https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 2026-06-17T19:48:23Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13715&oldid=prev 2026-02-14T18:42:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۴۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l289">خط ۲۸۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:هنر]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هنر]]</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13714&oldid=prev 2026-02-14T18:41:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۴۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هنر [[عصر ساسانی|سلسله ساسانیان]] در ایران شامل بخش های شخصیت اردشیر؛ معماری ساسانی</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هنر [[عصر ساسانی|سلسله ساسانیان]] در ایران شامل بخش های شخصیت اردشیر؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>معماری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در عصر </ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]؛ [[سنگ‌نگاری و پیکرتراشی در دوران ساسانی]]؛ [[گچ بری ساسانی]]؛ [[کاشی چینه یا موزاییک ساسانی]]؛ [[سکه های ساسانی]]؛ [[مهرهای ساسانی]]؛ [[تاج های ساسانی]]؛ [[فلزکاری و شیشه‌گری در دوران ساسانی]]؛ [[پارچه های ساسانی]] است که در ذیل شرح داده شده است.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== شخصیت اردشیر ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== شخصیت اردشیر ===</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l289">خط ۲۸۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هنر]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:هنر]]</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13713&oldid=prev 2026-02-14T18:38:55Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l149">خط ۱۴۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح گچی بزرگی که از اطراف با آجرهای گچین با نقش تکراری و قابی محصور شده است و در چهار ترخان [[استان تهران|تهران]] به دست آمده، نقش صحنه‌ی شکار پیروز [[ساسانیان|ساسانی]] (۱۳۷ - ۱۶۲ پ.ه) را نشان می‌دهد. ترکیب نقش این [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] کاملاً متفاوت است. در اینجا اصول [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] قالب‌گیری، شده به کار رفته است؛ یعنی در نقش لوح میانی، تصاویر دو بدو از یک قالب برگرفته شده‌اند، و هم نقش‌های آذین قاب، قالبی‌اند. در درونی‌ترین بخش گلچه‌های ۱۲ پر را می‌بینیم، که حاشیه‌های بالایی [[تخت جمشید|تخت‌جمشید]] را نیز تشکیل می‌دهند و شاید ریشه‌ای مصری داشته باشند. در بخش میانی انار برجسته‌ای که مظهر برکت و حاصل‌خیزی است در میان یک جفت بال که به حالت زیبایی به سوی بالا و انار، با حرکتی مارپیچ برگشته و در مجموع شبیه نقش بته‌ی قالی است، قرار دارد. خطوط بال و پره‌های گلچه‌های درونی بدقت ساخته شده‌اند، نقش بیرونی، حاشیه مارپیچ‌هایی را نشان می‌دهند که در همدیگر گره خورده و در میان هر گره‌ گلچه‌ی کوچکی جای‌ گرفته است. این گچ‌بری در موزه‌ی فیلادلفیا نگهداری می‌شود. در نقش تکراری وسط در سمت راست، شاه را می‌بینیم که دو گراز بر او حمله می‌کنند، و در سمت چپ پیروزی شاه را بر گرازان، و در وسط نقش گریز دسته‌ای از گرازان را مشاهده می‌کنیم. در این [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] اشخاص و حیوانات بسیار فشرده و در ردیف‌های موازی، در بلندای صحنه، به صف طراحی شده‌اند. تراکم ایجاد شده در این نقش و عدم تحرک کمتر آن، آن را از نقاشی‌های شکار ساسانی متمایز و متفاوت کرده است  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح گچی بزرگی که از اطراف با آجرهای گچین با نقش تکراری و قابی محصور شده است و در چهار ترخان [[استان تهران|تهران]] به دست آمده، نقش صحنه‌ی شکار پیروز [[ساسانیان|ساسانی]] (۱۳۷ - ۱۶۲ پ.ه) را نشان می‌دهد. ترکیب نقش این [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] کاملاً متفاوت است. در اینجا اصول [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] قالب‌گیری، شده به کار رفته است؛ یعنی در نقش لوح میانی، تصاویر دو بدو از یک قالب برگرفته شده‌اند، و هم نقش‌های آذین قاب، قالبی‌اند. در درونی‌ترین بخش گلچه‌های ۱۲ پر را می‌بینیم، که حاشیه‌های بالایی [[تخت جمشید|تخت‌جمشید]] را نیز تشکیل می‌دهند و شاید ریشه‌ای مصری داشته باشند. در بخش میانی انار برجسته‌ای که مظهر برکت و حاصل‌خیزی است در میان یک جفت بال که به حالت زیبایی به سوی بالا و انار، با حرکتی مارپیچ برگشته و در مجموع شبیه نقش بته‌ی قالی است، قرار دارد. خطوط بال و پره‌های گلچه‌های درونی بدقت ساخته شده‌اند، نقش بیرونی، حاشیه مارپیچ‌هایی را نشان می‌دهند که در همدیگر گره خورده و در میان هر گره‌ گلچه‌ی کوچکی جای‌ گرفته است. این گچ‌بری در موزه‌ی فیلادلفیا نگهداری می‌شود. در نقش تکراری وسط در سمت راست، شاه را می‌بینیم که دو گراز بر او حمله می‌کنند، و در سمت چپ پیروزی شاه را بر گرازان، و در وسط نقش گریز دسته‌ای از گرازان را مشاهده می‌کنیم. در این [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] اشخاص و حیوانات بسیار فشرده و در ردیف‌های موازی، در بلندای صحنه، به صف طراحی شده‌اند. تراکم ایجاد شده در این نقش و عدم تحرک کمتر آن، آن را از نقاشی‌های شکار ساسانی متمایز و متفاوت کرده است  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:6767676767676.jpg|بندانگشتی|نیم تنه شاپور دوم(310-379 میلادی)ریختگری در قالب با گچ و آهک، ارتفاع 45 سانتیمتر، موزه شیکاگو، قابل بازیابی از https://kheshtazin.com/main/post/2970]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یک چهره‌ی [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] شده از پادشاه نیز به دست آمده است که ساده است و به سبک نقطه‌نگاری