https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86پارتیان - تاریخچهٔ نسخهها2026-09-22T15:51:42Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=5549&oldid=prevSamei در ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۵2025-05-03T14:05:57Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[سلوکیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[سلوکیان]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ساسانیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l27">خط ۲۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-4126:rev-5549:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=4126&oldid=prevSamei در ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۳۵2025-04-24T05:35:02Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[پارتیان]]'''،[Parthia] (اشکانیان) سلسلهای از پادشاهان ایرانی (حک 250پ م ـ 224م) که شاخهای از آریاییان و گروهی از شبانان پرنی[Parni] ساکن داهه در ایالت پارت (پرثوه[ ] Parthava]خراسان شرقی[) بودند و از این رو به پارت شهرت یافتند<ref>مشکور، محمدجواد. '''''ایران در عهد باستان'''''. تهران: سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، 1343، ص 333. </ref> و به نام پهلوانیان منتسب به پهلوی در فارسی میانه پرثوه: پهلو نیز خوانده شدند. بنیانگذار این سلسله «ارشک» (اشک اول) در 250 پم با همدستی برادرش تیرداد اول و پنج تن دیگر از سران پرنی با کشتن حکمران یونانی پارت، بر سلوکوس[Seleucus] دوم پادشاه سلوکی غلبه یافت و با استفاده از اختلافات داخلی خاندان سلوکی، هیرکانی (گرگان) را نیز به قلمرو خود افزود<ref>دیاکونف. م. '''''اشکانیان'''''. ترجمه کریم کشاورز، تهران: پیام، 1351، ص 42.</ref>. پس از او تیرداد (211-248 پ م) موقعیت پارتیان را تثبیت کرد و در دوران پادشاهان بعدی پیشروی آنان تا اکباتان (همدان) و حوالی زاگرس، سلوکیان را مجبور به رسمیت شناختن دولت پارت کرد. اشکانیان در دوران مهرداد اول (اشک ششم (137-171 پ.م)) پارس، عیلام و بابل را از سلوکیان باز پس گرفتند و از این زمان ضعف و زوال شدید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلوکیان، </del>آنان را در ورطه نابودی قرار داد. مهرداد دوم بر آنیتوخوس دهم چیره شد<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. ترجمه محمود بهفروزی، تهران: انتشارات جامی، 1372، ص 241. </ref> و با سقوط سلوکیان توسط پومپه[Pompey] سردار رومی (64 پم)، پارتیان از این پس در جدال با رومیها قرار گرفتند و این گونه جنگهای هفتصد ساله ایران و روم آغاز شد و تا اواخر دوران ساسانی ادامه یافت<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. ترجمه محمود بهفروزی، تهران: انتشارات جامی، 1372، ص 241. </ref> و تاریخ سیاسی اشکانیان را تحت تأثیر خود قرار داد. تاریخ اشکانیان را به سه دوره تقسیم کردهاند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. 1- </del>تأسیس از قیام ارشک تا دوره مهرداد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوم، 2- </del>دوره اعتلا و اوج قدرت از مهرداد دوم تا پایان دوره بلاش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اول، 3- </del>دوره انحطاط، که با کشته شدن اردوان پنجم در نبرد هرمرزدگان در جنگ با اردشیر بابکان (224م) امپراتوری اشکانی سقوط کرد<ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب، 1377، ص 134.