[ساسانیان]] تجلی کرده است، و سپس در زمان [[صفویان]]، و تجدید حیات آن در جمهوری اسلامی، کار اینگونه است که طرح را بر سطح فلز منتقل‌کرده و قسمت‌های مثبت طرح را بر فلز می‌کنند و گود می‌کنند و سپس در شیارهای‌کنده شده فلز دیگری را داخل کرده و می‌کوبند و سپس درکوره حرارت می‌دهند تا که فلز اصلی با فلزهای نشانده شده اخت شده و بچسبد. در زمان [[ساسانیان]] فلز اصلی را آهن یا مس‌گرفته و شیارها را از طلا یا نقره پر می‌کردند. در دوران [[هخامنشیان]] فلز اصلی از طلا و شیارها از مس و یا برعکس انتخاب می‌شدند. درحال حاضر از [[ذخایر مس ایران|مس]] و برنج استفاده می‌کنند، مگرآنکه اثر هنری به سفارش خریدار از فلز ارزشمند دیگری ساخته شود. در نگین نشانی یا ترصیع، از سنگ‌های ارزشمند و یا شیشه‌های رنگین برای پر کردن شیارها و یا گودی‌های طرح استفاده می‌شود. اوج هنر ترصیع یا نگین نشانی در عهد ساسانیان بوده است و درحال حاضر، به دلیل بهای سنگین این‌گونه آثار، جز به سفارش خریدار، اثری ساخته نمی‌شود. شیوه‌ی رانش فلز،که شاید شیوه‌ای نو و معاصر باشد، تا اندازه‌ای شبیه به شیوه‌ی قلم‌زنی بر فلز است ولی بدون عمل موم‌کاری یا قیرکاری؛ یعنی لایه‌ی فلز یا ظرف را کمی ضخیم‌تر انتخاب کرده و می‌کوشند با ضربه‌های چکش بر قسمت‌های مختلف طرح، بخش‌های منفی را به سوی بخش‌های مثبت رانده و در آن نواحی ایجاد برجستگی‌کنند.<br /> <br /> در این شیوه چیزی از فلز برداشته نمی‌شود و برخلاف شیوه‌ی قلم‌زنی، که در آن یک سطح مثبت و سطح دیگر منفی است، در این شیوه یک سطح مثبت و برجسته و سطح دیگر صاف و بدون برجستگی و گود است. در این شیوه معمولاً از فلزهای نرم مانند مس استفاده می‌شود. به سبب مشکلات و دقت زیادی که در اجرا لازم و ضروری است، هنرمندان کمی دست به این کار می‌زنند. نمونه‌ی این شیوه‌ی هنری در گذشته بسیار زیاد است. شیوه‌ی دیگر رایج در فلزکاری، ساخت قطعات مختلف و جوش آنها بر یکدیگر است که از هزاره‌ی دوم پیش از هجرت و نمونه‌هایی نیز از هزاره‌ی سوم پیش از هجرت در هنر ایرانیان مانّایی رواج داشته است.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[هنرهای سنتی در جمهوری اسلامی]]<br /> * [[هنرهای چوب]]<br /> * [[ذخایر مس ایران]]<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> آیت اللهی، حبیب الله (1380). کتاب ایران: تاریخ هنر. تهران: [https://alhoda.ir موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> حبیب الله آیت اللهی<br /> <br /> [[رده:هنر]]</div>

Samei