و یا «نقطه آفرینی» ساخته شده و احتمالاً متعلق به قباد (کواد) اول است (۹۰ - ۱۳۳ پیش از هجرت). در[[گچ بری ساسانی|گچ‌بری‌های ساسانی]] نقش گل و برگ و سلسله‌های مارپیچ درهم شده با گلچه‌های میانی و نقش‌های تزیینی بالدار در درون حلقه‌های نقطه‌نگاری شده زیاد دیده می‌شود. در یک ایوان [[تیسفون]] ۱۸ نقش متفاوت و مختلف شناسایی شده، و در یک کاخ [[ساسانیان|ساسانی]] در [[کیش]] تعداد این نقش‌ها به ۴۰ عدد رسیده است. یک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقش‌گچ‌بری </del>در موزه‌ی برلن نگهداری می‌شود که در آن تعداد زیادی انارهای بالدار، که با ظرافت ویژه‌ای از قالب بیرون آورده شده‌اند، در ردیف‌های موازی طوری قرار گرفته‌اند که هر اناری از یک ردیف در میان دو بال انار ردیف پایینی قرار گرفته است. دو لوحه‌ی زیبا در موزه‌ی برلن موجود است که در یکی ریشه‌های نقش‌های اسلیمی و گل و گیاهی اسلامی را، که از شیوه دادن نقش شاخ و برگ و گل انار ترکیب شده است، می‌بینیم و در دیگری دو بال را که در میان آن‌ها نوشته‌ای است، در درون دایره‌ای با ۳۶ نقطه‌ی برجسته بر گِرد آن؛ این مجموعه را در میان شاخ و برگ‌های اسلیمی‌وار مشاهده می‌کنیم. در لوح مستطیلی از [[تیسفون]]، در برلن، نقش برجسته‌ی خوسی را در کوهستان و در حال‌ گریز می‌یابیم که در آن یک واقعی‌گرایی نسبی به چشم می‌خورد؛ درحالی که کوهستان به صورت نمادینی که در آثار سومر و ایلام دیده می‌شود طرح شده است. گیاه پشت سر خرس هم بیش و کم واقعی‌گراست. در لوحی که در موزه‌ی [[ایران باستان]] تهران محفوظ است، سرگرازی در میان دو دایره‌ی متحدالمرکز قرار دارد که فاصله‌ی دو دایره را ردیفی از ۲۴ دایره‌ی‌کوچک پرکرده است، و این مجموعه در میان شاخ و برگ‌های تزیینی قرار دارند. این لوح از سده‌ی نخست پیش از هجرت است و در دامغان پیدا شده است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یک چهره‌ی [[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] شده از پادشاه نیز به دست آمده است که ساده است و به سبک نقطه‌نگاری و یا «نقطه آفرینی» ساخته شده و احتمالاً متعلق به قباد (کواد) اول است (۹۰ - ۱۳۳ پیش از هجرت). در[[گچ بری ساسانی|گچ‌بری‌های ساسانی]] نقش گل و برگ و سلسله‌های مارپیچ درهم شده با گلچه‌های میانی و نقش‌های تزیینی بالدار در درون حلقه‌های نقطه‌نگاری شده زیاد دیده می‌شود. در یک ایوان [[تیسفون]] ۱۸ نقش متفاوت و مختلف شناسایی شده، و در یک کاخ [[ساسانیان|ساسانی]] در [[کیش]] تعداد این نقش‌ها به ۴۰ عدد رسیده است. یک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقش‌[[گچ بری ساسانی|گچ‌بری]] </ins>در موزه‌ی برلن نگهداری می‌شود که در آن تعداد زیادی انارهای بالدار، که با ظرافت ویژه‌ای از قالب بیرون آورده شده‌اند، در ردیف‌های موازی طوری قرار گرفته‌اند که هر اناری از یک ردیف در میان دو بال انار ردیف پایینی قرار گرفته است. دو لوحه‌ی زیبا در موزه‌ی برلن موجود است که در یکی ریشه‌های نقش‌های اسلیمی و گل و گیاهی اسلامی را، که از شیوه دادن نقش شاخ و برگ و گل انار ترکیب شده است، می‌بینیم و در دیگری دو بال را که در میان آن‌ها نوشته‌ای است، در درون دایره‌ای با ۳۶ نقطه‌ی برجسته بر گِرد آن؛ این مجموعه را در میان شاخ و برگ‌های اسلیمی‌وار مشاهده می‌کنیم. در لوح مستطیلی از [[تیسفون]]، در برلن، نقش برجسته‌ی خوسی را در کوهستان و در حال‌ گریز می‌یابیم که در آن یک واقعی‌گرایی نسبی به چشم می‌خورد؛ درحالی که کوهستان به صورت نمادینی که در آثار سومر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ایلامیان|</ins>ایلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دیده می‌شود طرح شده است. گیاه پشت سر خرس هم بیش و کم واقعی‌گراست. در لوحی که در موزه‌ی [[ایران باستان]] تهران محفوظ است، سرگرازی در میان دو دایره‌ی متحدالمرکز قرار دارد که فاصله‌ی دو دایره را ردیفی از ۲۴ دایره‌ی‌کوچک پرکرده است، و این مجموعه در میان شاخ و برگ‌های تزیینی قرار دارند. این لوح از سده‌ی نخست پیش از هجرت است و در دامغان پیدا شده است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح [[تیسفون]]، با نقش طاووس در میان یک دایره، از سده‌ی یکم پیش از هجرت (ششم میلادی)، که در موزه‌ی برلن نگاهداری می‌شود، نقطه‌ها یا دایره‌های کوچک پیرامون دایره‌ی محیطی طاووس به چنگک‌های کوچک حلقوی تغییر شکل داده‌اند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح [[تیسفون]]، با نقش طاووس در میان یک دایره، از سده‌ی یکم پیش از هجرت (ششم میلادی)، که در موزه‌ی برلن نگاهداری می‌شود، نقطه‌ها یا دایره‌های کوچک پیرامون دایره‌ی محیطی طاووس به چنگک‌های کوچک حلقوی تغییر شکل داده‌اند.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l289">خط ۲۸۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حبیب الله آیت اللهی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:هنر]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13711&oldid=prev 2026-02-14T18:37:16Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l142">خط ۱۴۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این گونه کاشی چینه‌سازی ایرانی یا خاوری نیست و طرز کار آن‌ها هم نشان می‌دهد که به دست اسیران رومی در زمان [[شاپور]] ساخته شده‌اند، و یا به تقلید از آثار انطاکیه و آنتیوش در افریقا ساخته شده‌اند. به هرحال، اگر ایرانیان ساخته باشند با نظرخواهی و مشارکت هنرمندان رومی بوده است. بویژه اینکه نشان دادن نقش [[زنان ایران|زنان]] در آثار هنری و در نقاشی‌ها یک سنت ایرانی نیست و یک تأثیر بیگانه است. با این همه، هیچ‌یک از موضوع‌های کاشی چینه‌ها به طور دقیق نسخه‌برداری از آثار انطاکیه و یا آنتیوش نیست. ذوق و سلیقه‌ی ایرانی بر روی آنها دوباره کار کرده است. ویژگی‌های چهره‌ها و نژاد اشخاص، طرز آرایش، شکل بیشتر جامه‌ها و حتی طرز نشستن، که براساس سنت‌های ایرانی و «چهره‌هایی که به چانه پایان می‌پذیرند» همه ایرانی هستند. چهره‌سازی رومی تمام تنه و یا نیم‌تنه