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[پارتیان]]'''،[Parthia] (اشکانیان) سلسلهای از پادشاهان ایرانی (حک 250پ م ـ 224م) که شاخهای از آریاییان و گروهی از شبانان پرنی[Parni] ساکن داهه در ایالت پارت (پرثوه[ ] Parthava]خراسان شرقی[) بودند و از این رو به پارت شهرت یافتند<ref>مشکور، محمدجواد. '''''ایران در عهد باستان'''''. تهران: سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، 1343، ص 333. </ref> و به نام پهلوانیان منتسب به پهلوی در فارسی میانه پرثوه: پهلو نیز خوانده شدند. بنیانگذار این سلسله «ارشک» (اشک اول) در 250 پم با همدستی برادرش تیرداد اول و پنج تن دیگر از سران پرنی با کشتن حکمران یونانی پارت، بر سلوکوس[Seleucus] دوم پادشاه سلوکی غلبه یافت و با استفاده از اختلافات داخلی خاندان سلوکی، هیرکانی (گرگان) را نیز به قلمرو خود افزود<ref>دیاکونف. م. '''''اشکانیان'''''. ترجمه کریم کشاورز، تهران: پیام، 1351، ص 42.</ref>. پس از او تیرداد (211-248 پ م) موقعیت پارتیان را تثبیت کرد و در دوران پادشاهان بعدی پیشروی آنان تا اکباتان (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>همدان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) و حوالی زاگرس، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سلوکیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را مجبور به رسمیت شناختن دولت پارت کرد. اشکانیان در دوران مهرداد اول (اشک ششم (137-171 پ.م)) پارس، عیلام و بابل را از سلوکیان باز پس گرفتند و از این زمان ضعف و زوال شدید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلوکیان]]، </ins>آنان را در ورطه نابودی قرار داد. مهرداد دوم بر آنیتوخوس دهم چیره شد<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. ترجمه محمود بهفروزی، تهران: انتشارات جامی، 1372، ص 241. </ref> و با سقوط سلوکیان توسط پومپه[Pompey] سردار رومی (64 پم)، پارتیان از این پس در جدال با رومیها قرار گرفتند و این گونه جنگهای هفتصد ساله ایران و روم آغاز شد و تا اواخر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>دوران ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ادامه یافت<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. ترجمه محمود بهفروزی، تهران: انتشارات جامی، 1372، ص 241. </ref> و تاریخ سیاسی اشکانیان را تحت تأثیر خود قرار داد. تاریخ اشکانیان را به سه دوره تقسیم کردهاند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>تأسیس از قیام ارشک تا دوره مهرداد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوم؛</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>دوره اعتلا و اوج قدرت از مهرداد دوم تا پایان دوره بلاش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اول؛</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>دوره انحطاط، که با کشته شدن اردوان پنجم در نبرد هرمرزدگان در جنگ با اردشیر بابکان (224م) امپراتوری اشکانی سقوط کرد<ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب، 1377، ص 134.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پادشاهان اشکانی به احترام ارشک، بنیانگذار سلسله نام «ارشک، اشک» بر خود میافزودند که این امر ناشی از سنت شبانی پدر دوستی بود<ref>ولسکی، یوزف. '''''شاهنشاهی اشکانی'''''. ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: ققنوس، 1383، ص 71.</ref>. آنان مطابق رسم عشایری هر ساله کوچ منظمی داشتند که بر اساس آن پایتخت آنان از اشکآباد (عشقآباد) نسا در پارت تا هکاتوم پیلس[Hecatom Pylos] و اکباتان در ماد و بابل و تیسفون در غرب تغییر میکرد<ref>زرینکوب، عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران (پیش از اسلام).''''' تهران: امیرکبیر، 1364، ص 349.</ref>. نظام اداری اشکانیان مبتنی بر سیاست عدم تمرکز، حکومت ملوکالطوایفی و دادن اختیار حکمرانی به سران بخشهای مختلف حکومتی بود که هر کدام تحت نظر شاهنشاه در منطقه خود حکومت میکردند<ref>فرای، ریچارد. '''''میراث باستانی ایران'''''. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: انتشارات علمی فرهنگی، 1373، ص 308.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پادشاهان اشکانی به احترام ارشک، بنیانگذار سلسله نام «ارشک، اشک» بر خود میافزودند که این امر ناشی از سنت شبانی پدر دوستی بود<ref>ولسکی، یوزف. '''''شاهنشاهی اشکانی'''''. ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: ققنوس، 1383، ص 71.</ref>. آنان مطابق رسم عشایری هر ساله کوچ منظمی داشتند که بر اساس آن پایتخت آنان از اشکآباد (عشقآباد) نسا در پارت تا هکاتوم پیلس[Hecatom Pylos] و اکباتان در ماد و بابل و تیسفون در غرب تغییر میکرد<ref>زرینکوب، عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران (پیش از اسلام).''''' تهران: امیرکبیر، 1364، ص 349.</ref>. نظام اداری اشکانیان مبتنی بر سیاست عدم تمرکز، حکومت ملوکالطوایفی و دادن اختیار حکمرانی به سران بخشهای مختلف حکومتی بود که هر کدام تحت نظر شاهنشاه در منطقه خود حکومت میکردند<ref>فرای، ریچارد. '''''میراث باستانی ایران'''''. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: انتشارات علمی فرهنگی، 1373، ص 308.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیاست اداری عدم تمرکز منجر به در پیش گرفتن صلح و سازش در مقابل فرهنگها و ادیان مختلف شد که در نتیجه پیروان ادیان و آئینهای مختلف از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زردشتی، </del>مهرپرستی، زروانی و بودایی، یهودیت و مسیحیت در سرزمینهای امپراتوری برای حفظ و پیروی از افکار و عقایدشان آزاد بودند<ref>ویسهوفر، یوزف. '''''ایران باستان'''''. ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: ققنوس، 1377، ص 171.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیاست اداری عدم تمرکز منجر به در پیش گرفتن صلح و سازش در مقابل فرهنگها و ادیان مختلف شد که در نتیجه پیروان ادیان و آئینهای مختلف از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|زردشتی]]، </ins>مهرپرستی، زروانی و بودایی، یهودیت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مسیحی، دین|</ins>مسیحیت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در سرزمینهای امپراتوری برای حفظ و پیروی از افکار و عقایدشان آزاد بودند<ref>ویسهوفر، یوزف. '''''ایران باستان'''''. ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: ققنوس، 1377، ص 171.