است. این کاشی چینه‌ها از تأثیرات [[پارتیان|پارتی]] و اشکانی عاری نیستند. همین چهره‌های بدون‌ گردن سنتی است که از صورتک‌های سیلک در هنر دورانهای بعدی، به ویژه اشکانی، اقتباس شده است و تا نواحی مرزی و سرحدهای ایران نیز گسترش یافته‌اند. می‌توان گفت که آثار بیشاپور کار هنرمندان رومی - سوریانی و ایرانی است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این گونه کاشی چینه‌سازی ایرانی یا خاوری نیست و طرز کار آن‌ها هم نشان می‌دهد که به دست اسیران رومی در زمان [[شاپور]] ساخته شده‌اند، و یا به تقلید از آثار انطاکیه و آنتیوش در افریقا ساخته شده‌اند. به هرحال، اگر ایرانیان ساخته باشند با نظرخواهی و مشارکت هنرمندان رومی بوده است. بویژه اینکه نشان دادن نقش [[زنان ایران|زنان]] در آثار هنری و در نقاشی‌ها یک سنت ایرانی نیست و یک تأثیر بیگانه است. با این همه، هیچ‌یک از موضوع‌های کاشی چینه‌ها به طور دقیق نسخه‌برداری از آثار انطاکیه و یا آنتیوش نیست. ذوق و سلیقه‌ی ایرانی بر روی آنها دوباره کار کرده است. ویژگی‌های چهره‌ها و نژاد اشخاص، طرز آرایش، شکل بیشتر جامه‌ها و حتی طرز نشستن، که براساس سنت‌های ایرانی و «چهره‌هایی که به چانه پایان می‌پذیرند» همه ایرانی هستند. چهره‌سازی رومی تمام تنه و یا نیم‌تنه است. این کاشی چینه‌ها از تأثیرات [[پارتیان|پارتی]] و اشکانی عاری نیستند. همین چهره‌های بدون‌ گردن سنتی است که از صورتک‌های سیلک در هنر دورانهای بعدی، به ویژه اشکانی، اقتباس شده است و تا نواحی مرزی و سرحدهای ایران نیز گسترش یافته‌اند. می‌توان گفت که آثار بیشاپور کار هنرمندان رومی - سوریانی و ایرانی است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گچ‌بری </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساسانیان</del>|ساسانی]] ====</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==== [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گچ بری ساسانی</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گچ‌بری </ins>ساسانی]] ====</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کهن‌ترین گچ‌بری ساسانی را در کاخ اردشیر در فیروزآباد می‌یابیم که در گیلویی‌های بالای درهای ورودی و یا طاقچه‌ها، و به تقلید ازگیلویی‌های مصری بالای سر درهای [[تخت جمشید|تخت‌جمشید]]، ساخته شده‌اند؛ همه‌ی آن‌ها سادگی ویژه‌ای دارند و چندان برجسته‌کاری نشده‌اند. سپس در کاخ [[شاپور]] اول در بیشاپور تاقچه‌های‌گچ‌بری شده‌ی زیبایی می‌یابیم. در نمونه‌ای که در موزه‌ی لوور پاریس موجود است، دو کنار تاقچه حالت دو ستون چهارگوش با سر ستون ساده را دارد که بر فراز آن‌ها تاقی نیم دایره زده شده است و در دو طرف ستون دو نوار عمودی از نقش زنجیره‌ای زاو یه‌داری که اروپاییان آن را «گرک» می‌نامند پوشیده شده و تا کتیبه‌ی بالای تاق ادامه دارد. در بالای آن نقش مارپیچی و اسلیمی از برگ‌های پهن تزیینی، که چهار حلقه‌ی مارپیچ دارد، دیده می‌شود. تعداد این تاقچه‌های‌ گچ‌بری شده ۶۴ تاست و شاید در درون آن‌ها پیکره‌ها قرار داشته‌اند، هرچند که پیکره‌ای یافت نشده است. نیز احتمال دارد که سربازان محافظ در آنجا آماده‌ی خدمت و نیزه به دست می‌ایستاده‌اند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:D7587560045accfcdf98b85b73865bc1.jpg|بندانگشتی|گچ بری ساسانی، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://kheshtazin.com/main/post/2970]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کهن‌ترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گچ بری ساسانی|</ins>گچ‌بری ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را در کاخ اردشیر در فیروزآباد می‌یابیم که در گیلویی‌های بالای درهای ورودی و یا طاقچه‌ها، و به تقلید ازگیلویی‌های مصری بالای سر درهای [[تخت جمشید|تخت‌جمشید]]، ساخته شده‌اند؛ همه‌ی آن‌ها سادگی ویژه‌ای دارند و چندان برجسته‌کاری نشده‌اند. سپس در کاخ [[شاپور]] اول در بیشاپور تاقچه‌های‌گچ‌بری شده‌ی زیبایی می‌یابیم. در نمونه‌ای که در موزه‌ی لوور پاریس موجود است، دو کنار تاقچه حالت دو ستون چهارگوش با سر ستون ساده را دارد که بر فراز آن‌ها تاقی نیم دایره زده شده است و در دو طرف ستون دو نوار عمودی از نقش زنجیره‌ای زاو یه‌داری که اروپاییان آن را «گرک» می‌نامند پوشیده شده و تا کتیبه‌ی بالای تاق ادامه دارد. در بالای آن نقش مارپیچی و اسلیمی از برگ‌های پهن تزیینی، که چهار حلقه‌ی مارپیچ دارد، دیده می‌شود. تعداد این تاقچه‌های‌ گچ‌بری شده ۶۴ تاست و شاید در درون آن‌ها پیکره‌ها قرار داشته‌اند، هرچند که پیکره‌ای یافت نشده است. نیز احتمال دارد که سربازان محافظ در آنجا آماده‌ی خدمت و نیزه به دست می‌ایستاده‌اند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اما بیشتر گچ‌بری‌ها متعلق به دوران بعد از [[شاپور]] و از سده‌های سوم پیش از هجرت به بعد است. بسیاری از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این‌گچ‌بری‌ها، </del>به ویژه‌ گچ‌بری‌های‌ کیش (در میان دورود)، الهام‌ بخش‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گچ‌بری‌های، </del>دوران اسلامی شده‌اند. در لوحی‌گچی، که ازکیش به دست آمده و هم‌اکنون در موزه‌ی بغداد است، پیکر نیم‌تنه‌ی زنی در پنجره در قابی مزین به نقش‌گل و برگ را می‌بینیم. تاجی که بر سر زن است نشان می‌دهد که زنی از دربار، احتمالاً شهبانو یا شاهزاده‌ای است. نقش چهره‌ی زن در پنجره در هنر آسیای مقدم رواج داشته است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اما بیشتر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گچ بری ساسانی|</ins>گچ‌بری‌ها<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>متعلق به دوران بعد از [[شاپور]] و از سده‌های سوم پیش از هجرت به بعد است. بسیاری از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این‌[[گچ بری ساسانی|گچ‌بری‌ها]]، </ins>به ویژه‌ گچ‌بری‌های‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کیش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(در میان دورود)، الهام‌ بخش‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گچ بری ساسانی|گچ‌بری‌های]]، </ins>دوران اسلامی شده‌اند. در لوحی‌گچی، که ازکیش به دست آمده و هم‌اکنون در موزه‌ی بغداد است، پیکر نیم‌تنه‌ی زنی در پنجره در قابی مزین به نقش‌گل و برگ را می‌بینیم. تاجی که بر سر زن است نشان می‌دهد که زنی از دربار، احتمالاً شهبانو یا شاهزاده‌ای است. نقش چهره‌ی زن در پنجره در هنر آسیای مقدم رواج داشته است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح گچی بزرگی که از اطراف با آجرهای گچین با نقش تکراری و قابی محصور شده است و در چهار ترخان [[استان تهران|تهران]] به دست آمده، نقش صحنه‌ی شکار پیروز ساسانی (۱۳۷ - ۱۶۲ پ.