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاندانهای مهم اشکانی عبارت بودند از: مهران و رازی در حدود ری، کارن[Karen] در نهاوند، سورن[Suren] در سیستان، که تاجگذاری بر عهده این خاندان بود. اسپندیاذ در ری، زیک[Zik] در ماد، آتروپاتن[Atrepaten] (آذربایجان) و اسپهبد در هیرکانی. در این میان خاندان سورن از نفوذ و تسلط بیشتری برخوردار بود و سرکرده آنان سپهسالار کل اشکانی بود<ref>کالج، مالوم. '''''پارتیان'''''. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1355، ص 92.</ref>. رقابت همیشگی این خاندانها باعث تضمین و بقای امپراتوری در خاندان اشکانی میشد. از ارکان مهم این امپراتوری دو مجلس بزرگان و روحانیون بود که از ترکیب آنها مجلسی به نام مهستان (مگستان) [Magestan] به وجود میآمد که اعضاء آن همان سرکردگان خاندانهای بزرگ امپراتوری بودند. این مجلس دارای اختیارات وسیعی از جمله عزل و نصب پادشاه بود. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاندانهای مهم اشکانی عبارت بودند از: مهران و رازی در حدود ری، کارن[Karen] در نهاوند، سورن[Suren] در سیستان، که تاجگذاری بر عهده این خاندان بود. اسپندیاذ در ری، زیک[Zik] در ماد، آتروپاتن[Atrepaten] (آذربایجان) و اسپهبد در هیرکانی. در این میان خاندان سورن از نفوذ و تسلط بیشتری برخوردار بود و سرکرده آنان سپهسالار کل اشکانی بود<ref>کالج، مالوم. '''''پارتیان'''''. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1355، ص 92.</ref>. رقابت همیشگی این خاندانها باعث تضمین و بقای امپراتوری در خاندان اشکانی میشد. از ارکان مهم این امپراتوری دو مجلس بزرگان و روحانیون بود که از ترکیب آنها مجلسی به نام مهستان (مگستان) [Magestan] به وجود میآمد که اعضاء آن همان سرکردگان خاندانهای بزرگ امپراتوری بودند. این مجلس دارای اختیارات وسیعی از جمله عزل و نصب پادشاه بود. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">خط ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مطابق سنت شبانی که جنگ بهترین وسیله تجلی اقوام بود، روح سلحشوری و قهرمانی کار شایسته اشکانیان محسوب میشد. از این رو پارتها هیچگاه سپاه ثابتی نداشتند و در جنگها سپاه آنان از به هم پیوستن سرکردگان اقوام و نجبا به همراه جنگجویانشان که شامل سوارکاران یا تیراندازان بودند، تشکیل میشد. قلمرو اشکانیان از شرق در معرض هجوم سکاها و اقوام بدوی و از غرب در معرض یورش رومیان بود جنگهای ایران و روم از دوران اُرُد[Orod] شروع شد. در نبرد حران، کراسوس[Krāssus]، از سورنا سردار اشکانی شکست خورد (53 پ.م) و از آن پس به دلایل گوناگون به ویژه اختلاف بر سر ارمنستان که حکمران آن را شاه اشکانی انتخاب میکرد جنگهای ایران و روم ادامه یافت. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مطابق سنت شبانی که جنگ بهترین وسیله تجلی اقوام بود، روح سلحشوری و قهرمانی کار شایسته اشکانیان محسوب میشد. از این رو پارتها هیچگاه سپاه ثابتی نداشتند و در جنگها سپاه آنان از به هم پیوستن سرکردگان اقوام و نجبا به همراه جنگجویانشان که شامل سوارکاران یا تیراندازان بودند، تشکیل میشد. قلمرو اشکانیان از شرق در معرض هجوم سکاها و اقوام بدوی و از غرب در معرض یورش رومیان بود جنگهای ایران و روم از دوران اُرُد[Orod] شروع شد. در نبرد حران، کراسوس[Krāssus]، از سورنا سردار اشکانی شکست خورد (53 پ.م) و از آن پس به دلایل گوناگون به ویژه اختلاف بر سر ارمنستان که حکمران آن را شاه اشکانی انتخاب میکرد جنگهای ایران و روم ادامه یافت. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اقتصاد جامعه اشکانی مبتنی بر کشاورزی، دامداری و تجارت بود، که در این راستا بردگان و اسیران جنگی را به کار میگرفتند. در این دوران راههای تجارتی به ویژه جاده ابریشم احیاء شدند که احیاء راه اخیر باعث پیوند شرق و غرب و رونق بازارهای امپراتوری و دریافت حق عبور کالا در پرتو برقراری حفظ امنیت و ثبات راهها شد. در دوران اشکانیان فرهنگ، تمدن و زبان یونانی (هلنی) متأثر از حضور طولانی یونانیان پس از حمله اسکندر (330 پم) در ایران، همچنان دوام داشت و ضرب سکه و خط و زبان رسمی امپراتوری تا مدتها یونانی بود. حتی پادشاهان اولیه اشکانی برای مجاب نمودن حکام بیگانه از عنوان فیل هلن (هلنوفیل = دوستدار یونان) استفاده میکردند. مطابق منابع سر بریده کراسوس سردار رومی در حالی نزد اُرد برده شد که او مشغول تماشای نمایشنامهای یونانی بود. در دوران بلاش اول (52-78م)، فرهنگ و زبان ایرانی جایگزین خط و زبان یونانی شد و این پادشاه به جای لقب «دوستدار یونان»، لقب «دوستدار ایران» را بر خود نهاد. مطابق متون دینی زردشتی ظاهراً در دوران همین پادشاه کتاب اوستا گردآوری شد<ref>پیرنیا، حسن (مشیرالدوله). '''''ایران باستان'''''. تهران: چاپخانه مجلس شورای ملی، 1313، ج 3، ص 2684.</ref>. هنر معماری اشکانی تا حدود زیادی تأثیر گرفته از هنر و معماری یونانی بود آثاری از این معماری در بناهای بازمانده از دوران آنها، همچون معابد و بناهای موجود در پایتختهایشان بناهایی چون آثار کوه خواجه واقع در سیستان، مشهود است. طرح شطرنجی و استفاده از خشت به جای سنگ از ویژگیهای بارز معماری اشکانی است. گروهی بر آن باورند که کمبود منابع درباره اشکانیان ناشی از سنت زردشتی ظهور است که به خاطر آن در دوران ساسانی تمامی آثار و منابع مرتبط با اشکانیان از میان برده شدند از این رو آگاهی درباره اشکانیان اندک است. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اقتصاد جامعه اشکانی مبتنی بر کشاورزی، دامداری و تجارت بود، که در این راستا بردگان و اسیران جنگی را به کار میگرفتند. در این دوران راههای تجارتی به ویژه جاده ابریشم احیاء شدند که احیاء راه اخیر باعث پیوند شرق و غرب و رونق بازارهای امپراتوری و دریافت حق عبور کالا در پرتو برقراری حفظ امنیت و ثبات راهها شد. در دوران اشکانیان فرهنگ، تمدن و زبان یونانی (هلنی) متأثر از حضور طولانی یونانیان پس از حمله اسکندر (330 پم) در ایران، همچنان دوام داشت و ضرب سکه و خط و زبان رسمی امپراتوری تا مدتها یونانی بود. حتی پادشاهان اولیه اشکانی برای مجاب نمودن حکام بیگانه از عنوان فیل هلن (هلنوفیل = دوستدار یونان) استفاده میکردند. مطابق منابع سر بریده کراسوس سردار رومی در حالی نزد اُرد برده شد که او مشغول تماشای نمایشنامهای یونانی بود. در دوران بلاش اول (52-78م)، فرهنگ و زبان ایرانی جایگزین خط و زبان یونانی شد و این پادشاه به جای لقب «دوستدار یونان»، لقب «دوستدار ایران» را بر خود نهاد. مطابق متون دینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>زردشتی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ظاهراً در دوران همین پادشاه کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اوستا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>گردآوری شد<ref>پیرنیا، حسن (مشیرالدوله). '''''ایران باستان'''''. تهران: چاپخانه مجلس شورای ملی، 1313، ج 3، ص 2684.