ه) را نشان می‌دهد. ترکیب نقش این گچ‌بری کاملاً متفاوت است. در اینجا اصول گچ‌بری قالب‌گیری، شده به کار رفته است؛ یعنی در نقش لوح میانی، تصاویر دو بدو از یک قالب برگرفته شده‌اند، و هم نقش‌های آذین قاب، قالبی‌اند. در درونی‌ترین بخش گلچه‌های ۱۲ پر را می‌بینیم، که حاشیه‌های بالایی تخت‌جمشید را نیز تشکیل می‌دهند و شاید ریشه‌ای مصری داشته باشند. در بخش میانی انار برجسته‌ای که مظهر برکت و حاصل‌خیزی است در میان یک جفت بال که به حالت زیبایی به سوی بالا و انار، با حرکتی مارپیچ برگشته و در مجموع شبیه نقش بته‌ی قالی است، قرار دارد. خطوط بال و پره‌های گلچه‌های درونی بدقت ساخته شده‌اند، نقش بیرونی، حاشیه مارپیچ‌هایی را نشان می‌دهند که در همدیگر گره خورده و در میان هر گره‌ گلچه‌ی کوچکی جای‌ گرفته است. این گچ‌بری در موزه‌ی فیلادلفیا نگهداری می‌شود. در نقش تکراری وسط در سمت راست، شاه را می‌بینیم که دو گراز بر او حمله می‌کنند، و در سمت چپ پیروزی شاه را بر گرازان، و در وسط نقش گریز دسته‌ای از گرازان را مشاهده می‌کنیم. در این گچ‌بری اشخاص و حیوانات بسیار فشرده و در ردیف‌های موازی، در بلندای صحنه، به صف طراحی شده‌اند. تراکم ایجاد شده در این نقش و عدم تحرک کمتر آن، آن را از نقاشی‌های شکار ساسانی متمایز و متفاوت کرده است  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح گچی بزرگی که از اطراف با آجرهای گچین با نقش تکراری و قابی محصور شده است و در چهار ترخان [[استان تهران|تهران]] به دست آمده، نقش صحنه‌ی شکار پیروز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(۱۳۷ - ۱۶۲ پ.ه) را نشان می‌دهد. ترکیب نقش این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گچ بری ساسانی|</ins>گچ‌بری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>کاملاً متفاوت است. در اینجا اصول <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گچ بری ساسانی|</ins>گچ‌بری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قالب‌گیری، شده به کار رفته است؛ یعنی در نقش لوح میانی، تصاویر دو بدو از یک قالب برگرفته شده‌اند، و هم نقش‌های آذین قاب، قالبی‌اند. در درونی‌ترین بخش گلچه‌های ۱۲ پر را می‌بینیم، که حاشیه‌های بالایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تخت جمشید|</ins>تخت‌جمشید<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را نیز تشکیل می‌دهند و شاید ریشه‌ای مصری داشته باشند. در بخش میانی انار برجسته‌ای که مظهر برکت و حاصل‌خیزی است در میان یک جفت بال که به حالت زیبایی به سوی بالا و انار، با حرکتی مارپیچ برگشته و در مجموع شبیه نقش بته‌ی قالی است، قرار دارد. خطوط بال و پره‌های گلچه‌های درونی بدقت ساخته شده‌اند، نقش بیرونی، حاشیه مارپیچ‌هایی را نشان می‌دهند که در همدیگر گره خورده و در میان هر گره‌ گلچه‌ی کوچکی جای‌ گرفته است. این گچ‌بری در موزه‌ی فیلادلفیا نگهداری می‌شود. در نقش تکراری وسط در سمت راست، شاه را می‌بینیم که دو گراز بر او حمله می‌کنند، و در سمت چپ پیروزی شاه را بر گرازان، و در وسط نقش گریز دسته‌ای از گرازان را مشاهده می‌کنیم. در این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گچ بری ساسانی|</ins>گچ‌بری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اشخاص و حیوانات بسیار فشرده و در ردیف‌های موازی، در بلندای صحنه، به صف طراحی شده‌اند. تراکم ایجاد شده در این نقش و عدم تحرک کمتر آن، آن را از نقاشی‌های شکار ساسانی متمایز و متفاوت کرده است  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یک چهره‌ی گچ‌بری شده از پادشاه نیز به دست آمده است که ساده است و به سبک نقطه‌نگاری و یا «نقطه آفرینی» ساخته شده و احتمالاً متعلق به قباد (کواد) اول است (۹۰ - ۱۳۳ پیش از هجرت). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درگچ‌بری‌های </del>ساسانی نقش گل و برگ و سلسله‌های مارپیچ درهم شده با گلچه‌های میانی و نقش‌های تزیینی بالدار در درون حلقه‌های نقطه‌نگاری شده زیاد دیده می‌شود. در یک ایوان [[تیسفون]] ۱۸ نقش متفاوت و مختلف شناسایی شده، و در یک کاخ ساسانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درکیش </del>تعداد این نقش‌ها به ۴۰ عدد رسیده است. یک نقش‌گچ‌بری در موزه‌ی برلن نگهداری می‌شود که در آن تعداد زیادی انارهای بالدار، که با ظرافت ویژه‌ای از قالب بیرون آورده شده‌اند، در ردیف‌های موازی طوری قرار گرفته‌اند که هر اناری از یک ردیف در میان دو بال انار ردیف پایینی قرار گرفته است. دو لوحه‌ی زیبا در موزه‌ی برلن موجود است که در یکی ریشه‌های نقش‌های اسلیمی و گل و گیاهی اسلامی را، که از شیوه دادن نقش شاخ و برگ و گل انار ترکیب شده است، می‌بینیم و در دیگری دو بال را که در میان آن‌ها نوشته‌ای است، در درون دایره‌ای با ۳۶ نقطه‌ی برجسته بر گِرد آن؛ این مجموعه را در میان شاخ و برگ‌های اسلیمی‌وار مشاهده می‌کنیم. در لوح مستطیلی از [[تیسفون]]، در برلن، نقش برجسته‌ی خوسی را در کوهستان و در حال‌ گریز می‌یابیم که در آن یک واقعی‌گرایی نسبی به چشم می‌خورد؛ درحالی که کوهستان به صورت نمادینی که در آثار سومر و ایلام دیده می‌شود طرح شده است. گیاه پشت سر خرس هم بیش و کم واقعی‌گراست. در لوحی که در موزه‌ی [[ایران باستان]] تهران محفوظ است، سرگرازی در میان دو دایره‌ی متحدالمرکز قرار دارد که فاصله‌ی دو دایره را ردیفی از ۲۴ دایره‌ی‌کوچک پرکرده است، و این مجموعه در میان شاخ و برگ‌های تزیینی قرار دارند. این لوح از سده‌ی نخست پیش از هجرت است و در دامغان پیدا شده است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یک چهره‌ی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[گچ بری ساسانی|</ins>گچ‌بری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شده از پادشاه نیز به دست آمده است که ساده است و به سبک نقطه‌نگاری و یا «نقطه آفرینی» ساخته شده و احتمالاً متعلق به قباد (کواد) اول است (۹۰ - ۱۳۳ پیش از هجرت). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در[[گچ بری </ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|گچ‌بری‌های ساسانی]] </ins>نقش گل و برگ و سلسله‌های مارپیچ درهم شده با گلچه‌های میانی و نقش‌های تزیینی بالدار در درون حلقه‌های نقطه‌نگاری شده زیاد دیده می‌شود. در یک ایوان [[تیسفون]] ۱۸ نقش متفاوت و مختلف شناسایی شده، و در یک کاخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] در [[کیش]] </ins>تعداد این نقش‌ها به ۴۰ عدد رسیده است. یک نقش‌گچ‌بری در موزه‌ی برلن نگهداری می‌شود که در آن تعداد زیادی انارهای بالدار، که با ظرافت ویژه‌ای از قالب بیرون آورده شده‌اند، در ردیف‌های موازی طوری قرار گرفته‌اند که هر اناری از یک ردیف در میان دو بال انار ردیف پایینی قرار گرفته است. دو لوحه‌ی زیبا در موزه‌ی برلن موجود است که در یکی ریشه‌های نقش‌های اسلیمی و گل و گیاهی اسلامی را، که از شیوه دادن نقش شاخ و برگ و گل انار ترکیب شده است، می‌بینیم و در دیگری دو بال را که در میان آن‌ها نوشته‌ای است، در درون دایره‌ای با ۳۶ نقطه‌ی برجسته بر گِرد آن؛ این مجموعه را در میان شاخ و برگ‌های اسلیمی‌وار مشاهده می‌کنیم. در لوح مستطیلی از [[تیسفون]]، در برلن، نقش برجسته‌ی خوسی را در کوهستان و در حال‌ گریز می‌یابیم که در آن یک واقعی‌گرایی نسبی به چشم می‌خورد؛ درحالی که کوهستان به صورت نمادینی که در آثار سومر و ایلام دیده می‌شود طرح شده است. گیاه پشت سر خرس هم بیش و کم واقعی‌گراست. در لوحی که در موزه‌ی [[ایران باستان]] تهران محفوظ است، سرگرازی در میان دو دایره‌ی متحدالمرکز قرار دارد که فاصله‌ی دو دایره را ردیفی از ۲۴ دایره‌ی‌کوچک پرکرده است، و این مجموعه در میان شاخ و برگ‌های تزیینی قرار دارند. این لوح از سده‌ی نخست پیش از هجرت است و در دامغان پیدا شده است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح [[تیسفون]]، با نقش طاووس در میان یک دایره، از سده‌ی یکم پیش از هجرت (ششم میلادی)، که در موزه‌ی برلن نگاهداری می‌شود، نقطه‌ها یا دایره‌های کوچک پیرامون دایره‌ی محیطی طاووس به چنگک‌های کوچک حلقوی تغییر شکل داده‌اند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در لوح [[تیسفون]]، با نقش طاووس در میان یک دایره، از سده‌ی یکم پیش از هجرت (ششم میلادی)، که در موزه‌ی برلن نگاهداری می‌شود، نقطه‌ها یا دایره‌های کوچک پیرامون دایره‌ی محیطی طاووس به چنگک‌های کوچک حلقوی تغییر شکل داده‌اند.  </div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13695&oldid=prev 2026-02-14T17:30:43Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&amp;diff=13695&amp;oldid=13685">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13685&oldid=prev 2026-02-14T16:45:33Z

<p><span class="autocomment">سکه‌ها، مهرها، نقش تاج‌ها</span></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&amp;diff=13685&amp;oldid=13683">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13683&oldid=prev 2026-02-14T16:05:30Z

<p><span class="autocomment">۲. مهرها و نگین‌ها</span></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&amp;diff=13683&amp;oldid=13679">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13679&oldid=prev 2026-02-14T15:51:17Z

<p><span class="autocomment">۱. دوران اردشیر نخست</span></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&amp;diff=13679&amp;oldid=13675">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13675&oldid=prev 2026-02-14T15:15:22Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&amp;diff=13675&amp;oldid=13667">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13667&oldid=prev 2026-02-14T14:37:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </del>هنر ساسانیان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هنر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عصر ساسانی|سلسله </ins>ساسانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] در ایران شامل بخش های شخصیت اردشیر</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">= الف) </del>شخصیت اردشیر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=</del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== شخصیت اردشیر ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فارس از استان‌هایی است که در دوران اشکانی، درعین تابعیت از اشکانیان، حکومت مستقل خود را حفظ کرده و حافظ آیین زردشت و سنت‌های پارسی هخامنشی بوده است. در سده‌ی آخر فرمانروایی اشکانیان، حکومت این ناحیه در دست بابک نامی بود که خود را از نسل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساسان، </del>یکی از بزرگان دینی و سیاسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارس، </del>و از بازماندگان هخامنشی می‌دانست. او حکومت سیاسی، و رهبری مذهبی مردم فارس را برعهده داشت و شهر استخر، نزدیک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تخت‌جمشید، </del>را مقرّ فرمانروایی خود برگزیده بود. او به نام خود سکه می‌زد و تنها از نظر سیاسی تابع فرمانروایان اشکانی بود. فرزند او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردشیر، </del>که