</ref>. هنر معماری اشکانی تا حدود زیادی تأثیر گرفته از هنر و معماری یونانی بود آثاری از این معماری در بناهای بازمانده از دوران آنها، همچون معابد و بناهای موجود در پایتختهایشان بناهایی چون آثار کوه خواجه واقع در سیستان، مشهود است. طرح شطرنجی و استفاده از خشت به جای سنگ از ویژگیهای بارز معماری اشکانی است. گروهی بر آن باورند که کمبود منابع درباره اشکانیان ناشی از سنت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>زردشتی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ظهور است که به خاطر آن در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>دوران ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تمامی آثار و منابع مرتبط با اشکانیان از میان برده شدند از این رو آگاهی درباره اشکانیان اندک است. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سلوکیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهرداد شباهنگ</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2515:rev-4126:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=2515&oldid=prevNazli در ۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۹2025-01-13T18:39:08Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=2515&oldid=749">نمایش تغییرات</a>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=749&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''پارتيان'''،[1] (اشكانيان) سلسلهاي از پادشاهان ايراني (حك 250پ م ـ 224م) كه شاخهاي از آرياييان و گروهي از شبانان پرني[2] ساكن داهه در ايالت پارت (پرثوه[3] ]خراسان شرقي[) بودند و از اين رو به پارت شهرت يافتند<sup>(1)</sup> و به نام پهلوانيان منتسب به پهلوي در...» ایجاد کرد2024-08-13T16:15:03Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''پارتيان'''،[1] (اشكانيان) سلسلهاي از پادشاهان ايراني (حك 250پ م ـ 224م) كه شاخهاي از آرياييان و گروهي از شبانان پرني[2] ساكن داهه در ايالت پارت (پرثوه[3] ]خراسان شرقي[) بودند و از اين رو به پارت شهرت يافتند<sup>(1)</sup> و به نام پهلوانيان منتسب به پهلوي در...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''پارتيان'''،[1] (اشكانيان) سلسلهاي از پادشاهان ايراني (حك 250پ م ـ 224م) كه شاخهاي از آرياييان و گروهي از شبانان پرني[2] ساكن داهه در ايالت پارت (پرثوه[3] ]خراسان شرقي[) بودند و از اين رو به پارت شهرت يافتند<sup>(1)</sup> و به نام پهلوانيان منتسب به پهلوي در فارسي ميانه پرثوه: پهلو نيز خوانده شدند. بنيانگذار اين سلسله «ارشك» (اشك اول) در 250 پم با همدستي برادرش تيرداد اول و پنج تن ديگر از سران پرني با كشتن حكمران يوناني پارت، بر سلوكوس[4] دوم پادشاه سلوكي غلبه يافت و با استفاده از اختلافات داخلي خاندان سلوكي، هيركاني (گرگان) را نيز به قلمرو خود افزود.<sup>2</sup> پس از او تيرداد (211-248 پ م) موقعيت پارتيان را تثبيت كرد و در دوران پادشاهان بعدي پيشروي آنان تا اكباتان (همدان) و حوالي زاگرس، سلوكيان را مجبور به رسميت شناختن دولت پارت كرد. اشكانيان در دوران مهرداد اول (اشك ششم (137-171 پ.م)) پارس، عيلام و بابل را از سلوكيان باز پس گرفتند و از اين زمان ضعف و زوال شديد سلوكيان، آنان را در ورطة نابودي قرار داد. مهرداد دوم بر آنيتوخوس دهم چيره شد<sup>3</sup> و با سقوط سلوكيان توسط پومپه[5] سردار رومي (64 پم)، پارتيان از اين پس در جدال با روميها قرار گرفتند و اين گونه جنگهاي هفتصد سالة ايران و روم آغاز شد و تا اواخر دوران ساساني ادامه يافت<sup>4</sup> و تاريخ سياسي اشكانيان را تحت تأثير خود قرار داد. تاريخ اشكانيان را به سه دوره تقسيم كردهاند. 