در فارسی کهن ارتخشیر گفته می‌شد، بتدریج برای خود سپاهی فراهم کرد و قلمرو خود را گسترش داد و کرمان را نیز گرفت و بخش جنوبی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، </del>به طور کامل، در تسلط او درآمد. او پس از مرگ پدرش به عنوان پیشوای مذهبی و پادشاه، در حالی‌ که مالک دو استان بزرگ فارس و کرمان شده بود، پایتخت خود را از دارابگرد، که در زمان حکومت پدر در استخر مرکزیت او بود، به «غور»، در محل کنونی فیروزآباد، منتقل کرد و کاخی بزرگ و مجلل برای خود ساخت. اردوان پنجم که به روایتی پدر همسر او بود، او را مورد نکوهش قرار داد و در نامه‌ای به او نوشت: «ای‌کرد بدبخت، چگونه به خود جرأت داده‌اید که چنین مقرّ شاهانه‌ای برای خود بسازید؟» و این اعتراض توهین‌آمیز اردوان سبب شوریدن اردشیر بر او شد و در جنگی که در سال ۳۹۸ پیش از هجرت میان آن‌ها روی داد اردوان را شکست داده و خود به جای او بر اریکه‌ی شاهی نشست. از این زمان غور به نام «اردشیر خورد» یعنی «شکوه اردشیر» نامیده شد. اردشیر در سال ۳۶۵ پ.ه وارد تیسفون پایتخت اشکانیان در ساحل دجله شد و رسماً تاجگذاری کرد. ممکن است این تاجگذاری پس از پیروزی بر اردوان در محل نقش رجب، میان استخر و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تخت‌جمشید، </del>در گردنه‌ی کم عمقی که خود اردشیر و جانشینش شاپور اول بیاد تاج گذاری خود حجاری‌های شکوهمندی در کوه تراشیده‌اند، برپا شده باشد.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|فارس]] </ins>از استان‌هایی است که در دوران اشکانی، درعین تابعیت از اشکانیان، حکومت مستقل خود را حفظ کرده و حافظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>آیین زردشت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و سنت‌های پارسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[هخامنشیان|</ins>هخامنشی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بوده است. در سده‌ی آخر فرمانروایی اشکانیان، حکومت این ناحیه در دست بابک نامی بود که خود را از نسل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|ساسان]]، </ins>یکی از بزرگان دینی و سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان فارس|فارس]]، </ins>و از بازماندگان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[هخامنشیان|</ins>هخامنشی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>می‌دانست. او حکومت سیاسی، و رهبری مذهبی مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|فارس]] </ins>را برعهده داشت و شهر استخر، نزدیک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تخت جمشید|تخت‌جمشید]]، </ins>را مقرّ فرمانروایی خود برگزیده بود. او به نام خود سکه می‌زد و تنها از نظر سیاسی تابع فرمانروایان اشکانی بود. فرزند او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اردشیر بابکان|اردشیر]]، </ins>که در فارسی کهن ارتخشیر گفته می‌شد، بتدریج برای خود سپاهی فراهم کرد و قلمرو خود را گسترش داد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان کرمان|</ins>کرمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را نیز گرفت و بخش جنوبی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور ایران|ایران]]، </ins>به طور کامل، در تسلط او درآمد. او پس از مرگ پدرش به عنوان پیشوای مذهبی و پادشاه، در حالی‌ که مالک دو استان بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان فارس|</ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان کرمان|</ins>کرمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شده بود، پایتخت خود را از دارابگرد، که در زمان حکومت پدر در استخر مرکزیت او بود، به «غور»، در محل کنونی فیروزآباد، منتقل کرد و کاخی بزرگ و مجلل برای خود ساخت. اردوان پنجم که به روایتی پدر همسر او بود، او را مورد نکوهش قرار داد و در نامه‌ای به او نوشت: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> &lt;blockquote&gt;</ins>«ای‌کرد بدبخت، چگونه به خود جرأت داده‌اید که چنین مقرّ شاهانه‌ای برای خود بسازید؟» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> &lt;/blockquote&gt;</ins>و این اعتراض توهین‌آمیز اردوان سبب شوریدن اردشیر بر او شد و در جنگی که در سال ۳۹۸ پیش از هجرت میان آن‌ها روی داد اردوان را شکست داده و خود به جای او بر اریکه‌ی شاهی نشست. از این زمان غور به نام «اردشیر خورد» یعنی «شکوه اردشیر» نامیده شد. اردشیر در سال ۳۶۵ پ.ه وارد تیسفون پایتخت اشکانیان در ساحل دجله شد و رسماً تاجگذاری کرد. ممکن است این تاجگذاری پس از پیروزی بر اردوان در محل نقش رجب، میان استخر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تخت جمشید|تخت‌جمشید]]، </ins>در گردنه‌ی کم عمقی که خود اردشیر و جانشینش شاپور اول بیاد تاج گذاری خود حجاری‌های شکوهمندی در کوه تراشیده‌اند، برپا شده باشد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در طول سال‌های بعد اردشیر ماد را گشود و به ارمنستان و آذربایجان لشکر کشید. هرچند او در آغاز موفقیتی به دست نیاورد، ولی سرانجام پیروز شد و پی‌درپی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیستان، </del>خراسان، مرو و خوارزم را نیز ضمیمه‌ی متصرفات خود کرد. پادشاه کوشان، که بر کابل و پنجاب حکومت می‌کرد، سفیرانی نزد او فرستاد و فرمانبرداری از او را گردن نهاد. در این هنگام قلمرو اردشیر، ایران امروزین، افغانستان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلوچستان، </del>و صحراهای مرو و خیوه تا ماوراء النهر (فراسوی رود جیحون یا اوگزوس) در شمال و بابل و عراق در باختر گردید. بدین‌ ترتیب پنج سده و نیم پس از فروپاشی شاهنشاهی هخامنشی شاهنشاهی تازه‌ای، با اصالت و ویژگی‌های کاملاً ایرانی، دوباره در خاورزمین تأسیس شد که دم از برابری با روم می‌زد و بزرگ‌ترین دشمن او به‌شمار می‌آمد.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در طول سال‌های بعد اردشیر ماد را گشود و به ارمنستان و آذربایجان لشکر کشید. هرچند او در آغاز موفقیتی به دست نیاورد، ولی سرانجام پیروز شد و پی‌درپی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]]، </ins>خراسان، مرو و خوارزم را نیز ضمیمه‌ی متصرفات خود کرد. پادشاه کوشان، که بر کابل و پنجاب حکومت می‌کرد، سفیرانی نزد او فرستاد و فرمانبرداری از او را گردن نهاد. در این هنگام قلمرو اردشیر، ایران امروزین، افغانستان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان]]، </ins>و صحراهای مرو و خیوه تا ماوراء النهر (فراسوی رود جیحون یا اوگزوس) در شمال و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بابل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و عراق در باختر گردید. بدین‌ ترتیب پنج سده و نیم پس از فروپاشی شاهنشاهی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[هخامنشیان|</ins>هخامنشی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شاهنشاهی تازه‌ای، با اصالت و ویژگی‌های کاملاً ایرانی، دوباره در خاورزمین تأسیس شد که دم از برابری با روم می‌زد و بزرگ‌ترین دشمن او به‌شمار می‌آمد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردشیر که سیاست کشوری، نبوغ لشکری و ایمان مذهبی را یکجا در خود جمع داشت، مردی بی‌باک و متهور بود. او خود را پشتیبان سنت‌های ایرانی و مذهب ملی می‌دانست. در زمان او مذهب زردتشتی به عنوان مذهب ملی و فراگیر ایران تثبیت شد. پیروان این مذهب در زمان اشکانیان نفوذ و قدرت زیادی به دست آورده بودند؛ به طوری که بلاش کوشید تا متن‌های پراکنده اوستا را گردآوری کرده و ادبیات مذهبی ایران را مدوّن سازد. اردشیر این مذهب را دین رسمی قرار داد و خود در رأس آن قرار گرفت. او به تمام استان‌ها موبدانی که نماینده‌ی دینی و سیاسی او بودند، برای نظارت درست بر امور و دادرسی گسیل داشت. او کوشید تا ایران را از حالت ملوک الطوایفی اشکانی بیرون آورده و تحت یک حکومت و سازمان اداری - سیاسی - لشکری مرکزی قرار دهد. او عملاً فرماندهی سپاه را خود به عهده می‌گرفت و جز در بارعام‌های همگانی در اعیاد، در برابر مردم آشکار نمی‌شد. اردشیر نخست وزیری برگزید که مشاور او در امور بود و در مسافرت‌ها و جنگ‌ها قائم - مقام او محسوب می‌شد. پس از او بزرگان و اشراف کشور و سپس روحانیان و موبدان بودند. آن‌ها اقتدار کامل داشتند و مراقب اجرای قوانین کشور و مقررات ملی و مذهبی بودند. هم آنان بودند که مانع نشر افکار مانویان و به‌ویژه مزدکیان شدند. ساسانیان از نظر سیاسی، توانستند قلمرو خود را درحد قلمرو هخامنشیان (خسروپرویز) گسترش دهند. به علاوه، آنان در معماری و به وجود آوردن آثار هنری، از نقش برجسته‌ها بر سینه‌ی صخره‌ها تا مهرها و اشیای نقره‌ای که در کاوش‌ها به دست آمده است، و پارچه‌های ابریشمی نفیس، که هم‌اکنون زینت‌بخش کلیساها و موزه‌های باختر است، تا کاخ‌های باشکوه پادشاهان، دوران شکوه‌مند تازه‌ای را در تاریخ هنر ایران به وجود آوردند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردشیر که سیاست کشوری، نبوغ لشکری و ایمان مذهبی را یکجا در خود جمع داشت، مردی بی‌باک و متهور بود. او خود را پشتیبان سنت‌های ایرانی و مذهب ملی می‌دانست. در زمان او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>مذهب زردتشتی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به عنوان مذهب ملی و فراگیر ایران تثبیت شد. پیروان این مذهب در زمان اشکانیان نفوذ و قدرت زیادی به دست آورده بودند؛ به طوری که بلاش کوشید تا متن‌های پراکنده اوستا را گردآوری کرده و ادبیات مذهبی ایران را مدوّن سازد. اردشیر این مذهب را دین رسمی قرار داد و خود در رأس آن قرار گرفت. او به تمام استان‌ها موبدانی که نماینده‌ی دینی و سیاسی او بودند، برای نظارت درست بر امور و دادرسی گسیل داشت. او کوشید تا ایران را از حالت ملوک الطوایفی اشکانی بیرون آورده و تحت یک حکومت و سازمان اداری - سیاسی - لشکری مرکزی قرار دهد. او عملاً فرماندهی سپاه را خود به عهده می‌گرفت و جز در بارعام‌های همگانی در اعیاد، در برابر مردم آشکار نمی‌شد. اردشیر نخست وزیری برگزید که مشاور او در امور بود و در مسافرت‌ها و جنگ‌ها قائم - مقام او محسوب می‌شد. پس از او بزرگان و اشراف کشور و سپس روحانیان و موبدان بودند. آن‌ها اقتدار کامل داشتند و مراقب اجرای قوانین کشور و مقررات ملی و مذهبی بودند. هم آنان بودند که مانع نشر افکار مانویان و به‌ویژه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مزدکی، آئین|</ins>مزدکیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شدند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ساسانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از نظر سیاسی، توانستند قلمرو خود را درحد قلمرو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>هخامنشیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(خسروپرویز) گسترش دهند. به علاوه، آنان در معماری و به وجود آوردن آثار هنری، از نقش برجسته‌ها بر سینه‌ی صخره‌ها تا مهرها و اشیای نقره‌ای که در کاوش‌ها به دست آمده است، و پارچه‌های ابریشمی نفیس، که هم‌اکنون زینت‌بخش کلیساها و موزه‌های باختر است، تا کاخ‌های باشکوه پادشاهان، دوران شکوه‌مند تازه‌ای را در تاریخ هنر ایران به وجود آوردند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اشکانیان هرچند، در سده‌های نخست فرمانروایی، خود را دوستدار یونان می‌نامیدند؛ ولیکن عملاً در به‌وجود آوردن سبک و شیوه‌ای از هنر که ویژه‌ی ایرانیان بوده است همت گماشتند. آن‌ها، اگر از یونانیان و سپس رومی - یونانیان، و در خاور از بوداییان متأثر شدند، تأثیراتی که هنر آنان بر آن اقوام نهاد به مراتب بیشتر از تأثیراتی بود که خود گرفتند. بویژه در معماری که از همان سده‌های نخست شکل سلوکی خود را از دست داد و به صورت یک معماری ایرانی «ایوان‌دار» با واحد قابل تکثیر درآمد. آن‌ها شهرهای خود را، برای این‌که بهتر بتوانند از آن‌ها دفاع‌کنند، به شکل دایره می‌ساختند و آن‌را با بارویی محصور می‌کردند. این شیوه بعدها هم دنبال شد.