1- تأسيس از قيام ارشك تا دورة مهرداد دوم، 2- دورة اعتلا و اوج قدرت از مهرداد دوم تا پايان دورة بلاش اول، 3- دورة انحطاط، كه با كشته شدن اردوان پنجم در نبرد هرمرزدگان در جنگ با اردشير بابكان (224م) امپراتوري اشكاني سقوط كرد.<sup>5</sup> <br />
<br />
پادشاهان اشكاني به احترام ارشك، بنيانگذار سلسله نام «ارشك، اشك» بر خود ميافزودند كه اين امر ناشي از سنت شباني پدر دوستي بود.<sup>6</sup> آنان مطابق رسم عشايري هر ساله كوچ منظمي داشتند كه بر اساس آن پايتخت آنان از اشكآباد (عشقآباد) نسا در پارت تا هكاتوم پيلس[6] و اكباتان در ماد و بابل و تيسفون در غرب تغيير ميكرد.<sup>7</sup> نظام اداري اشكانيان مبتني بر سياست عدم تمركز، حكومت ملوكالطوايفي و دادن اختيار حكمراني به سران بخشهاي مختلف حكومتي بود كه هر كدام تحت نظر شاهنشاه در منطقة خود حكومت ميكردند. <sup>8</sup> <br />
<br />
سياست اداري عدم تمركز منجر به در پيش گرفتن صلح و سازش در مقابل فرهنگها و اديان مختلف شد كه در نتيجه پيروان اديان و آئينهاي مختلف از زردشتي، مهرپرستي، زرواني و بودايي، يهوديت و مسيحيت در سرزمينهاي امپراتوري براي حفظ و پيروي از افكار و عقايدشان آزاد بودند.<sup>9</sup> <br />
<br />
خاندانهاي مهم اشكاني عبارت بودند از: مهران و رازي در حدود ري، كارن[7] در نهاوند، سورن[8] در سيستان، كه تاجگذاري بر عهدة اين خاندان بود. اسپندياذ در ري، زيك[9] در ماد، آتروپاتن[10] (آذربايجان) و اسپهبد در هيركاني. در اين ميان خاندان سورن از نفوذ و تسلط بيشتري برخوردار بود و سركردة آنان سپهسالار كل اشكاني بود.<sup>10</sup> رقابت هميشگي اين خاندانها باعث تضمين و بقاي امپراتوري در خاندان اشكاني ميشد. از اركان مهم اين امپراتوري دو مجلس بزرگان و روحانيون بود كه از تركيب آنها مجلسي به نام مهستان (مگستان) [11] به وجود ميآمد كه اعضاء آن همان سركردگان خاندانهاي بزرگ امپراتوري بودند. اين مجلس داراي اختيارات وسيعي از جمله عزل و نصب پادشاه بود. <br />
<br />
مطابق سنت شباني كه جنگ بهترين وسيلة تجلي اقوام بود، روح سلحشوري و قهرماني كار شايستة اشكانيان محسوب ميشد. از اين رو پارتها هيچگاه سپاه ثابتي نداشتند و در جنگها سپاه آنان از به هم پيوستن سركردگان اقوام و نجبا به همراه جنگجويانشان كه شامل سواركاران يا تيراندازان بودند، تشكيل ميشد. قلمرو اشكانيان از شرق در معرض هجوم سكاها و اقوام بدوي و از غرب در معرض يورش روميان بود جنگهاي ايران و روم از دوران اُرُد[12] شروع شد. در نبرد حران، كراسوس[13]، از سورنا سردار اشكاني شكست خورد (53 پ.م) و از آن پس به دلايل گوناگون به ويژه اختلاف بر سر ارمنستان كه حكمران آن را شاه اشكاني انتخاب ميكرد جنگهاي ايران و روم ادامه يافت. <br />
<br />
اقتصاد جامعة اشكاني مبتني بر كشاورزي، دامداري و تجارت بود، كه در اين راستا بردگان و اسيران جنگي را به كار ميگرفتند. در اين دوران راههاي تجارتي به ويژه جادة ابريشم احياء شدند كه احياء راه اخير باعث پيوند شرق و غرب و رونق بازارهاي امپراتوري و دريافت حق عبور كالا در پرتو برقراري حفظ امنيت و ثبات راهها شد. در دوران اشكانيان فرهنگ، تمدن و زبان يوناني (هلني) متأثر از حضور طولاني يونانيان پس از حملة اسكندر (330 پم) در ايران، همچنان دوام داشت و ضرب سكه و خط و زبان رسمي امپراتوري تا مدتها يوناني بود. حتي پادشاهان اولية اشكاني براي مجاب نمودن حكام بيگانه از عنوان فيل هلن (هلنوفيل = دوستدار يونان) استفاده ميكردند. مطابق منابع سر بريدة كراسوس سردار رومي در حالي نزد اُرد برده شد كه او مشغول تماشاي نمايشنامهاي يوناني بود.<sup>11</sup> در دوران بلاش اول (52-78م)، فرهنگ و زبان ايراني جايگزين خط و زبان يوناني شد و اين پادشاه به جاي لقب «دوستدار يونان»، لقب «دوستدار ايران» را بر خود نهاد. مطابق متون ديني زردشتي ظاهراً در دوران همين پادشاه كتاب اوستا گردآوري شد.<sup>12</sup> هنر معماري اشكاني تا حدود زيادي تأثير گرفته از هنر و معماري يوناني بود آثاري از اين معماري در بناهاي بازمانده از دوران آنها، همچون معابد و بناهاي موجود در پايتختهايشان بناهايي چون آثار كوه خواجه واقع در سيستان، مشهود است. طرح شطرنجي و استفاده از خشت به جاي سنگ از ويژگيهاي بارز معماري اشكاني است. گروهي بر آن باورند كه كمبود منابع دربارة اشكانيان ناشي از سنت زردشتي ظهور است كه به خاطر آن در دوران ساساني تمامي آثار و منابع مرتبط با اشكانيان از ميان برده شدند از اين رو آگاهي دربارة اشكانيان اندك است. <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1- مشكور، محمدجواد. '''''ايران در عهد باستان'''''. تهران: سازمان تربيت معلم و تحقيقات تربيتي، 1343، ص 333. <br />
<br />
2- دياكونف. م. '''''اشكانيان'''''. ترجمة كريم كشاورز، تهران: پيام، 1351، ص 42.<br />
<br />
3- گيرشمن، رومن. '''''ايران از آغاز تا اسلام'''''. ترجمة محمود بهفروزي، تهران: انتشارات جامي، 1372، ص 241. <br />
<br />
4- براي آگاهي بيشتر: پروكوپيوس (Procopius). '''''جنگهاي ايران و روم'''''. ترجمة محمد سعيدي، تهران: علمي و فرهنگي، 1365.<br />
<br />
5- كريستن سن، آرتور. '''''ايران در زمان ساسانيان'''''. ترجمة رشيد ياسمي، تهران: دنياي كتاب، 1377، ص 134.<br />
<br />
6- ولسكي، يوزف. '''''شاهنشاهي اشكاني'''''. ترجمة مرتضي ثاقبفر، تهران: ققنوس، 1383، ص 71. <br />
<br />
7- زرينكوب، عبدالحسين. '''''تاريخ مردم ايران (پيش از اسلام).''''' تهران: اميركبير، 1364، ص 349.<br />
<br />
8- فراي، ريچارد. '''''ميراث باستاني ايران'''''. ترجمة مسعود رجبنيا، تهران: انتشارات علمي فرهنگي، 1373، ص 308.<br />
<br />
9- ويسهوفر، يوزف. '''''ايران باستان'''''. ترجمة مرتضي ثاقبفر، تهران: ققنوس، 1377، ص 171.<br />
<br />
10- كالج، مالوم. '''''پارتيان'''''. ترجمة مسعود رجبنيا، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1355، ص 92. <br />
<br />
11- مشكور، محمدجواد. '''''پارتها يا پهلويان قديم'''''. تهران: دانشسراي عالي 46، 1350، ص 432.<br />
<br />
12- پيرنيا، حسن (مشيرالدوله). '''''ايران باستان'''''. تهران: چاپخانة مجلس شوراي ملي، 1313، ج 3، ص 2684.<br />
<br />
<br />
مهرداد شباهنگ<br />
----[1]. Parthia <br />
<br />
[2]. Parni <br />
<br />
[3]. Parthava <br />
<br />
[4]. Seleucus <br />
<br />
[5]. Pompey <br />
<br />
[6]. Hecatom Pylos <br />
<br />
[7]. Karen <br />
<br />
[8]. Suren <br />
<br />
[9]. Zik <br />
<br />
[10]. Atrepaten <br />
<br />
[11]. Magestan <br />
<br />
[12]. Orod <br />
<br />
[13]. Krāssus</div>Samei