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اشکانیان هرچند، در سده‌های نخست فرمانروایی، خود را دوستدار یونان می‌نامیدند؛ ولیکن عملاً در به‌وجود آوردن سبک و شیوه‌ای از هنر که ویژه‌ی ایرانیان بوده است همت گماشتند. آن‌ها، اگر از یونانیان و سپس رومی - یونانیان، و در خاور از بوداییان متأثر شدند، تأثیراتی که هنر آنان بر آن اقوام نهاد به مراتب بیشتر از تأثیراتی بود که خود گرفتند. بویژه در معماری که از همان سده‌های نخست شکل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سلوکی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ها|سلوکی]] </ins>خود را از دست داد و به صورت یک معماری ایرانی «ایوان‌دار» با واحد قابل تکثیر درآمد. آن‌ها شهرهای خود را، برای این‌که بهتر بتوانند از آن‌ها دفاع‌کنند، به شکل دایره می‌ساختند و آن‌را با بارویی محصور می‌کردند. این شیوه بعدها هم دنبال شد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">= ب) </del>معماری ساسانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=</del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== معماری ساسانی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شکل88.png|بندانگشتی|شکل ۸۸.گسترده قلعه دختر]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شکل88.png|بندانگشتی|شکل ۸۸.گسترده قلعه دختر]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردشیر، هنگامی که پدرش در استخر رئیس معبد آناهیتا بود و حکومت فارس را برعهده داشت، به فرمانداری فیروزآباد امروزی منصوب شده بود. او نخست قلعه‌ای محکم بر فراز یک تخته سنگ مرتفع ساخت و آن را کاخ خود قرار داد. این کاخ اکنون قلعه دختر نام دارد،(شکل ۸۸) او پس از آن شهری در آن‌جا بنا کرد که نام آن در آغاز غور اردشیر بود و پس از پیروزی او بر اردوان، شهر «شکوه اردشیر» نام گرفت و در میان آن آتشکده‌ای برپا ساخت و نام آن را آتشکده‌ی «ایران را شکوه افزایاد» گذاشت. این شهر دقیقاً براساس طرح‌های اشکانی، یعنی به شکل دایره، ساخته شد. او در بیرون این شهر در کنار چشمه‌ای بزرگ کاخی بنا کرد که آن هم بر اساس معماری اشکانی بود، ولی با تغییراتی که ملهم از تخت جمشید است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردشیر، هنگامی که پدرش در استخر رئیس معبد آناهیتا بود و حکومت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|فارس]] </ins>را برعهده داشت، به فرمانداری فیروزآباد امروزی منصوب شده بود. او نخست قلعه‌ای محکم بر فراز یک تخته سنگ مرتفع ساخت و آن را کاخ خود قرار داد. این کاخ اکنون قلعه دختر نام دارد،(شکل ۸۸) او پس از آن شهری در آن‌جا بنا کرد که نام آن در آغاز غور اردشیر بود و پس از پیروزی او بر اردوان، شهر «شکوه اردشیر» نام گرفت و در میان آن آتشکده‌ای برپا ساخت و نام آن را آتشکده‌ی «ایران را شکوه افزایاد» گذاشت. این شهر دقیقاً براساس طرح‌های اشکانی، یعنی به شکل دایره، ساخته شد. او در بیرون این شهر در کنار چشمه‌ای بزرگ کاخی بنا کرد که آن هم بر اساس معماری اشکانی بود، ولی با تغییراتی که ملهم از تخت جمشید است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کاخ با سنگ‌های نتراشیده یا کلوخ - سنگ و با ساروج آهکی ساخته شده و سطح آن را با اندودی از گچ پوشانیده‌اند این‌گونه معماری ریشه و اصلی محلی دارد و هنوز هم در فارس به همین صورت ساخته می‌شود. شاید استفاده از کلوخ سنگ به جای سنگ‌های تراش خورده و یا قالب - سنگ به سبب ضعف مالی اردشیر بوده است. او در آن وقت فرمانداری ساده‌ای از سوی، پدر خود بابک، استاندار و ساتراپ فارس بود و تمکن کافی برای پرداختن هزینه‌ی سنگ‌تراشان و کارگران اضافی نداشت. از سوی دیگر، فیروزآباد ناحیه‌ای‌ گرمسیری است و تابستان‌های گرم دارد و گچ در پوشش ساختمان‌ها سبب خنک شدن و خنک ماندن ساختمان می‌شود و این شیوه هنوز هم در همه‌ی نقاط گرمسیر ایران رایج است. نقشه‌ی کاخ، گرچه در ظاهر اشکانی اسن، ولیکن کوشیده شده است که سنت‌های هخامنشی در معماری آن دنبال شود. این کاخ دو بخش از معماری هخامنشی را به هم پیوند داده است: بخش نخست «آپادانا»ی تخت‌جمشید است که رواق‌های اطراف آن به ایوان اشکانی تبدیل شده و بر تالار چهارگوش آن گنبدی افراشته شده است، بخش دوم محل سکونت اردشیر است، که شامل اتاق‌هایی در اطراف یک حیاط مرکزی است که پشت این آیادانا قرار گرفته است. ایوان ورودی ایوانی است عمیق که از دو طرف به ۴ تالار مستطیلی شکل می‌پیوندد که سقف آنها را تاق‌های لوله‌ای یا نیم استوانه‌ای می‌پوشاند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کاخ با سنگ‌های نتراشیده یا کلوخ - سنگ و با ساروج آهکی ساخته شده و سطح آن را با اندودی از گچ پوشانیده‌اند این‌گونه معماری ریشه و اصلی محلی دارد و هنوز هم در فارس به همین صورت ساخته می‌شود. شاید استفاده از کلوخ سنگ به جای سنگ‌های تراش خورده و یا قالب - سنگ به سبب ضعف مالی اردشیر بوده است. او در آن وقت فرمانداری ساده‌ای از سوی، پدر خود بابک، استاندار و ساتراپ فارس بود و تمکن کافی برای پرداختن هزینه‌ی سنگ‌تراشان و کارگران اضافی نداشت. از سوی دیگر، فیروزآباد ناحیه‌ای‌ گرمسیری است و تابستان‌های گرم دارد و گچ در پوشش ساختمان‌ها سبب خنک شدن و خنک ماندن ساختمان می‌شود و این شیوه هنوز هم در همه‌ی نقاط گرمسیر ایران رایج است. نقشه‌ی کاخ، گرچه در ظاهر اشکانی اسن، ولیکن کوشیده شده است که سنت‌های هخامنشی در معماری آن دنبال شود. این کاخ دو بخش از معماری هخامنشی را به هم پیوند داده است: بخش نخست «آپادانا»ی تخت‌جمشید است که رواق‌های اطراف آن به ایوان اشکانی تبدیل شده و بر تالار چهارگوش آن گنبدی افراشته شده است، بخش دوم محل سکونت اردشیر است، که شامل اتاق‌هایی در اطراف یک حیاط مرکزی است که پشت این آیادانا قرار گرفته است. ایوان ورودی ایوانی است عمیق که از دو طرف به ۴ تالار مستطیلی شکل می‌پیوندد که سقف آنها را تاق‌های لوله‌ای یا نیم استوانه‌ای می‌پوشاند.  </div></td></tr> </table>

Samei